MỤC LỤC
Lời cảm ơn iii
Lời cam đoan iv
Danh mục các từ viết tắt v
Danh mục các bảng vi
Danh mục các hình vii
Mở đầu 1
Tính cấp thiết, ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 2
Mục tiêu nghiên cứu 2
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
Tình hình nghiên cứu đề tài 2
Kết cấu luận văn 2
Chương 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu 3
1.1 Khái niệm 3
1.1.1 Khái niệm về cộng đồng 3
1.1.2 Khái niệm về cộng đồng tham gia quản lý rừng 3
1.2 Trên thế giới 6
1.3 Trong nước 8
1.3.1. Cơ sở pháp lý 8
1.3.2. Quản lý lâm nghiệp cộng đồng ở Việt Nam 10
1.3.3. Lịch sử hình thành Vườn Quốc Gia Cúc Phương 13
Chương 2: Địa điểm, thời gian và phương pháp nghiên cứu 17
2.1 Địa điểm nghiên cứu 17
2.1.1 Vị trí địa lý và ranh giới 17
2.1.2 Địa hình địa thế 18
2.1.3 Khí hậu thuỷ văn 19
2.1.4 Địa chất, thổ nhưỡng 19
2.1.5 Tài nguyên rừng 20
2.2 Thời gian nghiên cứu 23
2.3 Phương pháp nghiên cứu 23


Kết luận 78
Kiến nghị 76
Tài liệu tham khảo 80
Tài liệu trong nước 80
Tài liệu nước ngoài 81

v
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BQL
Ban quản lý
BQLVQG
Ban quản lý vườn Quốc Gia
BVR
Bảo vệ rừng
CĐ
Cộng đồng
CHXHCN
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
ĐDSH
ĐA DẠNG SINH HỌC
GKĐR
Giao khoán đất rừng
KBT
Khu bảo tồn
LN
Lâm nghiệp

Diện tích các phân khu chức năng của vùng nghiên cứu
18
2.2
Thống kế số lượng Taxon trong các ngành thực vật ở Cúc
Phương
22
2.3
Tổng hợp hiện trạng đa dạng sinh học
22
3.1
Hiện trạng sử dụng đất các xã vùng đệm
25
3.2
Thống kê diện tích rừng và đất rừng khu vực vùng đệm
27
3.3
Tổng hợp kết quả điều tra về rừng phục hồi
28
3.4
Các chỉ tiêu bình quân đối với các loại cây trồng rừng
29
3.5
Số cán bộ công nhân viên của VQG
35
3.6
Thực hiện các chính sách và quy định về HĐLN và bảo tồn
ĐDSH
37
3.7
Các loài Linh trưởng được bảo tồn tại Cúc Phương

Vai trò của các lâm sản đối với người dân sống ở vùng đệm
54
3.18
Tình hình khai thác lâm sản trong VQG của các xã vùng đệm
55
3.19
Đánh giá các hình thức quản lý rừng đối với vấn đề bảo tồn
64
3.20
Nhận thức của người dân về Vườn Quốc Gia
67

vii
3.21
Kết quả phỏng vấn các hộ dân về các giải pháp
để bảo vệ VQG được tốt hơn
73
DANH MỤC CÁC HÌNH


1
MỞ ĐẦU

Lý do chọn đề tài
VQG Cúc Phương được thành lập theo Quyết định số 72/TTg ngày 7 tháng 7
năm 1962 của Thủ tướng Chính Phủ là phân khu bảo vệ đầu tiên ở Việt Nam. Ngày
8 tháng 11 năm 1966 chuyển hạng lâm trường Cúc phương thành Vườn Quốc Gia
Cúc Phương theo quyết định số 18/QĐ-LN với diện tích là 20.000ha.
VQG Cúc Phương là khu vực có tính ĐDSH cao, với nhiều hệ sinh thái, đặc
biệt là hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi điển hình của vùng Đông bắc Việt nam, với
nhiều loài động vật, thực vật quí hiếm được nhiều nhà khoa học trong và ngoài
nước quan tâm. Tuy nhiên, công tác quản lý bảo vệ và phát triển của khu bảo tồn
này còn nhiều hạn chế do nhiều nguyên nhân khác nhau mà quan trọng nhất là ảnh
hưởng của cộng đồng người dân địa phương đối với tài nguyên rừng. Quản lý và
bảo tồn ĐDSH có sự tham gia của cộng đồng là một cách tiếp cận mới đã được một
số nước trên thế giới áp dụng và có kết quả. Các giải pháp thực hiện được dựa trên
mối quan hệ qua lại giữa các hệ sinh thái tự nhiên và hệ sinh thái xã hội.
Để góp phần tạo ra cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc đề xuất các giải pháp
quản lý và bảo tồn ở VQG Cúc Phương, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài ― Đánh
giá vai trò của cộng đồng trong công tác quản lý và bảo tồn tại Vườn Quốc Gia

