Chuyên đề:
ứng dụng công nghệ thông tin xây
dựng t liệu dạy học địa lý lớp 10 ban
cơ bản
Gv: Nguyễn Thị Thanh Hải- Trung tâm GDTX Tỉnh
Mở đầu
Việc đổi mới phơng pháp dạy học bằng công nghệ thông tin là một
chủ đề lớn mà Tổ chức Văn hoá - khoa học và giáo dục Liên Hợp Quốc
(UNESCO) chính thức đa ra thành chơng trình trớc ngỡng cửa của thế kỷ
XXI và UNESCO dự đoán sẽ có sự thay đổi nền giáo dục một cách căn bản
do ảnh hởng của CNTT.
Với các phần mềm hiện đại nh Flash, Encarta, MapInfo, PowerPoint
cho phép chúng ta có thể tạo nên những tranh ảnh động, bản đồ động, hay
những đoạn phim mô tả các quá trình, hiện tợng địa lý một cách sinh động,
chính xác, dễ hiểu. Các phần mềm này có thể cho phép chúng ta chỉnh sửa
hay thiết kế lại những tranh ảnh, bản đồ có sẵn để phù hợp với những kiến
thức phức tạp, với nhiều mục đích dạy học khác nhau.
Tuy nhiên, để ứng dụng CNTT một cách hiệu quả nhằm đổi mới
PPDH theo hớng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, giáo viên còn
gặp phải nhiều khó khăn, đặc biệt là thiếu nguồn cơ sở dữ liệu là các tranh
ảnh, bản đồ, phim ở dạng kĩ thuật số một cách có hệ thống theo từng bài.
Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã chọn đề tài: ứng dụng công
nghệ thông tin xây dựng t liệu dạy học địa lý lớp 10 ban cơ bản để nghiên
cứu nhằm mục đích nâng cao chất lợng dạy và học môn địa lý trên cơ sở khai
thác hệ thống các nguồn t liệu hỗ trợ.
Phần nội dung
ứng dụng công nghệ thông tin vào xây dựng t liệu
dạy học địa lý lớp 10 ban cơ bản
I. quy trình xây dựng t liệu dạy học địa lí
Cấu trúc của bộ t liệu dạy học bao gồm hệ thống tranh ảnh, hệ thống
sơ đồ, hệ thống mô hình, các VideoClip, bài giảng điện tử.

1. Internet
Để nội dung của Website dạy học địa lý lớp 10 - Ban KHTN thêm đa
dạng và phong phú thì bên cạnh việc khai thác t liệu từ sách báo, tạp chí, từ
các phần mềm thì Internet cũng là một phơng tiện tìm kiếm, khai thác thông
tin một cách hữu hiệu. Hiện nay, mạng Internet cung cấp cho chúng ta rất
nhiều công cụ hữu ích để tìm kiếm và một số trang Web còn cho phép tải các
chơng trình, phần mềm miễn phí. Mạng Internet còn là nơi để ta giao lu, trao
đổi và cập nhật thông tin hàng ngày.
* Tìm kiếm thông tin
Các trang Web tìm kiếm có hiệu quả và thờng đợc sử dụng:
+ http://www.google.com

+ http://www.altavista.com
+ www.nationalgeographic.com
+ www.vinasek.com
+ www.gso.gov.vn
+ www.vietrade.gov.vn
+ www.fao.org.vn
*Down load
- Văn bản: Nhấn Menu File/Save as (ghi cả trang đang xem) sau đó
chọn th mục cần ghi vào trong hộp thoại hiện lên, ghi tên tơng ứng.
- Hình ảnh: Nhấn chuột phải vào hình ảnh và ghi vào máy, chọn Save
Picture as, các thao tác chọn th mục và ghi tên tơng tự nh ghi văn bản.
- Video, Flash: Chọn đoạn Video, Flash cần tải, nhấn chọn Download
(tải xuống)/ chọn Save/ chọn đờng dẫn để ghi vào/ OK.
Để tạo ảnh đa vào Web, có thể sử dụng ảnh chụp, quét ảnh đa về dạng
số bằng scanner sau đó sử dụng các phần mềm xử lý ảnh.
2. Phần mềm Microsoft Encarta Encylopedia 2007
Encarta 2007 là một kho tài nguyên kiến thức lớn để tra cứu những
loại thông tin dới hình thức truyền thông đa phơng tiện : từ phim video, hình

