ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRÂ
̀
N THANH GIANG
VẤN ĐỀ LỢI ÍCH KINH TẾ CỦA NÔNG DÂN
TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC


Mã số: 62 22 80 05
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS. TS. Phm Văn Đức
2. TS. Lê Văn Lư
̣
c
HÀ NỘI - 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của
riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS. TS.Phạm Văn Đức và
TS. Lê Văn Lực. Các số liệu đã được nêu và sử dụng trong
luận án là trung thực, đảm bảo tính khách quan và khoa học.
Danh mục tài liệu dùng để tham khảo trong luận án có nguồn
gốc, xuất xứ rõ ràng.


:
Giai cấp công nhân
GCND
:
Giai cấp nông dân
HĐH
:
Hiện đại hóa
NXB
:
Nhà xuất bản
KH&CN
:
Khoa học và công nghệ
LLSX
:
Lực lượng sản xuất
PTSX

Phương thức sản xuất
QHSX
:
Quan hệ sản xuất
TBCN
:
Tư bản chủ nghĩa
TLTT
:
Tầng lớp trí thức
TLSX

hiện nay 89
2.1.3. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là nhiệm vụ
trọng yếu trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam
hiện nay 96
2.2. Những tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn
đến lợi ích kinh tế của nông dân Việt Nam hiện nay 101
2.2.1. Những tác động tích cực của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông
nghiệp, nông thôn đến lợi ích kinh tế của nông dân 101
2.2.2. Những tác động tiêu cực của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông
nghiệp, nông thôn đến lợi ích kinh tế của nông dân 112
2.3. Những vấn đề đặt ra về lợi ích kinh tế của nông dân do tác động của công
nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn hiện nay 122
2.3.1. Việc thực hiện chưa tốt Quy chế Dân chủ cơ sở ở xã trong quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn đã ảnh
hưởng trực tiếp đến lợi ích kinh tế của nông dân 122
2.3.2. Khoảng cách về thu nhập và mức sống giữa thành thị và nông thôn
gia tăng 125
2.3.3. Áp lực giải quyết các vấn đề lao động, việc làm và thất nghiệp gia
tăng 127
2.3.4. Những hiệu ứng bất đồng thuận xã hội từ mặt trái của quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn 129
2.3.5. Ô nhiễm môi trường tại các khu vực nông thôn gia tăng và diễn biến
phức tạp 134
2.3.6. Những tồn tại, bất cập trong chính sách đầu tư cho phát triển nông
nghiệp, nông dân, nông thôn 135
Chương 3. QUAN ĐIỂM VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM ĐẢM BẢO
LỢI ÍCH KINH TẾ CỦA NÔNG DÂN TRONG THỜI KỲ CÔNG
NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 140
3.1. Những quan điểm giải quyết lợi ích kinh tế cho nông dân trong thời kỳ
công nghiệp hóa, hiện đại hóa 140

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Sự vận động và phát triển của xã hội là do nhiều nguyên nhân thúc đẩy
khác nhau. Nhưng suy đến cùng, chính những hoạt động sản xuất của con
người - chủ thể của tiến trình lịch sử là nguyên nhân sâu xa nhất tạo nên sự
vận động và phát triển của xã hội. Bằng những hoạt động có mục đích của
mình, con người vừa làm thay đổi bản thân vừa làm biến đổi xã hội. Động lực
thúc đẩy những hoạt động của con người chính là nhu cầu và lợi ích của họ.
Thực tế cho thấy, cuộc sống của mỗi con người luôn tồn tại đồng thời một
chuỗi nhu cầu, từ nhu cầu vật chất đến nhu cầu tinh thần. Lợi ích là phương
tiện để thỏa mãn nhu cầu của con người. Bởi vậy, lợi ích luôn gắn chặt với
mỗi con người và xã hội loài người. Đề cập đến vấn đề này, C.Mác và
Ph.Ăngghen khẳng định: “Lợi ích là thuộc tính tất yếu của con người và nó
gắn kết các thành viên xã hội dân sự lại với nhau” [98, tr. 184].
Trong bất kỳ xã hội nào, lợi ích kinh tế luôn là hiện tượng phổ biến
nhất của đời sống xã hội, là cái thiết thân với quảng đại quần chúng. Lợi ích
kinh tế được hình thành trên cơ sở những nhu cầu kinh tế khách quan, tồn tại
độc lập với ý nguyện của con người. Nó là động lực mạnh mẽ bên trong, thúc
đẩy con người hoạt động vì sự tồn tại và phát triển của mình.
Trong thời kỳ CNH, HĐH ở nước ta hiện nay, lợi ích kinh tế đang nổi
lên như là nhu cầu căn bản, cấp thiết nhất của hầu hết các giai cấp, tầng lớp
trong xã hội. Đó cũng là điều hoàn toàn dễ hiểu, bởi nó phù hợp với hoạt
động căn bản của xã hội ta hiện nay - hoạt động lao động sản xuất và kinh
doanh trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Mọi chủ thể
trong xã hội đều tự ý thức về những nhu cầu thiết thân đó để tiến hành các
hoạt động nhằm đạt được lợi ích kinh tế của mình. Để tạo được tổng hợp
động lực cho thời kỳ CNH, HĐH đất nước thì lợi ích kinh tế của từng chủ thể
trong xã hội phải được đảm bảo thực hiện.
2

