ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
LÂM THỊ YÊN
GIÁO DỤC LỐI SỐNG MỚI CHO SINH VIÊN
TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP
THÁI NGUYÊN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC


.
Chuyên ngành: Triết học
Mã số: 60 2280
Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS. HỒ TRỌNG HOÀI HÀ NỘI - 2009

MỞ ĐẦU
MỤC LỤC
Trang
1

Chương1:
Lối sống và tầm quan trọng của việc giáo dục lối
sống mới cho sinh viên nước ta hiện nay
7
1.1.
Lối sống - Khái niệm và cấu trúc.
7
1.1.1.

43
2.1.
Thực trạng của việc giáo dục lối sống mới cho sinh viên
Trường Cao đẳng Công nghiệp Thái Nguyên.
43
2.1.1.
Những thành tựu đạt được trong việc giáo dục lối sống
mới cho sinh viên trong những năm vừa qua.
43
2.1.2.
Những bất cập, hạn chế cần khắc phục trong việc giáo
dục lối sống mới cho sinh viên Trường Cao đẳng Công
Nghiệp Thái Nguyên.
56
2.2.
Nguyên nhân của thực trạng công tác giáo dục lối sống
mới cho sinh viên.
60
2.2.1.
Nguyên nhân của những thành tựu.
60
2.2.2.
Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập.
62
2.3.
Vấn đề đặt ra trong việc giáo dục lối sống mới cho sinh
viên ở trường Cao đẳng Công nghiệp Thái Nguyên
trong giai đoạn hiện nay.
64
2.3.1.

77
3.2.3.
Phát huy vai trò của Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí
minh, Hội sinh viên và các tổ chức trong nhà trường.
79
3.2.4.
Phát huy tính tích cực, tự giác của sinh viên trong quá
trình xây dựng lối sống mới
82
3.2.5.
Thực hiện tốt phương châm: “học đi đôi với hành” trong
giáo dục lối sống mới cho sinh viên
86
3.2.6.
Nêu gương người tốt, việc tốt.
88
KẾT LUẬN

91
DANH M ỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
94
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
Ở thời đại nào, dưới chế độ nào thì việc giáo dục lối sống cho thế hệ trẻ
cũng là vấn đề quan trọng dành được sự quan tâm đặc biệt của xã hội. Bởi vì,
lối sống thể hiện các khuôn mẫu ứng xử và thể chế xã hội - văn hoá, nó có thể

đã khẳng định: “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh
niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá”
Với chính sách mở cửa, sự du nhập nền văn hóa thế giới, không chỉ diễn
ra trên lĩnh vực kinh tế, khoa học - công nghệ, quản lý xã hội mà cả lĩnh vực
tư tưởng, đạo đức lối sống và các sinh hoạt thường ngày khác. Sự ảnh hưởng
và tiếp nhận đó tập trung nhiều nhất ở thế hệ trẻ - lứa tuổi học sinh, sinh viên.
Trường Cao đẳng Công nghiệp Thái Nguyên nằm trên địa bàn của một
tỉnh thuộc khu vực miền núi phía Bắc, đời sống kinh tế - xã hội còn gặp nhiều
khó khăn, trình độ dân trí chưa cao. Với công cuộc đổi mới đất nước hiện nay,
vai trò của sinh viên khi ra trường có đóng góp cơ bản cho đất nước. Nhưng
một bộ phận không nhỏ sinh viên của trường đã bộc lộ lối sống hiện nay như:
lối sống thực dụng, chỉ đam mê vật chất, lối sống hưởng lạc, chỉ quan tâm đến
đồng tiền, bất chấp đạo lý, ích kỷ, đồi trụy, tệ nạn xã hội, đặc biệt là nạn
nghiện hút ma túy.
Vì vậy, việc giáo dục lối sống mới cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay
là một trong những nhiệm vụ quan trọng để phát triển hoàn thiện nhân cách.
Đó chính là lý do tôi chọn đề tài: “Giáo dục lối sống mới cho sinh viên
trường Cao đẳng Công nghiệp Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay”.
Từ đó có thể xây dựng lối sống đẹp cho sinh viên ở trường nói riêng và công
tác giáo dục sinh viên nói chung. 3
2. Tình hình nghiên cứu đề tài.
Vấn đề lối sống đã được nhiều tác giả nghiên cứu ở nhiều khía cạnh khác
nhau, với những phương pháp tiếp cận khác nhau. Đặc biệt kể từ khi nước ta
tiến hành công cuộc đổi mới thì vấn đề giáo dục lối sống cho thanh niên nói
chung và học sinh, sinh viên nói riêng được nhiều nhà giáo dục quan tâm.
Cho đến nay, đã có nhiều tác giả và nhiều công trình nghiên cứu đã bàn về
vấn đề này trong đó có một số công trình và tác giả mà đề tài chúng tôi quan