nghiên cứu ở 4 xã (Kỳ Phú, Văn Phương, Cúc Phương và Yên Quang) vùng đệm
thuộc phần quản lý hành chính của huyện Nho Quan tỉnh Ninh Bình
Phƣơng pháp nghiên cứu
- Phương pháp kế thừa tài liệu
- Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân
Tình hình nghiên cứu đề tài
Đề tài này lần đầu tiên được nghiên cứu tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương
Kết cấu luận văn
Phần mở đầu
Chương I: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu
Chương II: Địa điểm, thời gian và phương pháp nghiên cứu
Chương III: Kết quả và thảo luận
Kết luận và kiến nghị

3
CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1 Khái niệm
1.1.1 Khái niệm về cộng đồng.
Ở Việt nam, khái niệm về ―cộng đồng‖ được dùng trong lĩnh vực quản lý tài
nguyên rừng có thể khái quát thành 2 quan điểm chính sau đây:
(1) Cộng đồng là tập hợp những người sống gắn bó với nhau thành xã hội nhỏ có
những điểm tương đồng về mặt văn hoá, kinh tế, xã hội truyền thống, phong tục, tập
quán, có quan hệ trong sản xuất và đời sống gắn bó với nhau và có ranh giới không
gian trong một thôn bản. Theo quan niệm này, ―cộng đồng‖ chính là ―cộng đồng
dân cư thôn bản‖ (sau đây ―thôn bản‖ được gọi chung là ―thôn‖ cho phù hợp với
Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004)[1].

hữu của cộng đồng hoặc thuộc quyền sử dụng chung của cộng đồng.
Rừng của cộng đồng là rừng của thôn đã được quản lý theo truyền thống
trước đây (quản lý theo các luật tục truyền thống), rừng trồng của các hợp tác xã
trước đây mà sau khi chuyển đổi hoặc giải thể, hợp tác xã đã giao lại cho các xã
hoặc các thôn quản lý. Những diện tích rừng này có thể do nhà nước chưa cấp giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đã công nhận quyền sử dụng đất của cộng
đồng, song trên thực tế cộng đồng đang tự tổ chức quản lý sử dụng và hưởng lợi từ
những khu rừng đó.
Như vậy thực chất của ―quản lý rừng cộng đồng‖ là cộng đồng dân cư thôn
quản lý rừng thuộc quyền sở hữu hoặc thuộc quyền sử dụng chung của cộng đồng,
được hình thành chủ yếu thông qua chính sách giao đất, giao rừng cho cộng đồng
dân cư thôn[1]
(2) Quản lý rừng dựa vào cộng đồng.
Đây là hình thức cộng đồng tham gia quản lý các khu rừng không thuộc
quyền quản lý, sử dụng, sở hữu chung của họ mà thuộc quyền quản lý, sử dụng của
các thành phần kinh tế khác nhưng có quan hệ trực tiếp đến đời sống, đến việc làm,
thu hoạch sản phẩm, thu nhập hay các lợi ích khác của cộng đồng (thuỷ lợi nhỏ,
nước sinh hoạt )
Hình thức này có thể chia thành hai đối tượng:
- Rừng của hộ ra đình, cá nhân là thành viên trong cộng đồng. Cộng đồng
tham gia quản lý với tích chất hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau, chia sẻ lợi ích cùng nhau
trên cơ sở tự nguyện (tạo thêm sức mạnh để bảo vệ rừng, hỗ trợ hoặc đổi công cho
nhau trong các hoạt động lâm nghiệp )

5
- Rừng thuộc quyền quản lý, sử dụng, sở hữu của các tổ chức nhà nước (ban
quản lý rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, các lâm trường, công ty lâm nghiệp nhà