các vấn đề nảy sinh từ quá trình CNH, HĐH đã tác động và ảnh hưởng tiêu
cực đến lợi ích kinh tế của nông dân nước ta. Đất đai vốn là TLSX chủ yếu
của người nông dân, bao đời gắn bó với họ thì nay khá nhiều nông dân bị thu
hồi, chuyển đổi mục đích sử dụng cho phát triển công nghiệp và đô thị.
Không có đất thì không có sản xuất nông nghiệp, không gian xã hội nông thôn
bị thu hẹp, điều kiện sinh sống của người nông dân thay đổi, thậm chí bị đảo
lộn. Thu nhập, đời sống và việc làm của người nông dân không đảm bảo; ô
nhiễm môi trường sinh thái, tệ nạn xã hội gia tăng nhanh chóng. Quan hệ lợi
ích kinh tế giữa nông dân với các giai cấp và tầng lớp xã hội khác còn có
những biểu hiện khác biệt lớn, thậm chí có lúc có nơi còn nảy sinh mâu thuẫn
gay gắt, đã trực tiếp ảnh hưởng tiêu cực đến sự đồng thuận xã hội, làm cản trở
việc phát huy động lực chung của quá trình CNH, HĐH đất nước.
Xuất phát từ thực tế đó, chúng tôi mạnh dạn chọn “Vấn đề lợi ích kinh
tế của nông dân trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam
hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ Triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa duy
vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
2.1. Mục đích
Luận án làm rõ lợi ích kinh tế của nông dân và sự tác động của CNH,
HĐH nông nghiệp, nông thôn đến lợi ích kinh tế của nông dân, từ đó đề xuất
những giải pháp chủ yếu nhằm đảm bảo lợi ích kinh tế của nông dân trong
thời kỳ CNH, HĐH ở Việt Nam hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ
Để đạt được mục đích nêu trên, luận án tập trung giải quyết một số
nhiệm vụ sau đây:
Thứ nhất, làm rõ một số vấn đề lý luận chung về lợi ích kinh tế của
nông dân, những nhân tố tác động đến lợi ích kinh tế của nông dân Việt Nam
trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước.
4
Thứ hai, phân tích và đánh giá những tác động của CNH, HĐH nông

4.2. Cơ sở thực tiễn
Luận án dựa trên thực tế lợi ích kinh tế của nông dân trước những tác
động của CNH, HĐH với những số liệu thống kê, kết quả điều tra đã được
công bố của các nhà nghiên cứu, các cơ quan chức năng và tài liệu khảo sát
của tác giả.
4.3. Phương pháp nghiên cứu
Luận án được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận của Chủ
nghĩa duy vật lịch sử, đồng thời sử dụng các phương pháp lịch sử - lôgic,
phân tích - tổng hợp, hệ thống - cấu trúc, khái quát hóa, thống kê, đối chiếu,
so sánh
5. Những đóng góp mới về mặt khoa học của luận án
Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về nông dân
và lợi ích kinh tế của nông dân, tác giả luận án làm rõ nội dung khái niệm
nông dân, thực chất lợi ích kinh tế của nông dân, những nhân tố chủ quan và
khách quan tác động đến lợi ích kinh tế của nông dân; những tác động của
CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn đến lợi ích kinh tế của nông dân và
những vấn đề đặt ra; đề xuất quan điểm, các giải pháp chủ yếu nhằm đảm bảo
lợi ích kinh tế của nông dân trong thời kỳ CNH, HĐH ở Việt Nam hiện nay.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- Luận án góp phần lý giải cơ sở lý luận để xây dựng chính sách đảm
bảo lợi ích kinh tế của nông dân trong thời kỳ CNH, HĐH ở Việt Nam.
- Ở mức độ nhất định, kết quả nghiên cứu của luận án có thể dùng làm
tài liệu tham khảo trong nghiên cứu khoa học, trong giảng dạy về những nội
dung có liên quan.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận án
6
gồm 3 chương, 7 tiết.
- Chương 1: Lợi ích kinh tế của nông dân Việt Nam - Một số vấn đề lý
luận chung.

