Một số kinh nghiệm trong việc tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tin học
MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC TUYỂN CHỌN
VÀ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN TIN HỌC
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
*Tầm quan trọng của công nghệ thông tin:
Trong thời đại của chúng ta sự bùng nổ CNTT đã tác động lớn đến cuộc sống
và sự phát triển kinh tế xã hội. Đảng và Nhà nước đã xác định rõ ý nghĩa tầm quan
trọng của tin học và CNTT cũng như những yêu cầu đẩy mạnh việc ứng dụng
CNTT, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của CNH, HĐH, mở cửa hội
nhập, hướng tới nền kinh tế tri thức của nước nhà nói riêng của thế giới nói chung.
Chỉ thị 29/CT của Trung Ương Đảng về việc đưa CNTT vào nhà trường.
Trong nhiệm vụ năm học 2005-2006. Bộ trưởng giáo dục đào tạo nhấn mạnh:
“Khẩn trương triển khai chương trình phát triển nguồn nhân lực CNTT từ nay đến
năm 2010 của Chính phủ và đề án dạy tin học ứng dụng CNTT và truyền thông
giai đoạn 2004-2006.
Văn bản Số 6072/ BGGĐT –CNTT về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ
CNTT năm học 2013-2014. Quán triệt tinh thần công tác ứng dụng CNTT và đào
tạo nguồn nhân lực CNTT là công tác thường xuyên và lâu dài của ngành giáo dục,
tiếp tục phát huy các kết quả đạt được trong các năm qua.
* Tầm quan trọng của việc bồi dưỡng học sinh giỏi môn tin học.
Chính vì sự quan trọng của CNTT trong cuộc sống hiện nay nên việc bồi dưỡng
HSG môn tin học là vô cùng quan trọng và cấp thiết và là sự trăn trở của các nhà
quản lý giáo dục cũng như giáo viên trực tiếp giảng dạy và của cả xã hội.
Giúp học sinh Tiểu học có hiểu biết ban đầu về Tin học và ứng dụng Tin học
trong học tập và giải trí nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và tạo điều kiện để trẻ
em thích ứng với đời sống hiện đại là trách nhiệm của nền giáo dục nước nhà hiện
nay.
Để học sinh thao tác được với máy tính và làm các bài tập theo SGK tin học
tiểu học thì khá dễ dàng nhưng để giúp học sinh sử dụng máy tính làm công cụ học
tập các môn học khác và khai thác thông tin nhờ máy tính thì lại là vấn đề khó. Vì

khác cũng nên làm. Chính vì vậy tôi chọn chọn đề tài “Một số kinh nghiệm tuyển
chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tin học” nhằm giới thiệu, chia sẻ với các
đồng nghiệp những sáng kiến, kinh nghiệm nhỏ bé của mình trong việc tuyển chọn
và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tin học, cũng mong để góp thêm 1 phần công sức
nhỏ vào sự phát triển của môn Tin học trong ngành giáo dục của tỉnh nhà.
2
Một số kinh nghiệm trong việc tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tin học
B. PHẦN NỘI DUNG
I. THỰC TRẠNG
1. Thuận lợi:
* Nhà trường:
Trường chúng tôi là đơn vị đi đầu trong phong trào dạy và học tin học ở cấp
Tiểu học của Thành phố.
- Nhà trường tạo điều kiện về cơ sở cật chất, máy móc trang thiết bị đáp ứng khá
đầy đủ yêu cầu việc dạy và học tin học.
- Chuyên môn nhà trường luôn quan tâm chỉ đạo việc dạy và học tin học, vạch
ra kế hoạch bồi dưỡng HSG ngay từ đầu năm học.
- Đảng Ủy chính quyền địa phương và phụ huynh đồng thuận ủng hộ.
* Giáo viên:
- Giáo viên được đào tạo đúng chuyên ngành, tinh thần trách nhiệm cao, ham
học hỏi và dành nhiều tâm huyết trong việc giảng dạy nói chung và trong việc bồi
dưỡng HSG tin học nói riêng. Giáo viên đã góp phần khơi dậy phong trào học tập
Tin học cho học sinh và việc ứng dụng CNTT trong giảng dạy của nhà trường một
cách sôi nổi. Với lòng nhiệt huyết của tuổi trẻ, yêu nghề, yêu trẻ và sự say sưa nổ
lực phấn đấu của giáo viên cũng như sự hăng say học tập của nhiều thế hệ học
sinh. Trường chúng tôi đã bồi dưỡng được nhiều đội tuyển HSG tham gia Hội thi
tin học trẻ không chuyên các cấp đạt kết quả cao.
* Học sinh:
- Vì đây là môn học trực quan, sinh động, môn học khám phá những lĩnh vực
mới nên học sinh rất hứng thú. Hơn nữa học sinh trường chúng tôi ở thành phố