liệu hoặc xây dựng các biểu đồ, bản đồ ta thực hiện các bớc sau:
Kích chuột phải, chọn Whole table / nhấn Ok.
Từ Start chọn Programs / Microsoft Excel vào Edit / Paste.
Bớc 4: Làm sạch bảng số liệu.
Vào Edit / nhấn Copy và tiếp tục vào Edit / chọn Pase Special, xuất
hiện hộp thoại, kích chọn vào Values / nhấn Ok, ta sẽ đợc bảng số liệu nh
mong muốn. Từ bảng số liệu này giáo viên có thể vẽ các biểu đồ cho những
mục đích giảng dạy của mình.
3. Khai thác và xây dựng bản đồ bằng phần mềm MapInfo
MapInfo là công cụ khá hữu hiệu để tạo ra và quản lý một cơ sở dữ
liệu địa lý trên máy tính cá nhân, là một phần mềm tơng đối gọn nhẹ và dễ
sử dụng. Đặc biệt, dùng cho mục đích giảng dạy và thành lập các bản đồ
chuyên đề và phân tích trong địa lý.
* Các bớc thành lập bản đồ MapInfo
Cũng giống nh phơng pháp truyền thống, quá trình biên tập và thành
lập bản đồ bằng máy tính nói chung và phần mềm MapInfo nói riêng đều trải
qua các bớc sau đây :
- Bớc 1: Lập kế hoạch biên tập bản đồ
- Bớc 2: Xây dựng cơ sở dữ liệu
- Bớc 3: Liên kết dữ liệu và kiểm tra
- Bớc 4: Phân tích và xử lý
- Bớc 5: Trình bày các kết quả
2. Xây dựng biểu đồ trên Microsoft Excel
Chơng trình Microsoft Excel giúp giáo viên dễ dàng thành lập
các loại biểu đồ để biểu hiện một cách trực quan các số liệu thống kê về sự
vật, hiện tợng, quá trình kinh tế xã hội.
Xây dựng các biểu đồ phục vụ giảng dạy địa lý lớp 10
10
0
20

Giáo viên có thể sử dụng trong công tác kiểm tra đánh giá học sinh.
4. ứng dụng phần mềm Adobe Photoshop để chỉnh sửa ảnh
Các tranh ảnh su tầm có thể có những nội dung không hoàn toàn sát
với yêu cầu của bài học. Ví dụ: Các bản đồ lấy từ Internet có quá nhiều địa
danh bằng tiếng Anh, hay mức độ chi tiết quá cao. Chúng ta có thể sử dụng
chơng trình Photoshop để chỉnh sửa lại ảnh cho phù hợp với nội dung bài học
bao gồm: cắt một phần của ảnh, chỉnh sửa độ sáng của ảnh, tạo độ nét của
ảnh, thay đổi các màu trong ảnh, quay ảnh.
5. ứng dụng HTvideo Editor biên tập các đoạn Video clip
HTvideo Editor là phần mềm cho phép cắt, ghép, lồng tiếng, nhập chữ
biên tập những đoạn phim phù hợp với nội dung bài học, đồng thời có thể
biên tập những hình ảnh tĩnh thành các đoạn video cho bài học trở nên sinh
động và hiệu quả hơn.
6. Khai thác phần mềm PowerPoint kết hợp với nguồn t liệu thiết kế bài
giảng Địa lý lớp 10
PowerPoint là phần mềm trình diễn linh hoạt trong bộ Microsoft
Office, cho phép thực hiện hầu hết các yêu cầu minh hoạ trong giảng dạy
Địa lý và rất dễ sử dụng.
Trong PowerPoint giáo viên có thể tạo ra một tập tin trình diễn đa ph-
ơng tiện nghĩa là có thể đa vào bài giảng các tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ,
sơ đồ, lát cắt, hình vẽ, phim phù hợp để tạo đợc hiệu quả cao cho bài giảng.
Đồng thời, với việc áp dụng các dạng minh hoạ động cho các nội dung trình
chiếu làm cho bài giảng thêm sinh động, thu hút ngời học.
Với u thế này, việc sử dụng PowerPoint để thiết kế bài giảng Địa lý sẽ
mang lại hiệu quả cao trong giảng dạy, một điều mà không phải bất cứ phần
mềm nào cũng có thể thực hiện đợc.
6.1. Những yêu cầu cơ bản khi thiết kế bài giảng Địa lý bằng PowerPoint
Để đạt hiệu quả cao khi thiết kế bài giảng Địa lý bằng PowerPoint
phải đảm bảo một số yêu cầu sau:
Khi thiết kế các bài giảng địa lý bằng Powerpoint phải chú ý một số