thôn Việt Nam
Đây là mảng công trình được nghiên cứu khá sớm nhưng chưa thật đậm
đặc. Mỗi công trình có một cách thực hiện khác nhau để phù hợp với mục
đích của mình. Cho đến nay vẫn còn tiếp tục và còn không ít vấn đề lý luận
chưa được giải quyết thấu đáo.
8
Có thể nói sau khi có các Chỉ thị số 21 - CT/TW ngày 10 tháng 10 năm
1997: Về một số cấp bách ở nông thôn hiện nay [19]; Nghị quyết số 06: Về
một số vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn của Bộ Chính trị Ban chấp
hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá VIII [20], những vấn đề bất
cập của những năm thực hiện CNH, HĐH đối với nông nghiệp, nông thôn, và
nông dân đã được nhận định đánh giá và có những chủ trương kịp thời vừa
làm cho tình hình kinh tế - xã hội bớt trầm trọng hơn, vừa hướng các nhà lý
luận, các nhà quản lý tập trung nghiên cứu vấn đề nông nghiệp, nông thôn và
nông dân. Từ đây đã có nhiều công trình được công bố, áp dụng.
Năm 2000, Ban Dân vận Trung ương cho xuất bản cuốn sách “Một số
vấn đề công tác vận động nông dân ở nước ta hiện nay” [7], mặc dù quyển
sách dưới hình thức tuyên giáo nhưng những vấn đề về nông dân được đề cập
khá sắc sảo. Quá trình phát triển của GCND Việt Nam, truyền thống của họ
và những vấn đề tập trung giải quyết đối với nông dân trong tình hình mới,
đặc biệt là việc bảo đảm cho đời sống của nông dân để họ tham gia tích cực
vào công cuộc xây dựng cuộc sống mới. Tuy tài liệu chưa đề cập đến lợi ích
kinh tế của nông dân nhưng đây là tài liệu tham khảo tốt cho chúng tôi.
Từ thực trạng biến đổi của quá trình CNH, HĐH, đặc biệt là vấn đề thu
hồi đất, chuyển đổi quyền sử dụng đất diễn ra khá bất thường, năm 2000, Ban
Nội chính Trung ương cho xuất bản cuốn “Thực trạng và giải pháp phòng
ngừa giải quyết “điểm nóng” ở cơ sở nông thôn nước ta hiện nay” [8]. Đây là
đề tài khoa học cấp bộ. Sau khi điểm qua những điểm nóng - sự phản ứng của
nông dân, cũng như của những đối tượng bị thu hồi đất, đề tài bước đầu đưa
ra một số giải pháp khá tích cực nhưng tiếc thay đến nay những đề xuất đó