Quốc gia
Tổng
số
Giải
nhất
Giải
nhì
Giải
ba
Giải
KK
1 2000-2001 2 1 1 1
2 2001-2002 5 1 4 1
3 2002-2003 5 1 1 3 1
4 2003-2004 5 1 1 3
Trong những năm từ 2000-2004 trên địa bàn thành phố Vinh số lượng học
sinh tham gia Hội thi tin học trẻ không chuyên cấp tỉnh chưa nhiều và chủ yếu là
HS của một số ít trường trên địa bàn thành phố vì vậy dễ đạt giải nhưng chất lượng
của đội tuyển chưa cao.
II. MỘT SỐ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN ĐỀ TÀI:
1/ Phát hiện và tuyển chọn.
Chất lượng, hiệu quả của đội tuyển phụ thuộc phần lớn vào đối tượng được
tuyển chọn.
Trước khi thành lập đội tuyển tôi quan tâm tới đối tượng học sinh, đặc biệt là
những học sinh có khả năng học tốt môn tin học; tìm hiểu tố chất, năng lực lĩnh hội
kiến thức cũng như tâm lý, nhu cầu, động cơ học tập của các em để đo mức độ
hứng thú và say mê học tập. Trên cơ sở đó, kịp thời nắm bắt diễn biến tư tưởng và
ý thức học tập của các em; khích lệ, động viên kịp thời.
4
Một số kinh nghiệm trong việc tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tin học

4; đầu năm học lớp 5 và cuối cùng là thi chọn đội tuyển chính thức trước thời gian
thành phố tổ chức thi khoảng 1 tháng.
2/ Bồi dưỡng:
a. Giáo viên:
Phẩm chất, uy tín, năng lực của người giáo viên có ảnh hưởng trực tiếp đến quá
trình học tập và rèn luyện của học sinh. Thầy cô là yếu tố hàng đầu đóng vai trò
quyết định trong việc bồi dưỡng năng lực học tập, truyền dạy hứng thú, niềm say
mê môn học cho các em. Để dạy được học sinh có khả năng và phương pháp tự
học thì bản thân thầy cô cũng phải tự đào tạo, cố gắng hoàn thiện về phẩm chất và
5
Một số kinh nghiệm trong việc tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tin học
năng lực chuyên môn, tâm huyết với công việc, yêu thương học trò, giúp đỡ đồng
nghiệp. Để đạt hiệu quả như mong muốn, người thầy phải không ngừng rèn luyện
để trở thành “Thầy giỏi” ở góc độ tâm huyết và năng lực, ở sự am hiểu về đối
tượng học trò và kiến thức chuyên môn, ở phương pháp truyền đạt khoa học, sáng
tạo và lôgic. Các phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại phải được sử dụng
linh hoạt và nhuần nhuyễn, phải nhằm vào việc phát huy được khả năng tự học, tự
nghiên cứu của học trò, tích cực trong lĩnh hội kiến thức. Coi đây chỉ là vấn đề lý
thuyết sẽ không thành công. Giáo viên phải rất cố gắng và nghiêm túc với chính
mình trong trong các khâu của quá trình tuyển chọn, bồi dưỡng HSG, trong đó có
khâu chuẩn bị thiết kế nội dung bồi dưỡng. Đặc biệt môn tin học là một lĩnh vực
không ngừng phát triển và thay đổi vì vậy người giáo viên giảng dạy tin học phải
không ngừng học tập và cập nhật những kiến thức mới về lĩnh vực CNTT để kịp
thời bổ sung cho học sinh khi mà SGK tin học chưa bổ sung kịp thời.
b.Về lượng kiến thức bồi dưỡng cho học sinh
Kiến thức là nền tảng cho việc bồi dưỡng HSG từ cấp Thành, cấp Tỉnh đến cấp
quốc gia. Học sinh phải nắm vững kiến thức cơ bản và xuyên suốt chương trình
ngoài ra cần có những kiến thức mở rộng nâng cao mới có khả năng giải các đề thi
HSG tin học. Với đặc trưng môn học và hình thức tổ chức thi HSG tin học như
những năm học qua. Theo tôi cần bồi dưỡng cho học sinh 4 mảng kiến thức sau:

Nếu giáo viên không giảng giải thấu đáo học sinh sẽ nhầm lẫn và cho rằng đĩa
mềm là phần mềm.
* Mảng kiến thức kỹ năng thực hành soạn thảo và xử lý văn bản.
+ Cung cấp nhiều kiến thức nâng cao và rèn học sinh thực hành thành kỹ năng
kỹ xảo trong việc xử lý văn bản:
Để học sinh có kỹ năng thao tác nhanh với máy tính nói chung với phần mềm
soạn thảo nói riêng. Ngay từ đầu năm học lớp 3 cùng với việc rèn luyện học sinh
đại trà kỹ năng gõ phím bằng mười ngón giáo viên chú trọng đến những đối tượng
mà trong tầm mình ngắm làm đối tượng để bồi dưỡng HSG ở các lớp trên. Với
những em này giáo viên nên động viên, khích lệ để học sinh tạo thành thói quen
thao tác nhanh với máy tính trong tất cả các phần mềm: phần mềm học tập cũng
như phần mềm giải trí.
Để có được thao tác nhanh thì cần có kiến thức vững chắc, khi có kiến thức
vững chắc thì mọi thao tác trở thành kỹ năng, kỹ xảo giúp học sinh thực hiện
nhanh.
Ví dụ: Khi dạy cho học sinh thao tác lưu tệp văn bản, giáo viên cần cung cấp
nhiều cách thực hiện để học sinh lựa chọn cách làm nhanh nhất đó cũng tăng thêm
kiến thức tin học cho học sinh.
Hay khi dạy cho học sinh thay đổi cỡ chữ thì giáo viên hướng dẫn thêm
cách thay đổi cỡ chữ bằng tổ hợp phím, thao tác này rất nhanh so với việc
dùng nút lệnh.
Hay với nhiều thao tác khác giáo viên cần cung cấp và hướng dẫn học sinh thực
hiện bằng chuột và bằng bàn phím như vậy vừa giúp học sinh thao tác nhanh lại có
thể xử lý văn bản trong trường hợp chuột bị hỏng.
Với nội dung kiến thức “Em tập soạn thảo” trong SGK tin học tiểu học thì học
sinh học sinh thực hiện kas dễ dàng vì vậy cần mở rộng và nâng cao cho học sinh
trong đội tuyển nói riêng và HSG cấp trường nói chung những nội dung kiến thức
sau:
Chèn ký hiệu đặc biệt; tạo chữ nghệ thuật, chèn tiêu đề đầu trang cuối trang; tạo
chữ hoa lớn đầu dòng, chia cột báo, soạn công thức toán hay vẽ hình trong văn