và Viện văn hóa, Hà Nội.
- Luận án tiến sĩ chuyên ngành xã hội học của Văn Thị Ngọc Lan, “Cộng
đồng dân cư ngoại thành Thành phố Hồ Chí Minh trong quá trình đô thị
hoá”, năm 2008.
- Luận án tiến sĩ “Định hướng giá trị của sinh viên” của Phạm Tất Thắng,
năm 2009.
Các công trình nghiên cứu kể trên đã tập trung vào những quan điểm về lối
sống của thanh niên, học sinh và sinh viên. Các tác giả đã bước đầu nghiên
cứu và đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công
tác giáo dục lối sống nói chung. Song do mục đích nghiên cứu của mỗi công
trình khác nhau nên vấn đề giáo dục lối sống mới cho sinh viên ở trường Cao
đẳng Công nghiệp Thái Nguyên chưa được đề cập dưới góc độ của một luận
văn thạc sĩ Triết học. Bởi vậy đề tài của chúng tôi nhằm hệ thống hoá những
vấn đề lý luận và đưa ra những giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả công tác
giáo dục lối sống mới cho sinh viên ở trường Cao đẳng Công nghiệp Thái
Nguyên.
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn.
3.1. Mục đích của luận văn.

5
Trên cơ sở phân tích thực trạng giáo dục lối sống của sinh viên trường
Cao đẳng Công nghiệp Thái Nguyên, luận văn đề xuất một số giải pháp chủ
yếu nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục lối sống mới cho sinh
viên đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay .
3.2. Nhiệm vụ của luận văn.
Để thực hiện được mục đích trên, luận văn thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Làm rõ khái niệm lối sống và vai trò của giáo dục lối sống mới đối với sự
hình thành nhân cách cho sinh viên nói chung và sinh viên ở trường Cao đẳng
Công nghiệp Thái Nguyên nói riêng.
- Đánh giá thực trạng giáo dục lối sống sinh viên Trường Cao đẳng Công

trường, cho cán bộ làm công tác quản lý sinh viên, cho công tác Đoàn thanh
niên Cộng Sản Hồ Chí Minh hoặc được dùng làm tài liệu tham khảo trong
việc giáo dục lối sống mới cho sinh viên ở tỉnh Thái Nguyên.
7. Kết cấu của luận văn.
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục, tài liệu tham khảo và phụ lục,
Luận văn gồm 3 chương và 8 tiết.
Chương 1: Lối sống và tầm quan trọng của việc giáo dục lối sống mới cho
sinh viên nước ta hiện nay.
Chương 2: Thực trạng và một số vấn đề đặt ra đối với việc việc giáo dục lối
sống mới cho sinh viên trường Cao đẳng Công nghiệp Thái Nguyên.
Chương 3: Phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng
giáo dục lối sống mới cho sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Thái
Nguyên hiện nay.
7
Chương 1
LỐI SỐNG VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC GIÁO DỤC
LỐI SỐNG MỚI CHO SINH VIÊN NƯỚC TA HIỆN NAY

1.1. Lối sống - Khái niệm và cấu trúc.
Giáo dục lối sống mới cho sinh viên nói chung và sinh ở trường Cao
đẳng công nghiệp Thái Nguyên nói riêng là một nhiệm vụ quan trọng và cần
thiết. Đó cũng là vấn đề lớn trong chiến lược con người của Đảng và nhà
nước ta. Trong công cuộc đổi mới đất nước cùng với sự nghiệp công nghiệp
hoá, hiện đại hoá và hội nhập nền kinh tế quốc tế, giáo dục lối sống mới ngày
càng trở nên cần thiết và được xã hội quan tâm.
Trường Cao đẳng công nghiệp Thái Nguyên với nhiệm vụ đào tạo tay
nghề, chuyên môn cho sinh viên, bên cạnh đó giáo dục lối sống cho sinh viên

