Một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy môn Tập làm văn miêu tả ở
lớp 4
Bài văn miêu tả được xây dựng trên cơ sở những hình ảnh, những ấn
tượng về đối tượng mà người viết thu lượm, cảm nhận được thông qua
các giác quan trực tiếp của mình.
Phần Mở đầu

I/ Lý do chọn đề tài
Môn tập làm văn là một môn học chính trong chương trình lớp 4, bản thân
tôi đang là giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy, đón nhận chương trình
thay đổi kỹ năng sống vào môn tập làm văn, môn đạo đức, khoa học, nên
bản thân cần phải nỗ lực phấn đấu đảm nhiệm chức trách của mình đối với
học sinh . Nhìn từ phía khoa học và công nghệ thì đây là thời đại văn minh
thông tin với nền kinh tế dựa trên tri thức. Thời đại văn minh mới này là một
bước phát triển vượt bậc so với thời đại văn minh nông nghiệp với nền kinh
tế dựa trên khoáng sản là chính. Những đặc điểm chủ yếu của thời đại văn
minh thông tin có thể tóm tắt trong bốn yếu tố: Thông tin- Tri thức trở thành
tài nguyên quan trọng nhất. Khoa học- Công nghệ trở thành lực lượng sản
xuất và trực tiếp. Hàm lượng trí tuệ trong từng sản phẩm ngày càng tăng và
cuối cùng là máy tính cá nhân và Internet là phương tiện lao động phổ biến
nhất và có hiệu quả nhất.
- Hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt: nghe,
nói, đọc, viết để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa
tuổi, thông qua việc dạy và học Tiếng Việt góp phần rèn luyện các thao tác
của tư duy.
- Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và những
hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên, con người, về văn hóa, văn học Việt
Nam và nước ngoài.
Học Tiếng Việt, học sinh được trang bị những kiến thức cơ bản và tối thiểu
cần thiết giúp các em hòa nhập với cộng đồng và phát triển cùng với sự phát
triển của xã hội. Cùng với môn Toán và một số môn khác, những kiến thức

văn miêu tả là thứ ngôn ngữ nghệ thuật là ngôn ngữ giầu sức gợi cảm và là
ngôn ngữ của những biện pháp tu từ.
Kết cấu bài văn miêu tả cũng tuân thủ kết cấu 3 phần:
+ Mở bài: Giới thiệu đối tượng miêu tả, thể hiện tình cảm, quan hệ của
người miêu tả với đối tượng miêu tả.
+ Thân bài: Tái hiện, sao chụp chân dung của đối tượng miêu tả ở những
góc nhìn nhất định.
+ Kết luận: Nêu những nhận thức, suy nghĩ, tình cảm, thái độ trực tiếp của
người miêu tả và của mọi người nói chung đối với đối tượng miêu tả.

Như vậy, bài văn là một văn bản gồm ngôn từ, nội dung chứa trong ngôn từ
chính là văn. Văn và ngữ luôn sóng đôi với nhau: văn cần đến ngữ để biểu
hiện, ngữ cần đến văn để nói nên ý nghĩa. Văn là nghệ thuật của ngôn từ,
văn là cái đẹp, có người lại nói văn học là nhân học, văn học là tình cảm,
đạo đức lý tưởng, là tình yêu cuộc sống, yêu thiên nhiên và con người. Văn
có được nhờ cảm xúc của tâm hồn, nó làm cho tâm hồn con người thêm
phong phú và sâu sắc.
Chương trình Tập làm văn lớp 4 gồm 68 tiết, trong đó văn miêu tả chiếm 38
tiết gồm các mảng kiến thức sau:
- Thế nào là miêu tả?
- Quan sát để miêu tả cho sinh động.
- Trình tự miêu tả ( Người, cảnh, đồ vật, con vật, cây cối ).
- Cấu tạo đoạn văn, bài văn miêu tả ( Người, cảnh, đồ vật, con vật, cây cối)
Các kiến thức trên được cụ thể hóa thành hai loại bài. Đó là, loại bài hình
thành kiến thức và loại bài luyện tập thực hành.
I/ Thực trạng việc dạy Tập làm văn - Thể loại văn miêu tả lớp 4.
1/ Tình hình chất lượng học tập môn Tiếng Việt và phân môn Tập làm văn
của học sinh.
Chương trình phân môn tập làm văn lớp 4 hiện đang học thể loại bài miêu tả,
nhìn chung các em đã nắm được cấu trúc một bài văn miêu tả nhưng bài làm