* Mảng kiến thức kỹ năng vẽ tranh bằng phần mềm Paint và trình chiếu với
Powerpoint.
Vẽ tranh là nội dung kiến thức mang đậm tính năng khiếu vì vậy cần phối hợp
với giáo viên mỹ thuật. Để chọn được một học sinh hội đủ các tiêu chuẩn giỏi tin,
giỏi toán, có năng khiếu vẽ thì rất khó nên chỉ chú trọng vào hai yếu tố đầu và bồi
dưỡng thêm khả năng vẽ tranh trên máy tính.
Với nội dung này thì cần sự hỗ trợ của giáo viên mỹ thuật. Giáo viên mỹ thuật
có nhiệm vụ hướng dẫn học sinh phác thảo bức tranh có bố cục chặt chẽ và nổi bật
chủ đề cần thể hiện. Còn giáo viên tin học hướng dẫn học sinh bằng các công cụ và
kỹ thuật vẽ tranh trên máy tính chuyển thể ý tưởng của bức tranh đó vào máy. Cần
8
Trân trọng mời
bạn

Tới nhà riêng
số

Một số kinh nghiệm trong việc tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tin học
nhờ giáo viên dạy môn mỹ thuật bồi dưỡng nâng cao cho những học sinh này khả
năng hội họa ngay trong những tiết học mỹ thuật.
Trong quá trình dạy phần mềm “Em tập vẽ” giáo viên hướng dẫn cụ thể cách sử
dụng các công cụ vẽ và vận dụng một cách linh hoạt các thao tác xử lý một phần
hình vẽ. Như việc sao chép, xoay, lật hình vẽ hay việc trau chuốt hình vẽ cùng với
sự sáng tạo việc sử dụng công cụ vẽ hoặc trong pha màu và tô màu làm cho bức
tranh nổi bật.
Ví dụ: Khi hướng dẫn học sinh vẽ bình hoa.
Chỉ cần vẽ một đường cong sau đó sao chép thành 2 đường và lật một đường
vừa sao chép theo chiều ngang, vẽ đáy và miệng rồi trang trí.
Sử dụng dụng cụ linh hoạt sáng tạo trong quá trình vẽ.
Ví dụ: Khi vẽ đám mây ta có thể dùng công cụ vẽ hình e líp để thực hiện: Vẽ

trúng đề, trúng dạng mà bồi dưỡng cho học sinh năng lực suy luận toán học để từ
đó phát triển được tư duy của các em và các em có thể chủ động vận dụng giải bất
kỳ dạng toán nào thuộc cấp học của mình.
Với nội dung này cần phối hợp với giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bồi dưỡng
đội tuyển giao lưu toán tuổi thơ của trường. Tham khảo ý kiến của giáo viên chủ
nhiệm và giáo viên bồi dưỡng toán để có những đánh giá sát với năng lực học toán
của từng học sinh từ đó có biện pháp thích hợp với từng em nhằm giúp các hiểu và
vận dụng giải được các dạng toán suy luận logic thường gặp trong các kỳ thi HSG
tin học. Phối kết hợp với giáo viên bồi dưỡng toán thông qua việc sưu tầm được
các dạng toán logic, toán suy luận, toán hay mà không có thời gian hoặc khả năng
để bồi dưỡng thì nhờ giáo viên bồi dưỡng toán giảng dạy cho học sinh trong các
buổi bồi dưỡng toán tuổi thơ. Ở đây tôi chỉ đưa ra một vài dạng toán trong nhiều
dạng thường gặp trong các Hội thi tin học trẻ.
+ Dạng toán tìm quy luật số:
10
Một số kinh nghiệm trong việc tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tin học
Đây là dạng toán tìm quy luật của các dãy số rồi điền các số tiếp theo của dãy
hoặc tìm ra số không thuộc quy luật của dãy
Cách giải: Xét xem dãy số tăng hay giảm, tăng, giảm như thế nào? . Tìm mỗi
liên hệ giữa các số hạng sau và số hạng trước, cũng có thể là dãy số bao gồm 2 dãy
đan xen
Ví dụ: Tìm số hạng tiếp theo của dãy số sau:
a. 1; 2 ; 3; 5; 8; 13; 21; ; ?
Ta xét thấy : 3 = 2+1
5 = 3+2
8 = 5+3
13= 8+5
21=13+8
Vì vậy số hạng tiếp theo là 21+13=34
b. 8; 10; 11; 14; 14; ?

