Thực trạng và những phương pháp rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh THPT ở bộ môn Ngữ văn

Thực hiện : Nguyễn Thị Hồng – THPT Thanh Bình
1

ĐỀ TÀI

“Thực trạng và những phương pháp rèn luyện kĩ năng sống cho học
sinh Trung học phổ thông ở bộ môn Ngữ Văn.”

I. Lời mở đầu:

Mỗi năm một lần khi “gồng mình” để viết đề tài, chuyên đề, sáng kiến kinh
nghiệm giữa bao nhiêu bộn bề công việc phải lo toan, đã có lúc tôi thấy muốn
nghỉ ngơi và “bỏ cuộc” trong hành trình phấn đấu để đạt danh hiệu “Chiến sĩ thi
đua” hàng năm.

Thế nhưng rất tình cờ, ngày 06/5/2012, trong một chương trình thời sự của
Đài truyền hình Việt Nam, tôi được xem một phóng sự nhỏ bàn về “Giáo dục kĩ
năng sống – Hiệu quả sau 2 năm và những bất cập của nó”. Bất chợt, tôi nảy sinh
ý định chọn ngay vấn đề này cho đề tài năm 2012 mà trước đó tôi đã tiến hành
thể nghiệm.

Từ thực tế đã được tham dự đợt tập huấn do Sở GD Đồng Nai tổ chức
trong 2 ngày 06 và 07/11/2010 tại Biên Hòa và quá trình 2 năm áp dụng giáo dục
lồng ghép kĩ năng sống cho học sinh THPT , tôi nhận thấy có nhiều vấn đề đáng
quan tâm, trăn trở và bàn bạc. Nay trong phạm vi nhỏ hẹp của đề tài, tôi chỉ xin
được trao đổi cùng đồng nghiệp: “Thực trạng và những phương pháp rèn luyện
kĩ năng sống cho học sinh THPT ở bộ môn Ngữ Văn”.

II. Nội dung đề tài:

thấy tình hình chung nó như là những buổi “cưỡi ngựa xem hoa” vậy.

Có nhiều đồng nghiệp hưởng ứng rất nhiệt tình, say mê nghiên cứu, góp ý,
phối hợp soạn giáo án, thảo luận nhóm, bộc lộ những kĩ năng ứng xử sư phạm dí
dỏm, hài hước, thông minh rất nhạy bén. Những câu chuyện “nghề nghiệp”,
những “sự cố” ngoài ý muốn, những tình huống dở khóc dở cười, những cách
ứng xử và hành vi của học sinh được một số đồng nghiệp hồi tưởng lại và chia sẻ
thật thú vị. Cũng chính vì thế mà ta cảm thấy cái nghề giáo của mình thật không
đơn giản và học trò của mình có lúc gây ra lắm phiền toái, rắc rối nhưng cũng dễ
thương biết bao nhiêu. Rồi từ đó nhận thấy rằng, vai trò của người thầy trong việc
giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là vô cùng cẩn thiết.

Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng còn một bộ phận giáo viên đi tập huấn chỉ là
“lấy lệ”, góp cho đủ mặt để điểm danh. Giờ giải lao xong tạm “rút lui” vì nhiều lí
do khác nhau, để lại “hậu trường” việc ai người nấy lo. Có người còn đàm tiếu:
“Ôi dào ! Ngành Giáo dục chỉ vẽ chuyện, mấy ông ngồi trên không có việc gì để
làm nữa nên bày ra lắm trò”… Có thể đó là những lời thái quá, vô trách nhiệm
của một số người nhưng không thể không làm người khác chạnh lòng.

Đã vậy, khi về tới mỗi trường, mỗi tổ lại triển khai theo một cách. Trong
đợt thanh tra toàn diện một số trường : THPT Tân Phú, THPT Định Quán, THPT
Phú Ngọc, THPT Điểu Cải… tiện dịp tôi tìm hiểu biết được rằng: đa phần truyền
tải hời hợt, phát tài liệu là xong hoặc phổ biến tranh thủ trong khoảng thời gian
ngắn, “giảm tải” hết cỡ, không được tiến hành áp dụng thực tế cho một tiết dạy
nào cụ thể.

