đại học quốc gia hà nội
khoa s- phạm lê thị h-ơng mai Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học
môn tiếng anh tại tr-ờng trung học
kinh tế kỹ thuật bắc thăng long
luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục
Chuyên ngành
: Quản lý giáo dục
Mã số
: 60 14 05
chuyên môn, các cán bộ, giáo viên, học sinh Trường THKT-KT BTL, cùng
gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ, cung cấp tài liệu,
số liệu, tham gia đóng góp ý kiến, tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong
quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song luận văn chắc chắn không thể tránh
khỏi những thiếu sót. Tác giả kính mong nhận được những ý kiến đóng góp
quý báu của các thầy giáo, cô giáo và bạn bè đồng nghiệp. Hà Nội, ngày 30 tháng 11 năm 2008
Tác giả luận văn
LÊ THỊ HƢƠNG MAI NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
BGD&ĐT
:
Bộ Giáo dục và Đào tạo
CN&DD
:
Công nghiệp và dân dụng
CSVC
:
Cơ sở vật chất
GD & ĐT
:
Trường Trung học Kinh tế- Kỹ thuật Bắc
Thăng Long
MỤC LỤC
Trang
Mở đầu
1
1. Lý do chọn đề tài
1
2. Mục đích nghiên cứu
3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
3
17
17
1.3.2. Đặc điểm của hoạt động dạy học ngoại ngữ nói chung và tiếng
Anh nói riêng
18
1.3.3. Hoạt động dạy học ngoại ngữ nói chung và tiếng Anh nói riêng
20 ở các trường trung cấp chuyên nghiệp
1.3.4. Quản lý quá trình dạy học ngoại ngữ nói chung và tiếng Anh ở
các trường trung cấp chuyên nghiệp
23
1.3.5. Quản lý hoạt động dạy của giáo viên ngoại ngữ nói chung và
tiếng Anh nói riêng ở các trường trung cấp chuyên nghiệp
28
1.3.6. Quản lý hoạt động học của học sinh
29
1.3.7. Quản lý cơ sở vật chất và thiết bị thiết yếu cho việc dạy học
ngoại ngữ
30
Tiểu kết chương 1
31
Chƣơng 2. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh
tại trƣờng Trung học kinh tế - Kỹ thuật Bắc Thăng Long
32
2.1. Vài nét về trường Trung học Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Thăng Long
58
2.3. Nhận xét chung
2.3.1. Những ưu điểm và những thuận lợi trong quản lý hoạt động dạy
học tiếng Anh tại trường Trung học Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Thăng Long
2.3.2. Những khó khăn và hạn chế ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy
học tiếng Anh tại trường Trung học Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Thăng Long
Tiểu kết chương 2
59
59
60
61
Chƣơng 3. Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn tiếng
Ânh tại trƣờng Trung học kinh tế - Kỹ thuật Bắc Thăng Long
62
3. 1. Nguyên tắc để xây dựng các biện pháp quản lý hoạt động dạy
học tiếng Anh
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính thiết thực khả thi
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả
3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ
62
62
62
63
3.2. Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp
80
3.4. Kiểm chứng tính cần thiết, khả thi của các biện pháp
83
Tiểu kết chương 3
85
Kết luận và khuyến nghị
86
1. Kết luận
86
2. Khuyến nghị
87
Tài liệu tham khảo
88
Phụ lục
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nhân loại đã bước vào thế kỷ XXI, thế kỷ của sự bùng nổ thông tin, của
khoa học công nghệ và hợp tác phát triển. Bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập
kinh tế quốc tế đã tác động tới tất cả các lĩnh vực, làm biến đổi nhanh chóng
và sâu sắc đời sống tinh thần của xã hội, đòi hỏi người công dân phải có trình
độ học vấn cao, năng động, sáng tạo, có thái độ tích cực và giải quyết các vấn
đề trong cuộc sống. Trong bối cảnh đó, giáo dục và đào tạo giữ vai trò đặc biệt
quan trọng. Giáo dục phải vừa đảm bảo nhiệm vụ đào tạo người công dân tốt
quyết định số 1527/QĐ-UB ngày 08 tháng 03 năm 2002 của UBND Thành
phố Hà Nội, với sự tài trợ cơ sở vật chất của Công ty Khu Công nghiệp Thăng
Long. Mặc dù mới thành lập nhưng trường Trung học Kinh tế - Kỹ thuật Bắc
Thăng Long là một trong những trường trung cấp chuyên nghiệp có tốc độ
phát triển nhanh chóng nhất trong số các trường Trung cấp chuyên nghiệp tại
Hà Nội. Mục tiêu của nhà trường là đào tạo lao động kỹ thuật có phẩm chất
