Sáng kiến kinh nghiệm

Tên đề tài: Biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh thông qua giờ học Ngữ
văn ở trường THCS Ninh Điền.
Họ và tên: Lê Thị Nhàn
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Ninh Điền
TÓM TẮT
I. Lí do chọn đề tài .
Phương pháp dạy học tích cực hay nói gọn hơn là phương pháp tích cực xuất hiện từ
lâu trên thế giới và phát triển ở Việt Nam từ thập kỉ 80 đến thế kỉ XX trở lại đây. Sự ra đời
của nó gắn liền với trào lưu đổi mới giáo dục diễn ra mạnh mẽ mang tính toàn cầu. Bước
vào thế kỉ XXI, phương pháp tích cực được coi là nhân tố mới, có vai trò quan trọng: cải
thiện và thúc đẩy nhà trường phát triển, gắn kết nhà trường hòa nhập với sự phát triển như
vũ bão của khoa học công nghệ, tạo nguồn nhân lực đem lại lợi ích lớn cho xã hội. Hiểu
được ý nghĩa trên, nên vấn đề đặt ra là làm thế nào để phát huy tích tích cực học tập của
học sinh trong giờ học Ngữ văn, đó là vấn đề được nhiều giáo viên quan tâm.Nên đó là lí
do tôi chọn đề tài: “Biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh thông qua giờ học
Ngữ văn ở trường THCS Ninh Điền.
II. Đối tượng nghiên cứu .
Đối tượng đề tài chủ yếu là giáo viên dạy môn Ngữ văn và học sinh của trường
THCS Ninh Điền năm học 2010-2011.
III. Nội dung giải pháp
Đề tài đưa ra những giải pháp hướng dẫn giáo viên vận dụng một số phương pháp và
kĩ thuật dạy học tích cực trong giờ học Ngữ văn( phương pháp nêu vấn đề, thảo luận, lập
sơ đồ gráp ,các kĩ thuật dạy học tích cực như: dạy học theo góc, kĩ thuật mảnh ghép, kĩ
thuật khăn phủ bàn....)
IV. Hiệu quả áp dụng
Sử dụng tốt phương pháp dạy học là sự thành công của người giáo viên đứng lớp.
Đó là truyền đạt hợp lí, nội dung bài giảng phong phú, tạo không khí sinh động thu hút sự
tập trung chú ý của học sinh, phát huy tính tích cực ở các em. Làm cho các em hiểu – nắm

Nhìn chung việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học đã và đang được nhiều giáo viên
thực hiện, và cũng đã có nhiều sáng kiến trong việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh.
Thế nhưng, khi áp dụng thực tế dạy học giáo viên cũng gặp không ít những khó trong việc áp dụng
phưong dạy học phát huy tính tích cực học tập của học sinh, một số giáo viên vẫn còn thuyết trình
nhiều, cung cấp kiến thức đôi khi còn áp đặt, vì thế kết quả giảng dạy chưa cao. Do đó, vận dụng
phương pháp dạy học nào để thu hút học sinh vào bài dạy của mình để nâng cao chất lượng giảng
dạy nói chung và ở bộ môn Ngữ văn nói riêng, làm thế nào để rèn cho cho học sinh có phương
pháp tự học, học sinh tích cực chủ động chiếm lĩnh tri thức trong giờ học, đây là vấn đề trăn trở
được nhiếu giáo viên quan tâm.
Vì vậy, để phát huy hơn nữa kết quả đã đạt được trong những năm học vừa qua và khắc
phục những hạn chế thiếu sót trong dạy học Ngữ văn theo hướng phát huy tính tích cực học tập của
học sinh. Được sự quan tâm cho phép của Ban giám hiệu trường THCS Ninh Điền, tôi đã mạnh
dạn tiến hành làm sáng kiến kinh nghiệm “ Biện pháp phát huy tính tích cực học tập của học
sinh thông qua giờ học Ngữ văn ở trường THCS Ninh Điền”, mặc dù khả năng còn hạn chế
nhưng bằng sự tìm tòi của mình tôi cố gắng đề xuất một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích
cực có thể vận dụng trong giờ học Ngữ văn. Đây là cơ hội để bản thân tự củng cố, trau dồi kiến
thức học hỏi kinh nghiệm từ các thế hệ giáo viên đi trước để vận dụng vào trong quá trình giảng
dạy sau này của bản thân và cũng để đồng nghiệp tham khảo. Đó là lí do tôi chọn đề tài “Biện
Giáo viên thực hiện: Lê Thị Nhàn Trang 3
Sáng kiến kinh nghiệm
pháp phát huy tính tích cực học tập của học sinh thơng qua giờ học Ngữ văn ở trường THCS
Ninh Điền”
II. Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng đề tài chủ yếu là giáo viên dạy môn Ngữ văn và học sinh của trườngTHCS
Ninh Điền năm học: 2010 – 2011
III. Phạm vi ứng dụng:
- Giới hạn giáo viên dạy Ngữ văn trường THCS Ninh Điền
- Lớp 6,7,8,9
IV. Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