Về phía giáo viên đứng lớp, một số người chưa thấy hết ý nghĩa của nó, tỏ
ra thờ ơ và lại nói rằng: “Việc đó ai chẳng đã làm mà phải tập huấn?”. Vô hình
trung, một việc quan trọng , cần thiết lại bị xem nhẹ. Ngay từ đầu, việc triển khai
thực hiện ở các trường và các giáo viên đã không có sự thống nhất và đồng bộ.

Việc giáo dục kĩ năng sống góp phần giải quyết tình trạng học sinh thụ
động, không biết ứng phó trong những hoàn cảnh nguy cấp, không biết tự bảo vệ
bản thân trước nguy hiểm, thậm chí không biết tìm kiếm sự giúp đỡ. Các bài học
về kĩ năng sống thông qua việc học tập và rèn luyện, các em sẽ dần dần thấu hiểu,
cảm nhận, biết ứng xử phù hợp. Điều này rất cần thiết và quan trọng.

Có một số ý kiến cho rằng: Việc giảng dạy của nhà trường hiện nay vẫn
còn nặng nề về truyền thụ kiến thức, chưa chú trọng giáo dục, rèn luyện kĩ năng
sống cho học sinh. Điều đó cũng không hoàn toàn sai. Bởi thật sự đối với học
sinh THPT, việc các em đến trường, thời gian chủ yếu vẫn là học kiến thức văn
hóa. Khoảng thời gian để các em vui chơi, giao tiếp và các hoạt động để được trải
nghiệm thực tế không nhiều. Nhất là khi các em đang ở tuổi mới lớn, tâm sinh lí
có những thay đổi, sự tự nhận thức còn non nớt, kĩ năng giao tiếp hạn chế, chưa
kiểm soát hết được hành vi của mình trước những sự việc xảy ra trong cuộc sống
thì việc lồng ghép giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THPT là rất cần thiết.
Hoạt động cắm trại 26/3 của Trường THPT Thanh Bình

4. Một số vấn đề trong việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh THPT khi
dạy – học Ngữ Văn

Với bộ môn Ngữ Văn, giáo dục lồng ghép kĩ năng sống cho học sinh cũng
đồng thời song song với sự đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực.
Thực trạng và những phương pháp rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh THPT ở bộ môn Ngữ văn

Thực hiện : Nguyễn Thị Hồng – THPT Thanh Bình
4
Ngoài việc truyền thụ những kiến thức cơ bản về nội dung và nghệ thuật của tác
phẩm văn chương, giáo viên còn rèn luyện cho học sinh phát huy tính tích cực,
chủ động trong một số hoạt động: thảo luận nhóm, trả lời câu hỏi, tìm kiếm thông
tin, xử lí – bình luận tình huống thông qua các kĩ năng: động não, thấu cảm, tư

người. Như vậy văn học chính là một phương tiện để tạo nên ở con người những
giá trị nhân bản.

- Thứ hai: Từ phương pháp triển khai nội dung các bài học
Các kĩ năng sống còn được thông qua phương pháp và kĩ thuật tích cực
dựa trên sự tương tác giữa người học với nhau như: Thảo luận nhóm để rèn luyện
cho học sinh kĩ năng hợp tác, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng ra quyết định. Hoặc yêu
cầu học sinh tìm kiếm thông tin và các nguồn tư liệu học tập, từ đó rèn kĩ năng
tìm kiếm, xử lí thông tin. Giáo viên cũng có thể đặt ra tình huống có vấn đề nhằm
rèn luyện cho học sinh kĩ năng ứng phó hoặc giải quyết mâu thuẫn…

Những năm gần đây, yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng
phát huy vai trò chủ thể của học sinh cùng với việc thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ
năng trở thành một yêu cầu bắt buộc và đa số giáo viên đã tiến hành khá thuần
thục, nhẹ nhàng, tự nhiên. Tiết học Văn có sự lồng ghép các nội dung khác trong
Thực trạng và những phương pháp rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh THPT ở bộ môn Ngữ văn

Thực hiện : Nguyễn Thị Hồng – THPT Thanh Bình
5
đó có kĩ năng sống không làm cho giờ dạy trở nên nặng nề mà thực tế lại sinh
động hơn. Học sinh tiếp thu bài nhanh chóng, giảm đi sự ức chế và khuôn mẫu
của phương pháp truyền thống đọc – chép.