đạo đức tốt, năng lực chuyên môn vững vàng với kỹ năng thực hành trên thực
tế thành thạo đủ năng lực đáp ứng yêu cầu công việc, năng động thích ứng
nhanh với thị trường lao động. Nhận thức rõ bối cảnh hội nhập và xu thế phát
triển của thời đại ngày nay, lực lượng lao động mới sẽ không chỉ giới hạn quá
trình tìm kiếm việc làm trong khuôn khổ một cơ quan nhà nước, một địa
phương, một quốc gia, mà sẵn sàng tìm kiếm việc làm trong các công ty nước
ngoài, hoặc qua các quốc gia khác, các khu vực địa lý khác, … nơi có thể tạo
cho họ một điều kiện làm việc tốt hơn, những nguồn thu nhập cao hơn. Tuy
nhiên, để có thể tìm việc làm ở những vùng đất mới, những người lao động kỹ
thuật chuyên nghiệp không những chỉ cần năng lực chuyên môn tốt, mà còn
phải thành thạo ít nhất một ngoại ngữ. Chính vì vậy, từ khóa học đầu tiên của
nhà trường môn tiếng Anh đã được chú trọng và là môn học bắt buộc trong
chương trình đào tạo. 3
Thực tế hoạt động dạy học tiếng Anh đặc biệt được quan tâm ở trường
Trung học Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Thăng Long, song kết quả vẫn chưa khả
quan. Việc dạy học ngoại ngữ chưa được coi trọng đúng mức, môn tiếng Anh
thường bị coi là môn phụ, một số học sinh học tiếng Anh mang tính đối phó
chưa tự giác. Do vậy, kết quả học tập ngoại ngữ còn nhiều hạn chế, chỉ một số
học sinh, sau khi ra trường có khả năng giao tiếp, đọc hiểu được tài liệu sách
báo khoa học của ngành mình. Nguyên nhân quan trọng là từ hai phía người
dạy và người học. Đặc biệt là học sinh, họ chưa hiểu được tầm quan của ngoại
5. Giả thuyết khoa học
Trường Trung học Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Thăng Long qua hơn 6 năm
thành lập (3/ 2002 đến nay) công tác quản lý hoạt động dạy học môn tiếng
Anh đã đạt được những kết quả nhất định, song vẫn còn nhiều hạn chế. Nếu có
các biện pháp quản lý hoạt động dạy học một cách hợp lý, khả thi, phù hợp
với đặc điểm của trường sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn tiếng
Anh.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đề tài tập trung nghiên cứu và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động
dạy học môn tiếng Anh tại trường Trung học Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Thăng
Long.
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
7.1. Ý nghĩa khoa học
Nghiên cứu lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh tại
trường Trung học Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Thăng Long.
7.2. Ý nghĩa thực tiễn
Thông qua việc tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, đánh giá những mặt
mạnh, mặt yếu trong quản lý hoạt động dạy học của trường Trung học Kinh tế
- Kỹ thuật Bắc Thăng Long sẽ phát hiện được nguyên nhân liên quan đến chất
lượng dạy học chưa cao, từ đó đề xuất những biện pháp quản lý phù hợp với
thực tế của trường. 5
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
8.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận
- Đọc và khái quát các tài liệu lý luận phục vụ cho vấn đề nghiên cứu
của đề tài.
- Nghiên cứu các văn bản, nghị quyết của Đảng, của ngành giáo dục có
liên quan đến vấn đề nghiên cứu.
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC NGOẠI NGỮ
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Hoạt động quản lý đã mang lại những lợi ích to lớn trong nhiều lĩnh vực
của cuộc sống và làm cho xã hội ngày càng phát triển. Từ xa xưa đã có nhiều
nhà khoa học nghiên cứu về quản lý. Từ Phương Đông đến Phương Tây đều
có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý. Ở Phương Đông cổ đại đã xuất
hiện những nhà tư tưởng về quản lý lỗi lạc như Khổng Tử (551-479 TCN),
Mạnh Tử (372-289 TCN), Hàn Phi Tử (280-233 TCN); Phương Tây có Xô-
Crat (thế kỷ IV-III TCN), Platon (427-347 TCN), Chales Babbage (1792-
1871) v.v…
Theo Khổng Tử thì “học nhi ưu tắc sỹ” tức học giỏi làm quan, nhưng
việc học của ông là “để ứng dụng”, ứng dụng ở đây chủ yếu là quản lý đất
nước, quản lý quốc gia, điều này thể hiện rõ ở tư tưởng “chính sự” của ông.