[57, tr.19]. Điều đó cho thấy lối sống chịu sự quy định của điều kiện vật chất,
mà chính là nền tảng thoả mãn nhu cầu vật chất và tinh thần của con người và
xã hội.
Khi giải thích về phạm trù lối sống, trong tác phẩm Hệ tư tưởng Đức,
C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ ra mối quan hệ giữa phương thức sản xuất và
lối sống: “Không nên nghiên cứu phương thức sản xuất ấy theo khía cạnh nó
là sự tái sản xuất ra sự tồn tại thể xác của các cá nhân. Mà hơn thế, nó là một
phương thức hoạt động nhất định của những cá nhân ấy, một hình thức nhất
định của hoạt động sống của họ, một phương thức sinh sống nhất định của
họ” [1, tr.30].
Như vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác, sự tồn tại của các cá nhân
được quyết định bởi sản xuất và phương thức sản xuất. Trong đó, phương

9
thức sản xuất là mặt cơ bản của lối sống, biểu hiện một lối sống nhất định.
Tuy chịu sự quyết định của phương thức sản xuất, nhưng lối sống không phải
là sản phẩm thụ động của lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và những điều
kiện sống khác. Lối sống không phải là khái niệm phi giai cấp mà phải hiểu
lối sống theo quan điểm mang tính cụ thể và tính lịch sử. Dưới ánh sáng của
chủ nghĩa Mác-Lênin, chúng ta hiểu lối sống trước hết từ những phương thức
hoạt động sản xuất của con người, ở cả mặt quan hệ với lực lượng sản xuất và
quan hệ với quan hệ sản xuất. Bởi vì, phạm vi lối sống rộng hơn nhiều so với
phương thức sản xuất. Ngoài những hoạt động vật chất, con người còn có
nhiều các hoạt động phong phú khác, như: hoạt động chính trị, xã hội, nghệ
thuật, hoạt động bồi dưỡng tư tưởng, hoạt động tư tưởng và văn hoá.
Trong một xã hội có giai cấp, ở cùng một phương thức sản xuất không
thể có lối sống cho tất cả mọi người. Lối sống có nhiều điểm khác nhau giữa
các giai cấp đối lập. Phạm vi lối sống tương ứng với phạm vi của một hình
thái kinh tế - xã hội. Mặc dù hai khái niệm đó không đồng nhất với nhau.
Hình thái kinh tế - xã hội gắn liền với hoạt động của con người và tồn tại một

sinh hoạt tinh thần và văn hoá [31, tr.514].
Khi xem xét lối sống gắn với hoạt động của con người và một hình thái
kinh tế - xã hội. GS.Thanh Lê đã cho rằng: Lối sống là một hệ thống những
nét căn bản nói lên hoạt động của các dân tộc, các giai cấp, các tập đoàn xã
hội, các cá nhân trong những điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất
định” [ 34, tr.24].
Ở góc độ xem xét tổng hoà các mặt cơ bản, những đặc điểm cá nhân, tập
thể, giai cấp và cộng đồng, GS.TS Nguyễn Văn Huyên cho rằng: Lối sống là
tổ hợp toàn bộ các mô hình, cách thức và phong thái sống của con người thể

11
hiện mọi phương thức cũng như lĩnh vực hoạt động, từ sản xuất, tiêu dùng,
sinh hoạt đến thái độ hành vi, cách tư duy, lối ứng xử giữa chủ thể với đối
tượng, giữa điều kiện với phương tiện và mục đích sống [29, tr.29].
Theo định nghĩa của học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh: “Lối
sống là một phạm trù xã hội khái quát toàn bộ hoạt động sống của các dân tộc,
các giai cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân trong những điều kiện của một
hình thái kinh tế - xã hội nhất định, và biểu hiện trên các lĩnh vực của đời
sống: trong lao động và hưởng thụ; trong quan hệ giữa người với người; trong
sinh hoạt tinh thần và văn hoá [26, tr.190].
Thấy rõ tầm quan trọng của vấn đề lối sống, các đề tài nghiên cứu cấp
nhà nước cũng bắt đầu tập trung vào nghiên cứu vấn đề này. Trong đề tài cấp
nhà nước KX.06 -13 đã nêu khái quát trong báo cáo tổng kết chương trình KX
- 06 (1991 - 1995): Lối sống, trong những chừng mực nhất định, là cách ứng
xử của những con người cụ thể, những điều kiện hoàn cảnh cụ thể của môi
trường sống. Môi trường là cái khách quan quy định, là điều kiện khách quan
trực tiếp tác động và ảnh hưởng đến lối sống của con người, của các nhóm xã
hội và cộng đồng dân cư. Với định nghĩa này cho thấy mối quan hệ biện
chứng giữa lối sống và môi trường sống.
Về khái niệm “lối sống” theo quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam

- Bản chất, đặc trưng của lối sống trong toàn bộ hoạt động sống là hoạt
động lao động sản xuất. Đây chính là hoạt động có tính chất nền tảng để con
người bồi dưỡng tính người và hình thành bản chất của mình trong việc sáng
tạo các giá trị vật chất và các giá trị tinh thần.

