f)AI
lIOCM^Ildc
(;IA UÀ
NOI
rp"fiN(:»>Mii()( KiioA iicH xÀ nói \.\
NIIAN\
\N
'ARK
YI-IONKWAN
Niaròi viÈi
UAN
VAN THAC
SÌ KHOA HOr M( .ir VÀN
HA
NOI
!<)')(
f)AI HOC
QIIÒC GIÀ HA NÓI
IRirÒNCJ
DAI
HOC:
KHOA HOC
XÀ
HÓI VA
NHÀN
VÀN
l'ARK
YHON
KWAN
MOT
SO

Pis ! reni gì
if:
lA
NOI
!«)%
QUY
UOC
TRÌNH
BAY
1.
Vénghlacàc ky
hiéu:
NXB :
Nlià xuat
bàn
Tr: trang
2.
*
:
Chù thich
3.
Tal
lieu Iham
kliao,
trich dàn dirgc
ghi
(V cu6ì luan
van
Ihco
thiir

I.
I.^DOCHQNDÌC
TÀI:
Trong (li san vàn hoc dan gian
viet
nam co
nhilni
the
Ioai.
lai ci <lOii
là nhfrng
vifin
ngoc quy
nià chiìng lAi rat Iran
trong. Tuy nhien
doi
\
('<!
mot
ngir^fi nirófc nj'oài
hoc
tàp va nghièn ciru
vàn hoc dàn gian
Vici
n;uìi
cliiing
lAi
khó
co IhO cani
nhàn

làp
quàn
làng
que
Vici nani
ihii-
xim.
Irong
(ình
hìnli dò clnìng lAi
chon
IruyCn ed Ifch làin doi
IIIMUC
nghiCn
ciru.
Ihco
càc nhà
nghiCn cihi
van hoc dàn gian
ViCI
nan)
liidi
iia\
Ihì IruyCn
ed
lich diroc
chia
làm .^
lieu
Ioai

Ifcli Ihàn
k>'
ninng Ifnh chàì tmtng
dong (|uoc le
lò
nel
jum i ;u
liCu Ioai
khàe.
Vi
vày chon lien
Ioai
này làm ddi (irong
ngliiCMi
ciru.
ehiiii!!
lAi c(') diCn kicn lini
su
luitng
dAng
va
di
biCI eiia chiìng
o ViCt
Nani
\ à I
lan
Qiioe.
II.
(iìòì I Ulivi ;i

va
nghién curu
lai
Vién
Nam
cìing
nhu khà nàng bao quàt tu
liCu con
han
che.
cho
nèn
trong luàn vàn này
chting lAi
chi
nghièn
curu
trCn
co
so truyCn ed
Ifch th^n
ky
nguòi Viét
- dàn
toc
da s6 à
Viét
nam.
2,
TruyCn

ky.
Trudic
màt,
chùng lAi
chi
biét
càc ph(3 giào su Chu
Xuàn DiCii
va
phó
giào su
LO
Chf
Qué
ghi ro Irong Tuyén tàp truyen
td tich
Viét Nam
(phìtn truyen
(d
lich
nguòi
Viél) {A8) co
3.5
truyen
ed
Ifch Ihìln
ky. San
dn
phó
liC'n sT

sung
tiép theo
khóng
the là viéc làm cùa
ehiing
Idi
- nguòi
ninfe
ngoài,
ma
phài chò ò su cAng bA cùa càc nhà khoa hoc Viél
nam.
}.
Dal vàn
de
nghién
ciru mot
sA cAng thuc nghé
thuàl
truyCn
lliAng
cùa
truyen ed Ifch thìln
ky nguòi Viét chùng
lAi co
y dA tao dung
nhùng nàc
Ihang dìlu
tién
de

nhà vàn hoc dàn gian Viél nam Ihco
mot
he
IhAng
de-
phuc vu cho y
do
lien.
Irong
chìrng
iiìirc nhAÌ dinh
chiing
Ini
so
sành
nhfrng
nel lintng
dong
vì\
di
bici
cùa
nhOng biéu
hiCn do trong
Iriiyén v6 Ifch
thAn ky
ngiròi Vici \:i
ngircfi Hàn
Quoc.
III.

