Phương pháp dạy "Thường thức mĩ thuật" ở trường THCS
A. Đặt vấn đề.

Qua thực tế giảng dạy môn mĩ thuật ở bậc THCS trong chương trình cũ, cũng như trong
chương trình thay SGK mới. Đặc biệt với môn mĩ thuật và phân môn “ Thường thức mĩ
thuật” có đặc điểm riêng về nội dung, lượng kiến thức, cách trình bày sẽ dẫn đến bài giảng
đơn điệu, kém hiệu quả nếu ta không có phương pháp thiết kế bài giảng cho phù hợp.
Vì vậy mục đích của sáng kiến là việc ghi lại quá trình giảng dạy và tự rút ra những
kinh nghiệm cho bản thân, cũng để cho đồng nghiệp tham khảo để cùng nhau tìm ra những
giải pháp tốt, có hiệu quả phục vụ tốt cho phương pháp, công tác giảng dạy chuyên môn
phần "Thường thức mĩ thuật" trong chương trình mĩ thuật THCS ngày càng được tốt hợn.
1). PHạM VI áp dụng:
áp dụng trong giảng dạy mĩ thuật THCS theo chương trình mới:
2). Cơ sở thực tiễn :
- Nghiên cứu tổng hợp chương trình mĩ thuật bậc THCS ở chương trình SGK mới.
- Nghiên cứu chung về lịch sử mĩ thuật Thế giới và lịch sử mĩ thuật Việt Nam. Qua
chương trình mĩ thuật ở bậc CĐ và ĐH. qua một số cuốn sách:
+ “Mĩ thuật và phương pháp dạy học” của Trịnh Thiệp + Ưng Thị Châu.
+ “Kỹ hoạ và bố cục” của Tạ Phương Thảo, Nguyễn Lăng Bình.
+ “Lược sử mĩ thuật và mĩ thuật học” của Chu Quang Trứ, Phạm Thị Chỉnh và Nguyễn
Thái Lại.
+ Tài liệu lịch sử (SGK 6, 7, 8, 9) và tài liệu lịch sử nói chung.
+ Một số sách về văn học với những tập tục, những nét văn hoá của người Việt Nam.
B. Giải quyết vấn đề.
I. Giới thiệu các phân môn trong chương trình mĩ thuật THCS.
Trong chương trình giảng dạy mĩ thuật ở THCS có bốn phân môn chính mang tính
khái quát về mĩ thuật như sau:
4
Phương pháp dạy "Thường thức mĩ thuật" ở trường THCS
1, Phân môn vẽ theo mẫu.
Là phân môn cung cấp cho HS biết quan sát, nhận xét nhanh đặc điểm của đối tượng,