13
Nội dung và phạm vi của lối sống là tổng hoà các khuôn mẫu ứng xử,
thể chế xã hội được vận hành theo một bảng giá trị xã hội nào đó trong những
điều kiện kinh tế - xã hội nhất định.
- Lối sống nói chung đều mang tính chất văn hoá, bỏi vì việc thể hiện các
hành động xã hội, các quan hệ xã hội, các khuôn mẫu ứng xử, thể chế xã hội
trong lối sống đều mang biểu trưng văn hoá, là đặc thù của xã hội loài người,
để hướng tới cái đúng, cái tốt, cái đẹp.
Từ các cách tiếp cận chủ yếu về lối sống như: triết học, văn hoá, xã hội
học và phạm vi rộng của lối sống. Theo chúng tôi, có thể thống nhất định
nghĩa về lối sống như sau:
Lối sống là khái niệm chỉ toàn bộ phương thức sống của những con
người hiện thực, là những dạng hoạt động xã hội mang tính ổn định, là nếp
cảm, nếp nghĩ, nếp lao động, học tập và sinh hoạt theo một bảng giá trị xã
hội nhất định của con người trong sự thống nhất giữa những đặc điểm cá
nhân với các điều kiện lịch sử của xã hội nói chung trong một hình thái kinh
tế - xã hội nhất định.
Như vậy, con người luôn luôn phải tồn tại trong một cộng đồng người,
một nước, một khu vực nhất định. Trong môi trường đó, con người vừa là chủ
thể sáng tạo ra hoàn cảnh sống, vừa là sản phẩm của hoàn cảnh. Lối sống có
quan hệ chặt chẽ với phương thức sản xuất của mỗi thời đại, do phương thức
sản xuất hiện có quy định. Lối sống là tiêu chí đầu tiên, tiêu chí tổng hợp
nhất, thể hiện chất lượng văn hoá và trí tuệ của một con người. Lối sống
không chỉ biểu hiện là hành vi như cách đi lại, ăn nói, hay tư duy, làm việc và
phong cách xử lý các mối quan hệ và thể hiện không chỉ trong lao động sản

thói quen, tập quán, lễ nghi, được các cá nhân hay cộng đồng thừa nhận và nó
mang tính ổn định.Với điều kiện phương thức sản xuất còn lạc hậu, đời sống

15
còn khó khăn, thấp kém thì nếp sống biểu hiện thành những thói quen như tiết
kiệm chi tiêu trong ăn uống, may mặc, phải cần cù lao động và thói quen
trong cộng đồng được hình thành như “tối lửa tắt đèn có nhau”. GS.Vũ Khiêu
đã quan niệm: “Nếp sống là toàn bộ những thói quen được hình thành trong
cuộc sống hằng ngày, những thói quen đã trở thành nếp trong sản xuất, chiến
đấu, trong mọi quan hệ xã hội và trong sinh hoạt riêng tư của mỗi con người.
Những thói quen ấy còn được gọi là tập quán” [57, tr.37].
Phong cách sống dùng để đánh giá thái độ, hành vi ứng xử và định
hướng giá trị trong đời sống hàng ngày của cá nhân và các nhóm xã hội.
Phong cách sống chính là hình thức biểu hiện của lối sống trong các hoạt
động xã hội và sinh hoạt của cá nhân, của các nhóm xã hội. GS.TS Đỗ Huy đã
khẳng định: “Phong cách sống chỉ rõ thái độ và cách thức sống, cách thức lao
động, cách thức quản lý sản xuất và quản lý đô thị” [28, tr.200].
Như vậy, phong cách sống biểu hiện tính chất chủ quan của việc thể
hiện các hành động sống. Do đó, nó không phụ thuộc hoàn toàn vào mức sống
hay chất lượng sống.
Chất lượng sống: Là sự biểu hiện mức độ thoả mãn nhu cầu vật chất và
tinh thần nhưng không thể đo bằng số lượng. Theo cách hiểu rộng rãi thì chất
lượng sống là thước đo biểu hiện về mức độ tự do về mặt xã hội cũng như
điều kiện phát triển cá nhân. Chất lượng sống sẽ cho biết lối sống đạt đến mức
độ nào, phạm vi và tính chất nào. Lối sống mà hiện nay chúng ta đang xây
dựng là sự kết hợp hài hoà giữa mức sống và chất lượng sống, giữa nhu cầu
vật chất và tinh thần.
1.2. Lối sống mới và sự cần thiết của việc giáo dục lối sống mới cho
sinh viên nước ta hiện nay.
1.2.1. Quan niệm về lối sống mới.

dân tộc trong giao lưu khu vực và quốc tế.

