ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY - HỌC Ở BẬC TRUNG HỌC VÀ
TĂNG CƯỜNG KỸ NĂNG NGHIỆP VỤ ĐỐI VỚI SINH VIÊN SƯ PHẠM.
NGƯT. Trần Dư Sinh (Khoá 1974)
Việc đổi mới nội dung và phương pháp dạy và học nói chung và môn Toán nói riêng ở bậc
học phổ thông là việc cấp thiết, không thể chần chừ. Các nước tiên tiến và ngay cả các
nước vùng Đông Nam Á gần ta, họ đã làm từ lâu. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã khởi
xướng mạnh kể từ đợt thay sách giáo khoa cấp Tiểu học (TH) và cấp trung học cơ sở
(THCS) và đối với trung học phổ thông (THPT) mới bắt đầu từ năm học 2006-2007, qua
đợt thay sách lớp 10 phân ban. Rõ ràng, trong thời đại ngày nay - thời đại của bùng nỗ
thông tin, việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào các lĩnh vực đời sống trong đó
có lĩnh vực giáo dục là điều không thể thiếu, giới trẻ ngày nay được tiếp cận với nhiều
công nghệ mới và tiếp nhận hàng ngày một lượng thông tin lớn và luôn luôn thay đổi, cập
nhật, vì vậy không thể áp dụng cách dạy và cách học theo lối truyền thống cũ, nhà trường
cần đào tạo cho học sinh phương pháp tự học, tự nghiên cứu, để các em có khả năng tự học
suốt đời, rèn luyện cho các em đức tính tự tin trong học tập, kỹ năng làm việc hợp tác theo
nhóm. Việc thực hiện đổi mới nội dung và phương pháp phải làm đồng bộ, từ nội dung
sách giáo khoa, đến việc đổi mới cách đào tạo kỹ năng sư phạm cho sinh viên ở trường Sư
phạm, đào tạo lại nghiệp vụ cho giáo viên một cách thiết thực và có hiệu quả không nặng
về hình thức, hành chính như các đợt bồi dưỡng thường xuyên hiện nay, đồng thời phải
thay đổi phương thức kiểm tra đánh giá học sinh phù hợp. Hiện nay, sách giáo khoa bậc
TH, THCS và lớp 10 THPT đã có chuyển biến theo hướng tích cực, giúp học sinh có thể tự
học, gợi ý cho giáo viên tổ chức các hoạt động tự học của học sinh trên lớp, sách giáo viên
cũng đã gợi ý giúp giáo viên các tình huống sư phạm có vấn đề. Tuy nhiên, theo đánh giá
chung so với nội dung chương trình của nhiều nước, kể cả các nước tiên tiến vẫn còn quá
nặng, nhất là chương trình SGK lớp 10 nâng cao dành cho ban KHTN còn nặng, khiến giáo
viên lúng túng khi dạy theo hướng đổi mới phương pháp.
Mặc dù sinh viên sư phạm, GV THCS và THPT đã được bồi dưỡng các nội dung về đổi
mới phương pháp, ví dụ phương pháp dạy học nêu vấn đề, dạy học tích cực hóa qua việc
học tập hợp tác theo nhóm, tuy nhiên vẫn đang còn dừng lại ở mức lý thuyết, chưa vận
dụng được vào thực tế nhiều. Chúng tôi đã dự được rất nhiều giờ dạy của giáo viên THCS
và THPT trong các đợt thay sách vừa qua, đã hướng dẫn rất nhiều sinh viên sư phạm về

cho có hiệu quả, đưa vào các tình huống học tích cực như thế nào, rèn luyện cách đặt hệ
thống câu hỏi phát vấn có chất lượng, cách xây dựng các phiếu học tập để hướng dẫn HS
làm việc theo nhóm, khuyến khích SV nghiên cứu khoa học về nghiệp vụ sư phạm, những
vấn đề nghiên cứu có thể thực nghiệm ở trường phổ thông, trường thực hành sư phạm.
2. Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa trường Sư phạm với trường phổ thông để
thể nghiệm các nghiên cứu về mặt nghiệp vụ sư phạm phục vụ cho việc đổi mới phương
pháp dạy và học ở trường phổ thông, đồng thời từ thực tiễn ở nhà trường phổ thông để điều
chỉnh, bổ sung cho công tác đào tạo ở trường Sư phạm. Theo chúng tôi cần có sự hợp tác
chặt chẽ giữa trường Sư phạm với các Sở Giáo dục và Đào tạo, cũng như các giáo viên
Toán ở trường phổ thông, nên mời những GV có kinh nghiệm về đổi mới phương pháp, có
bề dày thực tiễn báo cáo cho SV sư phạm về kỹ năng nghiệp vụ sư phạm, phân tích các tiết
dạy hay theo hướng tích cực hóa. Việc làm này trước đây, thời chúng tôi học ở trường
ĐHSP Huế (1970-1974) đã được thực hiện, chúng tôi đã được học các giờ giáo học pháp
thực tiễn thông qua kinh nghiệm giảng dạy của các thầy giáo tâm huyết, có nhiều kinh
nghiệm trong giảng dạy như Thầy Nguyễn Đình Hàm, Thầy Châu Trọng Ngô, ... Trường
Sư phạm cùng góp sức với Sở Giáo dục trong việc nghiên cứu các vấn đề thực tiễn đang
đặt ra cho giáo viên toán, chẳng hạn, hiện nay GV đang lúng túng, chưa có kinh nghiệm
trong việc tổ chức dạy học tích cực, học hợp tác theo nhóm đối với học sinh, Khoa Toán
trường ĐHSP nên hợp tác với Sở GD-ĐT và các trường phổ thông triển khai nghiên cứu
khoa học về vấn đề tổ chức hoạt động hợp tác theo nhóm như thế nào để đạt hiệu quả,
mang tính thực chất, trường Sư phạm cung cấp về mặt lý luận, bàn bạc với Sở và GV thực
hiện, tổ chức các đợt hội thảo, seminar và có thể quay phim làm tài liệu để phổ biến một số
tiết dạy minh họa, đây là một việc làm cần thiết mà GV ở phổ thông đang mong đợi.
3. Nói đến đổi mới phương pháp dạy - học ngày nay, không thể không nói đến
việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy và học tập. Với sự bùng nỗ thông tin, ngày càng có
nhiều phần mềm phục vụ việc dạy và học toán, rõ ràng không thể không đổi mới phương
pháp day và học, không thể dạy học theo lối cũ được. Việc ứng dụng CNTT vào dạy và
học đã được các nhà giáo dục nghiên cứu và đã nâng thành lí luận kết hợp với các thành
tựu mới của các nghiên cứu về giáo dục, điều này đã được đúc kết trong Hội thảo quốc tế
lần thứ 17 của hiệp hội các nhà nghiên cứu và giảng dạy Toán ICMI trên toàn thế giới về

cũng cần tránh khuynh hướng ứng dụng CNTT một cách hình thức, nặng về trình diễn, lớp
học thụ động bị cuốn theo các hiệu ứng bắt mắt làm loãng đi trọng tâm của bài học, không
phải tiết học nào cũng phải có ứng dụng CNTT, cũng như không phải toàn bộ tiết học đều
phải sử dụng các hiệu ứng CNTT, mà phải đưa vào đúng nơi, đúng lúc, phù hợp với tình
huống sư phạm đặt ra. Ứng dụng CNTT không thể tách rời GV với bảng đen phấn trắng,
tách rời các hoạt động tự học hợp tác của học sinh, mà phải kết hợp với các phương pháp
dạy học mới như dạy học nêu vấn đề, học tích cực qua hoạt động nhóm, ..., đồng thời
không thể tách rời với việc làm các đồ dùng dạy học, các mô hình giáo cụ trực quan. Một
số trường hiện nay đang tiến một bước cao hơn là tập huấn các phần mềm toán học cho
học sinh dưới dạng ngoại khóa, sau đó thực hiện một số tiết học trực tiếp trên phòng máy,
thực hành các bài toán dựa vào các phần mềm theo sự hướng dẫn của GV thông qua phiếu
học tập để tự khám phá kiến thức mới, đây là một hướng mới rất tích cực mà trường trung
học nào cũng có thể thực hiện được trong điều kiện hiện nay. TS. Trần Vui đã chủ trì cùng
với một nhóm SV cao học và Gv ở trường THPT nghiên cứu và đã cho xuất bản tài liệu
học khám phá thông qua việc học trực tiếp trên máy tính, thực hành các bài tập về GSP để
khám phá kiến thức mới.