1Yong luAn vàn
này chùng
iCn c6
gang vAn dung nhung kicn
ihùc
do
de
giai
quyCÌ
nhung
vAìi
dC dàt ra Irong pham vi dC lai.
2.
Ben
canh nhùng vAn dC ly
luAn
va thao
làc
cùa
Ihi
phàp hoc,
chuii;-
loi cùng vAn dung cà nhùng kicn
Ihùc
ve
Ioai
hình hoc khi
phan
ehi;»,
ly

nhien
cliAÌ liCu dC
cAu
lao
nen
luAn
vàn da co tu Irong càc eong
trìnli nghu
n
cùu (V
Vici
nam,
Hàn Quoe
va nhieu
nuclfc
khàc nhau
(ren thè
gi^n.
IVoni',
hiCn
lai
liCu nienh niong
ay chùng loi nhu
"Xilni so
voi"
niui liep
c;ìn
difu
V(ti niAI
so'

giào su NguyCn
f)dng
C^ii
goi
IT» lìu>cn (ò //<
liO(ìfi{y
(hfòyii^.
nCn lAn
lai hàn
Ihù 5 (1974)
giào su doi leu goi là
Trifvrn ( "
lìdi tlìiììì
k\
"elio
i\\M^^
rò
iiglììa
hctn"
{A4. I, Ir. 27). Tir nhirng
nani
70
Un
goi
liìiyeu CÓ Udì llidìì
k\
xuAI liiCn Irong
tuyCn
lAp
truyen co

IruyCn
Ihong su
dung trong
lu;ui
vàn này là su làp di làp lai nhiCu
lAn
cùa
mAt
sA'
yCu \6 Irong
truNcn
co
lidi
IhAn
ky
ngxjìù
ViCI.
Ve nhung
cAng Irình liCn
quan dCn vAn de này
ehùui!
\0\
dàc bici
chù y den bài
''Qua
viéc nghién
rifu
càc danh
tu
riény^

c6 Ifch
thAn ky ành huong manh o Viet nam.
vSau
bài bào
gi<'»i liiiéii
ehung vC V.l(f
Fióp
và
phirolìg
phàp nghién
ciCu Folkloìc
theo so sành
huu
hình lich su | A29) cùa PCS -
VIS
LC Chf
QuC
là bài bào
vùa ughièn
cuii.
vùa ùng dung cùa
Pl'S
TrAn
Due
Ngon ly
fhuyéì
hình
thài ho( aia Whi
Pìop
và tì'uyéìì

k)'
nói
rieng cùa càc nhà van hoc dan gian
Pliaii
lan và càc
!ÌU(VC
Bàc Au,
liàc
My,
cùng da duoc
giói
thicu tai
Vici
nani.
Dàiig
chù y cua khuynh huong này là bài bào cùa giào su
Nguyeii
I àn \
);H
ve
càc bang
niuc
IÌAÌ
Oa
CÌÌ'U
lypc
và motip
<lia lìuyén
kc dàn
vian

ky
iigu^M
\
i'
i
4
II
VSfn de Ihcii
gian và
khOng
gian nghC
thuàt ò ViCI
nam ban dAu xuàt
hiCn
trong
càc cAng
Irình vC
1^
luàn vàn hoc và vàn hoc
su,
sau do
UK'H
xuàt
hiCn
trong càc
cOng
trình nghién
cùni
v'é
van hoc dàn

ff(^li
cùa giào su Dinh
Già
Khành
{A
19,
li,
tr.
149-170).
Nhung no duoc nen
thành
\f
luàn là trong
cuA'n
l'hi
phàp ca dao cùa PTS NguyCn XuAn
Kinh
I A2()).
G^n
dAy nhà't bài bào Vàn de
trUiìng
co
tich
cùa PTS
Nguyèn
XuAn
f)ùc
de càp Irirc tiC'p
dCn
Ihòi

tinh boa lù trong càc
cAng
Irình do
de viCt
bàn
luAn
vàn nhu là
su
bào cào kCt qua hoc tàp và nghiCn
cùni
cùa chùng
lAi
trong 4 nàm
ho( dai
hoc lai Hàn
QuA'c
và 2 nàm hoc cao hoc lai ViCt nam.
Nhu nhùng bàn luàn vàn mang tfnh
chat triròng
quy
ò
Viet
nani
chùng
lAi
chia bàn luàn vàn này thành ba
ph^n
:
Fhàn xml
dàu

