Đề tài: Phương pháp dạy tốt các tiết thực hành môn Sinh học 9

MỤC LỤC
Trang
I. PHẦN MỞ ĐẦU :
1. Lí do khách quan 3
2. Lí do chủ quan 3
3. Mục đích nghiên cứu 3
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu 4
6. Phương pháp nghiên cứu 4
II. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
Chương1: Cơ sở lí luận liên quan đến đề tài nghiên cứu
1. Cơ sở pháp lí 5
2. Cơ sở lí luận 5
3. Cơ sở thực tiễn 5
Chương 2: Thực trạng của đề tài nghiên cứu
1. Khái quát phạm vi 6
2. Thực trạng của đề tài nghiên cứu 6
3. Nguyên nhân của thực trạng 6
Chương 3: Biện pháp, giải pháp chủ yếu để thực hiện đề tài
1. Cơ sở đề xuất các giải pháp 7
2. Các giải pháp chủ yếu 7
III. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1. Kết luận: 10
2. Khuyến nghị 10
PHẦN ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC CÁC CẤP 11
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

Giáo viên: Huỳnh Đắc Đệ Trường THCS Hoàng Hoa Thám-Đông
Hòa

Đó là cơ sở thực tiễn, là lí do chủ quan thôi thúc tôi quan tâm, trăn
trở lựa chọn nghiên cứu vấn đề này.
3. Mục đích nghiên cứu:
Qua nghiên cứu tôi muốn nêu lên vấn đề là làm thế nào để 1 tiết dạy
thực hành đạt hiệu quả cao, giúp HS thoát khỏi những khó khăn vướng
mắc khi làm thực hành. Ta đã biết mục đích của giáo dục không chỉ đơn
thuần là giúp HS nắm bắt tri thức mà phải hướng dẫn các em cách tiếp thu
và vận dụng tri thức như thế nào.
Vì vậy, qua nghiên cứu tôi muốn nêu ra một vài ý kiến về vấn đề
dạy một tiết thực hành sinh học như thế nào để thu được hiệu quả cao
nhất. Đó là mục đích nghiên cứu của đề tài.
4.Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Giáo viên: Huỳnh Đắc Đệ Trường THCS Hoàng Hoa Thám-Đông
Hòa
Trang 3
Đề tài: Phương pháp dạy tốt các tiết thực hành môn Sinh học 9

*Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu ở đây là vấn đề dạy 1 tiết thực hành trong
chương trình sinh học lớp 9 - Đối tượng nhận thức ở đây là HS lớp 9 của
trường THCS Hoàng Hoa Thám do tôi trực tiếp giảng dạy.
*Phạm vi nghiên cứu.
• Vấn đề tôi trình bày được hình thành qua 13 bài thực hành đã học
trong chương trình sinh học lớp 9:
Bài 1: Tính xác suất xuất hiện trong các mặt của đồng xu.
(Vận dụng giải thích quy luật Di truyền của MenĐen)
Bài 2: Quan sát hình thái nhiễm sắc thể.
Bài 3: Quan sát và lắp mô hình ADN.
Bài 4: Nhận biết một vài dạng đột biến.

Hòa
Trang 4
Đề tài: Phương pháp dạy tốt các tiết thực hành môn Sinh học 9

II.NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
Chương I: Cơ sở lí luận liên quan đến đề tài nghiên cứu
1/ Cơ sở pháp lý
- Thực hành, thí nghiệm (THTN) theo lô gíc nghiên cứu thì bản
thân nó là nguồn tri thức mới cho HS, nó là điểm xuất phát cho quá trình
tìm tòi của HS để đi đến việc hình thành kiến thức mới.
- Trong bài thực hành thì TN lại là nguồn kiến thức vừa có vai trò
xây dựng cái mới, vừa có vai trò củng cố, hoàn thiện và kiểm chứng,
chứng minh một vấn đề đã được nhắc đến.
- Bằng hệ thống câu hỏi có tính chất định hướng GV đã kích thích
hứng thú, sự tìm tòi độc lập sáng tạo của HS.
- Bằng tài liệu quan sát được từ TN do GV biểu diễn hoặc bản thân
HS tự tiến hành, giúp HS có thể phân tích, so sánh, thiết lập mối quan hệ
nhân quả, trả lời các câu hỏi để đi tới các kết luận khái quát, phản ánh bản
chất của vấn đề hay hiện tượng sinh học Biểu diễn thí nghiệm là phương
pháp quan trọng nhất để tổ chức học sinh nghiên cứu, giải thích các hiện
tượng sinh học.
2/ Cơ sở lí luận
- TN là mô hình đại diện cho hiện thực khách quan, là cơ sở xuất phát
cho quá trình nhận thức của HS.
- TN là cầu nối giữa lí thuyết và thực hành để đi đến thực tiễn. Vì
vậy nói là phương pháp, phương tiện duy nhất giúp hình thành ký năng, kĩ
xảo thực hành là cơ sở của tư duy kĩ thuật.
- TN giúp HS đi sâu tìm hiểu bản chất các hiện tượng, các quá trình
sinh học.
- TN do GV biểu diễn là mẫu mực về thao tác là cơ sở chuẩn kiến

