SKKN: Phát huy năng lực nói của học sinh qua tiết “ Luyện nói”

I. ĐẶT VẤN ĐỀ.
Văn học là một trong những môn học quan trọng đối
với mỗi bậc học vì nó có tác dụng lớn trong việc giáo dục
và hình thành nhân cách học sinh. Ngay từ khi còn nhỏ,
các em đã được làm quen với bộ môn này qua những lời
hát ầu ơ của bà và mẹ, qua những câu chuyện cổ tích mà
những nhân vật ở hiền thường được gặp lành và hưởng
hạnh phúc. Khi đủ tuổi đến trường, các em được tiếp cận
nhiều hơn với văn học qua các đoạn thơ, đoạn văn rồi dần
dần đến các tác phẩm hoàn chỉnh. Có lẽ cũng chính vì thế
mà môn Ngữ văn có vị trí đặc biệt trong việc thực hiện
mục tiêu chung của trường THCS, góp phần hình thành
những con người có trình độ học vấn phổ thông cơ sở,
chuẩn bị cho sự ra đời, hoặc tiếp tục học lên bậc học cao
hơn. Cùng nằm trong mục tiêu chung đó, vấn đề rèn kĩ
năng được chương trình nhấn mạnh: “ Trọng tâm của việc
rèn luyện kĩ năng Ngữ văn cho học sinh (HS) là làm cho
HS có kĩ năng nghe, nói, đọc , viết tiếng Việt khá thành
thạo theo các kiểu văn bản và có kĩ năng sơ giản về phân
tích tác phẩm văn học, bước đầu có năng lực cảm nhận và
bình giá văn học”.(SGV Ngữ văn 6, tập 1).
Song trong thực tế hiện nay, chúng ta còn quá thiên
về luyện đọc và viết, chưa chú ý đúng mức đến yêu cầu
rèn luyện năng lực nghe và nói. Đứng trước thực tế đó
trong bài viết này tôi xin được đề cập đến vấn đề: Làm
thế nào để phát huy năng lực nói của HS qua tiết luyện
nói?
II. NHỮNG CƠ SỞ CỦA VẤN ĐỀ.
1.

HS cũng là rèn luyện về nhân cách. Chính vì thế, tiết "
Luyện nói" là một tiết học thật quan trọng và có ý nghĩa đối
với học sinh THCS, nhất là học sinh lớp 6. Bởi muốn rèn luyện
cho học sinh kĩ năng nói thì không có cách nào tốt hơn là
thông qua tiết luyện nói. Qua tiết luyện nói giáo viên luyện
cho học sinh biết vận dụng từ ngữ và các quy tắc ngữ pháp cơ
bản đã học để nói đúng, viết đúng, biết diễn đạt ý tưởng chính
xác, rõ ràng, trong sáng. Hơn nữa giáo viên còn rèn luyện cho
học sinh các mặt cụ thể như ngữ điệu, tư thế, nét mặt, âm
lượng, có sự giao cảm trực tiếp giữa người nói và người
nghe…VD:Lời nói (phải rõ nghĩa, rõ ý.), giọng nói (phải vừa
nghe vừa cố gắng truyền cảm) và tư thế nói (phải mạnh dạn,
tự tin giúp cho lời nói có sức thuyết phục hơn ). Nói năng tốt
có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với các em không chỉ trong
thời gian học tập ở trường mà còn trong suốt thời gian sống và
làm việc sau này.
Rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh là một việc khó,
nhưng dù khó thế nào, yêu cầu rèn kỹ năng nói cũng phải luôn
luôn được coi trọng.
2. Cơ sở thực tế.
Trong thực tế giảng dạy môn Ngữ văn ở trường THCS
hiện nay,không khí trong giờ học Tập làm văn vốn đã khô và
cứng , khó tạo hứng thú thì với giờ “Luyện nói” càng khô khan
khó dạy hơn nên hầu như giáo viên khó đạt được thành công

Người viết: Lê Thị Lành – Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
2
SKKN: Phát huy năng lực nói của học sinh qua tiết “ Luyện nói”

với những tiết dạy này.Có lẽ vì thế mà tâm lí ở thầy và trò là

3
SKKN: Phát huy năng lực nói của học sinh qua tiết “ Luyện nói”

Đối với bản thân tôi,trong quá trình dạy học, tôi luôn
trăn trở, suy nghĩ về nguyên nhân do đâu tiết dạy chưa thành
công; về phương pháp làm thế nào để nâng cao chất lượng của
tiết dạy này.Trước thực tế đó,tôi quyết định chọn đề tài này để
trình bày những suy nghĩ, kinh nghiệm của bản thân khi dạy
các bài "Luyện nói" trong phân môn Tập làm văn nhằm phát
huy năng lực nói của học sinh.
III. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Các giải pháp