GV phải yêu cầu hs nhận định đây thuộc dạng toán nào và hướng giải ra sao?
Trong quá trình bồi dưỡng mảng kiến thức toán học giáo viên đã định hướng
cho học sinh giải dạng toán này là: Suy ngược để đặt các phép tính mà sao cho các
số có liên quan đến dung tích của 1 trong các dụng cụ đó, phép tính đầu tiên có kết
quả là số cần lấy ra cho đến phép tính cuối cùng là liên quan đến cả 2 dụng cụ.
Ở đây: Ta có: 6 = 7 – 1; 1 = 5 – 4; 4 = 7 – 3; 3 = 5 – 2; 2 = 7 – 5. Nên ta có bài
giải như sau: (Phần này chỉ suy nghĩ và nháp để tìm ra cách giải)
Bài giải
TT Cách thực hiện Can 5l Can 7l
1. Đong đầy can 7l 0 7
2. Đổ từ can 7l sang can 5l 5 2
3. Đổ can 5l vào bể 0 2
4. Đổ từ can 7l sang can 5l 2 0
5. Đong đầy can 7l 2 7
6. Đổ từ can 7l sang can 5l 5 4
7. Đổ can 5l vào bể 0 4
8. Đổ từ can 7l sang can 5l 4 0
9. Đong đầy can 7l 4 7
10. Đổ từ can 7l sang can 5l 5 6
Với cách trình bày bài giải như thế này người đọc rất dễ hiểu mà ngắn gọn. (Hai
cột cuối của bảng thể hiện lượng nước có trong can sau mỗi bước thực hiện). Thay
vì cách trình bày bài giải như sau dài dòng mà người đọc khó hiểu:
12
Một số kinh nghiệm trong việc tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tin học
Bài giải:
Bước 1: Đong đầy can 7 lít
Bước 2: Đổ từ can 7 lít sang can 5 lít, trong can 7 lít còn lại 2 lít.
Bước 3: Đổ can 5 lít vào bể
Bước 4: Đổ 2 lít trong can 7 lít sang can 5 lít
Bước 5: Đong đầy can 7 lít

Một số kinh nghiệm trong việc tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tin học
Ví dụ: Giáo viên có thể ra các câu hỏi trắc nghiệm dạng sau khi mà chưa dạy
cho học sinh kiến thức để trả lời các câu hỏi này.
Câu 1: Trong Windows sử dụng tổ hợp phím nào để kích hoạt nút Start?
 CTRL + X  ALT + F4  CTRL + ESC  CTRL + Z
Câu 2: Trong soạn thảo Word, để chèn tiêu đề trang (đầu trang và chân trang),
ta thực hiện:
 Format - Header and Footer  Insert - Header and Footer
 View - Header and Footer  Tool - Header and Footer
Câu 3: Trong cửa sổ Windows Explorer, sau khi ta chọn thư mục, rồi ấn F2, có
nghĩa là:
 Đổi tên thư mục  Sao chép thư mục
 Di chuyển thư mục  Xem thuộc tính của thư mục
Làm như vậy buộc học sinh phải tự mình mày mò thực hành để tim ra
câu trả lời.
Sau khi học sinh nạp bài làm cho giáo viên thì giáo viên chấm và chữa cho học
sinh, trong những lần làm bài sau học sinh sẽ tránh được những nhầm lẫn mà mình
đã gặp trước đó. Với cách dạy – học này học sinh rất dễ nhớ lý thuyết.
c. Về phương pháp và kinh nghiệm làm bài:
Phương pháp và kinh nghiệm làm bài là yêu cầu quan trọng khi bồi dưỡng
HSG, bởi nó không chỉ thể hiện tính đặc trưng của bộ môn mà nó quyết định tính
hiệu quả trong suốt quá trình ôn luyện. Vì vậy trong quá trình ôn luyện giáo viên
cần rèn cho học sinh những kỹ năng sau:
- Với bài thi trắc nghiệm: Đọc kỹ đề và các đáp án. Với những câu hỏi mà mình
biết chắc chắn thì tự tin chọn đáp án; với những câu hỏi trong lĩnh vực mà mình
nắm chưa chắc thì dùng phương pháp loại trừ.
- Với bài thi thực hành trên máy: Nếu là soạn thảo theo mẫu văn bản thì cần
đúng nội dung và giống về hình thức. Nếu là đề có tính chất mở thì phải vận dụng
những kiến thức đã học để tạo và trình bày văn bản đầy đủ về nội dung và đẹp về
hình thức. Phần vẽ tranh cần chú trọng đến những hình ảnh chính thể hiện được