c. Chèn các đối tợng đồ hoạ
* Chèn hình ảnh minh hoạ: Chọn Insert / Picture / From file / chọn
file ảnh cần chèn / nhấn Insert.
* Chèn một sơ đồ:
- Từ lệnh Insert / New Slide / Slide Layout / Orgraniation / OK.
- Gõ tiều đề vào phần giữ chỗ trong trang chiếu. Nhấn chuột vào biểu
tợng sơ đồ tổ chức để nhập nội dung, sau khi xong nhấp Yes.
* Chèn một bản đồ: Từ các bản đồ đợc thành lập từ các chơng trình
(MapInfo, Db- Map) hay các bản đồ có sẵn trong các phần mềm tra cứu, có
thể bằng cách Copy từ các chơng trình này và dán trực tiếp vào PowerPoint.
* Chèn các biểu đồ, bảng biểu:
Các biểu đồ bảng biểu có thể lấy từ Excel hoặc thành lập trực tiếp từ
PowerPoint. Đối với các biểu đồ đợc lấy từ Excel, ta thực hiện lệnh Copy thông th-
ờng và khi đa sang PowerPoint chọn Edit / Pase hoặc nhấn tổ hợp phím Ctrl V.
* Chèn các đoạn Video Clip và âm thanh vào trang trình chiếu:
- Chọn Insert / Object / Video clip / OK.
- Từ Insert clip (sau khi có biểu tợng camera), chọn Video for
Windows, xuất hiện hộp thoại Open / chọn th mục chèn và file chèn.
Khi trình bày bài giảng có chèn Video clip thì phim đó phải đợc coi là
file liên quan, nếu copy file trình diễn thì phải copy file phim kèm theo.
- Cách chèn âm thanh cũng tơng tự nh trên: Insert / Movies and
Sounds / Sound from file / chọn th mục chèn và file chèn.
* Tạo hiệu ứng chuyển động:
- Chọn đối tợng muốn tạo hiệu ứng chuyển động, vào menu slide
show, kích chuột chọn Custom animation. Trong khung cửa sổ Custom
animation nằm bên phải màn hình chọn Entrance hoặc Emphasic và chọn thể
loại hiệu ứng.
- Tạo các hiệu ứng đặc biệt: Các hiệu ứng đặc biệt ở đây là các hiệu
ứng hoạt hình, âm thanh, hiệu ứng chuyển tiếp Slide. Hiệu ứng hoạt hình bổ
sung cho Text và đồ hoạ sao cho chúng có thể chuyển động xung quanh màn

Bài 5: Khái quát về Vũ Trụ, hệ Mặt Trời và Trái Đất. Hệ
quả của vận động tự quay của Trái Đất
I. Mục tiêu bài học
1. Kiến thức: Sau bài học, học sinh có khả năng
- Hiểu đợc các khái niệm thế nào là Vũ Trụ, hệ ngân hà, hệ Mặt Trời
- Xác định đợc:
+ Các hành tinh trong hệ Mặt Trời và hớng chuyển động của chúng
xung quanh Mặt Trời
+ Vị trí của Trái Đất trong hệ Mặt Trời và chuyển động của nó
- Giải thích đợc hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất
2. Kỹ năng
- Rèn luyện cho học sinh kỹ năng phân tích bảng số liệu, các kênh
hình, các Video Clip để rút ra kết luận về:
+ Hớng quay của các hành tinh trong hệ Mặt Trời, đặc điểm của hai
nhóm hành tinh: Trái Đất và Mộc tinh
+ Vị trí của Trái Đất trong hệ Mặt Trời
+ Quỹ đạo chuyển động của Trái Đất xung quanh Mặt Trời và các
điểm cận nhật, viễn nhật trên quỹ đạo
- Xác định góc chiếu của tia sáng Mặt Trời vào các ngày: 21/3, 22/6,
23/9, 22/12 từ các hình vẽ và rút ra kết luận
- Nâng cao kỹ năng làm bài trắc nghiệm.
- Rèn luyện và nâng cao kỹ năng thảo luận, hợp tác theo nhóm
3. Thái độ và hành vi:
- Nhận biết đợc Trái Đất hiện đang là hành tinh duy nhất trong hệ Mặt
Trời có sự sống, rèn luyện cho các em có ý thức bảo vệ môi trờng sống của mình.
II. Phơng tiện, thiết bị dạy học
Website dạy học địa lý lớp 10 Ban KHTN, đợc thiết kết trên máy tính
+ Các hình ảnh về Mặt Trời, Trái Đất trong Vũ Trụ
+ Các đoạn Video Clip về hệ Mặt Trời, các hệ quả của vận động tự
quay của Trái Đất