· Mặt khác, nói đến việc ứng dụng CNTT vào dạy và học toán không chỉ bó
hẹp trong việc GV dùng CNTT để minh họa cho các bài dạy, mà theo các nghiên cứu mới
nhất của các nhà giáo dục học trên thế giới, các Viện nghiên cứu Công nghệ giáo dục gắn
với các tập đoàn như Intel, IBM, Microsoft đã đề xướng các phương pháp dạy học mới nhờ
sự hỗ trợ của CNTT, làm rõ phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, thông qua
học toán với sự hỗ trợ của máy tính học sinh được học tích hợp liên môn, được học qua
thực tiễn, đó là các phương pháp đã được các tập đoàn nói trên tập huấn mạnh cho GV và
triển khai bước đầu ở nhiều trường THCS và THPT ở Thừa Thiên Huế:
- Phương pháp dạy và học với máy tính (Teaching and Learning with
Computer, viết tắt TLC): nguyên lí của phương pháp này là dạy học một vấn đề toán học
bằng nhiều cách tiếp cận khác nhau: một nhóm HS nghiên cứu qua mô hình, qua đo đạc,
một nhóm thực hành trên máy tính với sự hỗ trợ của phần mềm toán, một nhóm nghiên cứu
làm các bài tập nhỏ theo gợi ý của phiếu học tập do GV giao,... để cùng đi đến một đích là
khám phá kiến thức mới. Phòng học phải được bố trí linh hoạt gồm một góc để một số máy

hợp. Nếu GV không có kỹ năng sư phạm tốt thì chỉ có thể làm theo người khác mà không
có sáng tạo, không tự tạo được các tình huống hay để dạy tốt hơn. Qua đợt hội thi GV dạy
giỏi cấp THPT vừa qua tại Thừa Thiên Huế, 100% GV đều có ít nhiều sử dụng CNTT vào
bài dạy, tuy nhiên, có GV rất giỏi về việc tạo các hiệu ứng hình học không gian bằng phần
mềm Flash, nhưng do hạn chế về kỹ năng sư phạm nên trình bày bài không mạch lạc, trong
khi đó, cũng bài đó nhưng GV khác có kỹ năng sư phạm tốt, chỉ cần với phần mềm GSP
kết hợp với đồ dùng mô hình trực quan đã dạy rất tốt, hiệu quả hơn nhiều. Tóm lại, dù
CNTT có tiến bộ đến mức độ nào GV cũng cần phải rèn luyện kỹ năng sư phạm mới tổ
chức các tình huống có ứng dụng CNTT tốt, ngược lại nếu GV am hiểu về giáo học pháp,
có kỹ năng sư phạm tốt, nhưng không ứng dụng được CNTT thì việc thể hiện đổi mới
phương pháp cũng bị giới hạn. Đây là hai mặt của một vấn đề, nói như một nhà giáo dục
Mỹ là: "Máy tính không kỳ diệu, con người mới kỳ diệu".
Trên đây là một số vấn đề bản thân chúng tôi đã trãi nghiệm, những suy nghĩ, trăn trở của
bản thân cũng như của nhiều đồng nghiệp quan tâm đên nền giáo dục nước nhà, làm thế
nào để ngành giáo dục có sự chuyển biến tích cực, tiến kịp với nền giáo dục của nhiều
nước, trong đó có các nước ở quanh ta, làm thế nào để học sinh học tập được nhẹ nhàng,
hứng thú trong học tập,... mong được trao đổi qua hội thảo khoa học giáo dục nhân kỹ
niệm 50 năm thành lập Trường Đại học Sư Phạm Huế.
Huế, Tháng 3 năm 2007