() day chiing
IMI
chi
di sAu vào 3 kiCu nhAn
vAI phÓ
bien nhAt là :
- Nhan vàt
chinh
dién
- Nhàn vàt phàn dién (hay nhàn
vài
dich thù)
- Nhàn vàt phù tro
ChU(jrfig
ha :
MAI
sA cAng thi'rc
truyen IhA'ng
ve
Ihòi
gian và
kliAm;
gian nghé thuàl trong
truyen
ed tfch thàn ky nguòi Viél.
Phàn két luan: là su
lóm
tal nhung
luàn,diém
dà trình

THÀN
K\
NCUÒIVIÈT.
Kho tàng vàn hoc dàn gian Viét nam phong phù và da
dang.
Irong
.1
truyen
ed tfch là
mot thè Ioai
dàc
biél
hà'p dàn. No là
Ioai
nghé
lliiiàl
ngon
lù,
IhuAc
dòng tu su dàn gian.
Nò
ra dòi
lìr
thòi
ed
dai
gàii
lién vói
c|iià
Hình

lAl
chong lai cai xàu
de lioàn
lindi
eiioe
sóu ,.
Khi
xà hAi nguyén
Ihuy
lan rà.
ben
canh
sir tiéìi
bA cùa xà
liAi nhu
:
ViOc kli;inv
dinh hAn nhàn chdng vo, san
xuàl
duoc
id
chùc dién hành nCn
hicii (pia già
iring
Ihì cung này sinh nhiéu cài xàu Irong moi (|uan hC
giua
con
ii«'U"i
v(')i nhau.
Già dinh

diAng
lai cài xàu, cai àc. Cd tfch ra dòi
dàin
nhàn
chiù
n;ui!'
pillili ành
eiiAe
<làn Iranh này.
Khàc
V('<i
van hoc
vici,
vàn hoc dàn gian nói chung.
Ini}di
ed
li'c b
Ihàn
k\'
nói
riCiig
duoe
s;iiig
lao và
luu lru)en
bang mieng
(|ua
nhidi
l!ioi
dai.

phu(mg
thu-c
phàn ành cùa
nò
cung
bié'n
ddi. Nhfrng
IhAng
lin
c(') Irong ed
tich
dén ngày nay dà mang dàu àn nhiéu Ihòi dai. Cd
Ifch
vìJa
nhu là
vidi
(uyét
lan khàp
thè'
gian, lai cung nhu vién ngoc long
lanh
sàng
ddi
niuon
dòi.
Bòi vày
nò
vira
mang
khài

làc
phàni
vàn hoc viél.
I.
sircjiAo moA
vÀ
RANH
VAÙI
(ÌIIÌA
TRUYEN
CO
ikii
THANKYVÀ
THAN
TUO
AI.
Truyùu
ed
Ifch thì^n
ky eó su liép nAi lìr
Ihììn
Ihoai.
Ihàn
Ihoai
gioni-,
nhu
niAl
nguon
niròc
chung cùa nhiéu dòng, nhiéu Ioai nghé

Ifch
Ihàn
ky
lioàn
loàn gióng
ili;ìii
Ihoai.
Giiìa
thàn Ihoai và ed
Ifch
Ihàn
ky
vira
eó su giao
Ihoa
nhirng cùng
e<'i
ranh
giófi.
Tru\cn ed
Ifch
Ihàn
ky
vira
ké
Ihiia
vira ddi
niòi
và
pini

ành và chiém lình
Ihire
lai
eiìa
hai
Ioai
Iruyén này.
Tir
d(') ehung la
lini
i.»
duoc nel dàc
Ihù
cùa ed
Ifch Ihììn
ky.
Màc
dù cà hai Ioai Iruyén
ddi
diinu
In
luóng
tirong
và su hu càn làm
phu(tng
lién phàn ành. nhung
hr
Ihàn Ihoai
8
dén eó tfch than ky,

trf tuòng tuong dàn gian
à
do cùng khàc xa so
vói
trf tuòng tuong ò trong
th^n
thoai. Nhirng lue luong
th^n
ky do
tri
tuòng tuong
ed
tfch tao nén (nhu
òng
Bui,
Óng Tién, Ràn
th^n,
Chim thàn ). Dù
co ih^n
thAng,
màu
nhiém dén dàu cung
khòng Ihé
làn
àt duoc vrfi trò cùa con nguòi và dù ft hay nhiéu chùng cung
dùu
xuàl
hién trong
truyen ed
tfch