.
- Giải pháp 1

: Như trên tôi đã trình bày “Năng lực nói
đồng thời với biểu lộ nhân cách” nên quan điểm rèn luyện
năng lực nói trong Ngữ văn cũng chính là theo hướng tích hợp
giáo dục nhân cách của HS. Ở bậc THCS từ lâu nay chúng ta
đã chú ý luyện cách giơ tay khi nói nhưng chưa chú ý đến các
yêu cầu về năng lực nói.Vì vậy để phát huy năng lực nói của
HS trước hết người thầy cần chú ý rèn khả năng phát biểu
trong các giờ học. Đặc biệt với giờ “Luyện nói”, chúng ta cần
chú ý rèn cho các em: tư thế nói, giọng nói, ngữ điệu nói, thái
độ tự tin, khả năng diễn đạt trôi chảy, mạnh dạn sao cho phù
hợp với nội dung, yêu cầu của giờ học.
- Giải pháp 2

: Thực hiện tốt tiết “Luyện nói” cũng chính

cảm, tư duy cho học sinh. Trong tiết luyện nói người thầy nên
tích hợp giáo dục lòng yêu mến tự hào về tiếng Việt, tự hào
về dân tộc ta, dạy cho các em có nếp sống có văn hóa. Dạy học
sinh nói năng tốt và chống lại nói năng xấu đang có nguy cơ
lan tràn trong học sinh hiện nay (như nói tục, nói trống không,
nói tiếng lóng, )
- Giải pháp 5

: Dạy luyện nói phải gắn với đời sống, vận
dụng thực tế đời sống để rèn luyện kĩ năng và vận dụng kĩ
năng nói vào đời sống. Giáo viên cần chọn những đề tài phản
ánh cuộc sống xung quanh và hay cuộc sống lao động của con
người gần gũi, gắn bó với các em hiện làm ngữ liệu luyện nói
cho học sinh.
Ví dụ: - Kể về gia đình em. (Ngữ văn 6, tập 1)
- Cảm nghĩ về nụ cười của mẹ (Ngữ văn 7, tập 1)
- Thuyết minh về một loài hoa ngày Tết ở Việt
Nam mà em thích nhất. (Ngữ văn 8, tập 1)….

Người viết: Lê Thị Lành – Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
5
SKKN: Phát huy năng lực nói của học sinh qua tiết “ Luyện nói”

Giáo viên thường xuyên uốn nắn những lời nói sai của học
sinh trong sinh hoạt hàng ngày; tập cho học sinh kể chuyện,
sinh hoạt văn hóa văn nghệ ngoại khóa, giới thiệu văn hóa địa
phương.
- Giải pháp 6

: Xuất phát từ phương châm giáo dục: " Kết

Với đề bài này ta thấy phần thân bài sẽ có 3 ý chính:

Người viết: Lê Thị Lành – Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
6
SKKN: Phát huy năng lực nói của học sinh qua tiết “ Luyện nói”

1) Hình dáng, trang phục, diện mạo của thầy Ha - Men trong
buổi học cuối cùng.
2) Hành động, cử chỉ của thầy trong buổi học.
3) Lòng yêu nước nồng nàn của thầy được gửi gắm qua việc
yêu tha thiết tiếng mẹ đẻ của dân tộc.
Giáo viên có thể phân công cho học sinh như sau:
- 1 Nhóm chuẩn bị phần "đặt vấn đề."
- 1 Nhóm chuẩn bị phần "kết thúc vấn đề"
- 3 nhóm chuẩn bị phần "thân bài" với 3 ý trên.
Khi dạy bài này giáo viên có thể cho học sinh xung
phong trình bày các vấn đề, hoặc có thể gọi các đối tượng
khá, giỏi, trung bình, yếu kém trình bày. Giáo viên căn
cứ vào bài nói của học sinh để rút kinh nghiệm cho các
em, làm sao lần sau nói tốt hơn lần trước.
* Biện pháp thứ hai

: Giáo viên phải nắm vững yêu cầu của
tiết dạy.
Chúng ta phải hiểu rằng đây là tiết giúp học sinh " luyện nói"
thì học sinh phải được nói. Phải thực sự luyện trên lớp cho
từng em được nói. Giáo viên phải nêu thật rõ yêu cầu luyện
nói, nếu cần, ghi tóm tắt lên bảng. Khi học sinh trình bày, giáo
viên phải nắm bắt để nhận xét, đúng khả năng, thành tích đạt
được của các em qua quá trình trình bày một vấn đề bằng

trình bày như thế nào?)
- Bạn đã trình bày đúng phương thức nói chưa? ( Bạn đọc hay
nói)
- Cử chỉ, thái độ giọng điệu của bạn trình bày đã phù hợp
chưa? ( Cử chỉ, thái độ, giọng điệu biểu hiện như thế nào?)
Giáo viên muốn đạt được yêu cầu này thì trước hết phải
đặt ra những yêu cầu trước đối với các em như: Biết nhận xét
đúng, sai của bạn tức là mình đã có sự chuẩn bị bài ở nhà
hoặc giáo viên có thể khuyến khích bằng cách nếu nhận xét tốt
thì được điểm cao. Có làm như vậy các em mới thực sự chú ý
đến việc trình bày của bạn và suy nghĩ để đánh giá ưu nhược
điểm của bạn mà rút ra bài học cho bản thân.
* Biện pháp thứ tư

