Lời cảm ơn
Tôi xin chân thành cảm ơn các tập thể, cá nhân đã giúp đỡ nhiệt tình để tôi hoàn
thành bài tậpGiúp học sinh lớp 4,5 học tốt phân môn tập làm văn.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban giám hiệu, tập thể giáo viên và học sinh trờng
tiểu học thị trấn Đồi Ngô - đặc biệt là cô giáo hiệu trởng Đỗ Thị Huệ đã tạo điều kiện
giúp đỡ để tôi nghiên cứu, kiểm chứng và thực hiện bài tập nghiên cứu khoa học này.
Do thời gian hạn hẹp, do trình dộ bản thân ít nhièu còn có những hạn chế. Rất
mong sự đóng góp chân thành của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp, các độc giả
để đề tài này hoàn hảo hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Đồi Ngô, tháng 4 năm 2005.
Phần mở đầu.
1
I-Lý do chọn đề tài.
Mục tiêu giáo dục của Đảng ta chỉ rõ Giáo dục đào tạo nhằm đào tạo con ngời
toàn diện Sự nghiệp giáo dục hiện nay đang là vấn đề bức xúc nhất, trăn trở nhất của
toàn xã hội, giáo dục là nhiệm vụ then chốt.
Nghị quyết trung ơng 2 khoá VIII cũng nêu rõ:Giáo dục đào tạo là quốc sách
hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dỡng nhân tài. Là ngời giáo viên
tiểu học mỗi chúng ta ai cũng phải suy nghĩ và hành động nh thế nào để đa sự nghiệp
giáo dục nớc nhà có những bớc chuyển biến mới, đáp ứng thời cơ và thách thức hiện nay
của toàn xã hội. Thế kỷ 21, thế kỷ của khoa học kỹ thuật hiện đại. Thực trạng giáo
dục hiện nay để giáo dục phát triển đồng đều, có chất lợng, đó là vấn đề nan giải, là bài
toán cha tìm ra đáp số tối u.
Bậc tiểu học là bậc học nền tảng, các hoạt động học tập trên lớp, hoạt động giáo
dục ngoài giờ lên lớp cũng nh các hoạt động giáo dục khác giúp học sinh phát triển toàn
diện. Phân môn Tập làm văn của môn Tiếng việt ở tiểu học nhiều năm qua chất lợng ch-
a cao. Qua thực tế nhiều năm giảng dạy ở lớp 4,5 tôi thấy học sinh viết còn khô khan,
lủng củng, cha sát yêu cầu của đề, chữ thì xấu và còn sai lỗi về nhiều phơng diện, bố cục
cha đúng, câu sai ngữ pháp, diễn đạt rờm , việc sử dụng kiến thức tiếng Việt còn hạn
chế Học sinh phần nhiều còn ngại học tập làm văn, mặc dù học tốt các môn khác.

+Đối chiếu, so sánh.
+Đọc tài liệu.
Phần Nội dung
Ch ơng I : Cơ sở lý luận.
3
1-Lý luận chung:
Trong môn Tiếng Việt phân môn Tập làm văn ở tiểu học học sinh đợc học từ lớp 2
đến lớp 5 với hình thức, nội dung, thể loại từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, từ cụ
thể đến trừu tợng. Đây là cơ sở nền móng cho việc hcọ tập bộ môn này các lớp học trên.
Đối với học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 4,5 nói riêng học tập làm văn
học sinh phải biết sử dụng ngôn ngữ (nói, viết) để xây dựng văn bản trên cơ sở thừa h-
ởng các kiến thức của môn Tiếng Việt nhằm đảm bảo đợc: Nắm bắt thể loại, nội dung,
nghệ thuật viết, sử dụng từ, sắp xếp ý, bố cục, trình bày và là kết quả của sự quan sát,
liên tởng thể hiện tình cảm, xúc cảm học sinh thể hiện bằng văn bản (bài tập làm
văn); giúp các em hình thành 2 kỹ năng cơ bản: Nói viết. Khi hai kỹ năng này thực
hiện hiệu quả cao thì tạo bớc đệm vững chắc cho sự hứng thú, say mê, sáng tạo, tạo khả
năng giao tiếp bằng ngôn ngữ, là cơ sở để học tốt các môn học khác, không có tình trạng
học lệch. Tập làm văn cũng là việc thể hiện kết quả của quá trình học tập các phân môn:
tập đọc, từ ngữ - ngữ pháp, chính tả, kể chuyện hình thành cho các em khả năng giao
tiếp, t duy bằng ngôn ngữ, kỹ năng viết, sản sinh văn bản, trình bày văn bản (nói
viết).
Phân môn Tập làm văn còn giáo dục các em lòng tự tin, tự khẳng định và thể hiện
khả năng giao tiếp trớc mọi ngời. Giáo dục t tởng, tình cảm yeu thiên nhiên, yêu quê h-
ơng đất nớc và góp phần giáo dục nhân cách trẻ.
2-Yêu cầu về kiến thức kỹ năng:
Học sinh có những hiểu biết ban đầu một cách tơng đối có hệ thống về các thể
loại thông thờng; gần gũi với cuộc sống; miêu tả (tả đồ vật, cây cối, loài vật, phong
cảnh, tả ngời, tả cảnh sinh hoạt); kể chuyện, tờng thuật, viết th, đơn từ.
Học sinh hình thành hai kỹ năng cơ bản: Nói viết thôgn qua thực hành các thể
laọi tập làm văn, học sinh có khả năng xây dựng một văn bản (bài nói hoặc viết) hoàn