dà làm cho
ed Ifch
eó càch phàn ành hién thuc khàc
V(n
càc Ihé Ioai khàc. Trong
niÀi
cAt Iruyén nhùng con nguòi giàn
dj
ày nò hàm
chùa luong IhAng tin
ve
con nguòi,
ve
cuAc sA'ng co
sue
hà'p dàn dén ky
diéu. Nói dén
ed
tfch là nói dén
mot thè Ioai
quen
thuòc gìln
gùi vói dòi
thuòng. Khàp noi trén moi nèo
mién
dàt nuóc
truyen ed
tfch thàn ky
dmre
luu lìuyén

gap
àc ", " tham lì thàm"
dà
duoc due két lai thành
lòi
àn liéng nói cua nhàn
dàn trong dòi sA'ng hàng ngày.
Hién thuc duoc phàn ành trong
tniyén
ed tfch Ihàn ky là sinh hoal
cùa tùng
lóp
lao dòng cùng cành nghèo khó. Dò là "
cA Tarn ",
"
Tli;u
h
Sanh ", "Anh cành dién "
Dò
là nhirng con nguòi nhirng
sÓ
phàn vàn
song,
vàn
tbn
tai và khóng
ngtmg
vuon
lén
trong nhùng uóc mo khàt vong

lac
quan,
chiù
khó chju khd.
Ò
thòi ky
qua
khù xa xua
ày nguòi lao dòng dà
sÓng
mAt cuAc
song tran day
niém tin và su vuon lén,
vuol lén trén hoàn cành
khòn
cùng. Dù
ciré
khd dén dàu, thàm chf eó khi
tuòng chìrng là sé bi hùy diét,
thè nhimg
ho vàn sAng và tin tuòng ò
tucmg
lai tuoi sàng. CA "
Tàm"
trong
truyen
" Tà'm Càm" dà hoà kiép bao
fan
và
cuòi cùng Tàm duoc làm Hoàng Hàn. Hoàe chùng ta ai

ké dàn gian. Doc
truyen ed
tfch
th^n
ky ta tiép càn vói mot bA eue
giàn don,
luAn
ké xuAi theo thòi gian,
mot
cAt Iruyén khAng
dai,
mAt khAi
luong nhàn
vài
khAng Iòn
thucmg
duoc chia thành 2,3 tuyén và mAt càu
ma
d^u
duoc
làp
di làp lai ò
hìtu
hét càc
truyen,
nhùng càu
v^n
ve,
nhùng
inA

de ehii} éii
IO
dat thAng tin cùa nò. Vói
phucrng
thùc
truyen
miéng và su dung
lur
eàn
Iruyén
ed
tfch dà thuc hién chùc nàng cùa mình là phàn ành hién
Ihuc Iheo
càch
dac thù hién thuc trong ed tfch là hién thuc màc nhién nhung lai khAng
khà nhién trong xà hAi xua. Hién thuc trong ed tfch là cài nghTa ly duoc
su\
ra
tu
hu càu và duoe thùa nhàn nhò su nghiém
trai
cùa dòi thuòng hién Ihuc
trong ed tfch vi vày khAng phài là cài duoc phàn ành
ma
cài muA'n phan
ànii
thAng
cjua
su hu càu -
liròng

nùa.
CÓ
Ihé
chia
truyen
ed Ifch ra làm ba tiéu Ioai sau
day
:
-
Truyen
ed tfch loài
vài
-
lYuyén
ed tfch thàn ky
-
lYuyéii
ed
Ifch Ihè
su ( hay sinh hoal - xà hoi )
Trong ba lién
Ioai
này Iruyén ed
Ifch lliàn
ky
ehiCiii
sA
liroiig nliirn
va
eó

ké dùng
nhnn^u \\u
hrong siCu
nliièn dd (liAI
nùl.
ino nùl
eàn
ehiiyCn ina kliAng
eàn bid no
(< •
hop ly hay khong,
Ihàin ehi
khóng hop ly là
phài.
Nhirng
ehiìih
cài nhàn
(o
ky ào ày lai lao nCn
biCÌ
bao ly thù. Nò
kich Ihfeh
eue manh
Irf liròiig
lu<tnj'
cùa nguòi nghe nguòi doc, bang
càdì dein niAI Ihè
giói khóng Ihuc
Uui}
Ih.