Từ thực tế trường, lớp và đối tượng học sinh của mình mà giáo viên có thể
lựa chọn phương pháp, kĩ thuật lồng ghép sao cho phù hợp và hiệu quả. Có thể
bằng nhiều hình thức phong phú: Đặt câu hỏi tình huống, Thiết kế bài tập tư duy,
Tổ chức trò chơi, Xây dựng hoạt cảnh, Thuyết trình, Đóng vai, Chủ động trình
bày một vấn đề…

Tóm lại, việc giảng dạy lồng ghép kĩ năng sống khi dạy học nói chung và

6
và sự thật lịch sử về việc An
Dương Vương xây thành và chống
ngoại xâm.

=> Rèn kĩ năng tự học, tìm kiếm
thông tin.
2. Thảo luận mở rộng:
a- ADV là người có công hay có Thực trạng và những phương pháp rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh THPT ở bộ môn Ngữ văn

Thực hiện : Nguyễn Thị Hồng – THPT Thanh Bình
7
4 câu hỏi:
Nhóm 1: Việc Mị Châu đưa cho
Trọng Thủy xem nỏ thần có 2 cách
đánh giá:
- Mị Châu chỉ thuận theo tình cảm
vợ chồng mà quên nghĩa vụ quốc
gia
- MịChâu làm theo ý chồng là lẽ tự
nhiên, hợp đạo lí.
Ý kiến của em như thế nào?
Nhóm 2: MịChâu nghĩ gì khi nàng
quỳ gối, không phải để xin Vua
cha tha chết mà khấn “chết biến
thành châu ngọc”.
Nhóm 3: Chi tiết “ngọc trai- giếng
nước” thể hiện tình cảm gì của
nhân dân ta đối với Mị Châu?
Nhóm 4: Theo em, trong các hành
động của Trọng Thủy, hành động
nào là nghĩa vụ, hành động nào là
của một tên gián điệp? Trọng
Thủy có yêu thương Mị Châu thực

2. Nhân vật Mị Châu- Trọng Thủy:

III. Tổng kết:
Bài học lịch sử từ việc mất nước của An
Dương Vương ? Thực trạng và những phương pháp rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh THPT ở bộ môn Ngữ văn

Thực hiện : Nguyễn Thị Hồng – THPT Thanh Bình
8
phút cuối cùng của hai cha con
ADV và MC trên bờ biển
=>Rèn kĩ năng sáng tạo, thiết kế,
dàn dựng, phối hợp, đảm nhận
trách nhiệm để giờ học sôi nổi,
hiệu quả tiếp nhận cao.
IV. Luyện tập

Bãi cọc sông Bạch Đằng
3- Hoạt động động não

4- Động não – tư duy

5- Thảo luận nhóm
II. Đọc - hiểu văn bản
1. Nhân vật “khách” trong tác phẩm là người như
thế nào?
– Học sinh đọc từ đầu đến “thuyền bơi một
chiều” rồi trả lời câu hỏi trên.
2. Cảm xúc lịch sử của “khách” trước cảnh sắc
sông Bạch Đằng như thế nào ? Hãy tìm những từ
ngữ thể hiện cảm xúc ấy ? Giọng điệu ở đoạn văn
bản này có gì đặc biệt ?
– Học sinh đọc từ “Bát ngát sóng kình muôn
dặm… luống còn lưu”
Thực trạng và những phương pháp rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh THPT ở bộ môn Ngữ văn

Thực hiện : Nguyễn Thị Hồng – THPT Thanh Bình
9
3. Hồi tưởng lại chiến thắng trên sông Bạch Đằng
qua lời kể của các bô lão, nhân vật khách đã tái
hiện lại bằng những hình ảnh ấn tượng nào ? Nghệ
thuật đặc sắc của đoạn văn bản này ?
-Rènkĩ năng hợp tác đưa ý kiến-
Tư duy.