từng là Phó Chủ nhiệm Văn phòng kiêm Trợ lý Chủ tịch nước nên có điều
kiện để hiểu sự phát triển của đất nước nói chung và nông nghiệp, nông dân,
nông thôn Việt Nam nói riêng. Cuốn sách chủ yếu trình bày nông nghiệp,
nông dân, nông thôn Việt Nam đầu thế kỉ XX đến 2006, chia thành bốn giai
đoạn và được trình bày trong bốn phần chủ yếu và một phần phụ lục. Phần
10
thứ nhất, giai đoạn từ 1901 đến 1945; phần thứ hai, từ 1945 đến 1975; phần
thứ ba, từ 1975 đến 1986; phần thứ tư, từ 1986 đến 2006; phần thứ năm, phụ
lục. Tuy phân thành năm phần, nhưng phần thứ nhất khá đơn giản, ít tư liệu.
Tác giả tập trung vào phần thứ hai; nhưng phần này cũng đề cập chủ yếu giai
đoạn 1956 đến 1975 và sự phát triển của nông nghiệp, nông dân, nông thôn
Việt Nam ở cả hai miền với hai chế độ chính trị khác nhau. Do điều kiện
chiến tranh nên sự phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn chưa phải là
mục tiêu chủ yếu và chính sách chưa rõ nét, mang đậm tính tự phát, đối phó
để đáp ứng thực trạng và yêu cầu của mỗi chế độ. Thế nhưng, chúng ta đã
thấy hé lộ tiềm năng của nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam. Trong
phần thứ ba, nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam 10 năm sau ngày
thống nhất đất nước. Giai đoạn này ngắn ngủi và chưa có gì đáng chú ý. Có
thể nói, nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong 20 năm - từ 1986 đến 2006
được tác giả tập trung làm rõ sự phát triển. Những vấn đề chủ trương, chính
sách cũng như những thành tựu về nông nghiệp, nông thôn, nông dân được
khắc hoạ rõ nét. Thế nhưng, do mục đích, nhiệm vụ của cuốn sách nên những
vấn đề như nông nghiệp, nông dân, nông thôn chưa được làm sáng tỏ. Tuy thế
đây là tài liệu tham khảo tốt để có bức tranh phát triển nông nghiệp, nông dân,
nông thôn Việt Nam.
Năm 2008, Nxb. Tri thức, Hà Nội, xuất bản tác phẩm “Nông nghiệp,
nông dân và nông thôn - Những vấn đề đang đặt ra”[113]. Cuốn sách là tập
hợp các bài viết của nhiều tác giả trong khuôn khổ tề tài nghiên cứu về nông
nghiệp, nông dân và nông thôn của Viện Nghiên cứu Phát triển (IDS). Tuy
cuốn sách không đồ sộ về mặt quy mô, nhưng rất sâu sắc về nông nghiệp,

làm cho một Việt Nam bay nhanh, bay cao và bay xa, ai ngờ chúng ta vẫn đi
lại con đường cũ của nhân loại gần nửa nghìn năm. Theo tác giả Đặng Kim
Sơn, trong thời gian đó không phải không có quốc gia CNH nông nghiệp
thành công, nhưng sự nghiên cứu, tiếp thu, chọn lọc con đường tiến hành
CNH nông nghiệp, nông thôn của ta chưa sát thực tế Việt Nam. Để nông dân
12
Việt Nam không bị thiệt thòi, không phải là vật hy sinh cho CNH, chúng ta
phải chọn lọc kinh nghiệm của những nước đã và đang thực hiện thành công
CNH nông nghiệp, nông thôn. Tác giả Cao Tự Thanh đầy tâm tư với đồng
bằng Nam Bộ: “Là vùng đất được khai phá sau cùng nhưng mau chóng trở
thành vùng sản xuất lương thực hàng hoá lớn nhất cả nước, Nam Bộ đang
bước vào một quỹ đạo phát triển hoàn toàn khác trước, ở đó các đặc điểm
kinh tế, xã hội, văn hoá, môi trường vốn có bổ sung thêm nhiều yếu tố mới
đồng thời không ngừng được tái tạo trong những kết hợp mới. Nhưng những
yếu tố ấy không phải lúc nào cũng tích cực, cũng như những kết hợp ấy lúc
nào cũng hoàn thiện, nên có thể nghĩ tới những vấn đề kinh tế - xã hội đang
đặt ra trước sự phát triển nông thôn Nam Bộ hiện nay”. Bằng sự tiếp cận Kinh
tế học, tác giả Đào Thế Tuấn nhận xét: nền kinh tế chúng ta “Lạm phát phức
tạp”, “Nông dân đã bắt đầu chán nông nghiệp”, “Thương nghiệp nông thôn
hiện nay không công bằng”, “Phát triển xã hội không đi đôi với phát triển
kinh tế” và tác giả đưa ra kiến nghị: “Phát triển thế nào cho bền vững”, “Nền
kinh tế mang tính xã hội”, “Làm thế nào để bênh vực quyền lợi của nông
dân”, v.v.
Từ ngày 31 tháng 10 đến 02 tháng 11 năm 2008, tại thành phố Nha
Trang tỉnh Khánh Hoà, Hội thảo lý luận lần thứ tư giữa Đảng Cộng sản Việt
Nam và Đảng Cộng sản Trung Quốc với chủ đề: “Những vấn đề lý luận và
thực tiễn về nông nghiệp, nông dân, nông thôn - Kinh nghiệm Việt Nam, kinh
nghiệm Trung Quốc”. Từ diễn đàn Hội thảo này, Ban Tuyên giáo Trung ương
đã tổ chức xuất bản “Vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn - Kinh
nghiệm Việt Nam, kinh nghiệm Trung Quốc” do Nxb. Chính trị quốc gia, Hà