Ihiròng
khóng
lliè
dal
hn
duoe.
chi
Irong klioàng
khàe nguòi la eó
Ihé (luen bang
nlnìni:
gì
dam^
N.U
11
ra giùa
thè
giói thuc tai
de
nhàp thàn vào mAt thè giói hoàn loàn xa la
nhung vA'n
co
nhùng diém dAng càm
ve
ly tuòng
Ihàm
my vói chfnh mình.
Diéu dò giai
Ihfch vi
sao nguòi nAng dàn xua kia eó Ihé

dò ho dà bid chon loc ra nhùng
vàn
de
hién
thirc
eó y nghìa khài
quàl
và dién
hình.
Nhùng diéu eó
Ifnh cliàl
phd
bién,
de
hiéu,
de
nhò và dà duoc àn
san
vào tiém thùc cùa moi
nguòi
lae
già dàn gian dà dua vào Iruyén ed tfch nhùng cAt
truyen
ly ky (nhùng
cAl
Iruyén goi Ifnh tò mò say
me
cùa moi nguòi).
Tu
còl lìuyén dò

No eó
c|u;in
he mài lliid
vói
eàr
Ihàn Ihoai.
càc
Iruyén IhuyCI \
C
nhùng anh hùng vàn hoà ed dai. Nói càch khàc no ra doi
Irong
long
xà
liAi
nguyCn Ihuy. Nhung eó le chi lù khi xà
liAi
e('.
sir
phàn
dna giai càp
lliì
bA phàn Iruyen này mòi phàl Irién manh vC so luong. nàng
cao
ve chàì
luong và da dang
ve
dòi luong phàn ành.
'TmyCn
ed
lidi Ihàn

cAng thùc nghé thuàt phd
bién.
Cùng nhu thàn thoai, và Iruyén thuyd,
truyen
ed tfch
thìtn
ky
diKtc
càc trf thùc xua chù y
siru
tàm
tu rat
som.
Màc dù vày
elio
dén nay.
xiiii!'
quanh nhóm Iruyén này vàn
con
eó nhiéu khfa canh dang liép lue
direte
bàn
bac. Chàng hnn nhu càc vàn
de ve
càu trùc bàn chàì cua yèn
lA
thàn
k} \.
dàc
Irung

linyén
thoai ve chùa
jésn,
Ihành
PaolA )
\ ào
llv
Ioai
Iruyén
Ihnyd
eàn
cu
ò
Ihàn
Ihé,
su nghiép eó
Ihàl
hay duòng nlnr
e
lh91
cùa nhàn
vài
này. Tai
niól
vài nuóc phmmg DAng khàe nhu llàn
diioc.
Trung
QiiAc,
Nhàl
Bàn, Irong mày

giào, dàc biél là phàl giào. dao giào
'Tu ninìnu nani
80 cua
Ihé
ky này
InV ve
tiucre,
nhidi
nhà
nghini cnn
(t
Viél
nani llinòng
gal ra ngoài
Ihé Ioai
ed tfch nhùng Iruyén mang
man sàr
lón giào vóti
1}
do Irong bàn
Ihàn
chùng chùa dung qua (tàm dac
nliinig ww
lo
ma
ho
elio
là
me Ifn
di doan.

truyen mang màu sàe tòn giào thuòng bao
gòni
hai bó
phàn : Loai eó nguAn gAc
lAn
giào và
Ioai
chi eó lién quan lòi
lAn
giào. Loai
Ihù
nhàì chù yèn do càc giào sT Tàng lù hay nhùng nguòi sàng làp ra càc
giào phài sàng tàc nhàm tuyén
tniyén
cho giào ly cùa mình. Tiéu bién Irong
sA này phài ké dén "Su tfch cày huyd Du". Dang Iruyén này nói chung
e.)
nhiéu bién hién khàc vói truyen ed
Ifch Ihàn
ky
Iniyén
IhAng, cho dù chùng
duoc Iruyén bà lù làn dòi Irong dàn gian và mang dac
Imng
Iruyén miéng.
Phó lién sì Tàng Kim Ngàn, khi dòi chién Iruyén ed
ifch Ihàn
ky Viél vói
s»*
dò càn