đề 5. GD HS kĩ năng tự nhận thức
về chữ NHÂN- NGHĨA trong
cuộc sống.Biết sống có nhân,
có nghĩa, biết ứng phó linh hoạt
trong cuộc sống. Từ đó, hiểu
được quan niệm mới mẻ của
Nguyễn Trãi.Và nhận thức
được rằng: Kẻ nào gây ra điều
bạo ngược, làm trái với chính
nghĩa sẽ bị trừng trị.
6. Rèn kĩ năng hợp tác, góp ý
kiến.
GV khơi gợi, truyền cho HS
lòng căm thù giặc, căm phẫn
trước những tội ác dã man, tàn
I. Tác giả:

–Thuyết minh về Nguyễn Trãi:
+ Cuộc đời,con người (Nhóm 1)
+ Sự nghiệp thơ văn (Nhóm 2)
+ Vụ án Lệ Chi Viên (Nhóm 3)

GV cho HS phát biểu , uốn nắn,
chỉ dẫn để không đi lạc vấn đề.
Từ đó, thấy được việc Lê Lợi
phất cờ khởi nghĩa là hành
động hợp lòng dân, được lòng
người, đúng đạo nghĩa.

7. Qua bài giảng, Giáo dục HS
tư tưởng: khó khăn không chùn
bước, trở ngại không là gì khi
ta có quyết tâm, đồng sức, đồng
lòng. Phải biết ứng phó với
hoàn cảnh, tùy cơ ứng biến,
thiên biến vạn hóa. Đó là bài
học lớn cho những người cầm
quân và cả chúng ta.

8. HS thảo luận -hợp tác nhóm
nhỏ.Tìm kiếm sự hỗ trợ GV phân tích để HS thấy được
chính sách khoan hồng độ
lượng của người Việt Nam.
“Đánh kẻ chạy đi không đánh
người chạy lại”. Tư tưởng đó
về sau, trong “Tuyên ngôn độc
lập”, Bác Hồ có viết “…Tuy
vậy, đối với người Pháp, đống
bào ta vẫn giữ một thái độ


3. Quá trình khởi nghĩa và thắng lợi của ta:

- Buổi đầu:
Giữa muôn vàn khó khăn thiếu thốn của buổi
đầu“Lam chướng nghìn trùng”, Lê Lợi đã trù liệu
ra sao? Yếu tố nào đem lại thắng lợi cho nghĩa
quân Lam Sơn?
- Quá trình phản công:

*Tìm các thủ pháp nghệ thuật đặc sắc góp phần tái
hiện thành công toàn cảnh cuộc khởi nghĩa Lam
Sơn? Những yếu tố nào đã tạo nên những đoạn
văn đầy chất sử thi hùng tráng đó?
 Đọc đoạn văn: “Họ đã tham
sống…………… cũng là chưa thấy xưa
Thực trạng và những phương pháp rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh THPT ở bộ môn Ngữ văn

Thực hiện : Nguyễn Thị Hồng – THPT Thanh Bình
11
GD HS ý thức trân trọng giữ

dạn trình bày trước tập thể

3. Liên hệ:
Em có tham dự kì thi HSG nào
chưa? Qua các kì thi đã tổ chức,
sau khi có kết quả, nhà trường
thường có những việc làm nào để
động viên, khuyến khích HS?
Cảm nhận của em trước những
việc làm đó?
Thái độ cần có của học sinh khi đã
đạt HS giỏi?
HS được tự do phát biểu ý kiến,
mạnh dạn hơn, vui vẻ hơn trước
tập thể, biết nêu quan điểm.