6
Theo luật bảo vệ và phát triển rừng được Quốc hội nước CHXHCN Việt
Nam thông qua ngày 03/12/2004 tại kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa 11 đã quy định:
Vùng đệm là vùng rừng, vùng đất hoặc vùng đất có mặt nước nằm sát ranh giới
khu rừng đặc dụng, có tác dụng ngăn chặn hoặc giảm nhẹ sự xâm hại khu rừng đặc
dụng. Đối với vùng đệm của khu rừng đặc dụng, UBND cấp có thẩm quyền giao
rừng, cho thuê rừng của của vùng đệm cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân để sử dụng
theo quy chế quản lý rừng, ổn định đời sống dân cư sống trong các khu rừng đặc
dụng và vùng đệm của các khu rừng đặc dụng[8].
1.2 Trên thế giới
Ở Nepan, LNCĐ mới xuất hiện nổi bật là sự tham gia của người dân vào
quản lý rừng. Ngày nay LNCĐ trở thành nguồn thu nhập và cơ hội tạo việc làm, cải
thiện đời sống của các cộng đồng nông thôn. Với sự hỗ trợ tài chính và kỹ thuật của
nhiều tổ chức phi chính phủ và tổ chức tài trợ quốc tế, chương trình này đã được
thực thi ở toàn quốc và phần lớn chương trình đã thành công trong giai đoạn này
(Paudel, 2000)
Ở Ấn Độ, hình thức ―quản lý rừng cộng đồng‖ đang được mở rộng nhanh
chóng bởi cải cách thể chế trong chính sách về rừng đang được thực thi với dấu hiệu
rõ nhất là phi tập trung hoá và dân chủ hoá quản lý nguồn tài nguyên. D’Silva
(1997) tin rằng chương trình ―đồng quản lý rừng‖ tuy còn ở giai đoạn đầu-giai đoạn
chuyển việc bảo vệ rừng từ sự kiểm soát của Nhà nước sang việc kiểm soát của
cộng đồng. ấn Độ đang thực hiện bước cải cách thể chế tổ chức mặc dù các vấn đề
đặt ra cho việc cải cách thì còn rất xa mới đạt tới.
Ở Bănglađét, vấn đề xây dựng chiến lược, thể chế với sự trợ giúp của lâm
nghiệp xã hội đã nổi lên từ những năm 1967. Sự phản ứng rất hạn chế của Chính
phủ về việc xác định quyền sử dụng đất và tài nguyên thiên nhiên, cái chính là
không an toàn một cách phổ biến, đã làm suy yếu quản lý lâm nghiệp cộng đồng.
Những vấn đề pháp lý không tìm ra được câu trả lời như quyền chiếm hữu không
chắc chắn và mâu thuẫn giữa tư nhân và sở hữu công về rừng, đất rừng, quyền quản

sự tham gia của người dân địa phương. Việc hợp nhất chương trình lâm nghiệp xã
hội và lâm nghiệp cộng đồng là chương trình chủ yếu của giai đoạn thứ 2 và tăng
trưởng rừng cộng đồng trong giai đoạn thứ 3. Người dân trở thành đối tác, người
quản lý và người chủ của các nguồn tài nguyên rừng. Quản lý rừng trên cơ sở cộng
đồng là thông qua hợp đồng thuê quyền sử dụng bằng việc tăng cường bảo vệ, quản
lý, phục hồi và phát triển rừng. Các tổ chức của người dân đang làm việc trên diện
tích này với quyền sử dụng an toàn trong 25 năm. Quyền 25 năm với rừng tạo ra cơ

