ti : Thc hin cỏc thớ nghim vt lý trong dy hc bc trung hc c s
Phần I . Đặt vấn đề.
Nh chúng ta đã biết , mục tiêu của giáo dục trong đó hoạt động cơ bản là
dạy học là hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh . Dạy học không chỉ
đơn thuần cung cấp cho học sinh những tri thức và kinh nghiệm mà loài ngời đã
tích luỹ đợc mà phải góp phần tích cực vào việc hình thành và phát triển nhân
cách cho học sinh theo mục tiêu đào tạo . Học sinh cùng đợc tham gia tích cực
chủ động vào các hoạt động học tập thì các phẩm chất và năng lực cá nhân cá
nhân sớm đợc hình thành và phát triển hoàn thiện. Năng động sáng tạo là những
phẩm chất cần thiết trong cuộc sống hiện đại nó phải đợc hình thành ngay khi còn
ngồi trên ghế nhà trờng .
Chính vì lẽ đó trong các môn học nói chung và môn vật lí nói riệng , việc đổi mới
phơng pháp dạy học theo hớng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh đã đ-
ợc các giáo viên áp dụng từ nhiều năm nay , trong đó phơng pháp tự nghiên cứu
giúp học sinh tự học , tự sáng tạo đợc đánh giá là phơng pháp có giá trị trí đức dục
lớn nhất.Các thí nghiệm thực hiện theo phơng pháp nghiên cứu vấn đề giúp học
sinh tự học tự sáng tạo , khuyến khích các em tự tìm tòi phát hiên vấn đề qua đó
giúp các em nắm chắc cả kiến thức lí thuyết lẫn kĩ năng thực hành . Để đạt đ-
ợc điều đó thì việc hớng dẫn học sinh sử dụng dụng cụ thí nghiệm và thực hiện
các thí nghiệm trong mỗi bài học là rất quan trọng nó có thể quyết định đến việc
thành công của tiết dạy .
Là một giáo viên dạy môn vật lí ở bậc trung học cơ sở , ta cần phải làm gì
để có thể làm tốt đợc các thí nghiệm trên lớp đồng thời hớng dẫn học sinh thực
hiện tốt đợc các thí nghiệm?
Qua thực tế giảng dạy bản thân tôi đã rút ra đợc một số kinh nghiệm về vấn
đề Thực hiện các thí nghiệm vật lí trong dạy học ở bậc trung học cơ sở , xin đ-
ợc trao đổi cùng đồng nghiệp.

.
Phần II . Nội dung
1. Cơ sở lí luận

lý 9). Cơ sở vật chất của các trờng cha đủ đáp ứng nhu cầu dạy học nh hiện nay,
Hầu hết các trờng ở ngoại thành cha có phòng học bộ môn, do đó tổ chức cho học
sinh làm thí nghiệm theo nhóm gặp nhiều khó khăn .Bài dạy thì dài ( nhất là vt
2
ti : Thc hin cỏc thớ nghim vt lý trong dy hc bc trung hc c s
lý 9 ) do đó làm thí nghiệm khó đảm bảo thời gian trong một tiết học . Một điều
quan trọng là trong xu thế đổi mới phơng pháp dạy học , với sự trình bày của
SGKcác giáo viên còn lúng túng với cách dạy có sử dụng các thí nghiệm đi kèm,
học sinh còn bỡ ngỡ với việc sử dụng các thiết bị thí nghiệm ( nhất là học sinh có
lực học trung bình, yêú) các em thờng nghịch đồ dùng thí nghiệm và biến nó
thành đồ chơi của riêng mình . Phòng thí nghiệm cha đợc xắp xếp khoa học còn là
kho chứa đồ dùng dạy học, việc lấy đồ dùng thí nghiệm cha thuận tiện . Giáo viên
chuẩn bị thí nghiệm vất vả và mất nhiều thời gian , công sức
Tất cả những nguyên nhân trên và nhiều nguyên nhân khác nữa đều ảnh h-
ởng lớn đến chất lợng sử dụng dụng cụ thí nghiệm và thực hiện các thí nghiệm vật
lí .dẫn đến chất lợng giáo dục trong các giờ dạy hiệu quả không cao.