:

Rèn luyện nội dung và hình thức, tác
phong nói:
+ Rèn luyện nội dung nói

:

Người viết: Lê Thị Lành – Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
8
SKKN: Phát huy năng lực nói của học sinh qua tiết “ Luyện nói”

- Học sinh nói phải có nội dung để đáp ứng yêu cầu người
nghe.
- Luyên nói trên cơ sở dàn bài đã chuẩn bị ở nhà.
- Nói tập trung vào vấn đề, chọn dẫn chứng tiêu biểu.

Người viết: Lê Thị Lành – Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
9
SKKN: Phát huy năng lực nói của học sinh qua tiết “ Luyện nói”

-Tổ chức ngâm thơ, dựng hoạt cảnh, dựng kịch từ các văn
bản các em đã được học. Dựng hoạt cảnh, dựng kịch một mặt
giúp các em cảm thụ văn hơn, mặt khác luyện cho các em nói
đối thoại và độc thoại.
- Tổ chức thi đọc diễn cảm, đọc sách báo,nghe chung
nhằm rèn ngữ điệu và cách phát âm chuẩn cho học sinh.
- Tổ chức cho học sinh nói chuyện trước lớp, trước tổ,
trước trường. Có thể cho các em kể chuyện vui, chuyện cười
hoặc các tác phẩm văn học.
- Tổ chức và hướng dẫn cho các em nghe và học cách
nói, cách đọc qua băng đĩa hoặc trên truyền hình.
Trên đây là những suy nghĩ của bản thân tôi xung quanh
vấn đề “Phát huy năng lực nói của HS thông qua tiết Luyện
nói trong giờ Tập làm văn”. Song thiết nghĩ đây mới chỉ là
những kinh nghiệm ít ỏi của cá nhân.Do vậy, muốn đạt được
kết quả cao trong giờ luyện nói thì chúng ta - những người
giáo viên - phải tiếp tục tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau
để rút ra những bài học tốt nhất, đạt được hiệu quả cao nhất
mỗi khi dạy tiết luyện tập này ở bậc THCS.
IV. BÀI SOẠN ỨNG DỤNG
Từ những giải pháp cũng như biện pháp thực hiện được
nêu ra trên đây, tôi xin đưa ra bài soạn minh hoạ để làm rõ hơn
cho những giải pháp nêu trên:
Ngữ văn 6- TIẾT 96
TẬP LÀM VĂN - LUYỆN NÓI VỀ VĂN MIÊU TẢ
A. Mục tiêu cần đạt:

Hoạt động2: Hướng dẫn HS
luyện nói.
Gv hướng dẫn HS luyện nói bài
tập1.
GV nêu yêu cầu:Tả miệng theo
đoạn văn của A.Đô đê?
- Giáo viên chia lớp thành 4
nhóm, cử nhóm trưởng.
GV giao nội dung cho các nhóm
hoạt động.
Nhóm 1: Giờ học gì? Thầy
Hamen làm gì?HS của thầy
Hamen làm gì?
Hoạt động của HS
HS nhắc lại lí thuyết.
HS các nhóm kiểm tra chéo
bài chuẩn bị ở nhà.
Hs đọc đoạn văn: Xong
bài giảng, chuyển sang viết
tập…. chim bồ câu gù thật
khẽ.”
-Các nhóm thảo luận theo
nội dung được giao:
Đại diện HS của các nhóm
trình bày và nhóm khác nhận
Nội dung cần đạt
I. Lí thuyết:
- Phương pháp
làm văn miêu tả
- Dàn ý chung của

Phrăng đến muộn?
H: Thầy là người như thế nào?
H: Cảm xúc của em về thầy
Hamen?
Gv đánh giá và sửa chữa khả
năng nói, trình bày của HS.
Hướng dẫn bài tập 3.
GV cho HS đọc lại yêu cầu của
đề bài. Gợi ý:
H: Em cùng ai đến thăm thầy
(cô)?
H: Tâm trạng của em trước lúc
gặp thầy như thế nào?
H:Cảnh nhà thầy sau những năm
xa cách?
H: Thầy đón các em như thế
xét.
-Tập viết.
-Thầy chuẩn bị những tờ
mẫu…
-HS chăm chú viết …
-Không khí lớp học im phăng
phắc.
-Âm thanh: tiếng ngòi bút sột
soạt…
-HS xem lại đoạn văn bản
buổi học cuối cùng để viết
thành đoạn văn miêu tả về
thầy( Mỗi ý chỉ cần viết 2-3
câu).