được sắp xếp theo một trình tự nhất định. Trí tưởng tượng càng phong phú
bao nhiêu thì việc làm văn miêu tả sẽ càng thuận lợi bấy nhiêu.
Văn miêu tả là loại văn thuộc phong cách nghệ thuật đòi hỏi viết bài phải
giàu cảm xúc, tạo nên cái " hồn" chất văn của bài làm. Muốn vậy giáo viên
phải luôn luôn nuôi dưỡng ở các em tâm hồn trong sáng, cái nhìn hồn nhiên,
một tấm lòng dễ xúc động và luôn hướng tới cái thiện.
2- Cần giúp học sinh hiểu rõ những đặc điểm cơ bản của văn miêu tả ngay từ
tiết đầu tiên của thể loại bài này.
Văn miêu tả mang tính chất thông báo thẩm mỹ, dù miêu tả bất kỳ đối
tượng nào, dù có bám sát thực tế đến đâu thì miêu tả cũng không bao giờ là
sự sao chép, chụp ảnh lại những sự vật hiện tượng một cách máy móc mà là
kết quả của sự nhận xét, tưởng tượng, đánh giá hết sức phong phú. Đó là sự
miêu tả thể hiện được cái riêng biệt của mỗi người.
Nhà văn Phạm Hổ cho rằng: "Cái riêng, cái mới trong văn miêu tả phải gắn
với cái chân thật". Văn miêu tả không hạn chế sự tưởng tượng, không ngăn
cản sự sáng tạo của ngườu viết nhưng như vậy không có nghĩa là cho phép
người viết "bịa" một cách tùy ý. Để tả hay, tả đúng thì phải tả chân thật, giáo
viên cần uốn nắn để học sinh tránh thái độ giả tạo, giả dối, bệnh công thức
sáo rỗng, thói già trước tuổi.
Mặt khác giáo viên cần giúp các em nắm được: trong văn miêu tả, ngôn ngữ
sử dụng phải là ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu cảm xúc, giàu nhịp điệu âm
thanh, đây là một trong những miêu tả trong sinh học, địa lý… và các thể
loại văn khác.
Từ việc hiểu rõ đặc điểm của thể loại văn miêu tả, hiểu rõ con đường mình
cần đi và đích mình cần tới, chắc chắn học sinh sẽ thận trọng hơn khi chọn
lọc từ ngữ, sẽ gọt giũa kỹ hơn từng lời, từng ý trong bài văn và như vậy chất
lượng bài làm của các em sẽ tốt hơn.
3- Cung cấp vốn từ và giúp học sinh biết cách dùng từ đặt câu, sử dụng các
biện pháp và giải pháp nghệ thuật khi miêu tả là hết sức cần thiết.
Muốn một bài văn hay, có "hồn", có chất văn thì các em phải có vốn từ ngữ