Chính vì vậy Khổng Tử rất quan tâm đến vấn đề nghiên cứu việc quản lý quốc
gia. Trong tư tưởng của mình, Khổng Tử nhấn mạnh “đức trị”, “lấy luân lý
đạo đức để giáo huấn nhân dân”. Tư tưởng quản lý này về sau được nhiều nhà
quản lý, lãnh đạo đất nước của nhiều thế hệ ứng dụng một cách có hiệu quả.
Theo Planton nhà triết học Hy Lạp cổ đại, muốn cai trị nước phải biết
đoàn kết dân lại, phải vì dân. Người đứng đầu phải ham hiểu biết, thành thật, tự 7
chủ, biết điều độ, ít tham vọng về vật chất và đặc biệt phải được đào tạo kỹ
lưỡng.
Sau này nhiều công trình nghiên cứu với các cách tiếp cận khác nhau về
quản lý góp phần làm cho khoa học quản lý ngày càng hoàn thiện. Ở Việt
ngoại ngữ cũng nhanh chóng bị mai một” v.v… [8].
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, ngoại ngữ nói chung và tiếng
Anh nói riêng càng có một vị trí đặc biệt quan trọng. Vì vậy, việc dạy học
ngoại ngữ trong các nhà trường là vô cùng cần thiết, và chúng ta cần có sự
quan tâm nhiều hơn nữa, đầu tư cho giảng dạy, học tập và nghiên cứu cũng
như tạo điều kiện, môi trường sử dụng ngoại ngữ tốt hơn nữa, học phải đi đôi
với hành, học ngoại ngữ không còn quan niệm để biết mà là để làm việc. Hiện
nay, việc quản lý hoạt động dạy học tiếng Anh có hiệu quả và giúp người dạy,
người học và các nhà quản lý nhận thức được tầm quan trọng của môn tiếng
Anh để giảng dạy, học tập và quản lý nghiêm túc hơn là vấn đề mà các nhà
trường cũng như các cơ sở đào tạo cần đặc biệt quan tâm.
Việc quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở trường THKT-
KTBTL vẫn còn hạn chế, kết quả học tập của học sinh chưa cao. Vì vậy để
nâng cao kết quả học tập môn tiếng Anh cần nghiên cứu tìm kiếm những biện
pháp tăng cường quản lý tốt hoạt động giảng dạy và học tập môn tiếng Anh
của nhà trường để nâng cao chất lượng dạy học đáp ứng nhu cầu xã hội trong
giai đoạn hiện đại hoá, công nghiệp hoá đất nước hiện nay.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Quản lý
Quản lý là một hiện tượng xã hội, là yếu tố cấu thành sự tồn tại và phát
triển của loài người. Loài người đã trải qua nhiều thời kỳ phát triển với nhiều
hình thái xã hội khác nhau nên cũng đã trải qua nhiều hình thức quản lý khác
nhau. Các triết gia, các nhà chính trị từ thời cổ đại đến nay đều rất coi trọng
vai trò của quản lý trong sự ổn định và phát triển của xã hội. Quản lý là một 9
phạm trù tồn tại khách quan và là một tất yếu lịch sử. Nhiều nhà nghiên cứu đã
đưa ra nhiều khái niệm về quản lý dưới các góc độ khác nhau:
Chức năng quản lý là một công cụ của quản lý, thông qua đó chủ thể
quản lý tác động vào khách thể quản lý, nhằm thực hiện một mục tiêu nhất
định. Xã hội luôn phát triển và nền sản xuất xã hội luôn vận động và phát triển
nên chức năng quản lý cũng không ngừng biển đổi, cải tiến và hợp lý hoá theo
quá trình phát triển của xã hội.
Chức năng quản lý là hình thức biểu hiện sự tác động có mục đích của
chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý. Tổ hợp
các chức năng tạo nên nội dung của quá trình quản lý. Tất cả các chức năng
quản lý gắn bó và quy định lẫn nhau, phân loại các chức năng quản lý là liên
kết chúng lại với nhau thành một hệ thống trọn vẹn, đồng thời phân chia
chúng thành những phân hệ dựa trên những dấu hiệu chung, theo một quy tắc
nhất định. Những chức năng quản lý chung là những chức năng mà bất cứ một
chủ thể quản lý ở bất cứ lĩnh vực nào, cấp quản lý nào đều phải thực hiện, bất
kỳ ai khi triển khai quá trình quản lý cũng phải thực hiện chức năng này. Các
chức năng quản lý kế tiếp nhau một cách logíc bắt buộc.
