MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 5 LÀM TỐT VĂN TẢ NGƯỜI
PHẦN THỨ NHẤT
MỞ ĐẦU:
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Như chúng ta đã biết miêu tả nói chung ,tả người giúp các em dùng từ ngữ ,hình
ảnh,lời văn sống động để tả lại hình dáng ,tính tình và hoạt độn của con người.
Hơn nữa khi tiềm ẩn vốn kiến thức làm văn tả người tức là các em đã nhận thức
được rõ hơn về con người trong xã hội .Đó là :Tình cảm đối với thầy cô ;là công
việc vất vả của anh công nhân ;la sự tất bật của người nông dân trên đồng ruộng
lòng biết ơn kính trọng của ông bà hay là tình yêu và công lao nuôi dưỡng của
mẹ…
Nói cách khác tả người không chỉ đơn thuần giúp học sinh biết cảm thụ văn học
biết dùng từ ngữ để vẽ lên một con người như thực mà còn hình thành ở các em
tình cảm yêu thương con nười ,yêu cái thiện ,yêu cuộc sống .
Học sinh lớp 5 dù đã khá quen với văn miêu tả song bây giờ các em mới bắt đầu
thực hiện làm văn tả người .Qua việc tìm hiểu thực tế của học sinh Trường Tiểu
học Bắc Hà hầu hết các bài văn tả người của các em thường rập khuôn theo một
dạng quen thuộc .lời văn của các em còn nhợt nhạt xơ cứng ,thiếu hình ảnh và rất
nghèo nàn .Có những học sinh chưa biết sử dụng các phương pháp trong văn
miêu tả làm cho nhân vật trở nên vô nghĩa méo mó.Giáo viên dạ thường coi nhẹ
lý thuyết ,coi nhẹ kỷ năng và các tiết dạy giáo viên nói nhiều vì vậy các em ít
khai thác và sáng tạo trong bài viết .Là một giáo viên tôi nghĩ rằng :cần phải rèn
luyện và hướng dẫn cho các em biết tả người ngay từ khi còn là học sinh Tiểu
học để phần nào hình thành và phát triển trí thức văn học ,khoa học là nền cho sự
phát triển toàn diện .Với thực trạn và mục đích đó ttooi đã chọn cho mình đề tài
này .Chỉ mong rằng với những suy nghĩ nhỏ bé của bản thân tôi sẽ nhận được
những ý kiến đóng góp từ phía đồng nhiệp.
1
II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đối tượng là học sinh lớp 5 Trường Tiểu học Bắc Hà năm học 2011-2012;năm
học 2012-2013

của thiên nhiên qua các bài văn, đoạn văn điển hình. Khi phân tích đề Tập làm
văn, học sinh lại có dịp hướng tới cái chân - thiện - mĩ được định hướng trong các
đề bài. Những cơ hội đó làm nảy nở tình cảm yêu mến, gắn bó với thiên nhiên,
với con người và những việc xung quanh của các em, giúp cho tâm hồn, tình cảm
của các em thêm phong phú. Đó là những nhân tố quan trọng góp phần hình
thành nhân cách tốt đẹp của các em.Trong văn miêu tả nói chung ,kiểu văn tả
người vừa quan trọng lại vừa khó.Quan trọng vì nó giúp học sinh quan sát, khắc
họa và đánh giá một con người mà các em tiếp xúc trong cuộc sống; đánh giá
chung tỏ thái độ yêu ghét đúng mức tức là tự bồi dưỡng được những tình cảm đạo
đức tốt đẹp của con người mới. Tả người khó vì phải biết chọn lọc những chi tiết
thật nổi bật, cho biết người đó ở lứa tuổi nào, làm nghề gì và tính nết ra sao…
Hơn thế nữa, bài văn tả người thành công nhất là ở chỗ nó tô đậm một vài nét đặc
sắc làm cho người ta phân biệt rõ người được tả với những người khác.Chính vì
vậy việc hình thành và rèn luyện kỷ năng “làm tốt văn tả người cho học sinh là
một yêu cầu rất cần thiết.”