Thanh Hương (2000), Đặc điểm và xu hướng biến đổi của giai cấp nông dân
nước ta trong giai đoạn hiện nay, Luận án Tiến sĩ Triết học, Học viện Chính
trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội [71]; Trương Quang Khải
(2003), Liên minh giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt
Nam - cái phổ biến và cái đặc thù, Luận án Tiến sĩ Triết học, Học viện Chính
14
trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội [75]; Tô Mạnh Cường (2008), Quan điểm
của Lênin về vai trò của nông dân trong cách mạng xã hội chủ nghĩa và việc
phát huy vai trò nông dân ở nước ta hiện nay, Luận văn Thạc sĩ Triết học,
Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà
Nội [34]; Lưu Hồng Minh (2001), Thực trạng phân tầng xã hội theo mức
sống ở nông thôn đồng bằng sông Hồng - Dự báo và những kiến nghị, Luận
án Tiến sĩ Xã hội học, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí
Minh, Hà Nội [107]. Có thể nói, những công trình này đã đi sâu nghiên cứu
vấn đề nông dân hiện nay. Do những tác động của CNH, HĐH, đặc biệt là
CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn đã làm biến đổi sâu sắc về phân tầng xã
hội nông dân, phân hoá giàu nghèo, biến đổi tâm lý nông dân. Những yếu tố
đó tác động không nhỏ đến nông dân, đến lợi ích kinh tế nông dân, vì vậy
nhất thiết phải hiểu và vận dụng những yếu tố đó để tạo nên sự phát triển cho
lợi ích kinh tế nông dân. Chúng tôi tham khảo cũng theo ý nghĩa như vậy.
Một số tác giả, nhà nghiên cứu đi sâu làm rõ vai trò của GCND trong
lịch sử phát triển dân tộc Việt Nam; khẳng định GCND Việt Nam được hình
thành rất sớm và cho đến nay, vẫn là một giai cấp chủ yếu trong xã hội ta. Họ
là những người đầu tiên khai phá đất đai, mở mang bờ cõi, tạo lập tính cách
dân tộc. Trải qua những thời kỳ lịch sử, các thế hệ nông dân đã kiên trì khắc
phục thiên tai, giữ vững và phát triển sản xuất, bảo đảm cuộc sống của cả
cộng đồng dân tộc; đồng thời, đấu tranh kiên cường chống lại sự áp bức, bóc
lột của thực dân, phong kiến để giành độc lập, tự do, xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc và giải phóng bản thân mình. Có thể nói, mỗi thắng lợi của dân tộc ta
trong lịch sử đều gắn liền với vai trò to lớn của nông dân. Các nhà nghiên cứu