8
hội để bảo vệ, quản lý và bán các sản phẩm rừng ở các rừng cộng đồng của họ
(Bhumihar, 1998 và Thakur, 2001)
Ở Thái lan, Wasi (1997) cho rằng lâm nghiệp cộng đồng là một nhân tố trợ
giúp cho việc phát triển xã hội dân sự ở Thái lan. Các cộng đồng có đòi hỏi rất lớn
được tham gia vào quản lý các nguồn tài nguyên địa phương của họ do một diện
tích rừng lớn đã bị mất bởi việc khai thác gỗ hợp pháp trong những thập kỷ trước
đây. Vandergeets (1996) nhận thấy rằng khai thác rừng ở Thái lan đã bị cấm từ năm
1989, Cục Lâm nghiệp Hoàng gia Thái lan đã chuyển các mục tiêu từ quản lý khai
thác gỗ sang mở rộng bảo tồn rừng. Quyền của các cộng đồng địa phương quản lý
các nguồn tài nguyên của họ trở thành mục tiêu chính của nhiều tổ chức phi chính
phủ và cơ quan nghiên cứu. Gymour và Fisher (1997) nhận xét rằng các hoạt động
quản lý rừng cộng đồng có liên quan đến việc mở rộng trồng rừng trên diện tích
rừng đã mất, ở mức độ nào đó khá hơn là việc phối hợp quản lý hoặc chuyển giao
việc kiểm soát cho các cộng đồng
Tóm lại qua những tài liệu điển hình trên đây đã cho chúng ta một cái nhìn
tổng quát về lâm nghiệp cộng đồng ở một số nước trên thế giới đồng thời cũng cho
thấy vẫn còn tồn tại những mẫu thuẫn giữa việc khai thác và bảo vệ tài nguyên rừng
cũng như sự phân chia lợi sản phẩm từ rừng giữa cộng đồng và cơ quan quản lý. Để

việc ban hành quy chế quản lý Rừng đặc dụng, Rừng phòng hộ và Rừng sản xuất là
rừng tự nhiên.
Quyết định 192/2003/QĐ-TTg ngày 17/9/2003 của Thủ tướng Chính phủ
về việc phê duyệt Chiến lược quản lý hệ thống khu Bảo tồn thiên nhiên Việt Nam
đến năm 2010.
Quyết định 62/2005/QĐ-BNN ngày 12/10/2005 của Bộ trưởng Bộ
NN&PTNT về việc ban hành bản quy định về tiêu chuẩn Rừng đặc dụng.
Quyết định số 139/CT ngày 09/05/1988 của Hội đồng bộ trưởng phê duyệt
luận chứng kinh tế kỹ thuật xây dựng VQG Cúc Phương.
Quyết định số 72-TTg ngày 7/7/1962 của Thủ tướng Chính phủ về khu
rừng Cúc Phương.
Quyết định 178/TTg, và Thông tư liên tịch 80 hướng dẫn thực hiện chính
sách hưởng lợi từ rừng.Quyết định của thủ tướng Chính phủ số 192/2003/QĐ-TTg
ban hành ngày 7/9/2003 về việc ― Phê duyệt chiến lƣợc quản lý khu bảo tồn thiên
nhiên Việt nam đến năm 2010 "

10
1.3.2 Phát triển lâm nghiệp cộng đồng ở Việt nam
Quản lý lâm nghiệp cộng đồng ở Việt nam đã có lịch sử hình thành và phát
triển từ lâu tại một số cộng đồng các dân tộc có đời sống sinh hoạt liên quan chặt
chẽ với môi trường thiên nhiên như các vùng đất ngập nước, các khu rừng tự
nhiên… Hình thức quản lý này thường gắn với các luật tục tại các cộng đồng. Đây
là một hình thức của tri thức bản địa liên quan đến cộng đồng buôn làng. Các cộng
đồng đã có nhiều kinh nghiệm và truyền thống quản lý tài nguyên rừng theo hướng
sử dụng tài nguyên thiên nhiên ổn định và bền vững. trong thời gian dài tại nhiều
vùng khác nhau, quản lý rừng và môi trường của cộng đồng đã đóng một vai trò rất
quan trọng và mang lại hiệu quả thiết thực cho người dân về các mặt:

thôn thực hiện từ lâu mà không có sự khuyến khích hay chỉ dẫn của các tổ chức hay
cá nhân bên ngoài cộng đồng.
Mô hình kiểu mới là loại lâm nghiệp cộng đồng được các tác nhân bên
ngoài (như cán bộ khuyến lâm vv.) đưa vào như là một biện pháp giải quyết các vấn
đề kinh tế xã hội và môi trường tại địa phương[8].
Các nghiên cứu tại vùng Tây Bắc (Stewards of Vietnam’s Upland Forest –
Nguyễn Huy Dũng, Vũ Văn Dũng, Nguyễn Huy Phồn, Mark Poffenberger - 1998),
Tại vùng Cao Bằng v.v. cho thấy các hình thức quản lý rừng cộng đồng cũ và mới
có những đặc điểm cơ bản như sau:
Bảng 1.1: Đặc điểm chủ yếu các hình thức lâm nghiệp cộng đồng
TT
Đặc điểm chủ yếu
Hình thức lâm nghiệp cộng đồng
Truyền thống
Hiện đại
1.
Hình thức sở hữu
Cộng đồng
Nhà nước
2.
Hình thức quản lý
Cộng đồng
Cộng đồng + Nhà nước
3.
Hình thức tổ chức
Thôn, bản, nhóm, dòng họ
Thôn, bản, nhóm, dòng họ
4.
Cơ sở để quản lý
Hương ước của cộng đồng