trọng nhất trong quá trình THTN tức là sau khi HS THTN giải thích các
hiện tượng, quá trình SH xảy ra 1 cách phù hợp lô gíc đáp ứng mục đích,
yêu cầu đề ra ban đầu thì vấn đề đã được giải quyết.
Mong muốn duy nhất của tôi là có được phương pháp giảng dạy tốt
nhất cho mình, các giáo viên khác và HS cùng tham khảo để có được kết
quả cao nhất trong giảng dạy và học tập.
Chương II: Thực trạng của đề tài nghiên cứu
1. Khái quát phạm vi
Vấn đề tôi trình bày được hình thành qua 13 bài thực hành đã học
trong chương trình sinh học lớp 9:
Bài 1: Tính xác suất xuất hiện trong các mặt của đồng xu.
(Vận dụng giải thích quy luật Di truyền của MenĐen)
Bài 2: Quan sát hình thái nhiễm sắc thể.
Bài 3: Quan sát và lắp mô hình ADN.
Bài 4: Nhận biết một vài dạng đột biến.
Bài 5: Quan sát thường biến.
Bài 6: Tập dượt thao tác giao phấn.
Bài 7: Tìm hiểu thành tựu chọn giống vật nuôi và cây trồng.
Bài 8 + 9: Tìm hiểu môi trường và ảnh hưởng của một số nhân tố
sinh thái lên đời sống sinh vật.
Bài 10 + 11: Hệ sinh thái.
Bài 12 + 13: Tìm hiểu tình hình môi trường địa phương.
2. Thực trạng của đề tài nghiên cứu
Thực trạng của quá trình dạy tiết thực hành sinh học ở trường THCS
Hoàng Hoa Thám:
- GV và HS phải tận dụng triệt để 45’ trên lớp để tổ chức giảng dạy
và học tập, có như vậy mới phát huy hết vai trò tổ chức, hướng dẫn của
GV, mới đảm bảo cho HS tiếp thu hết kiến thức của tiết học.
- Đối với 1 tiết thực hành, GV chỉ là người hướng dẫn, tổ chức cho
HS hoạt động giúp HS tự tìm ra kết luận và ghi nhớ được kiến thức. HS là

phải tất cả các em đều làm được TN, đều viết được báo cáo, không phải
giáo viên nào cũng dạy thành công các bài thực hành theo yêu cầu.
Chương III: Biện pháp, giải pháp chủ yếu để thực hiện đề tài
1.Cơ sở đề xuất các giải pháp
Qua nghiên cứu tôi muốn nêu lên vấn đề là làm thế nào để 1 tiết dạy
thực hành đạt hiệu quả cao, giúp HS thoát khỏi những khó khăn vướng
mắc khi làm thực hành. Ta đã biết mục đích của giáo dục không chỉ đơn
thuần là giúp HS nắm bắt tri thức mà phải hướng dẫn các em cách tiếp thu
và vận dụng tri thức như thế nào.
Những yêu cầu sư phạm của thực hành & thí nghiệm.Khi tiến hành biểu
diễn TN – THTN, GV phải đặt vấn đề rõ ràng, giải thích cụ thể mục đích,
yêu cầu, ý nghĩa của TN.
2.Các giải pháp chủ yếu
- Cần hướng dẫn HS ghi chép vào vở những hiện tượng xảy ra trong
quá trình THTN. Những tài liệu ghi chép được trong quá trình quan sát là
rất cần thiết để HS có các dữ kiện làm cơ sở giải thích, khái quát rút ra
những kết luận đáp ứng mục tiêu, yêu cầu của bài đồng thời trả lời các câu
hỏi và bài tập đề ra.
Các câu hỏi và bài tập này phải được giáo viên nêu ra từ trước khi
tiến hành THTN và ghi lên bảng hoặc vào phiếu học tập. Yêu cầu của các
câu hỏi này phải phù hợp với chủ đề của bài học để khi tìm lời giải đáp
giúp HS nắm vững, hiểu sâu bản chất của hiện tượng.

Giáo viên: Huỳnh Đắc Đệ Trường THCS Hoàng Hoa Thám-Đông
Hòa
Trang 7
Đề tài: Phương pháp dạy tốt các tiết thực hành môn Sinh học 9

- TN phải đơn giản, vừa sức HS tránh những TN quá phức tạp, tránh
những yêu cầu quá trừu tượng. Hơn nữa thời gian cho TN phải hợp lí để

+ Hướng dẫn HS chủ động kiến thức lí thuyết đã học để giải thích,
kết luận hiện tượng quan sát được trong bài thực hành.
+ Trên cơ sở thu được kết quả quan sát TN, HS tự rút ra kết luận.
1. Các bước lô gíc khi thực hành – thí nghiệm.
- Bước 1: Đặt vấn đề.
Thông báo đề tài nghiên cứu, nêu mục tiêu, yêu cầu nghiên cứu để
kích thích sự tự giác và hứng thú ban đầu của người học.
- Bước 2: Phát hiện vấn đề.
Nêu mục đích cụ thể hơn, vạch rõ những thành phần cấu thành chủ
đề nghiên cứu để có sự định hướng cụ thể.