II THỰC TRẠNG
1 Về phía giáo viên:
Qua nghiên cứu tham khảo dự giờ và trao đổi với bạn bè đồng nghiệp của Trường
Tiểu học Bắc Hà trong 2 năm 2011-2012;2012-2013;dự giờ giáo viên giỏi về
môn Tập làm văn tôi thấy hầu hết giáo vien và học sinh đều cho là môn học
3
“khó”,phải chăn cái “khó” ở đây là cái ngại.Một số iaos viên rất ngại dự giờ môn
Tập làm văn …và cứ như thế môn Tập làm văn nói chung và văn tả người ở lớp 5
nói riêng kết quả đều chưa mĩ mãn và tiến triển.Qua tìm hiểu tôi thấy cách dạy
của giáo viên ảnh hưởng và tác động rất nhiều đến chất lượng bài làm văn của
học sinh .
Giáo viên dạy thường chú trọng lý thuyết, coi nhẹ kỹ năng.Việc dạy thường tiến
hành theo quy trình nói và viết mà quên mất các kỹ năng bộ phận đặc trưng cho
văn miêu tả như sử dụng từ ngữ hình ảnh,chi tiết…ở các tiết học, giáo viên nói
nhiều, hướng dẫn lý thuyết là chính sau đó đưa ra bài văn mẫu để các em tham

vận dụn kiểu bài miêu tả tới việc bố cục hành văn,từ đặt câu tới lỗi chính tả,việc
sử dụn từ nữ và phươn pháp làm bài …
III.GIẢI PHÁP
1.Dùng từ ngữ gợi tả:
Như chúng ta đều biết “Tác giả”của bài làm văn miêu tả mới chỉ 11-12
tuổi .Vốn sống,vốn hiểu biết của các em chưa phong phú,các em còn trong
quá trình tìm hiểu thế giới xung quanh dù giáo viên có cố gắng rất nhiều trong
việc hướng dẫn,tổ chức quan sát đối tượng miêu tả,dù các em có quan sát kỹ đến
mấy nhưng do vốn từ nghèo nàn nên các em cũng chỉ biết đưa vào bài làm hàng
loạt các chi tiết quan sát được,khôn biết chọn lọc gọt giũa cho sát thực gợi tả.Để
cung cấp vốn từ cho học sinh trước tiên giáo viên phải dạy tốt các tiết từ ngữ,ngữ
pháp.Khi dạy cần chú ý xây dựng vốn từ cho học sinh.Ngoài những từ đã có
trong sách giáo khoa các em có trể tự bổ sun thêm một số từ ngữ khác đưa vào
hiểu biết của mình.
5
Các em có thể sử dụng từ ngữ để đặt câu đúng câu hay hoặc giáo viên ra bài tập
cho các em làm.Để các em nắm được giá trị gợi tả,sử dụng của từ,chúng ta có
thể cho các em tìm từ điền vào chỗ trống cho trước một số từ Cách làm này ở
cuộc thi bảy sắc cầu vồng thường có.
Ví dụ: em hãy điền những từ ngữ sau vào chỗ chấm sao cho câu thơ đúng và gợi
tả nhất: ríu rít,thánh hót,râm ran…
Muốn bài văn tả người được tốt cái giản đơn nhất nhưng cũng khó nhất là dùng
từ chính xác.Loại từ cần thiết và có giá trị nhất là từ láy,từ tượng thanh,tượng
hình.
Ví dụ: Khi miêu tả màu da của con người các em có thể sử dụng các từ láy: xanh
xao,hồng hào,trắng trẻo,nâu nâu…
Tả về đôi mắt có: lay láy,ngơ ngác,long lanh,mờ mờ,tháo láo…
Ví dụ: Từ câu “Em bé có đôi má tròn,có vài sợi tóc lơ thơ ở trán màu nâu”ta có
thể sửa lại “Đó là một em bé có khuôn mặt hồng hào,tròn quay,bầu bĩnh.Trên đầu
có mấy sợi tóc đen ngã màu nâu phất phơ xuống đỉnh trán rỗng trông thật ngộ

Ví dụ: Thanh đi,người thẳng mạnh.Cạnh bà lưng đã còng .Tuy vậy Thanh cảm
thấy chính bà che chở cho mình như những ngày còn nhỏ…
Còn về phần ngôn ngữ pháp .Muốn viết được một câu văn hay cũng cần phải có
đầy đủ các bộ phận trạng ngữ,sử dụng các biện pháp tu từ và những câu ca
dao,tục ngữ.