Chúng tôi lấy ở đây ý tưởng tiếp nối lợi ích.
Tác phẩm “Bàn về các lợi ích kinh tế ” (Nxb. Sự thật, H. 1982) [132]
của tập thể tác giả bàn về ba lợi ích kinh tế . Trong đó, các tác giả đã tập trung
làm rõ vị trí và vai trò của ba lợi ích kinh tế, mối quan hệ giữa ba lợi ích kinh
tế, đề xuất phương hướng thực hiện sự kết hợp các lợi ích kinh tế trong chặng
16
đường đầu tiên của thời kỳ quá độ ở Việt Nam. Mặc dù hiện nay những vấn
đề mà các tác giả đề cập đã khác xa nhưng nó tồn tại như lịch sử nghiên cứu
vấn đề cho nên cuốn sách có giá trị tham khảo nhất định.
Trong cuốn “Về sự kết hợp các lợi ích kinh tế ” (Nxb. Thông tin lý
luận, H. 1983) [112] của các tác giả Vũ Hữu Ngoạn, Khổng Doãn Hợi khẳng
định lợi ích kinh tế là vấn đề vừa cơ bản, vừa nóng hổi. Đồng thời, cuốn sách
cũng làm rõ những nguyên nhân cản trở sự thống nhất giữa ba lợi ích kinh tế
và nêu ra những giải pháp cấp bách để kết hợp hài hòa các quan hệ lợi ích
nhằm đưa xã hội thoát khỏi sự khủng hoảng kinh tế - xã hội.
Ngoài những cuốn sách trên, còn có một số công trình luận án phó tiến
sĩ kinh tế, triết học nghiên cứu về lợi ích kinh tế . Luận án Phó tiến sĩ kinh tế
“Lợi ích kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (những hình thức
kết hợp và phát triển chúng trong lĩnh vực kinh tế xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam”(1984) [23] của tác giả Chu Văn Cấp đã đề cập đến các lợi ích kinh tế
trong thời kỳ quá độ lên CNXH, đồng thời tác giả cũng đưa ra nhiều hình
thức thể hiện sự kết hợp hài hòa các lợi ích kinh tế đó nhằm tạo ra động lực
cho sự phát triển kinh tế - xã hội.
Luận án Phó tiến sĩ triết học về “Quan hệ lợi ích kinh tế của xã hội,
của tập thể và cá nhân người lao động trong chặng đường đầu tiên của thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” (1988) [4] của tác giả Nguyễn
Đức Bách đã có sự phân biệt rõ giữa nhu cầu kinh tế, nhu cầu vật chất và lợi
ích kinh tế, lợi ích vật chất. Tác giả cũng nêu lên những đặc trưng chủ yếu của
lợi ích kinh tế .
Trong luận án Phó tiến sĩ kinh tế về “Lợi ích kinh tế của nông dân ở

việc kết hợp lợi ích kinh tế của các giai cấp và tầng lớp xã hội; đồng thời, đề
xuất những giải pháp cơ bản nhằm đảm bảo sự kết hợp lợi ích kinh tế giữa các
giai cấp và tầng lớp xã hội, trong đó chủ yếu đối với công nhân, nông dân và
trí thức - lực lượng cơ bản của xã hội ta hiện nay.
18
Ngoài ra, có thể kể đến các công trình của Hồ Văn Thông (1982), “Mấy
vấn đề về nhu cầu và lợi ích”, Tạp chí Triết học, (3) [137]; Đỗ Nhật Tân
(1991), Vai trò động lực của lợi ích kinh tế đối với sự nghiệp xây dựng đất
nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Luận án Phó tiến
sĩ Triết học, Học viện Nguyễn Ái Quốc, Hà Nội [129]; Linh Giang (1998),
“Một số ý kiến xung quanh vấn đề lợi ích” (Tổng thuật tài liệu), Tạp chí Triết
học, (1) [56]; Nguyễn Duy Hùng (1998), Bàn về sự hình thành và kết hợp các
lợi ích kinh tế trong nông nghiệp tập thể ở nước ta, Luận án Phó tiến sĩ Kinh
tế, Học viện Nguyễn Ái Quốc, Hà Nội [69]; Đoàn Công Mẫn (2001), Vấn đề
lợi ích vật chất của người lao động trong các doanh nghiệp Nhà nước hiện
nay (qua thực tế ở Thành phố Đà Nẵng), Luận văn Thạc sĩ Triết học, Học
viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội [103]; Nguyễn Linh Khiếu
(2002), Góp phần nghiên cứu quan hệ lợi ích, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà
Nội [78]; Lê Thị Kim Chi (2005), Nhu cầu - động lực và định hướng xã hội,
Nxb. Khoa học Xã hội, Hà Nội [25]; Lê Xuân Tùng (2008), Quan hệ sản xuất
trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nxb. Chính trị
quốc gia, Hà Nội [160]; Đặng Quang Định (2010), Quan hệ lợi ích kinh tế
giữa công nhân, nông dân và trí thức ở Việt Nam hiện nay, Nxb. Chính trị
quốc gia Hà Nội [54]; Nguyê
̃
n Kế Tuấn (2010), Vấn đề sở hữu trong nền
KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam, Báo cáo tổng hợp, Đề tài KX.04.09/06-
10, [159, tr. 122-123]. Các công trình này đã tập trung nghiên cứu những vấn
đề lý luận về nhu cầu như khái niệm, nội hàm, biểu hiện cụ thể của nhu cầu,
vai trò của nhu cầu trong sự hoạt động của mỗi cá nhân cũng như cộng đồng.