ve
ca bàn, khAng
pliai
là
san phàin
cna làc già dàn gian hay duoe sàng làc
Irén ca
sa
niA lip
dàn
gian,
cùng eó Ihé, mòl vài Iruyén Irong sA vira ké trén mang bóng dàng
ma
Iruyén ké Iruyén IhAng. Chùng duoc càc làng lù góp
nhàl.
chinh ly. cài bién
cho phù
hctp v(<i
càc
he
thong giào ly. Sau dò nhùng
Iruydi
này duoc
IruNcn
bà
ngirctc
lai
inói
Iriròng dàn gian nhàn dàn lao dAng
luy

diror
song Irong khóng
khi
cùa nhién
Ihù
lón giào.
Iin iigircrng
phong tue
Ihò
cùng
id
lién.
sùng bài thành màu, Phép
lìi lidi
cna f
^ao làc
14
Thuyét tam
tìmg tu due
cùa Nho
già,
thuyéì luàn
hòi
cùa Dao phàl xen làn
hoà
trOn
vào tu duy
hòn
nhién chàì phàc cùa nhàn dàn dà tao nén
niAl ihé

"Cày nén ngày téì" "Su tfch con mudi", "Su tfch con nhài",
"Tu
Thi'rc", "Su
Ifch
bình vAi", "Su
Ifch
sAng nhà Bc", yèn
lA lhì\n
ky (Tuy là eó su vav
inuon
càc bién
tircjng lAn
giào)
chi
giù vai trò phu Irong dò con nguòi vàn
diMig
vai
Irò
chù yèn. Muc
dfcli
chinh cùa loai Iruyén này là nham
de
cao
càc
t|uan
niém dao
due
Irong xà hòi xua,
de
càp lòi nhùng xung

nhàn dàn nhung mal khàc
(day
mòi là cài quan Irong
nhàì) nói lén
linh lliììn
eòi mò cùa nhàn dàn bàn
dja
khi liép
Ihu
nhiing
}eu
lA Ifch
eue lìr càc
lAn
giào ngoai lai.
Nhu vày màc dù
niAI
bA phàn Iruyén ed
Ifch Ihàn
ky eó lién quan ìt
nhiéu
lòfi lAn
giào nhung chùng vàn là
san pliàm
cua
(\ì\n
gian
ndi
elning
mang

co
nhiéu càch hiéu khàc nhau. Nò eó
thè
duoc dòng nhàì vói dàc
tnmg hu càu, vói tfnh
chat
hoang duòng ào tuòng, tuòng luong hay bia
dal.
CÓ nguòi eoi yéu
tÒ
này chi eó vai trò nhu
mot
bién phàp nghé thuàt Ihuàn
tuy. Nò
nàm
rài ràc trong càc tiéu loai
truyen
ed tfch khàc nhau. Cùng co
nguòi khàe lai eoi nò nhu là dàc Irung cùa
mot
tiéu loai riéng
bici.
Ngnón
gAc cùa yéu lo thàn ky eó thè duoe bién hién nhu là
san
phàm cùa
Irf lirctng
luong dàn gian trong dò eó su
ra'\
ròl

nhiéu vào chùc nàng \ a
bàli
chàì cùa
(irng Ihé
loai. Chùc nàng ca bàn cùa
Iruydi
ed
Ifch
là nhàn
Ihùc
và giào due. Chùng
chiù
su qui dinh cùa hién
Ihuc
xà hAi. Vi vày
lue
lung
Ihìln
ky
ma
ed tfch mA là thuòng eó mèi quan
he
chat che vói sinh hoal
cùa cAng
dÒng
xà hòi Viét nam thuò xa xua. Nói chung, nguòi nghe lin
luòng
vào
thè
giói Ihàn ky Irong Iruyén

chucnig inAl
này chùng tói khàng dinh :
I.
'Tru}cn
ed
Ifch Ihàn
ky là
inóI liéu
loai
liéng
biél
Irong llié
loai
Iruyén
ed Ifch
nói chung. Dàc Irung ca bàn cùa nò là su hién dién
dàin dac
cùa yèn
lA siéii
nhién k}' diéu và vai
Irò
quan
Irong
cua
IK)
uoi vói qua
liìnli
dàn dal càu
clniyén.
16