II. Cơ sở thực tiễn.
Trong xu thế giáo dục – đào tạo chung hiện nay đòi hỏi phải thay đổi cách tiếp cận đối với
quá trình dạy – học . Hoạt động giảng dạy với vai trò chủ đạo là giáo viên không còn là hoạt động
chính nữa, mà thay vào đó là vai trò trung tâm của người học với họat động chính là hoạt động
nhận thức, tự chiếm lĩnh tri thức. Học sinh cùng suy nghĩ tranh luận nghiên cứu chứ không phải lả
ghi nhớ máy móc và tái hiện tri thức sẵn có. Những điều này đòi hỏi phải có sự đổi mới phương
pháp dạy học thật sự theo hướng tăng cường sự tham gia của học sinh, tạo môi trường để các em
tích cực tranh luận đưa ra những ý kiến điều chỉnh lại cho phù hợp, biến những kiến thức thành
niềm tin của bản thân, thành tri thức của mình.
Tuy nhiên, trong thực tế dạy học giáo viên áp dụng phương pháp dạy học tích cực cũng có
những thuận lợi và khó khăn nhất định.
- Thuận lợi:
+ Sử dụng phương pháp dạy học tích cực hiệu quả hơn các phương pháp áp đặt vì nó huy
động nhiều học sinh tham gia vào quá trình nhận thức.
+ Nếu được rèn luyện bởi phương pháp dạy học tích cực, học sinh dần dần có được năng
lực thích ứng với thời đại; ý thức được mục đích của việc học tập, có được phương pháp tự học.
- Khó khăn:
+ Khi áp dụng phương pháp dạy học tích cực yêu cầu học sinh phải có sự chuẩn bị bài kĩ,
học sinh phải năng động tích cực, thế nhưng khi giảng dạy không phải học sinh nào cũng năng
động sẵn sàng tham gia vào hoạt động tích cực đặc biệt là khi giáo viên dạy ở các trường vùng sâu
Giáo viên thực hiện: Lê Thị Nhàn Trang 5
Sáng kiến kinh nghiệm
vùng xa một lớp có hai đối tượng học sinh là người Kinh và người dân tộc, các em rất nhút nhát rụt
rè ngại tham gia vào hoạt động chung của lớp. Bên cạnh đó một số em lại có hoàn cảnh khó khăn
không đủ điều kiện để trang bị thêm đồ dùng học tập cũng như tài liệu để các em tự tham khảo
điều này sẽ ảnh hưởng đến quá trình tham gia vào hoạt động dạy học tích cực. Phương pháp dạy
học tích cực chú trọng tính tự chủ trong việc thực hiện mục tiêu dạy học nhưng nếu chỉ thiên về kĩ
năng và kiến thức cơ bản thì học sinh xuất sắc bị thiệt thòi. Ngược lại, nếu thiên về mục tiêu phát
triển thì thiệt thòi cho học sinh chậm phát triển kém thông minh.
+ Thực trạng trên đòi hỏi giáo viên khi dạy học phải sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy

Quan
niệm
Học là qúa trình tiếp thu và
lĩnh hội, qua đó hình thành
kiến thức, kĩ năng, tư tưởng,
tình cảm.
Học là qúa trình kiến tạo; học sinh tìm tòi,
khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác
và xử lý thông tin,… tự hình thành hiểu
biết, năng lực và phẩm chất.
Bản chất
Truyền thụ tri thức, truyền
thụ và chứng minh chân lí
của giáo viên.
Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh.
Dạy học sinh cách tìm ra chân lí.
Mục tiêu
Chú trọng cung cấp tri thức,
kĩ năng, kĩ xảo. Học để đối
phó với thi cử. Sau khi thi
xong những điều đã học
thường bị bỏ quên hoặc ít
dùng đến.
Chú trọng hình thành các năng lực (sáng
tạo, hợp tác,…) dạy phương pháp và kĩ
thuật lao động khoa học, dạy cách học. Học
để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống
hiện tại và tương lai. Những điều đã học cần
thiết, bổ ích cho bản thân học sinh và cho sự
phát triển xã hội.

phương pháp dạy học khác tích cực hơn.
Với những đặc trưng trên, để phát huy tính tích cực học tập của học sinh giáo viên có thể sử
dụng nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học khác nhau. Riệng ở đề tài này tôi chỉ nói đến một số
phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực có thể vận dụng trong giờ học Ngữ văn.
1. Một số phương pháp dạy học tích cực.
1.1 Dạy học đặt và giải quyết vấn đề.
Trước đây người ta gọi là dạy học nêu vấn đề, có người cho rằng thuật ngữ này có thể gây
hiểu lầm nên hiện nay, người ta có xu hướng gọi là dạy học đặt- giải quyết vấn đề.
Cấu trúc của một bài học( hoặc một phần bài học) theo kiểu dạy học này thường như sau
Đặt vấn đề, xây dựng bài toán nhận thức.
Tạo tình huống có vấn đề.
Phát hiện và nhận dạng vấn đề nảy sinh.
Phát triển vấn đề cần giải quyết.
Giải quyết vấn đề đặt ra;
Đề xuất các giả thuyết.
Lập kế hoạch giải quyết vấn đề.
Kết luận.
Thảo luận kết quả và đánh giá.
Khẳng định hay bác bỏ giả thuyết đã nêu.
Phát biểu kết luận.
Đề xuất vấn đề mới.
Các mức độ vận dụng
Giáo viên đặt vấn đề, nêu giả thuyết, lập kế hoạch, học sinh giải quyết vấn đề, giáo viên kết
luận.
Giáo viên thực hiện: Lê Thị Nhàn Trang 8
Sáng kiến kinh nghiệm
Giáo viên nêu vấn đề giả thuyết, học sinh lập kế hoạch, giải quyết vấn đề, học sinh và giáo
viên kết luận.
Giáo viên và học sinh giải quyết vấn đề, học sinh nêu giả thuyết, lập kế hoạch, giải quyết
vấn đề, học sinh và giáo viên kết luận.

chính là cái mốc để xác định đỉnh,điểm.
Quy định những chữ viết tắt( nếu có) do khuôn khổ của khung, ô có hạn chúng ta không thể
viết nhiều cho nên có một số từ ngữ phải viết tắt, cần quy định cho dễ theo dõi.
Dựa vào việc xác định nội dung gráp, xác định các đỉnh. Các đỉnh này gộp lại thành kiến
thức chủ chốt của bài học
Dựa vào đỉnh, tiếp tục xác định các điểm, các điểm là nội dung cụ thể ý nhỏ.
Sau khi có đỉnh có điểm, tiến hành lập cung tức là nối các đỉnh, các điểm có quan hệ với
nhau.
Ví dụ: lập nội dung cho bài “Danh từ” SGK Ngữ văn 6 tập I.
Giáo viên thực hiện: Lê Thị Nhàn Trang 10
DANH TỪ
Danh từ chỉ
đơn vị
Danh từ chỉ sự vật
Đơn vị tự nhiên
Đơn vị quy ước
DT chung DT riêng
Chính
xác
Ước
chừng
Sáng kiến kinh nghiệm
Ý nghĩa tác dụng của lập nội dung gráp.
Lập được nội dung gráp của một bài học là đã nắm vững nội dung kiến thức lẫn logic phát
triển của bài học
Về phía giáo viên: lập được một gráp nội dung bài học giúp cho việc giảng dạy bài học đạt
được hiệu quả tối ưu, chủ động trong trình bày kiến thức, mạch lạc trong việc tạo lập,rõ ràng trong
dẫn dắt học sinh.
Về phía học sinh: nhờ có gráp mà các em hiểu được đâu là kiến thức cơ bản, mối quan hệ
giữa các kiến thức đó.