+Thông thờng các em thích học các môn học khác hơn, trong số đó có một số các
em rất ngại.
+Phân môn tập làm văn rất quan trọng, cần thiết, phải chú ý cho học sinh trau dồi
ở tất cả các tiết: quan sát, tìm ý, lập dàn bài, làm miệng,
Làm viết, trả bài. Đúng: 87%, sai: 13%.
Việc đánh giá bài viết của học sinh: Đánh giá - nhận xét vô t, khách quan, chi tiết,
rõ ràng. Song vẫn tồn tại: Việc chấm chữa bài còn một số khâu qua loa, cha hớng dẫn
cho học sinh cách chữa và khắc phục lỗi sai một cách cụ thể.
3-Về phía học sinh:
Khảo sát kết quả củabài thi cuối kỳ I (năm học 2004-2005)
5
Lớp S.lợng Giỏi Khá Trung bình Yếu Ghi
bài SL % SL % SL % SL % chú
4A 36 9 25 10 27.7 15 41.8 2 5.5
5A 32 9 28.1 11 34.4 11 34.4 1 3.1
Khảo sát đột xuất vở học sinh (ngày 10/3/2005)
Lớp S.lợng Giỏi Khá Trung bình Yếu Ghi
bài SL % SL % SL % S
L
% chú
4A 36 11 30.6 13 36.2 10 27.7 2 5.5
5A 32 11 34.20 12 37.5 8 25 1 3.1
Đánh giá cụ thể nh sau:
Lớp SL Hiểu đề Bài đủ ý,
diễn đạt gọn
Bố cục rõ
ràng
Câu văn có
hình ảnh
Trình bày đẹp,