truyen
ed
Ifch
thàn ky là con nguòi.
Yèn
tA siéu nhién, ky ào dù
co
xuàì hién dàm dàc
dén bao nhiéu thi chung qui vàn là phmmg lién nghé Ihuàl
de
phuc vu
dio
hoal dòng cùa con nguòi.
3.
O
nhiéu nuóc
Irén Ihè
giófi eó
san mot he
IhAng
truyen ve lAn
giào
và duoc càc lillà nghién cùu xèp vào Iruyén Ihuyéì. Riéng ò Viél
Nani
và
llàn Quòc
nhimg Iruyén ké lién quan
ddi lAn
giào thuòng duoc dàn gian
hoà và nhàp vao Iruyén ed

sA
Ihé
loai vàn hoc dàn gian nhu ca dao.
lue ngù, càu do, Iruyén
cuòi,
chèo
vàn tiép lue
cuAc
sAng cùa mình
o
dang
Ihùc
bàc hoc hoà. Riéng
Iniyén
ed tfch
thìln
ky (cùng nhu lliàn Ihoai)
Ihì niAl
di khóng Irò lai. Irong xà hòi hién dai
ngiriti
la khóng sàng làc
Iruyén ed
Ifch Ihàn
ky. Tuy nhién nhùng yèn
id Ihi
phàp cùa nò duoc
mól so
nhà vàn vàn
dniig de
sàng làc nhùng làc phàm

Rlf:N(i
'Truyen
ed
Ifch
duoc nghién cùu Irong luàn vàn
này.lnrcìc hél a
bình
dién nghé thuàl ngAn tù.Vì vày
Iriròe
khi
lim
hiéu
mot
so cAng
Ihùc
Iruyén
IhAng
Inmg
viéc xày dung nhàn
vài
cùa Iruyén ed tfch lliàn ky chùng
lói xin
Irình
bay
mày nel khài
cpiàl
ve nhàn
vài
Irong vàn hoc nói chung
1.

ngmìi
eó lén riéng cu Ihé
nhu
chi
Dan,Chf
Phéo lai eó khi khài nidn nhàn
vài
vàn hoc duoc su dung nhu
m()l
àn du, khóng chi là mòl con
ngucìi
cu
Ihé
nào cà,
ma
ehi là
niAI
hién luong ndi
bài
Irong tàc phàm.
Chùc nàng
c(t
bàn cùa nhàn
vài
vàn hoc là khài quàl Ifnh càch cua
con nguòi. Do
lùih càdì
là mól hién
lucmg
xà hoi lich

ac
Lcmg
Quàn và
\u
Ca de ra
Iràm
Irùng,
càc óng
lai
bé.
ke sao. dào
song,
i
Uiig
vói xà hòi phàn chia giai càp. nhàn
vài
Iruyén ed
lidi
lai khài
(|iiàl
c:u
vàn
de
dAi khàng Irong quan
he
giùa nguòi và nguòi( nlnr ihién \a fu .
Irniii!
18
vói njnh, thAng minh vói ngu dàn ). Vi tfnh càch là két tinh cùa
inói

qua xung
dOt,
màu thuàn, nén khàc vói hinh tuong hòi hoa và diéu khàe.
nhàn
vài
vàn hoc là mAt chinh thè vàn dAng, eó tfnh càch duoc hòc
lA
dàn
Irong khAng gian,
Ihiti
gian mang
Ifnh
chàì
qua
trình.
Nhàn
vài
vàn
hcic
duoc sàng tao ra, hu càu ra là
de
khài quàl và bién
hién lu luòng
Ihài
dò vói
cu()c
sAng, ca ngoi nhàn
vài
là ca ngoi cuAc dòi.
lén àn nhàn

chùng
tòi
sé làm ndi rò su khàc nhau giùa nhàn
vài
trong Iruyén ed tfch thàn
ky vói nhàn
vài
trong vàn hoc viét.
Nhàn
vài
vàn hoc
direte
bién hién Irong làc phàm bang nghé Ihuàl
ngòn
lù. Vói mòi
Ihé
loai vàn hoc khàc nhau nhàn
vài dm;e
miéu là khàc
nhau. Tàt
nliién
khài niém miéu là ò
day
dung
rat
chung và bao quàl, bòi
vi
Irong nghé thuàt miéu là dùng
niAl lue
hai muc dfch nò vira geti ra khàch Ihé