câu này, biết nhận ra nó trong đoạn văn và từ đó học sinh biết đặt câu kể Ai
là gì ? để giới thiệu hoặc nêu nhận định về một con người, một vật:
Chích bông là con chim rất đáng yêu.
Hoa đào, hoa mai là bạn của mùa xuân.
Sầu riêng là loại trái quý của miền Nam.
- Nội dung của bài văn có hấp dẫn, có lôi cuốn được người đọc hay không
một phần phụ thuộc vào hình thức biểu hiện bên ngoài của nó, đó chính là
chữ viết. Vì vậy muốn có bài văn hấp dẫn thì giáo viên chú ý rèn kỹ năng
viết cho học sinh trong các giờ chính tả. Chính tả giúp học sinh viết đúng,
viết nhanh, viết đẹp và trình bày rõ ràng, sạch sẽ.
- Nếu như tập đọc rèn kỹ năng cảm thụ cho học sinh, chính tả rèn kỹ năng
viết cho học sinh thì phân môn kể chuyện rèn kỹ năng nói hay cách nói khác
là kỹ năng sản sinh văn bản dưới dạng nói của học sinh. Kể chuyện vừa bồi
dưỡng tình cảm, giúp học sinh biết quý trọng người tốt, phê phán cái xấu,
vừa giúp học sinh học tập cách miêu tả, cách diễn đạt trong mỗi câu chuyện.
Tóm lại các phân môn của Tiếng Việt tuy mỗi phân môn có nội dung riêng,
phương pháp riêng nhưng chúng không hoàn toàn độc lập với nhau mà luôn
bổ sung cho nhau, kiến thức của phân môn này hỗ trợ cho việc học những
phân môn khác. Với phân môn Tập làm văn là phân môn thực hành tổng hợp
của những phân môn khác, muốn học tốt Tập làm văn học sinh cần học tốt
các phân môn còn lại.
5- Hướng dẫn học sinh xây dựng đoạn văn mở bài và kết bài.
Bài văn không thể thiếu phần mở bài và kết bài, những phần này thường thu
hút người đọc, người nghe chú ý cách đặt vấn đề và cách cảm nghĩ về vấn đề
mà người trình bày. Chính vì vậy việc rèn luyện cho học sinh xây dựng một
đoạn văn mở bài và kết bài là rất cần thiết.
- Đoạn văn mở bài: Có hai cách mở bài mà học sinh được học đó là mở bài
trực tiếp và mở bài gián tiếp. Không nhất thiết phải gò bó học sinh làm mở
bài theo cách nào để cho các em tự chọn cho mình cách mở bài hợp lý nhất
và phù hợp với khả năng của từng em. Mở bài gián tiếp có thể xuất phát từ

nhưng chưa hay, chưa hấp dẫn người đọc. Vì vậy đòi hỏi người giáo viên
phải gợi ý để học sinh biết cách làm phần kết bài có mở rộng bằng cảm xúc
của mình một cách tự nhiên thông qua những câu hỏi mở, sau đó cho các em
nhận xét, sửa sai và chắt lọc để có được những kết bài hay.
ê"Cây gạo có thể sống đến nghìn năm. Nó là nhân chứng thầm lặng của
dòng đời. Cô giáo em nói thế. Đi học về, đứng trên bên đò, hoặc đi xa về,
ngắm nhìn ba cây gạo, em thấy lòng bồn chồn xôn xao. Cây gạo là hồn quê,
là tình quê vơi đầy."
Văn chương không phải là sợ đúng, sai với làm văn đúng thôi chưa đủ phải
thấm đượm cảm xúc của người viết. Song tình cảm không phải thứ gò ép bắt
buộc, tình cảm ấy phải chân thực, hồn nhiên, xuất phát từ chính tâm hồn các
em. Bài văn không thể hay nếu thiếu cảm xúc của người viết, cảm xúc
không chỉ bộc lộ ở phần kết bài mà còn thể hiện ở từng câu, từng đoạn của
bài. Vì vậy giáo viên cần chú ý rèn cho học sinh cách bộc lộ cảm xúc trong
bài văn một cách thường xuyên liên tục, từ tiết đầu tiên của mỗi loại bài đến
những tiết luyện tập xây dựng đoạn văn, tiết viết bài và ngay trong tiết trả
bài nữa.
6- Chuẩn bị kỹ càng phần củng cố bài trong các tiết tập làm văn:
Củng cố bài là phần chiếm không nhiều thời gian trong cả tiết học nhưng lại
là lúc giáo viên tóm tắt toàn bộ nội dung kiến thức của bài và mở ra hướng
kiến thức mới cho tiết học sau, vì vậy cần chú ý ở phần củng cố bài hấp dẫn,
thu hút được sự chú ý của các em.
- Như trên đã nói, cần giúp học sinh nhìn nhận mọi sự vật ở nhiều khía cạnh,
góc độ khác nhau, kích thích trí tưởng tượng, sáng tạo của các em nên ở
phần củng cố bài, giáo viên không nên đưa ra những bài văn mẫu hoàn chỉnh
làm các em bắt trước, sao chép, dễ tạo cho các em cách làm văn sáo rỗng, na
ná như nhau mà nên đưa ra những đoạn văn miêu tả những tác giả khác
nhau. Cùng trong một tiết học, có thể đưa ra nhiều đoạn văn miêu tả toàn
diện, phong phú hơn và từ đó các em sẽ biết chắt lọc, tìm tòi những chi tiết
đặc sắc, học tập được các câu, các từ hay, cách diễn đạt hợp lý cho bài làm