vụ.
2-Quá trình dạy học:
Chúng ta đã biết tập làm văn không phải tuân theo một cách máy móc theo công
thớc có sẵn nh toán học mà phải linh hoạt, sáng tạo. Trong quá trình học tập hcọ sinh
phải chủ động dới sự hớng dẫn, tổ chức của thầy để thực hiện tốt các khâu: Tìm hiểu đề,
quan sát tìm ý, xay dựng ý, lập dàn bài, bố cục, diễn đạt (ngôn ngữ nói viết) Đồng
thời phải biết vận dụng nghệ thuật miêu tả, kể so sánh, nhân hoá, dùng từ láy, phép
liên tởng một cách kheo léo, có hiệu quả để nâng cao chất lợng tập làm văn. Giáo viên
chú ý phân loại đối tợng học sinh để phát huy mặt mạnh, khắc phục mặt yếu, cần chú
trọng một số khâu cơ bản sau:
2.1: Tìm hiểu đề, quan sát tìm ý, xây dựng nội dung:
Đây là khâu rất quan trọng. Học sinh phải đọc và hiểu đề (nắm thể loại, kiểu bài,
yêu cầu trọng tâm). Phần này có em vẫn còn mắc sai lầm (lạc đề) chủ yếu là học sinh
yếu. Giáo viên không đợc xem nhẹ, qua loa, sơ sài, cần chú ý tổ chức hoạt động đối với
đối tợng: Giỏi khá, trung bình, yếu để hớng cho các em xây dựng dàn ý công phu và
chi tiết khâu tìm hiểu đề cần:
+Học sinh đọc kỹ đề (đọc thầm, nhẩm, đọc thành tiếng), học sinh yếu phải đọc
nhiều lần. Học sinh đọc, xác định và nêu đợc: Đề thuộc thể loại nào? Yêu cầu trọng tâm
là gì? (nhất là đối với học sinh lớp 4 ở đầu năm học).
7
+Học sinh bám sát yêu cầu đề, huy động vốn thực tế để tìm ý, xây dựng dàn bài
chi tiết.
Việc nắm chắc đề đóng góp nhiều vào kết quả làm bài vì các em rất hiếu động, dễ
quên, sự chú ý cha cao có một số đề các em hay nhầm lẫn.
Ví dụ: Cuối kỳ 2 lớp 4 có đề sau:
Đề 1: Em hãy thuật lại một việc tốt mà em đã làm ở gia đình.
Đề 2: Em hãy thuật lại một việc tốt mà em đã làm hoặc đã chứng kiến tại nơi em
ở (hoặc ở trờng, ở lớp).
Giáo viên phải cho học sinh so sánh đối chiếu sự khác nhau:
Đề Yêu cầu thuật chuyện Nơi xảy ra

cờ); lá cờ đợc từ từ kéo lên đỉnh cột cờ.
+Trong lúc chào cờ: âm thanh khung cảnh thiên nhiên có gì chú ý.
*Sau lễ chào cờ có những điều gì xảy ra.
+Nhận xét của lớp trực, lời nhận xét của ban giám hiệu, liên đội trởng công bố
kết quả thi đua tuần trớc và phát động thi đua tuần.
+Học sinh vào lớp, sân trờng lúc này nh thế nào? Em nghe đợc âm thanh gì?
Song song với bớc chuẩn bị xây dựng nội dung điều cần thiết là làm cho học sinh
quan sát thực tế, ở lớp 4, 5 chỉ có một số thể loại: Tả đồ vật, tả cây cối, tả ngời, tả cảnh
sinh hoạt, tả cảnh. Giáo viên chú ý rèn kỹ năng quan sát. Học sinh gần gũi với thiên
nhiên, bằng các giác quan và vận dụng vào bài làm phù hợp với quy luật nhận thức từ
trực quan sinh động đến t duy trừu tợng và từ đó đến thực tiễn.
Mỗi cá nhân tự khám phá những nét độc đáo, đặc biệt của đối tợng về hình ảnh,
màu sắc, âm thanh gắn với cảm xúc, kỷ niệm, với cuộc sống cá nhân của mỗi học sinh.
Từ dó gắn chặt với hoạt động liên tởng, so sánh, tởng tợng Giúp các em tìm từ ngữ
diễn tả đúng và sinh động. Các em biét lựa chọn trình tự (trình tự không gian, thời gian,
tâm lý). Tổ chức tốt tiết quan sát, tìm ý thì các em sẽ có vấn hình ảnh của cảnh để tả.
2.2: H ớng dẫn học sinh viét diễn dạt những câu văn hay, có hình ảnh nghệ
thuật.
Từ thực tế, yêu cầu này chỉ đạt 33,3% (lớp 4, 37,5% (lớp 5). Vậy để nâng cao chất
lợng, giúp các em học tốt phân môn tập làm văn thì giáo viên phải làm thế nào? Làm sao
để câu văn hay, có hình ảnh, không gò bó, không rập khuôn, tự nhiên? Có là giáo viên
đọc cho học sinh chép và vận dụng? Không thể làm nh vậy v vì nh thế học sinh sẽ thụ
động, mất tính sáng tạo, tởng tợng, mai một đi ý thức liên tởng. Ta có thể chú ý rèn
trong tiết quan sát tìm ý, làm miệng, tiết trả bài. Qua các tiết này không những các
em tự sửa cho mình mà còn học tập nhiều từ bạn
2.2.1-Luyện cách viết mở bài kết luận:
a-Mở bài:
Thông thờng các em có nhiều cách mở bài, có thể trực tiếp, có thể gián tiếp,
không nên gò bó, bắt buộc các em, có thể mở bài bằng câu văn hay đoạn văn.
9