2. Các giải pháp và ứng dụng.
a) Chuẩn bị điều kiện để thực hiện thí nghiệm

Chúng ta biết rằng để có thể lên lớp một tiết dạy thành công thì việc chuẩn
bị bài dạy vô cùng quan trọng giáo viên cần nghiên cứu kĩ bài trong SGKsách
giáo viên , tìm hiểu thêm kiến thức có liên quan ở các sách tham khảo đọc thêm
bài dạy kế sau đó (nếu có liên quan ) để giúp chúng ta hiểu vấn đề toàn diện hơn ,
tìm hiểu xem kiến thức chính của bài thí nghiệm cần cung cấp cho học sinh là
gì ? Thí nghiệm trong bài học là do giáo viên làm hay học sinh làm? hay giáo
viên và học sinh cùng làm từ đó bố trí thời gian làm thí nghiệm , bố cục không
gian cho việc làm thí nghiệm đợc hợp lí .
Trớc khi làm thí nghiệm giáo viên cần cho học sinh thu thập thông tin qua
kênh chữ, kênh hình ở SGK để xác định mục tiêu của thí nghiệm cần đạt , dụng

từ đó tìm cách khắc phục . Những thí nghiệm khó thành công giáo viên phải làm
thí nghiệm nhiều lần để rút kinh nghiệm cho học sinh làm thí nghiệm có kết quả
tốt nhất.
b) Quản lí hoạt động nhóm học sinh khi làm thí nghiệm

Với các bài thí nghiệm học sinh làm thí nghiệm theo nhóm giáo viên
Cần bố trí học sinh theo nhóm cho phù hợp ( thờng mỗi nhóm từ 6 đến 8 em ) lu ý
:
4
ti : Thc hin cỏc thớ nghim vt lý trong dy hc bc trung hc c s
- Nên chia nhóm có sự tham gia của cả học sinh nam và học sinh nữ , học sinh có
nhiêù trình độ khác nhau nh giỏi, khá ,trung bình, yếu để các em tơng trợ giúp đỡ
lẫn nhau tạo điều kiện tốt cho việc làm thí nghiệm
- Giao nhiệm vụ cho nhóm trởng, nhóm phó : Nhóm trởng nhận, trả dụng cụ thí
nghiệm điều khiển các bạn trong nhóm cùng làm thí nghiệm . Nhóm phó (th kí )
ghi chép lại các kết quả thí nghiệm , hiện tợng thí nghiệm cần quan tâm
- Các thành viên trong nhóm đợc nhóm trởng phân công chịu trách nhiệm (hoặc
giám sát) một công việc nào đó.
- Mọi thành viên trong nhóm đều phải có trách nhiệm để hoàn thành thí nghiệm
và đảm bảo an toàn khi làm thí nghiệm
Ví dụ trong bài thực hành Kiểm nghiệm mối quan hệ Q tỉ lệ với I
2
Sau khi
giáo viên nắm rõ yêu cầu của bài thực hành ,dụng cụ thí nghiệm cần thiết ,cách
tiến hành thí nghiệm giáo viên lu ý học sinh về tính an toàn trong khi thí
nghiệm ,lu ý học sinh để dảm bảo thời gian làm thí nghiệm không nên chờ cho
nhiệt độ nớc trong cốc đun trở lại nhiệt độ ban đầu ( nh trong sách giáo khoa h-
ớng dẫn ) mà nên lấy một lợng nớc nh cũ trong bình nớc( khi lấy lần đầu) để làm
tiếp thí nghiệm lần 2 ; Bố trí thí nghiệm tránh để nhiệt kế chạm vào dây đốt, phải
dùng lợng nớc tơng đối lớn để làm giảm sai số trong phép đo (vì trong thí