12

Qua bảng 1.1 cho thấy hình thức quản lý rừng cộng đồng kiểu truyền
thống có tính độc lập tương đối cao so với pháp luật, tính chủ động và quyền quyết
định của cộng đồng cao hơn. Các quan hệ giữa các thành viên trong cộng đồng đối
với tài nguyên rừng, cũng như các quan hệ xã hội khác đều do hương ước của cộng
đồng điều chỉnh và được thực hiện chặt chẽ. Do vậy hiệu quả quản lý rừng rất cao,
chi phí quản lý rừng thấp[8].
Theo Nguyễn Duy Chuyên và các cộng sự (2002) nghiên cứu quản lý rừng
cộng đồng ở một số tỉnh miền núi phía Bắc cho thấy chính quyền địa phương đã
thực hiện việc giao đất và giao rừng cho cộng đồng các thôn bản, hầu hết các dân
tộc đều có truyền thống lâu đời về quản lý các khu rừng cộng đồng, tuy nhiên Luật
pháp và thể chế của nhà nước chưa công nhận quyền sử dụng đất đai và tư cách
pháp nhân của cộng đồng. Các hình thức khoán cho cộng đồng và liên kết các thành
viên trong cộng đồng để quản lý bảo vệ rừng ít được áp dụng. Vai trò của cộng
đồng trong công tác quản lý bảo vệ rừng còn rất hạn chế[4].
Theo Nguyễn Huy Dũng và Hồ Mạnh Tường (2006) cho thấy công tác
quản lý các KBT đang còn nhiều bất cập, chưa thật sự thu hút được cộng đồng dân
cư trong vùng cùng tham gia vào quản lý và bảo vệ các KBT. Kết quả nghiên cứu
trong 10 KBT cho thấy số hộ giầu chỉ chiếm 9,6%, hộ có mức sống khá chiếm
16,0%; hộ có mức sống trung bình chiếm tỉ lệ 52,5%; hộ nghèo chiếm 21,9%. Vì
vậy nhà nước cần sớm có các văn bản quy định sự tham gia quản lý KBT của người
dân. Đồng thời cũng chú ý đến lợi ích của người dân để đảm bảo cho họ có thể phát
triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống, cần phải phối hợp chặt chẽ với chính
quyền địa phương trong việc quản lý KBT, nhất là thực hiện vai trò tuyên truyền,
giáo dục, nâng cao nhận thức và giải quyết các vi phạm tại KBT[9].
Kết quả Dự án PARC/UNDP (2006) cho thấy Việt nam đã có một hệ
thống các KBT, song trong những KBT này còn tồn tại rất nhiều vấn đề bất cập và
cần phải đổi mới, trong đó cần phải ưu tiên cho 5 vấn đề chính là: (1) Quản lý cảnh

1.3.3 Lịch sử hình thành Vườn Quốc Gia Cúc Phương
Ngày 07 tháng 7 năm 1962 Thủ tướng chính phủ đã ra Quyết định 72/TTg về
việc quản lý, xây dựng khu rừng Cúc Phương trở thành cơ sở nghiên cứu khoa học
về động vật, thực vật và lâm học nhiệt đới.
Để thực hiện Quyết định của Thủ tướng chính phủ, Tổng cục Lâm nghiệp
phối hợp với Tổng cục hậu cần quân đội nhân dân Việt nam điều trên 800 cán bộ
chiến sĩ trong quân đội chuyển nghành đến xây dựng rừng Cúc Phương.