thành tiếng kêu chứng tỏ sự kinh ngạc và lòng say mê của các cậu học trò
đến tột độ, tạo nền cho bài miêu tả, tạo nền cho hình ảnh những cánh bướm
xuất hiện. Liên tiếp sau đó, mỗi câu văn được tác giả dùng để nói tới một
con bướm. Mỗi con bướm lại tả bằng các tính từ, các hình ảnh so sánh gợi tả
vẻ đẹp đầy hấp dẫn: Đen như nhung, loang loáng, vàng sẫm, lượn lờ đờ như
trôi trong nắng, líu ríu như hoa nắng…Tác giả đã khéo chọn những hình ảnh
mới mẻ, độc đáo để so sánh làm nổi bật dáng bay của từng loại bướm. Nó
làm nên vẻ đẹp hấp dẫn riêng của đoạn văn miêu tả này.
Việc đưa ra đoạn văn mẫu cùng với lời phân tích rõ ràng như vậy sẽ giúp
học sinh hình dung ra đối tượng miêu tả một cách cụ thể, sinh động hơn,
giúp học sinh vận dụng cách dùng từ đặt câu vào bài viết của mình.
7- Thực hiện nghiêm túc tiết trả bài:
Tất cả những công việc, từ những việc làm thông thường hàng ngày đến việc
nghiêm túc đều thực hiện theo một chu trình nhất định, bắt đầu từ việc lập kế
hoạch đến việc triển khai thực hiện kế hoạch đó và cuối cùng là khâu kiểm
tra đánh giá lại những việc đã làm so với kế hoạch đó và cuối cùng là khâu
kiểm tra đánh giá lại những việc đã làm so với kết quả bỏ qua bất cứ khâu
nào trong các khâu trên, nhất là các khâu kiểm tra, đánh giá: có kiểm tra
đánh giá thì mới có thể biết được những ưu, khuyết điểm trong công việc đã
thực hiện, để điều chỉnh cho những việc tiếp theo.
Dạy tập làm văn cũng không nằm ngoài chu trình chung đó. Mỗi loại bài
thường dành một tiết kiểm tra để học sinh thực hành viết văn, quá trình thực
hành ấy cần được xem xét, đánh giá rút kinh nghiệm thật cẩn thận, nghiêm
túc thì mới có tác dụng rèn kỹ năng viết văn cho học sinh, tổ chức rút kinh
nghiệm thực hiện tiết trả bài chính là thực hiện khâu cuối cùng "kiểm tra,
đánh giá "nhằm mục đích giúp học sinh hiểu được những nhận xét chung
của giáo viên và kết quả bài viết của cả lớp để liên hệ với bài làm của mình
giúp học sinh biết sửa lỗi dùng từ, ngữ pháp, diễn đạt, chính tả, bố cục bài
của mình và của các bạn, từ đó học sinh có thể học hỏi những câu văn, đoạn
văn hay của bạn. Với mục đích như vậy thì tiết trả bài không thể làm qua loa