tả lại hình ảnh
người thầy ấy
trong phút giây
xúc động vì được
gặp lại người học

Người viết: Lê Thị Lành – Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
12
SKKN: Phát huy năng lực nói của học sinh qua tiết “ Luyện nói”

nào? (trang phục)
H:Thầy có biểu hiện ra sao khi
nhận ra HS cũ?(nét mặt? lời nói?
cử chỉ?)
H: Tâm trạng của thầy thể hiện
qua ánh mắt, nét mặt…?
H: Thầy đã nói với em những gì
và câu nói nào làm em xúc động
nhất?
H: Cảm nhận của riêng em về
tình nghĩa thầy – trò?
GV củng cố lại kiến thức về văn
miêu tả.
HS các nhóm nhận xét và
bổ sung…
trò của mình sau
nhiều năm xa
cách.
Hướng dẫn làm bài về nhà.
Tiếp tục tập luyện nói cho các đề bài trên.

tốt
Số Hs
đạt
yêu
cầu
Số HS
không
đạt
yêu cầu

Người viết: Lê Thị Lành – Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
13
SKKN: Phát huy năng lực nói của học sinh qua tiết “ Luyện nói”

6B Luyện nói kể chuyện
(Tiết 29)
X 10 0 6 4
6B
Luyện nói kể chuyện
(Tiết 43)
X 12 3 6 3
6B
Luyện nói về văn miêu tả
(Tiết 96)
X 12 5 6 1
Ngoài việc thử nghiệm đối với HS khối lớp 6, khi các em
vừa làm quen với môi trường học tập mới, trong quá trình công
tác (đặc biệt từ những năm thay sách giáo khoa)bản thân tôi đã
được phân công dạy qua các khối lớp. Trong quá trình giảng
dạy nói chung và đối với tiết ‘Luyện nói’ trong phân môn Tập

chưa thành công.Đồng thời thông qua môn dạy Ngữ văn, đặc
biệt là các tiết luyện nói giáo dục cho học sinh lòng tự hào
được nói tiếng Việt, biết tôn trọng và giữ gìn sắc thái ngữ âm
độc đáo của tiếng Việt. Cũng qua tiết ‘Luyện nói’nhằm thực
hiện tốt chủ đề năm học: ‘Xây dựng trường học thân thiện,
học sinh tích cực’.
Trên đây là những bài học được rút ra từ thực tế giảng
dạy trong nhiều năm qua.Tôi rất mong được các đồng nghiệp
góp ý giúp đỡ tôi có được những bài học kinh nghiệm tốt hơn
để có thể áp dụng thành công hơn cho các tiết dạy.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Vĩnh Bảo, ngày 06/ 02/ 2009
Người viết:
Lê Thị Lành
Tài liệu tham khảo
1. Sách giáo khoa Ngữ Văn 6 ( Tập 1, 2).
2. Sách giáo viên Ngữ Văn 6 (Tập 1, 2).
3. Thiết kế bài giảng Ngữ văn 6
(Tác giả Nguyễn Văn Đường- Hoàng Dân)

Người viết: Lê Thị Lành – Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
15
SKKN: Phát huy năng lực nói của học sinh qua tiết “ Luyện nói”

4. Phương pháp dạy học văn ( Tác giả Phan Trọng Luận)
MỤC LỤC
STT Nội dung Trang
I Đặt vấn đề 2
II Những cơ sở của vấn đề
1. Cơ sở lí luận

Điện thoại: 0984362448
II. Tên sản phẩm:
" Phát huy năng lực nói của học sinh qua tiết ‘Luyện
nói’ trong phân môn Tập làm văn?".
III. Cam kết:
Tôi xin cam kết sáng kiến kinh nghiệm này là sản phẩm
của cá nhân tôi. Nếu có xảy ra tranh chấp về quyền sở hữu đối
với 1 phần hay toàn bộ sản phẩm sáng kiến kinh nghiệm, tôi
hoàn toàn chịu trách nhiệm trước lãnh đạo đơn vị, lãnh đạo sở
GD&ĐT về tính trung thực của bản cam kết này.
Vĩnh Bảo, ngày 06 tháng 02 năm 2009.

Người viết: Lê Thị Lành – Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
17
SKKN: Phát huy năng lực nói của học sinh qua tiết “ Luyện nói”

Người cam kết
Lê Thị Lành

Người viết: Lê Thị Lành – Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
18