4 2007-2008 7 1 1 5
5 2008-2009 5 1 1 1 2 1
6 2009-2010 3 1 1 1 1 (GiảiKK)
7 2010-2011 3 2 1 Thành phố tổ chức
8 2011-2012 2 1 1
9 2012-2013 2 1 1
1 (Giải ba)
Có thể nhìn vào bảng chúng ta thấy số lượng học sinh đạt giải giảm nhưng đó vì
số lượng học sinh tham gia bị hạn chế. Nếu ta so sánh với kết quả của các trường
khác thì sẽ thấy rõ trường tôi hầu như năm nào cũng đạt kết quả cao trong các Hội
thi Tin học trẻ các cấp. Mà trường tôi tổng số học sinh lớp 5 không nhiều như một
số trường khác trên địa bàn.
Tôi đã áp dụng thành công đề tài trong nhiều năm qua cụ thể được các cấp
đánh giá cao kết quả bồi dưỡng HSG tin học. Năm 2009 tôi được Tỉnh Đoàn tặng
giấy khen, Năm 2010 tôi được Chủ tịch Thành phố tặng giấy khen về những thành
tích đã đạt được đó là có học sinh giỏi Quốc gia. Năm 2013 tôi được chủ tịch Tỉnh
tặng giấy khen về thành tích bồi dưỡng HSG tin học quốc gia.
2. Bài học kinh nghiệm:
Kinh nghiệm sau nhiều năm bồi dưỡng, có đựơc những thành công đó trong việc
tuyển chọn, bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi môn tin học của tôi đựơc tóm tắt ở 3
điểm sau đây.
1- Quá trình tuyển chọn, bồi dưỡng HSG môn tin học là quá trình giáo dục
nâng cao, biến những học sinh có tiềm năng thành học sinh có khả năng, những
học sinh ít hoặc chưa bộc lộ niềm say mê, hứng thú với môn tin học thành những
học sinh say mê, hứng thú với môn tin học. Trong quá trình này vai trò của người
giáo viên rất quan trọng. Quan trong từ khâu tuyển chọn, dẫn dắt, truyển dạy,
15
Một số kinh nghiệm trong việc tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tin học
uốn nắn đến việc khích lệ sự cố gắng, tích cực và khả năng tự học, tự sáng
tạo của học sinh.

giáo dục tỉnh nhà.
Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của tôi trong việc tuyển chọn và bồi dưỡng
HSG tin học ở cấp tiểu học rất mong được sự góp ý của đồng nghiệp và hội đồng
khoa học để đề tài được nhân rộng và đạt kết quả cao hơn.
Chân thành cảm ơn !
Vinh, ngày 02 tháng 12 năm 2013
16