5.Giáo dục kĩ năng tự nhận thức
.Rèn kĩ năng hợp tác, góp ý kiến
về thái độ cần có của HS khi đạt
danh hiệu HSG. Biết trân trọng tài
– đức, quý chuộng nhân cách.
Nhà trường và các tổ chức xã hội
I. Tiểu dẫn:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
- Việc thi cử học hành dưới thời Lê?
- Cách đối đãi với người hiền tài, đỗ đạt?
- Em hiểu gì về Văn Miếu- Quốc Tử Giám?
=> Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ tác phẩm


cần thiết để sử dụng tài năng, tạo
cơ hội cho họ cống hiến, đừng để
uổng phí và thui chột tài năng.

6.Hãy nhắc lại câu nói của Bác Hồ
về tài và đức:
“ Có tài mà không có đức thì vô
dụng. Có đức mà không có tài thì
làm việc gì cũng khó”. Em hiểu
thế nào về ý nghĩa của câu nói ấy?

Qua bài giảng, Giáo dục HS trong
việc rèn luyện tài và đức. Tránh tư
tưởng kiêu ngạo, tự cao, tự đắc, tự
thỏa mãn. Phải không ngừng cố
gắng rèn luyện cả tri thức lẫn
phẩm chất để trở thành con người
toàn diện.

hơn năng lực, tính cách của từng cá nhân học sinh để kịp thời uốn nắn, sửa chữa,
tạo môi trường học tập thân thiện, tích cực.

Thực trạng và những phương pháp rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh THPT ở bộ môn Ngữ văn

Thực hiện : Nguyễn Thị Hồng – THPT Thanh Bình
13
2. Tuy nhiên, việc tích hợp rất cần sự khéo léo, vận dụng hợp lý, linh hoạt, không
nên quá xem nặng nội dung lồng ghép khiến nội dung bài học mờ nhòa, khi đó hiệu
quả bài học sẽ không đạt yêu cầu. Cần phải truyền đạt được kiến thức trọng tâm của
bài giảng. Hãy xem việc “dạy văn là dạy người”, “văn học là nhân học” như một
tiêu chí để giáo dục học sinh sống tốt đẹp hơn, ý thức hơn, có được kĩ năng giao
tiếp ứng xử nhất định trong cuộc sống vốn rất nhiều phức tạp, thiên biến vạn hoá.

3. Kết quả khảo sát:
a. Khảo sát trong Tổ (số người tham gia khảo sát: 10)

Nội dung câu hỏi
Kết quả
Ghi
chú
có
không
1. Thực hiện việc lồng ghép kĩ năng sống cho học sinh
có mang lại hiệu quả không?
100 %
0

2. Có nên thực hiện thường xuyên trong các bài học
không?

Ghi
chú
Có áp dụng
lồng ghép …
Không áp
dụng
lồng ghép …
2010 - 2011
10A3

45
34
75 % 10A5
45
21
47 %
2011 - 2012
10A2

45
39
87 %
10A9

45
38
84 %

đời là trường đại học lớn nhất” của mỗi người. Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
rất cần có sự chung tay của nhà trường – xã hội mới mong có kết quả cao, đào tạo
được những học sinh phát triển toàn diện về tri thức lẫn nhân cách lối sống.

V. Lời kết:

Viết đề tài trong những ngày cuối năm bận rộn, thông qua một số tài liệu
tham khảo và đặc biệt là từ thực tế áp dụng trong giảng dạy trong 2 năm, bản thân
tôi nhận thấy việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh vẫn còn nhiều vấn đề phải
bàn, còn nhiều bất cập. Tuy nhiên với thời gian có hạn và với khuôn khổ bé nhỏ của
chuyên đề này, tôi xin gửi chút tâm huyết của mình mong được cùng đồng nghiệp
được góp tiếng nói chung, tìm ra những giải pháp tốt nhất nhằm nâng cao chất
lượng giảng dạy bộ môn, góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo con người. cho sự
nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Kính mong sự góp ý, đánh giá chân tình của quý thầy cô giáo.

Xin trân trọng cám ơn.
Tân Phú, ngày 20 tháng 5 năm 2012

Nguyễn Thị Hồng

- Mục lục ……………………………………………………………………… 15