phải được thực hiện một cách nghiêm túc và hết sức tự giác. Có kế hoạch bài
giảng chu đáo tức là giáo viên đã chuẩn bị tốt mọi nội dung thực hiện trên
lớp, từ tiết lý thuyết đến các tiết thực hành xây dựng đoạn văn và tiết trả bài,
từ phần kiểm tra bài cũ đến phần củng cố bài học. Như vậy giáo viên có thể
thực hiện được bảy biện pháp trên một cách dễ dàng và chất lượng dạy học
chắc chắn sẽ được nâng cao.
Qua nghiên cứu thực tế tôi có thể mạnh dạn đưa ra các giai đoạn của việc
soạn giáo án một bài cụ thể như sau:
¡ Giai đoạn 1: Xác định mục tiêu bài học
¡ Giai đoạn 2: Chuẩn bị đồ dùng, phương tiện dạy học
¡ Giai đoạn 3:Lựa chọn phương pháp dạy học
¡ Giai đoạn 4: Thiết kế các hoạt động dạy học
Muốn có đầy đủ thông tin và kiến thức cho một bài giảng, thực hiện được tốt
các giai đoạn trên, người giáo viên cần không ngừng học tập nâng cao trình
độ, tham gia đủ các lớp học chuyên môn, các buổi hội thảo do nhà trường và
các cấp quản lý triển khai, chịu khó sưu tầm các loại sách vở liên quan đến
chuyên môn, tự lập cho mình tủ sách riêng để tiện tra cứu khi cần thiết. Đặc
biệt trong thời đại mà khoa học công nghệ thông tin đã phát triển mạnh mẽ,
người giáo viên hơn ai hết phải là người đi đầu trong việc tự học tập để tiếp
thu khoa học công nghệ thông tin hiện đại ấy. Việc tra cứu tìm tư liệu trên
mạng cũng rất đơn giản, lại không tốn kém đáng kể về kinh tế, ngoài giờ lên
lớp, mỗi ngày ta có thể dành một thời giờ để lên mạng tìm những thông tin
cần thiết cho các bài giảng, như vậy vốn kiến thức của chúng ta sẽ phong
phú lên rất nhiều và bài giảng chắc chắn sẽ hấp dẫn hơn, nhất là với việc dạy
văn miêu tả thì điều này lại càng cần thiết.
Dạy văn miêu tả lớp 4 là một việc làm khó, nhất là nếu chúng ta đơn độc
thực hiện lại càng khó hơn nên rất cần sự đóng góp trí tuệ của tập thể, của
bạn bè đồng nghiệp. Vì vậy, chúng ta cần nghiêm túc trao đổi cùng bạn bè
đồng nghiệp về chuyên môn nghiệp vụ trong các buổi sinh hoạt chuyên môn.
Mỗi buổi có thể trao đổi về một chủ đề, về một tiết tập làm văn nào đó, có

chi tiết của đối tượng miêu tả nhưng không có hiện tượng sao chép văn mẫu,
không có bài làm na ná như nhau. Mặc dù chỉ là sự chuyển biến ít ỏi song
trong giảng dạy Tập làm văn thì kết quả như vậy cũng là điều đáng quý. Mặt
khác các biện pháp trên mới chỉ được áp dụng khi dạy văn miêu tả lớp 5, nếu
có thể thực hiện từ khi dạy Tập làm văn miêu tả ở lớp 2, 3,4 thì tôi tin chắc
rằng chất lượng làm văn của các em sẽ khả quan hơn rất nhiều.
PHần Kết luận