Ví dụ trong thí nghiệm: Kiểm tra sự khúc xạ của tia sáng truyền từ nớc
sang không khí sách giáo khoa vật lí 9 đa ra phơng án thí nghiệm dùng phơng
pháp che khuất nhng học sinh có thể đa ra phơng án khác nh : Để nguồn sáng
trong nớc chiếu ánh sáng từ đáy bình lên , hoặc để nguồn sáng ở ngoài chiếu ánh
sáng qua đáy bình qua nớc rồi ra không khí . Giáo viên giúp học sinh cân nhắc
xem có thể dùng phơng án nào dễ thực hiện nhất và sẽ thực hiện theo phơng án đó
. Hoặc trong thí nghiệm của bài Hiện tợng cảm ứng điện từ thí nghiệm 2 dùng
nam châm điện để tạo ra dòng điện cảm ứng sáchgiáo khoa đa ra hai trờng hợp:
Trong khi đóng hoặc trong khi ngắt mạch điện có dòng điện cảm ứng ở cuộn dây
kín .Giáo viên đặt vấn đề thêm cho học sinh : Có thể mắc thêm dụng cụ gì ở thí
nghiệm hình 31.3 để sau khi đóng K cũng có dòng điện cảm ứng ở cuộn dây ?
Học sinh có thể trả lời : mắc thêm biến trở vào mạch và những lúc di chuyển con
chạy của biến trở cũng có dòng điện cảm ứng ở trong cuộn dây.
*Nếu thí nghiệm do giáo viên biểu diễn với sự tham gia tích cực của học
sinh thì cần chọn nơi bố trí thí nghiệm cho học sinh dễ quan sát giáo viên dễ thực
hiện , bố trí thí nghiệm không đợc lộn xộn gây khó khăn cho việc quan sát của
học sinh và không làm cản trở thao tác thí nghiệm của giáo viên . Đối với các bài
thí nghiệm điện có mắc vôn kế, am pe kế thì cần nối kín mạch điện trớc , các
dụng cụ hỗ trơ nối sau , dùng dây màu để phân biệt các cực của nguồn điện (th-
6
ti : Thc hin cỏc thớ nghim vt lý trong dy hc bc trung hc c s
ờng dùng dây màu đỏ nối với cực dơng , dây màu đen hoặc xanh nối với cực âm ).
Những thí nghiệm có dụng cụ đo nh vôn kế, am pe kế thì cần hiệu chỉnh số không
trớc khi thí nghiệm , sử dụng thang đo cho phù hợp để làm giảm sai số trong phép
đo. Cần lu ý học sinh mắc xong mạch điện, cha đóng khoá K mà mời giáo viên
đến để kiểm tra cách mắc mạch điện rồi mới đóng K ( nhất là đối với học sinh
lớp 7) Ví dụ làm thí nghiệm về sự phụ thuộc của dòng điện vào hiệu điện thế
trong bài 1 (sách giáo khoa vật lý 9) để mắc mạch điện nh hình 1.1 nên dùng dây
đỏ nối từ cực dơng của nguồn điện qua công tắc đến am pe kế, đến điện trở khảo
sát và kết thúc bằng dây xanh nối với cực âm của nguồn điện ,vôn kế là dụng cụ

II trong toàn huyện . Kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tế của
học sinh tơng đối tốt
Kết quả Cụ thể

Năm học
Mức độ áp dụng biện pháp trên
vào dạy học
Chất lợng bộ
môn
( Tính theo
%)
Số học sinh làm
đợc câu hỏi , bài
tập vận dụng áp
dụng kiến thức
vào thực tế
(Tính theo %)
2001-2002
Thí nghiệm do giáo viên
làm , học sinh tham gia tích cực
80% 60%
2002-2003
2003-2004
Giáo viên đã có triển khai thí
nghiệm cho học sinh làm theo
nhóm, nhng cha thờng xuyên
85% -> 90% 80% -> 85%
2004-2005
Giáo viên có áp dụng các biện
pháp nêu trên nhng cha triệt để

học một cách có hiệu quả,cách làm thí nghiệm ở một số bài thí
nghiệm khó thành công và đảm bảo đủ thời gian như bài –Thực
hành và kiểm tra thực hành nghiểm nghiệm lại mối quan hệ Qtỉ lệ
I
2;
;
thí nghiệm về gương phẳng H5.3 SGK vật lý 7. . .
- Việc ra đề thi học sinh giỏi các cấp câøn ra sát với chương trình
học của học sinh lớp 9 không nên ra trứơc chương trình học, à vào
những phần học sinh chưa được học
9
Đề tài : Thực hiện các thí nghiệm vật lý trong dạy học ở bậc trung học cơ sở
- Đề nghò với bộ giáo dục điều chỉnh phân phối chương trình cần
bổsung thêm các tiết bài tập (nhất là ở các khối lớp 8,9) để học sinh
được luyện kỹ năng giải bài tập,giáo viên có thời gian rèn kỹ năng
giải bài tập cho học sinh
2- Đối với trường học,
- Hàng năm cần bổ sung thêm các trang thiết bò phục vụ cho việc
giảng dạy ,có kế hoạch thay thế các đồ dùng đã cũ, hỏng không còn
sử dụng được hoặc sử dụng nhưng thiếu chính xác.
- Tham mưu với đòa phương hỗ trợ kinh phí để xây dựng các phòng
chức năng, phòng học bộ môn tạo điều kiện tốt cho việc hoạt đông
nhóm , làm thí nghiệm của học sinh, giúp học sinh tích cực hoạt
động
- Giáo viên phụ trách thí nghiệm đầu năm cần lên kế hoach mua
sắm,sửa chữa các đồ dùng thí nghiệm chất lượng không tốt, cùng hỗ
trợ giáo viên chuẩn bò các thí nghiệm cho tiết dạy,và hỗ trợ giáo
viên trong các giờ thực hành.
3- Đối với tổ chuyên môn
- Cần tổ chức chuyên đề về phương pháp tổ chức hoạt động nhóm