a, Yêu cầu về kiến thức:
Như đã nói, đây là phân môn có nội dung kiến thức mang tính chất tổng hợp của
nhiều môn khoa học:
- Khoa học lịch sử: Nhân loại đã trải qua 5 hình thái kinh tế xã hội (từ XH nguyên thuỷ
đến nay là XHCN) đã sản sinh những tư tưởng chính trị, xã hội khác nhau. Con người của
từng thời đại phụ thuộc vào ý thức hệ thống chính trị đương thời. Nên các nền văn minh,
văn hoá cũng nằm trong ý thức hệ đó và phản ánh xã hội đó, tư tưởng chính trị đương thời
của xã hội đó.
VD: Đêm trường trung cổ Châu âu hơn 10 thế kỷ con người bị coi rẻ về nhân cách, coi
khi sống là gửi gắm linh hồn, khi chết mới là cuộc sống vĩnh cửu và do giai cấp thống trị đã
làm ngu muội tư tưởng, nhận thức con người để dễ cai trị. Nghệ thuật lúc đó đều hướng về
chúa trời. Hay thời kỳ phục hưng ngay sau đó do giai cấp tư sản đánh đổ giai cấp phong
kiến đã có tinh thần khôi phục giá trị nhân văn con người đã mất của thời kỳ hưng thịnh cổ
đại. Thì các tác phẩm đều ca ngợi vẻ đẹp của thiên nhiên, con người, đồ vật…đều được ghi
lại trong lịch sử.
Vì vậy GV cần hiểu sâu, rộng kiến thức áp dụng vào bài giảng chính xác, lấy ví dụ sinh
động sẽ hấp dẫn, lôi cuốn học sinh.
- Văn học: Văn-Thơ mới thời đại, trào lưu cũng như các môn nghệ thuật nói chung đều
ảnh hưởng lẫn nhau. Nhưng văn học có liên hệ ảnh hưởng sâu sắc đến nghệ thuật tạo hình.
Văn thơ diễn tả thế giới bằng sức mạnh ngôn từ, ngữ nghĩa, mĩ thuật diễn tả thế giớ bằng
hình khối thông qua đường nét, màu sắc. mà qua các tác phẩm văn học dân gian, hiện đại có
thể là đề tài cho những tác phẩm hội hoạ. Ngược lại vẻ đẹp trong tác phẩm mĩ thuật cũng có
khi là đề tài cho những ngôn từ xúc tích.
- Nhiều môn khoa học khác.
Mĩ thuật diễn tả thế giới bằng độ đậm nhạt của màu sắc và diễn tả không gian bằng luật
xa gần để tạo không gian ba chiều trên mặt phẳng hai chiều thông qua luật xa gần của người
6
Phương pháp dạy "Thường thức mĩ thuật" ở trường THCS
hoạ sĩ một lăng kính hội tụ. Như vậy về mặt ánh sáng (đậm nhạt của màu sắc) liên quan đến
vật lý học, luật xa gần (thấu kính hội tụ, độ tụ của những đường thẳng song song…) chứa

2, Một số phương pháp chung và áp dụng một số bài cụ thể:
a, Chia bố cục của bài thành những phần nhỏ có sự lôgic về nội dung (dựa trên SGK)
mở rộng.
-Đây là phương pháp áp dụng những bài có nội dung dài và rộng. GV có thể dựa vào
SGK (cả những kiến thức bài cũ và kiến thức bài mới) và SGV sắp đặt lai bố cục bài dạy
cho phù hợp với phương pháp mình đang áp dụng nhằm đạt hiệu quả cao hơn. HS cảm nhận
sự liền mạch của nội dung kiến thức và những minh hoạ, dẫn chứng ở từng phần.
VD: Mĩ thuật 6 bài 19: Tìm hiểu tranh dân gian Việt Nam mà chủ yếu là hai dòng tranh
chính: Đông Hồ và hàng Trống với những đặc điểm riêng.
Bài 24: Tìm hiểu môt số tranh dân gian Việt nam.
Vậy hai bài có liên quan chặt chẽ về nội dung. Bài 19 giới thiệu khái quát về tranh dân
gian. Bài 24 giới thiệu một số tác phẩm tiêu biểu đó nhưng ở bài 24 trong SGK lại giới thiệu
bốn bức tranh của hai dòng tranh không nhắc tới kiến thức cũ.
Trường hợp này, để cho HS dễ hiểu nội dung, từ đặc điểm chính vẽ cách sản xuất tranh,
cách dùng màu, đến tác phẩm cụ thể của mỗi dòng tranh Hàng Trống và Đông Hồ GV nên
sắp xếp như sau:
Ôn lại một cách tổng thể về dòng tranh Đông Hồ rồi giới thiệu những tác phẩm của dòng
tranh này: Gà “Đại cát”, “Đám cưới chuột” mở rộng thêm về một số tranh : gà mái, vinh
hoa, phú quí, lợn nái
- Giới thiệu dòng tranh Hàng trống và tác phẩm (như phần trên).
Như vậy, sự sắp xếp lại bố cục bài dạy trong SGK và chia nhỏ từng mục (nội dung kiến
thức SGK + Phần mở rộng) phù hợp phương pháp soạn giảng sử dụng đồ dùng của GV. Nội
dung từng phần có sự lôgic, HS dễ hiểu hơn.
b, Xây dựng hệ thống câu hỏi gợi mở, dễ hiểu dẫn HS tới tìm hiểu nội dung chính của
bài và có thể mở rộng kiến thức.
8
Phương pháp dạy "Thường thức mĩ thuật" ở trường THCS
Phân môn thường có hai bài: Bài đầu giới thiệu mang tính khái quát, bài sau đi vào một
số chi tiết cụ thể, tiêu biểu (những tác phẩm). GV có thể xây dựng hệ thống câu hỏi gợi mở,
dễ hiểu, bám sát nội dung chính trong bài.