14
Sau 3 năm đã xây dựng được con đường dài 38km từ Phố rịa đến xóm
Bống (Trung tâm của rừng Cúc Phương) và một số cơ sở hạ tầng phục vụ
cho nghiên cứu khoa học, đón tiếp khách, nơi ăn nghỉ cho cán bộ công nhân
viên cũng được triển khai.
Ngoài giai đoạn chuẩn bị xây dựng trên thì có thể phân thành 3 giai đoạn cho việc
xây dựng phát triển Vườn quốc gia Cúc Phương như sau:
Giai đoạn từ năm 1962-1975.
Ngày 07/7/1962 Căn cứ Quyết định số 72/TTg của Thủ tướng Chính phủ về
khu rừng Cúc Phương, Tổng cục Lâm nghiệp đã ra Quyết định số 18/QĐLN ngày
08/01/1966 về việc thành lập Ban quản lý và xây dựng Vườn quốc gia Cúc Phương
dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tổng cục trưởng Tổng cục Lâm nghiệp về mọi mặt.
Các nhiệm vụ chủ yếu của Vườn là:
- Tiến hành công tác quản lý và bảo vệ 25.000ha.
- Tổ chức nghiên cứu khoa học về thực vật, động vật và lâm học nhiệt đới. Tổ
chức dịch vụ tham quan du lịch, nghỉ ngơi và học tập.
- Trồng rừng và tổ chức sản xuất lương thực, chăn nuôi để tự giải quyết các nhu
cầu cho khách đến tham quan du lịch, nghỉ ngơi học tập và cho cán bộ công nhân
viên công tác ở khu rừng này.

luận chứng này thì diện tích vườn được điều chỉnh còn lại 22.200ha [18].
Giai đoạn này trong ranh giới của vườn còn có trên 4.000 đồng bào dân tộc
sinh sống, trong đó có trên 2.000 người cư trú trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt.
Việc chặt phá rừng làm nương rẫy, săn bắt chim thú rừng là điều không thể tránh
khỏi và rất khó kiểm soát. Trước tình hình đó, Vườn đã lập phương án điều chỉnh
lại dân cư trong các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt.
Năm 1986 Quyết định số 251/CT của Hội đồng bộ trưởng về việc chuyển
dân 6 xóm ở trung tâm vườn đã được thực hiện. Đến tháng 12 năm 1990 việc
chuyển dân đã thành công tốt đẹp.
Từ kinh nghiệm của việc chuyển dân 6 xóm trên, năm 1993 lại tiếp tục di
chuyển 72 hộ đồng bào dân tộc Mường của huyện Lạc Sơn - Hoà Bình. Đến năm
1995 việc di chuyển đã hoàn thành [18].
Trong suốt 10 năm Vườn đã di chuyển được 185 hộ gồm 1043 nhân khẩu từ
các khu bảo vệ nghiêm ngặt ra ngoài ranh giới vườn Quốc Gia[18].
Đồng thời dưới sự chỉ đạo của Chính Phủ và bộ Lâm Nghiệp (nay là bộ
NN&PTNT) trong giai đoạn này BQL Vườn đã thực hiện chính sách giao đất, giao
rừng cho cộng đồng, nhiều chương trình trồng rừng xuất hiện như chương trình

16
PAM, chương trình 327, chương trình 661. Tuy nhiên do quản lý lỏng lẻo, thiếu giải
pháp quản lý bảo vệ phù hợp, cũng như các cơ chế chính sách phân chia sản phẩm
rừng của chưa khuyến khích được cộng đồng dân cư vùng đệm sống vì rừng nên
hiện tượng khai thác lâm sản rừng vẫn còn xảy ra, chất lượng rừng thấp còn thấp.
Tóm lại
Qua tìm hiểu các tài liệu trên cho thấy hình thức quản lý rừng có sự tham
gia của cộng đồng hiện nay đang chứng tỏ có hiệu quả, công tác bảo vệ rừng được
tốt hơn. Nhiều nơi người dân đã được hỗ trợ vốn từ các dự án nên đã giúp cho việc


CHƢƠNG 2
ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Địa điểm nghiên cứu
2.1.1 Vị trí địa lý và ranh giới
Phạm vi vùng đệm nằm trong toạ độ địa lý:
Từ 20
0
17’21‖ đến 20
0
25’45‖ vĩ độ Bắc.
Từ 105
0
47’42‖ đến 105
0
56’2‖ kinh độ Đông.
Ranh giới hành chính: Vùng đệm vườn Quốc Gia Cúc phương thuộc địa
phận 3 tỉnh Ninh Bình, Hoà Bình, Thanh Hoá gồm có:
- Phía Bắc giáp: các xã Vũ Lâm, Bình Chân (H. Lạc Sơn); xã Văn Phong
(H.Nho Quan); xã Đa Phúc, xã Bảo Hiệu, xã Hữu Lợi , xã Đoàn Kết (H.Yên
Thuỷ).
- Phía Nam giáp: các xã Văn Phú, xã Phú Long (H. Nho Quan); huyện Thạch Thành
- Phía Đông giáp: các xã Thượng Hoà, Đồng Phong, Văn Phú, Phú Lộc và Văn
Phong (H. Nho Quan); xã Đoàn Kết (H.Yên Thuỷ).