Những người đầu tiên nghiên cứu về chức năng quản lý là F.W Taylor
(1856-1915) và Henri Fayol (1841-1925) đã đưa ra 5 chức năng quản lý, ngày
nay được thu gọn thành 4 chức năng cơ bản sau:
- Chức năng lập kế hoạch: Là căn cứ vào thực trạng ban đầu của tổ
chức và căn cứ vào nhiệm vụ được giao mà vạch ra mục tiêu của tổ chức trong
từng thời kỳ, từng giai đoạn, từ đó tìm ra con đường, biện pháp, cách thức đưa
tổ chức đạt mục tiêu đó.
- Chức năng tổ chức: Là việc thiết lập cấu trúc bộ máy, bố trí nhân lực
và xây dựng cơ chế hoạt động; đồng thời ấn định chức năng, nhiệm vụ cho các
bộ phận và cá nhân; huy động, sắp xếp và phân bổ nguồn lực nhằm thực hiện
đúng kế hoạch đã có.
- Chức năng chỉ đạo: Là phương thức tác động của chủ thể quản lý 11
Tổ chức
Chỉ đạo 12
(Nguồn: Tập bài giảng “Giáo dục nhà trường người thầy: Một số góc nhìn” của
tác giả Đặng Quốc Bảo)
1.2.3. Quản lý giáo dục
Các nhà lý luận đã có nhiều công trình nghiên cứu và đưa ra những khái
niệm về QLGD dưới nhiều góc độ khác nhau:
Theo M.I.Kondacôp: “QLGD là tập hợp tất cả các biện pháp tổ chức, kế
hoạch hóa, công tác cán bộ,…. Nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của
các cơ quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục và mở rộng hệ thống cả về mặt
số lượng cũng như chất lượng” [27].
Theo P.V. Khuđôminxki: "QLGD là những tác động có hệ thống, có kế
hoạch, có ý thức và mục đích của các chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến
tất cả các khâu của hệ thống (từ Bộ giáo dục, đến nhà trường, đến các cơ sở
giáo dục khác,… ), nhằm mục đích đảm bảo việc giáo dục XHCN cho thế hệ
trẻ, đảm bảo sự phát triển toàn diện và hài hoà của họ. Trên cơ sở nhận thức và
vận dụng những quy luật chung vốn có của CNXH như các quy luật khách
quan của quá trình dạy học, giáo dục, của sự phát triển về thể chất và tâm lý
của trẻ em, thiếu niên cũng như thanh niên" [15].
Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: "QLGD theo nghĩa tổng quan là điều
hành, phối hợp các lực lượng nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo
yêu cầu phát triển của xã hội. Ngày nay, với sứ mệnh phát triển giáo dục
thường xuyên, công tác giáo dục không chỉ giới hạn ở thế hệ trẻ mà cho mọi
người. Cho nên, QLGD được hiểu là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân"[7].
chỉ quản lý việc dạy của giáo viên và việc học của học sinh, mà còn bao gồm
quản lý tài chính, quản lý cơ sở vật chất, các điều kiện phục vụ cho việc dạy
và học. Các nhà nghiên cứu về giáo dục đã đưa ra những khái niệm khác nhau
về quản lý nhà trường.
Theo tác giả Phạm Viết Vượng: "Quản lý nhà trường là hoạt động của 14
các cơ quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của giáo viên, học
sinh và các lực lượng giáo dục khác, huy động tối đa các nguồn giáo dục để
nâng cấp giáo dục và đào tạo trong nhà trường" [16].
Quản lý nhà trường là một hoạt động được thực hiện trên cơ sở những
qui luật chung của quản lý, đồng thời có nét riêng mang tính đặc thù của quản
lý giáo dục để đẩy mạnh hoạt động của nhà trường theo mục tiêu đào tạo.
Quản lý nhà trường gồm 2 loại tác động:
- Tác động quản lý của các cơ quan quản lý cấp trên và bên ngoài nhà
trường, đó chính là những tác động quản lý của các cơ quan giáo dục cấp trên,
hướng dẫn và tạo điều kiện cho hoạt động giảng dạy học tập giáo dục của nhà
trường hoặc những chỉ dẫn, những quyết định của các thực thể bên ngoài nhà
trường có liên quan trực tiếp đến nhà trường như cộng đồng được đại diện
dưới hình thức hội đồng giáo dục nhằm định hướng sự phát triển của nhà
trường và hỗ trợ, tạo điều kiện cho việc thực hiện phương hướng phát triển đó.