vẽ hệ Mặt Trời, yêu cầu các em nhận xét
về quỹ đạo, hớng chuyển động quanh
Mặt Trời của các hành tinh
Học sinh: Quan sát hình vẽ, nghiên cứu
Bài 5. Khái quát về Vũ Trụ, hệ
Mặt Trời và Trái Đất. Hệ quả của
vận động tự quay của Trái Đất
I. Khái quát về Vũ Trụ, hệ Mặt
Trời, Trái Đất trong hệ Mặt Trời
1. Khái quát về Vũ Trụ
2. Hệ Mặt Trời
sách giáo khoa. thảo luận trả lời câu hỏi
Giáo viên: Bổ sung, tóm tắt, chiếu Slide 7
Hoạt động 4
Giáo viên: Cho học sinh quan sát hình
vẽ, vị trí của Trái Đất trong hệ Mặt
Trời, yêu cầu các em nhận xét với
khoảng cách nêu trên có tác dụng gì đối
với sự sống trên Trái Đất
Học sinh: Quan sát, nghiên cứu, thảo
luận, trả lời
Giáo viên: Bổ sung, tóm tắt, trình diễn
Slide 8, 9, 10, 11, 12, 13
Hoạt động 5
Giáo viên: Phát phiếu học tập, yêu cầu
học sinh hoàn thành vào những chỗ
trống
Học sinh: Nghiên cứu SGK, quan sát
hình vẽ, hoàn thành phiếu học tập
Giáo viên: Nhận xét, bổ sung và chiếu

Học sinh: Theo dõi VideoClip, sách
giáo khoa trả lời câu hỏi.
Giáo viên: Chiếu Slide 22, 23
Giáo viên: Cho học sinh xem hình sự
lệch hớng của các vật thể. Yêu cầu học
sinh kết hợp với sách giáo khoa cho
2. Chuyển động biểu kiến hàng
ngày của các thiên thể
3. Giờ trên Trái Đất và đờng
chuyển ngày quốc tế
4. Sự lệnh hớng các vật thể
biết nguyên nhân gây nên sự lệch hớng
đó.
Học sinh: Thảo luận trả lời
Giáo viên: Chiếu Slide 24, 25, 26
V. Đánh giá:
VI. Hoạt động nối tiếp: Củng cố bài, đa bài tập về nhà. Hệ thống câu hỏi trắc
nghiệm.
Kết Luận
Trên đây là một vài suy nghĩ của tác giả nhẵm nâng cao chất lợng dạy
và học môn Địa lí. Tác giả nêu đề xuất về quy trình xây dựng nguồn t liệu hỗ
trợ dạy học địa lý, giải quyết vấn đề thiếu nguồn dữ liệu khi giáo viên thiết
kế bài giảng theo hớng ứng dụng công nghệ thông tin.
Qua thực nghiệm đã bớc đầu đánh giá đợc hiệu quả của việc xây dựng
và sử dụng các t liệu dạy học theo hớng ứng dụng công nghệ thông tin vào
quá trình dạy học.
* Một số đề nghị của tác giả:
1. Thực tế cho thấy phần lớn các trờng phổ thông cơ sở vật chất, trang
thiết bị phục vụ cho dạy học còn thiếu rất nhiều. Vì vậy muốn đổi mới phơng
pháp dạy học thì trớc hết phải đổi mới phơng tiện dạy học. Vì vậy cần phải