Hoàn thiện pháp luật báo chí: Nhu cầu bức thiết của thực tiễn
Ngày nay, nói đến Nhà nước điều hành tốt là nói đến Nhà nước thực hiện được các tiêu chí
về quản trị quốc gia...
Ngày nay, nói đến Nhà nước điều hành tốt là nói đến Nhà nước thực hiện được các tiêu
chí về quản trị quốc gia. Đó là: tính hiệu quả, hiệu lực của Nhà nước; chất lượng thực hiện
các chính sách cao, điều tiết tốt, kịp thời; thượng tôn pháp luật; kiểm soát và chế tài tham
nhũng thành công; thực hiện báo cáo giải trình tường minh trong các cơ quan công quyền
và trong mọi thiết chế xã hội; giữ được ổn định chính trị, khắc phục các nguy cơ khủng
hoảng, có hướng phát triển quốc gia hợp quy luật; truyền thông đại chúng phát triển lành
mạnh, góp phần phát huy dân chủ, tiến bộ xã hội. Như vậy, thượng tôn pháp luật là một
tiêu chí không thể thiếu để quản trị quốc gia. Các nước công nghiệp phát triển và rất nhiều
nước trên thế giới đều chú trọng đến việc hoàn thiện hệ thống luật pháp (trong đó có Luật
Báo chí). Pháp luật nước Đức quy định rằng: các bộ luật về các lĩnh vực thường có giá trị
trong 07 năm, ngoài thời gian đó phải kiện toàn, hoàn chỉnh, do thực tiễn cuộc sống ngày
nay biến đổi rất nhanh. Đối với nước ta, Luật Báo chí sửa đổi năm 1999 đến nay đã 10
năm, vẫn còn một số điều, mục mới dừng ở mức độ nguyên tắc chung, khái lược, phù hợp
với sự phát triển của báo chí thời gian đó, đến nay không còn phù hợp nữa. Thực tiễn cuộc
sống và hoạt động báo chí đang đòi hỏi phải chỉnh lý, hoàn thiện lại Luật Báo chí.
1. Một số yêu cầu và nguyên tắc cơ bản
1.1. Yêu cầu tiếp tục hoàn thiện Luật Báo chí
Trước hết, xã hội Việt Nam đang phát triển theo con đường công nghiệp hóa, hiện đại
hóa và hội nhập với định hướng XHCN đặc thù Việt Nam, nên việc tăng cường pháp chế
XHCN, hoàn chỉnh hệ thống pháp luật, kể cả Luật Báo chí để phù hợp với các bước tiến
hiện nay và sắp tới là đòi hỏi bức thiết, khách quan. Đời sống hiện đại yêu cầu mọi hoạt
động, trong đó hoạt động truyền thông đại chúng phải được chế tài bằng luật pháp rõ ràng,
công minh. Các phương tiện truyền thông đại chúng ngày càng mở rộng về quy mô, đa
dạng về hình thức, phương tiện, hiện đại về công nghệ; công chúng ngày càng có văn hóa
hơn, văn minh hơn, đông đảo hơn; tác động qua lại với các hiện tượng xã hội khác ngày
càng lớn hơn; nên luật về báo chí hay về các phương tiện truyền thông đại chúng phải
tương thích với với cả hệ thống luật và đời sống hiện đại. Hiện nay, nước ta là thành viên
WTO, có nhiều quan hệ song phương, đa phương với đa quốc gia, đa tổ chức, đa lĩnh vực.

Hiện nay Chính phủ đã ban hành và tổ chức triển khai thực hiện Chiến lược phát triển
thông tin đến năm 2010. Tuy nhiên, hoạt động báo chí trong sự nghiệp công nghiệp hoá,
hiện đại hoá, trong quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và nhất là sự bùng nổ
của thông tin toàn cầu... đang đặt ra những yêu cầu mới về quy hoạch báo chí. Chắc chắn,
ngành chức năng vẫn phải sớm xây dựng Chiến lược phát triển thông tin lâu dài hơn (từ
30-50 năm), gắn với kinh tế, văn hóa, xã hội và an ninh cho đất nước; và luật pháp chung
cũng như luật về báo chí cũng cần dựa vào chiến lược đó để được soạn thảo và ban hành.
Những điều kiện trên ảnh hưởng mạnh mẽ, sâu sắc đến hoạt động báo chí, làm phát
sinh, phát triển những quan hệ xã hội mới phức tạp hơn, nhiều tầng nấc hơn trong lĩnh vực
truyền thông đại chúng mà Luật Báo chí hiện hành chưa bao quát hết. Chính thực tiễn đã
đặt ra yêu cầu thúc bách là phải chỉnh lý, hoàn thiện Luật Báo chí với những quy định mới
mang đầy đủ tính quy phạm, khả thi, phù hợp với tình hình trong nước và quốc tế, nhằm
bảo đảm nguyên tắc xuyên suốt là: vừa quản lý một cách khoa học, văn minh, dân chủ,
hiệu quả, lại tạo điều kiện để lĩnh vực truyền thông đại chúng ngày càng phát triển mạnh,
hội nhập chủ động cùng khu vực và quốc tế.
1.2. Một số nguyên tắc cơ bản
Trên thế giới, những quốc gia nào có luật báo chí đều xem xét toàn diện, hệ thống nhiều
vấn đề, lĩnh vực, hoạt động gắn kết với truyền thông đại chúng, chính trị, kinh tế, văn hóa -
xã hội để kiện toàn, hoàn thiện không ngừng luật về báo chí (có nước có luật chung về các
phương tiện thông tin đại chúng, có nước có thêm cả luật về phát thanh, truyền hình, báo
trên mạng v.v..). Thể chế pháp lý xung quanh các hoạt động cơ bản của báo chí thường
được tính toán đến khi xây dựng luật pháp vừa có giải điều tiết rộng, nhưng rất đặc thù.
Khi xây dựng luật về báo chí cần chú ý phân biệt rõ các lĩnh vực đặc thù và liên quan để
khỏi trùng lặp với luật khác. Có thể thấy những nguyên tắc, yếu tố sau cần được xem xét
tới:
- Hoạt động thu thập thông tin, tiếp cận thông tin, cung cấp thông tin (2);
- Các nhà báo cần được pháp luật bảo vệ trước các nghĩa vụ dân sự, hình sự, hành chính
trong tác nghiệp (Ví dụ khi nhà báo công bố thông tin, tài liệu thu được mà có quan hệ với
các nghĩa vụ đó);
- Chú trọng việc bảo vệ nguồn tin (người cấp tin); các hệ thống đăng ký, cấp phép cho