17
Trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, xây dựng lối sống mới là xây dựng
con người mới xã hội chủ nghĩa, con người được phát triển cao về nhận thức,
tình cảm và ý chí, tự lựa chọn và quyết định phương hướng cho mình trong
các quan hệ với thiên nhiên, với xã hội và với bản thân. Ở con người mới hiện
nay, là phải thể hiện thái độ tích cực với đất nước và nhân loại, trong cuộc
sống riêng tư giản dị, lành mạnh. Tuy nhiên, trong quá trình hình thành, lối
sống chịu ảnh hưởng và sự tác động của nhiều nhân tố, trong đó phương thức
sản xuất, hình thái kinh tế - xã hội là nhân tố có ý nghĩa quyết định. Phương
thức sản xuất là hình thức hoạt động của con người, qua đó con người biểu
hiện cơ bản lối sống của mình. C.Mác và Ph.Ăngghen đã khẳng định: “Những
cá nhân là như thế nào, điều đó phụ thuộc vào những điều kiện vật chất của sự
sản xuất của họ” [2, tr.30].
Với việc bồi dưỡng và nâng cao đạo đức, việc xây dựng lối sống mới cho
sinh viên đòi hỏi phải xây dựng con người mới. Đó là những con người phát
triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, giàu có về tri thức, phong phú về
tình cảm và tâm hồn, trong sáng về đạo đức. Là những người có trách nhiệm
với Đảng, với nhân dân và thời đại, có quyết tâm xây dựng chủ nghĩa xã hội
và bảo về tổ quốc, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,
dân chủ, văn minh.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan niệm: Lối sống mới là lối sống có lý
tưởng, có đạo đức. Đó còn là lối sống văn minh, tiên tiến, kết hợp hài hoà
truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại. Cùng với việc
bồi dưỡng, nâng cao đạo đức, việc xây dựng đời sống mới đòi hỏi phải “ sửa
đổi cách ăn, cách mặc, cách ở, cách đi lại, cách làm việc” [ 25, tr.59]. Đó là
năm cách phải sửa đổi đối với mỗi người, cũng như đối với một tập thể, một
cộng đồng. Theo ngôn ngữ thường dùng hiện nay thì đây là phong cách sống
( sinh hoạt, ứng xử) và phong cách làm việc, hoặc gọi chung là lối sống mới.

19
của dân tộc Việt Nam. Điều đó sẽ tạo cho lòng nhân ái, chủ nghĩa nhân đạo xã
hội chủ nghĩa được phát triển và loại bỏ được tính vô cảm trong giới trẻ hiện
nay.
Như vậy, lối sống mới là lối sống vì con người. Việc xây dựng lối sống
mới là xây dựng con ngưòi mới có những tình cảm đẹp, tư tưởng đúng, có tri
thức để làm chủ bản thân, xã hội và tự nhiên. Con người đó có tinh thần nhiệt
tình, tự giác, thật thà, có kỷ luật, tình thương, trách nhiệm, lòng yêu nước, yêu
chủ nghĩa xã hội, có lý tưởng và niềm tin.
Xây dựng lối sống mới cho sinh viên hiện nay là xây dựng lối sống đẹp
cả về đạo đức, tình cảm và tâm hồn. Biểu hiện trong mối quan hệ giữa người
với người mà trong đó là quan hệ giới tính, trong mối quan hệ cộng đồng và
xã hội, môi trường tự nhiên và với bản thân tạo ra một hệ thống ứng xử, hành
vi có đạo đức trong sáng, tính nhân văn cao cả.
Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương Đảng
khoá VIII đề ra các nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn
cách mạng mới gồm năm đức tính sau đây:
“- Có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc
và chủ nghĩa xã hội, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn, lạc
hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh vì hoà bình, độc
lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội.
- Có ý thức tập thể, đoàn kết phấn đấu vì lợi ích chung, xây dựng khối đại
dân tộc Việt Nam.
- Có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm trung thực, nhân
nghĩa, tôn trọng kỷ cương, phép nước, quy ước của cộng đồng, có ý thức bảo
vệ môi trường sinh thái.
- Lao động chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật sáng tạo,
năng suất cao, vì lợi ích của bản thân, gia đình, tập thể và xã hội.

20