eó y nghTa
san
sàe, bau
chàì cùa
di^i song
xà hòi và
cem
nguiti. Tnmg loai hình tu su là
qua
Irình hu
càu,
de
xày dung nhùng dién hình nghé thuàl sAng dAng, nhùng nhàn
vài
dién
hình
eó khà nàng lù trong trang sàch buófc ra ngoài dòi nhu nhùng
con nguiti sAng
Ihuc.
Nhà vàn sàng tao ra nhàn
vài,
miéu là nhàn
vài,
và
nhàn
vài
bao giò cùng hién ra theo càch hinh dung, càm nhàn cùa làc già. (
)
day,
cì\n

thi nhà vàn
me'ti
eó khà nàng phàn ành
ehidi
san,
và su phong phù cùa nhàn
vài.
Nói càch khàc nèu muAn khàm
[ihà
su
cani
nhàn cùa con nguiti lòi mùc de) nào,
thi din
phài khàm phà quan niém
nghé Ihuàl
ve
con nguiti
Ihé
hién Irong hinh thùc miéu là nhàn
vài.
Vói muc dfch nghién cùu cùa
mot
sA cAng
Ihùc
nghé thuàl Iruyén
IhAng Irong viéc xày dung Iruyén ed Ifch
Ihìin
ky Nguiti Vid
duing
lói

dién thuàt ngù vàn hoc cùa giào su
Le
Bà Hàn,
Tran
Dinh Su. Nguyén
Khàc phi
(ehii
bién) nhàn vàt chùc nàng
ducte
hiéu là "Nhàn
vài
eó dàc
diém phàm
chat
ed dinh khòng
Ihay
ddi
tu dllu
dén
cue-Vi,
khAng eó dòi
se-^ng
nói tàm. Su Iòn lai và hoal dAng cùa nò chi nhàm thuc hién
niAl
sA chùc
nàng trong trnyén và phàn ành diti sAng xà hAi. Nhàn
vài
dÒng nhàì vói vai
Irò ma
nò dòng trong tàc phàm"

da.
diém ày
ma
duing
de
dàng Irò Ihành cài Imtng
Irirng
Irong dòi song linh
Ihàn và
duete
hình
Ihùc
hoà Irong sàng làc. Chàng han Irong luóng ed vai
Irung bao giò cung
cuetng
irirc.
Ihuc
hién dao ly. vai ninh phàn
liàe.
Cà(
nhàn
vài
nlnr
e
hàng
iig(>e,
Ihàng
Cuòi,
mu phu
Ihuy,

nói
dèli
giào su Iruitng dai hoc Tdng
hetp lénin gràl
(Nga)
V.I;>.(irAp
(IX')S
1970).
Trong
cue^n
sàch ndi liéng cùa mình "Hình
Ihài
hoc cùa
lni\(n
<M
Ifch"
IA2Ò,
B.'^òj,
V.la.
pn^p
phàl hién ra ràng Irong
iinyén ed lidi Ihàn
l;\
21
CÓ 7 nhàn
vài
chùc nàng và cùng mAt chùc nàng
co
thè eó nhiéu nhàn \
ài

vài
dién hình cà Ihé .
De
xày dung duoc nhùng nhàn
vài
dién
hình,
vàn hoc viét
rài
coi Irong
viéc
miéu là
Ifnh
càch dién hình trong hoàn cành dién
hình.
Miéu là nhàn
vài
khóng eó nghia là lai hién mày
inóe niAI
chàn dung. Su thè hién
dà}
du làm
khi hoà Ihành su nhal nhéo.
Tu
nhùng nhàn
vài
direte xày dung Ihành
cóng
Irong vàn hoc, chùng la nhàn
Ihày

cùa nhàn
vài.
Ngiretc
lai veti vàn hoc
viél,
nhàn
vài
cùa Iruyén ed
Ifch
nói chung va
Iruyén ed tfch lliàn ky nói riéng khòng
he
direte miéu hi ngoai hình chi
lièi.
Trong Iruyén
ed Ifch Ihàn
ky càc nhàn
vài
nhu vna. hoàng lù, cóng
etnia.
anh liéu phu, bàc nAng dàn, mu dì ghé,
chi
dmtc ké
ve
dàng
eiàp
ngoai
hinh.
Nàng cóng chùa phài là
niAI