Trở lại VD bài 14 và 21 nội dung kiến thức liên quan nhau. Bài 21 giới thiệu bốn hoạ sĩ
của mĩ thuật thời kỳ này. nhưng cần cho HS ôn lại cả kiến thức bài 14 để dễ nhập tâm, dễ
hiểu, dễ học. Nếu giảng cả bài kiến thức quá dài ta nên chia HS làm 4 nhóm, mỗi nhóm cử
nhóm trưởng thu thập ý chính sau khi thảo luận ở nhóm sẽ lên trình bày trước lớp.
Giáo viên nhắc học sinh tìm hiểu kỹ về tác giả (thân thế, sự nghiệp và thành tựu nghệ
thuật) tìm hiểu tác phẩm: Nội dung, màu sắc, bố cục, ý nghĩa
Khi thảo luận:
- Nhóm trưởng trình bày, giáo viên làm trọng tài điều khiển thảo luận để học sinh làm
việc sôi nổi. GV có nhận xét, phán quyết cuối cùng. GV cho HS tự chứng minh, bảo
vệ ý kiến của mình nếu có các dẫn chứng chứng minh cụ thể.
- Nhóm này có thể bổ sung ý kiến để nhóm kia đi đúng trọng tâm bài học.
- GV có thể mở rộng thêm cho HS dễ hiểu những ngôn từ lạ.
- Khi tổng kết, củng cố GV để lại những ý chính nhất cho HS trả lời.
d, Dùng phương pháp trắc nghiệm:
- Giáo viên đặt những câu hỏi cho HS chọn những đáp án và tìm cách chứng minh đáp
án.
Trong phân môn này, kiến thức có nhiều giai đoạn lịch sử, nhiều trường phái có đặc
điểm tương đồng về nhiều mặt mà đôi khi HS hay nhầm lẫn.
GV có thể chọn phương pháp này để HS dễ nhận ra vấ đề và kiến thức được đúc kết
mang tính chọn lọc gần với những khái niệm.
VD: MT6 bài 19 và 24 giới thiệu hai dòng tranh dân gian Đông Hồ và hàng Trống với
những đặc điểm riêng, GV có thể áp dụng phương pháp này vào phần cuối bài giảng tiết 24,
đưa ra nhiều đặc điểm cơ bản của mỗi dòng tranh rồi đến những tác phẩm tiêu biểu.
- Yêu cầu HS phân biệt được đặc điểm của mỗi dòng tranh, những tác phẩm thuộc
dòng tranh nào?
10
Phương pháp dạy "Thường thức mĩ thuật" ở trường THCS
- Đối tượng phục vụ của tranh Đông Hồ, tranh Hàng Trống khác nhau như thế nào?
- Vì sao màu sắc tranh Đông Hồ gần gũi dân chúng, còn màu sắc tranh Hàng Trống
tươi sáng, độ chuyển tinh tế hơn.

nhận mới, cách làm mới qua những kinh nghiệm từ thực tế và nghiên cứu tìm hiểu chuyên
môn.
Kiến nghị:
- Do đồ dùng học tập, tranh ảnh minh hịa cần phải bổ sung đầy đủ: Tranh, ảnh minh hoạ
trong SGK còn sơ sài.
Đôi khi những mẫu vật theo yêu cầu phân môn muốn về theo mẫu còn khó tìm.
Vậy kiến nghị: Tranh, ảnh minh hoa số lượng tương đối đầy đủ để đáp ứng bài giảng
ngày càng tốt hơn. Nhất là những bài vẽ theo mẫu.
…………., ngày 13 tháng 05 năm 2009
Người thực hiện
12