bản Dự thảo Luật (lần thứ 11) như sau:
2.1. Đối với các điều, khoản cụ thể:
- Tại Điều 1 của Dự thảo, đề nghị nên chỉnh sửa: Luật này quy định về tổ chức và hoạt
động báo chí, quản lý nhà nước về hoạt động báo chí, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá
nhân tham gia hoạt động báo chí. Và như vậy, Điều 2 phải là: Luật này áp dụng đối với cơ
quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động báo chí; cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan
đến hoạt động báo chí và cơ quan quản lý nhà nước về báo chí.
- Điều 5 của Dự thảo có liệt kê các loại hình báo chí, “bao gồm: báo in, báo nói, báo
hình, báo điện tử” theo chúng tôi là chưa đầy đủ và toàn diện. Trong một cơ quan báo chí
hiện có sự đan xen bổ sung của nhiều loại hình, không nên coi mỗi cơ quan báo chí là một
loại hình đơn nhất kiểu cũ. Vì thế, đề nghị nên bổ sung thêm sau cụm từ “báo điện tử” là
cụm từ: “và các loại hình báo chí mang tính truyền thông đa phương tiện”.
- Tại Khoản 4 Điều 9 của Dự thảo Luật có thuật ngữ “Người làm báo”. Vì thế, ở phần
“Giải thích từ ngữ” của Điều 9 cần làm rõ thuật ngữ đó (hoặc nên chăng thay bằng dùng từ
“nhà báo chuyên nghiệp”). Hình thức ấn phẩm “Bản tin” cũng cần được giải thích rõ ràng;
Khoản 3 Điều 12 nên định nghĩa rõ “Bí mật đời tư của cá nhân”; Khoản 4 thì có thể thêm
cụm từ nhằm chế tài việc “gây mất ổn định tình hình kinh tế, văn hóa - xã hội và tâm lý
công chúng”.
- Tại Điều 12 Khoản 2 của Dự thảo Luật, nên thay cụm “lối sống dâm ô, đồi trụy” bằng
cụm từ “Lối sống phản văn hóa” đúng hơn. Khoản 3 Điều 17 có cụm từ “hướng dẫn dư
luận”, nên thay bằng “định hướng dư luận”; Điều 18 nên quy định rõ hơn về các hoạt động
tác nghiệp như chụp ảnh, quay phim, sử dụng hình ảnh đăng phát trên các phương tiện
thông tin đại chúng.
- Khoản 3 Điều 19 của Dự thảo Luật quy định nhiệm vụ, quyền hạn của nhà báo có cụm
từ “làm việc vi phạm pháp luật” nên thay bằng: “ứng xử hay thực hiện hành vi vi phạm
pháp luật”. Khoản 10 cần quy định cụ thể hơn, có biện pháp chế tài đối với việc xúc phạm
nhà báo và các phương tiện hành nghề của nhà báo khi tác nghiệp.
- Về vấn đề cải chính trên báo chí, Điều 21 của Dự thảo Luật quy định hơi dài mà khó
bao quát hết, vì thế nên dừng ở chỗ: “Khi có văn bản kết luận của cơ quan nhà nước có
thẩm quyền về vi phạm pháp luật trong nội dung thông tin trên báo chí” cần phải đăng,

- Thứ tư, hiện cơ quan báo chí tham gia ngày càng nhiều vào các hoạt động kinh doanh -
dịch vụ xã hội như tổ chức các giải thể thao, giải hoa hậu và nhiều hoạt động kinh doanh
khác, nên Dự luật cần quy định cụ thể các hoạt động dịch vụ xã hội của báo chí để tránh
việc báo chí có thể đi chệch định hướng và tôn chỉ.
3. Kết luận
Ngày nay, khi soạn thảo Luật báo chí, Luật các phương tiện thông tin đại chúng..., các
cơ quan chức năng, chuyên gia đều rất chú trọng đến những xu hướng phát triển của truyền