Ví dụ:Mặt anh ta đỏ như gấc cứ lừ lừ nhìn tôi
Cô ấy nói ngọt như mía lùi
Một số câu ca dao các em có thể ứng dụng vào làm văn tả người:
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Lòng mẹ bao la như biển Thái Bình dạt dào …
Khẳng định lại một lần nữa muốn học sinh làm tốt một bài văn miêu tả thì giáo
viên phải cung cấp vốn từ ngữ,các biện pháp tu từ cho các em thông qua mọi hình
thức.
2.Các phương pháp khác sử dụng trong văn tả người:
Để khắc phục sự rập khuôn,máy móc của học sinh thì khi hướng dẫn làm bài ở
tiết Tập làm văn miệng giáo viên nên khơi dậy cho học sinh một sự sáng tạo.
*Tìm một số nét riêng biệt để tả.
8
Tả người không cần thiết bao giờ cũng phải tả đẹp,tả những nét tốt,những nét tiêu
biểu mà có thể chỉ tả một nét riêng biệt của người đó.
Ví dụ: Tả một chị bán hàng ở phố em
Hầu như bài làm của học sinh đều tả một chị bán hàng đẹp đẽ,khỏe mạnh.Cửa
hàng luôn nhộn nhịp đông vui,tay chị đếm tiền thoăn thoắt,môi chị luôn cười …
Vì như vậy nên khi chấm bài hầu hét giáo viên chúng ta thường gặp những chị
bán hàng giống nhau,đều là những chị có “ khuôn mặt trái xoan” có “ hàm răng
trắng”… “ Lấm tấm mồ hôi”…
Với những thực trạng đó giáo viên cần hướng dẫn cho các em biết, chọn một nét
riêng biệt để tả.
Ví dụ: Cùng tả về người mẹ một em học sinh viết: “ Mẹ cảu em phải làm việc vất

Hay khi miêu tả đôi vai một người mẹ: “Đôi vai của mẹ thành chai từ bao giờ con
khôn biết,chỉ thấy cái u chai đẫ dày cộm lên do suốt đời mẹ chỉ biết gánh và
gánh.Mấy khi chiếc đòn gánh rời vai mẹ.Mẹ gánh đá,gánh củi,gánh thóc,gánh
gạo,gánh đến lúc mấy da rớm máu,dính cả vào đòn gánh.
10
Đôi vai ấy con tin rằng suốt đời mẹ không bao giờ trở lại lành lặn như đôi vai
nười thườn đâu mẹ ạ.Nhưng chính đôi vai xương xẩu,bé nhẹ mỏng manh ấy lại
gánh được bao nhiêu thứ mà nười thường không thể gánh nổi.”
Chỉ tả đôi vai nhưng với đoạn văn thứ hai chúng ta thấy hiện lên hình ảnh một bà
mẹ vất vả chịu thương,chịu khó.Dù khôn một lời nói yêu thương mẹ nhưn chúng
ta lại thấy tác giả bài viết yêu mẹ đến nhường nào.
*Sử dụng các biện pháp tu từ:
-So sánh:Muốn biết được nhữn câu văn miêu tả chứa đầy hình ảnh và giàu cảm
xúc chúng ta không thể không sử dụng các biện pháp như so sánh,tưởng
tượng,điệp từ,điệp ngữ…
Nhưng cái khó ở đây là hướng dẫn các em so sánh tưởng tưởng sao cho khôn trở
thành côn thức như những câu:
“Mái tóc của bà trắng như cước ”.
“Em bé có đôi mắt như hai hạt nhãn”…
Khi miêu tả cùng với biện pháp so sánh nhưng nếu biết :
“Cặp mắt đen của bà vẫn mờ đục, hồi ức không làm cho cặp ấy linh hoạt lên.Da
cổ,da tay,da mặt chằng chịt những nếp nhăn như những nếp cứa.Mỗi khi bà lão
cử động tôi tưởng như làn da khô héo ấy sẽ rách tả tơi rơi xuống từng mảng ”.
Qua cách viết trên ta thấy bài làm hiện rõ một bà lão già nua tội nghiệp hơn là
một cách viết khác.
Quan sát và tưởng tượng .
11
Ví dụ:Mi em bé! Nụ cười khẽ rung lên đôi môi bé ngủ ai biết nụ cười từ đâu
đến ,đó là nụ cười hé nở đầu tiên.Trong giấc ngủ dầm sương ấy, nụ cười khẽ
rung đôi môi em bé ngủ.