- Tác động của chủ thể bên trong nhà trường là những hoạt động quản
lý giáo viên, quản lý học sinh, quản lý quá trình dạy học, quản lý cơ sở trang
thiết bị trường học, quản lý tài chính trường học, quản lý mối quan hệ giữa
nhà trường và cộng đồng. Là một thiết chế đặc biệt của xã hội nên nhà trường
cùng với công tác quản lý là vô cùng quan trọng, bao gồm sự quản lý các tác
động qua lại giữa trường học và xã hội đồng thời quản lý chính nhà trường.
Dựa trên tập bài giảng Phát triển nhà trường: Một số vấn đề lý luận và
thực tiễn của tác giả Đặng Quốc Bảo, có thể mô hình khái quát các nhân tố
(Nguồn: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của tác giả Đặng Quốc Bảo)
M: Mục tiêu đào tạo
N: Nội dung đào tạo
P: Phương pháp đào tạo
Th: Thầy- Lực lượng đào tạo
Tr: Trò
H: Hình thức đào tạo
Đ: Điều kiện đào tạo
Mô: Môi trường đào tạo
Bô: Bộ máy đào tạo
Qi: Quy chế đào tạo
Vai trò của người quản lý là phải làm sao cho hệ thống các thành tố vận
hành liên kết chặt chẽ với nhau đưa đến kết quả mong muốn. Quản lý hoạt
động giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo chương trình
giáo dục. Cơ sở vật chất, các nguồn lực tạo nên hoạt động của trường. Xây
dựng mối quan hệ giữa nhà trường và các lực lượng ngoài nhà trường, tôn
trọng phát huy tinh thần dân chủ, quyền hạn của giáo viên tham gia các mặt
quản lý cả nhà trường.
Như vậy, quản lý nhà trường thực chất là tác động có định hướng, có kế
hoạch của chủ thể quản lý lên tất cả các nguồn lực nhằm đẩy mạnh hoạt động
của nhà trường theo nguyên lý giáo dục và tiến tới mục tiêu giáo dục, mà
trọng tâm của nó là đưa hoạt động dạy và học tiến lên trạng thái mới về chất.
1.2.5. Quản lý quá trình dạy học 16
1.2.5.1. Quá trình dạy học
“Quá trình dạy học là một quá trình trong đó, dưới tác dụng chủ đạo (tổ
chức, điều khiển, lãnh đạo) của thầy, học sinh tự giác, tích cực tổ chức, tự điều
khiển hoạt động nhận thức, nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học”[13].
Điều khiển
Tự điều khiển
17 1.2.5.3. Quản lý quá trình dạy học
Quản lý quá trình dạy học là quản lý một quá trình xã hội, một quá trình sư
phạm đặc thù, nó tồn tại như là một hệ thống bao gồm nhiều thành tố cấu trúc.
Quản lý quá trình dạy học là "hệ thống những tác động có mục đích, có
kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho quá trình dạy học
vận hành theo đường lối của Đảng, Nhà nước, thực hiện được những yêu cầu
của nền giáo dục xã hội trong việc đào tạo con người theo tiêu chuẩn của thời
đại, tập trung vào hoạt động dạy học và giáo dục đưa hệ vận động từ trạng thái
ban đầu đến mục tiêu".
Mục tiêu quản lý quá trình dạy học là chất lượng dạy học toàn diện cho
học sinh với các tiêu chuẩn về chính trị, tư tưởng, đạo đức, văn hoá, khoa học
kỹ thuật, thể chất được quy định trong mục tiêu giáo dục. Một cách chung
nhất, mục tiêu quản lý quá trình dạy học là:
+ Bảo đảm thực hiện các mục tiêu, kế hoạch đào tạo, nội dung chương
trình giảng dạy theo đúng tiến độ, thời gian quy định.
ứng mục tiêu đào tạo. Mục tiêu đào tạo được xác định trên cơ sở phân tích
hoạt động nghề và yêu cầu thực tiễn. Nội dung chương trình đào tạo phải tập
trung vào đào tạo năng lực nghề nghiệp.
“Phương pháp đào tạo trung cấp chuyên nghiệp phải gắn giảng dạy lý
thuyết với rèn luyện kỹ năng thực hành nghề nghiệp, phát huy vai trò chủ
động và khai thác kinh nghiệm của người học; sử dụng phối hợp các phương
pháp dạy học hợp lý cho các nhóm đối tượng khác nhau; coi trọng việc sử
Copyright: Tài liệu đại học ©