I/ Kết luận:
Trước những yêu cầu đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo, thực hiện đổi
mới chương trình sách giáo khoa nhằm đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực
trong công cuộc đổi mới đất nước trong giai đoạn hiện nay. Việc nâng cao
chất lượng dạy học là một trong những yêu cầu trọng tâm của chiến lược
phát triển giáo dục từ nay đến 2010. Một trong những yếu tố quyết định đến
chất lượng giáo dục đó là đội ngũ giáo viên, để đáp ứng nhu cầu đổi mới
giáo dục, giáo viên phải không ngừng học hỏi, sáng tạo trong giảng dạy,
đem hết khả năng và niềm đam mê, lòng nhiệt tình cho công tác thì mới có
được những kết quả như mong muốn. Với việc dạy tập làm văn, nhất là văn
miêu tả 4 thì việc làm này càng cần thiết hơn bởi việc dạy tập làm văn là rất
khó, học sinh lớp 4 tuy đã gần cuối cấp tiểu học nhưng việc làm văn cũng
mới dừng ở mức độ "tập", nội dung chương trình lại hoàn toàn mới, năm thứ
3 được thực hiện nên còn nhiều bỡ ngỡ cả về thày và trò.
Không phải ai sinh ra cũng mang sẵn trong mình một tâm hồn văn chương
mà khả năng ấy phải được bồi đáp dần qua năm tháng, qua trang sách và
những bài giảng hàng ngày của thày cô. Muốn có được khả năng ấy của mỗi
học sinh thì chính mỗi giáo viên phải định hướng, gợi mở cho các em
phương pháp học tập như những cây non được ươm trồng cần bàn tay con

- Cần tăng thời lượng cho các tiết dạy tập làm văn xây dựng đoạn văn miêu
tả để học sinh được rèn kỹ năng nhiều hơn.
- Kiểm soát các loại sách nâng cao, sách tham khảo, sách chuyên đề phục vụ
cho việc dạy và học tập làm văn lớp 4.
- Nghiên cứu các ngữ liệu đưa vào sách giáo khoa cho phù hợp với tâm lý
lứa tuổi, phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh.
* Đối với Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT:
- Hàng năm cần tổ chức các phong trào thi đua viết thơ văn, sáng tác nhỏ của
tuổi thơ để các em có điều kiện phát huy tài năng của mình.
- Thường xuyên mở các hội thảo, nói chuyện chuyên đề với các chuyên gia
về dạy và học tập làm văn để giáo viên được tiếp xúc, học hỏi kinh nghiệm
trong công tác giảng dạy.
- Trong các kỳ hội giảng, hội thi nên khuyến khích giáo viên dạy tập làm văn
để trao đổi tìm ra phương pháp hay.
- Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất cho nhà trường: Trang bị những thông tin
hiện đại, máy tính nối mạng Internet để giáo viên có thể tra cứu, tìm các
thông tin phục vụ cho giảng dạy.
* Đối với ban giám hiệu nhà trường:
- Do có số lượng giáo viên nhiều hơn so với quy định ( 1,17 GV/ lớp ) nên
có thể bố trí để giáo viên dạy theo phân môn để tiết kiệm thời gian soạn bài,
giúp giáo viên có thêm thời gian đầu tư nghiên cứu chuyên sâu những môn
được phụ trách.
- Tăng cường đầu sách trong thư viện để giáo viên có đủ tư liệu tham khảo
phục vụ cho giảng dạy nhất là các tạp chí: Giáo dục Tiểu học, Thế giới trong
ta…
- Nâng cao hiệu quả các giờ chuyên môn, khuyến khích giáo viên đầu tư trao
đổi kế hoạch bài học, cùng thống nhất soạn giáo án tập thể để phát huy sở
trường của từng cá nhân và sức mạnh của tập thể.
- Hàng năm thường xuyên tổ chức cho giáo viên và học sinh đi thăm quan
du lịch để nâng cao hiểu biết về cảnh vật, đất nước và con người Việt Nam.