Giáo viên: Huỳnh Đắc Đệ Trường THCS Hoàng Hoa Thám-Đông
Hòa
Trang 8
Đề tài: Phương pháp dạy tốt các tiết thực hành môn Sinh học 9

- Bước 3: Đề xuất giả thiết của đề tài, dự đoán các phương án giải
quyết, vạch ra kế hoạch giải quyết.
- Bước 4: Thực hiện kế hoạch giải quyết.
- Bước 5: Đánh giá việc thực hiện kế hoạch.
Nếu kết quả thực hiện kế hoạch không phù hợp với giả thiết khoa
học đã nêu ra thì quay lại bước 3, đề xuất giả thiết khác.
Nếu việc thực hiện kế hoạch đưa đến kết quả chính xác, xác nhận
giả thiết đúng thì chuyển sang bước 6.
Bước 6: Phát biểu kết luận.
2. Những điều cần lưu ý khi THTN.
a. TN nghiên cứu nhất thiết phải có phần đối chứng để kiểm tra kết
quả TN, giúp HS tìm được mối quan hệ nhân quả của các hiện tượng xảy
ra trong TN. Việc xác định yếu tố TN và đối chứng được thực hiện ở bước
4&5 với các TN minh hoạ thì đơn giản hơn không nhất thiết phải có đối

Giáo viên: Huỳnh Đắc Đệ Trường THCS Hoàng Hoa Thám-Đông
Hòa
Trang 9
Đề tài: Phương pháp dạy tốt các tiết thực hành môn Sinh học 9

Vấn đề bắt đầu phát sinh ở chỗ GV yêu cầu HS.
- Từ kết quả trên bảng → liên hệ.
+ Kết quả gieo 1 đồng xu (Bảng 6.1) gợi cho ta điều gì về tỷ lệ các
loại gia tử sinh ra từ con lai F1 (A a).
+ Kết quả gieo 2 đồng xu (Bảng 6.2) gợi cho ta liên hệ tới điều gì về
tỷ lệ kiểu gen ở F2 trong lai 1 cặp tính trạng của MenĐen?
Qua đó từ kết quả của THTN đòi hỏi HS phải vận dụng tư duy liên
hệ sang để giải thích một vấn đề khác không nhắc đến khi THTN.
*Hiệu quả khi áp dụng.
Khi áp dụng chuyên đề này tôi thu được những kết quả khả quan
- Khi chưa áp dụng: Số HS nắm bắt kiến thức một cách hời hợt, thụ
động, chủ yếu là trông dựa vào các bạn khác làm để chép cho có đủ bài,
không hiểu bản chất vấn đề, không giải thích được hiện tượng xảy ra. Chỉ
có khoảng 55% các em làm được THTN và tự viết được báo cáo.
- Khi áp dụng: Hầu hết các em được kích thích hứng thú học tập,
chủ động tham gia THTN và giải thích thảo luận kết quả.Số em viết hoàn
thiện báo cáo thu hoạch và giải thích một cách tương đối sâu sắc các vấn
đề xảy ra là trên 95%. Các em đều rất hồ hởi khi có giờ thực hành vì các
em được làm chủ, được độc lập nghiên cứu, tranh luận và bảo vệ vấn đề
mình tranh luận.
PHẦN KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1. Kết luận.
- Tôi nghiên cứu vấn đề này có thể nói đây chỉ là một sáng kiến,
kinh nghiệm nhỏ của riêng tôi, nhưng tôi rất mong muốn được bạn bè,
đồng nghiệp tham khảo, đóng góp, xây dựng để có 1 phương pháp dạy học

PHẦN ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC CÁC CẤP
1.Đánh giá của hội đồng khoa học nhà trường

Hội đồng khoa học trường THCS Hoàng Hoa Thám thống nhất xếp loại:

Chủ tich HĐKH
Hiệu trưởng
2. Đánh giá của hội đồng khoa học Ngành

Giáo viên: Huỳnh Đắc Đệ Trường THCS Hoàng Hoa Thám-Đông
Hòa
Trang 11
Đề tài: Phương pháp dạy tốt các tiết thực hành môn Sinh học 9

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Giáo dục học đại cương.
- Tâm lí học đại cương.
- Tâm lí học dạy học và tâm lí học sư phạm.
- Phương pháp dạy – học môn sinh học THCS.
- Hoạt động dạy – học ở trường THCS.
- Một số chuyên đề – SKKN của bản thân và bạn bè đồng nghiệp.
- SGK – SGV sinh học 9 và một số tài liệu liên quan đến vấn đề
nghiên cứu.

Giáo viên: Huỳnh Đắc Đệ Trường THCS Hoàng Hoa Thám-Đông
Hòa
Trang 12
Đề tài: Phương pháp dạy tốt các tiết thực hành môn Sinh học 9