37,23
4.033,58
PK dịch vụ – hành chính & du
lịch
773.77
123.23
52.36
949.36
Tổng
18662,26
3318,26
150,37
22.131,00
Nguồn: Số liệu do phòng tài nguyên các huyện cung cấp, kết hợp kết quả điều tra hiện
trạng rừng và sử dụng đất thực hiện tháng 4/2006.

19
2.1.2 Địa hình địa thế
Vùng đệm Vườn quốc gia Cúc Phương là vùng chuyển tiếp giữa các vùng phía
bắc (Việt Bắc và đồng bằng Bắc Bộ). Địa hình chịu ảnh hưởng nhiều của kiến tạo địa
mạo Tây Bắc Việt Nam. Bao gồm các đồi núi kế tiếp nhau, xen kẽ ở giữa là các thung
lũng nhỏ, hẹp. Độ cao trung bình so với mặt nước biển khoảng 50 m. Nhìn chung địa
hình khu vực nghiêng dần từ Tây sang Đông và được chia thành 3 dạng chính sau:
Dạng địa hình núi thấp:
Có diện tích 8090.57 ha, chiếm 26,39% diện tích vùng đệm, phân bố ở các
xóm Đại Đồng, Kim Quan, Nghĩa 2, Yên Lương xã Ngọc Lương, với độ dốc hai
bên sườn lớn (> 25

Lượng mưa bình quân năm từ 1.900  2.200 mm phân bố không đều giữa
các mùa.
Lượng bốc hơi bình quân khoảng 800-1000mm/năm. Mùa khô lạnh lượng bốc
hơi thường cao hơn lượng mưa (các tháng 12, tháng 1 lượng bốc hơi thường cao hơn
các tháng trong năm)
Độ ẩm tương đối của không khí khoảng từ 84  85%, chênh lệch độ ẩm giữa
các tháng không nhiều. Tháng có độ ẩm cao nhất là 92% (tháng 2), thấp nhất là 80%
(tháng 10).

20
Trong năm có 02 gió chủ đạo là gió Đông Nam thổi từ tháng 4 đến tháng 10
mang theo hơi nước từ đại dương. Gió Đông Bắc thổi từ tháng 11 đến tháng 3 năm
sau mang theo không khí lạnh. Tốc độ gió trung bình: 2,3m/s, tốc độ gió cực đại
xẩy ra khi có bão 45m/s .
b) Thuỷ văn
+ Nguồn nước mặt: Hệ thống sông Bưởi bắt nguồn từ Đà Bắc (Hoà Bình),
chảy qua huyện Tân Lạc, Lạc Sơn rồi đổ ra sông Mã ở Vĩnh Lộc (Thanh Hoá).
Ngoài ra còn nhiều suối nhỏ chảy theo các khe núi đá và hồ đập thuỷ lợi.
+ Nguồn nước ngầm: Nguồn nước ngầm cách mặt đất từ 7  8m và có khi đến
100m, do thiếu vốn đầu tư nên phần lớn người dân trong vùng hiện đang chủ yếu sử
dụng nước sinh hoạt tự chảy từ các khe núi đá, giếng đào, bể nước mưa…
2.1.4 Địa chất, thổ nhưỡng
a) Địa chất
Được hình thành vào đầu nguyên đại trung sinh kỷ Triat - cách đây hơn 200
triệu năm do ảnh hưởng của chuyển động tạo sơn kỷ Kimeri. Nền địa chất của
các xã vùng đệm hầu hết là do các nhóm đá mẹ tạo đất chủ yếu như Nhóm đá
phiến, cát kết xen đá vôi hệ Đề vôn; Đá vôi thuộc hệ Các bon; Bồi tích sỏi, cát,