Trong quá trnh dạy học, giáo viên chú ý gợi mở cho học sinh tởng tợng lối nhân
hoá giàu cảm xúc, lối so sánh
10
Ví dụ: Khi học sinh trình bày sự quan sát thực tế cây hoa, vờn rau (lớp 4 hình ảnh
bà, cảnh sân trờng vắng vẻ (lớp 5 có thể dùng cách gợi mở sau:
Học sinh nêu Giáo viên gợi mở Kết quả học sinh nêu đợc
Những luống bắp
cải tròn xoe xanh
tốt, dòng nớc mát
làm nó bừng tỉnh.
Em tởng tợng điều
gì khi tới nớc mát
cho rau?
Khi dòng nớc mát vỗ về lên làn da mịn màng
của nó, hàng bắp cải tròn xoe mắt nhìn em,
chúng há miệng thật rộng dđ cời, để tận h-
ởng sự ngọt ngào mà em đã ban tặng
Bớc chân em xa
dần chỉ còn thấy
thấp thoáng cánh
hoa rung rinh trớc
gió
Em hình dung xem
hoa đang làm gì
vậy?
Dới ánh nắng xuân ấm áp, bớc chân em nh
vui hơn khi những cánh hoa nhỏ xíu vẫy
chào em, thầm cảm ơn cô chủ tốt bụng
Lng bà đã còng
gần khoé mắt là

quê hơng đất nớc, tình cảm gia đình bạn bè
2.3: Cần phối hợp hài hoà những kiến thức của môn Tiếng Việt, tích luỹ vốn
sống.
*Muốn thực hiện tốt yêu cầu này thì cũng có khó khăn song lại dễ thực hiện
trong quá trình giảng dạy của giáo viên. Để học sinh học tập tốt phân môn tập làm văn,
hứng thú, say mê, sáng tạo thì giáo viên phải biết kết hợp hài hoà giữa các phân môn: Từ
ngữ, ngữ pháp, tập đọc, chính tả, kể chuyện
Hớng thực thi đó là:
+Hớng dẫn cho các em đọc tốt, đọc hiểu (qua tập dọc) cho các em nhận xét và
tìm ra dợc: cảm thụ nội dung, học tập nghệ thuật viết của tác giả.
Ví dụ: Núi dựng cheo leo hồ lặng im
Lá rừng với gió ngân se sẽ
(Trên hồ Ba Bể Tiếng việt 4)
Đồng chiêm phả nắng lên không
Cánh cò dẫn gió qua thung lúa vàng
Gió nâng tiếng hát chói chang
Long lanh lỡi hái liếm ngang chân trời
(Tiếng hát mùa gặt TV5 Nguyễn Duy)

+Rèn cho học sinh viết đúng câu, viết câu đủ thành phần, cách dùng từ, diễn đạt
phải hiểu đợc nghĩa của từ để sử dụng. Trong phân môn từ ngữ, ngữ pháp hớng dẫn
cho học sinh tạo vốn từ hay, phong phú, chẳng hạn gầy có nhiều từ gần nghĩa nh:
khô đét, xơng xẩu, hom hem, lép kẹp Từ đẹp: Trông dễ mến, xinh xắn, xinh xẻo
Dùng dấu câu phù hợp, theo mục đích phát ngôn.
+Quá trình dạy học hớng cho các em tự nêu ra, cảm thụ đoạn văn hay, từ hay.
Lập sổ tay tích luỹ văn học.
Ví dụ: Trong bài Mùa thảo quả- Tiếng việt 5 học cách miêu tả hơng thơm
của thảo quả:quện vào nếp khăn, nếp áo.
Bài Những chú gà xóm tôi TV 4 học cách tả con gà trống bộ giò cao, cổ
ngắn, mỏ búp chuối, mào cờ, ức ỡn ra đằng trớc.

2.4-Bố cục trình bày bài luyện tập làm văn nói viết:
2.4.1: Bố cục và trình bày bài văn.
Đđây là một trong những vấn đề đợc đề cập đến rất nhiều nhng lỗi về bố cục mà
học sinh hay mắc nhất là đối với học sinh lớp 4 (các em ở lớp 3 cha thành thạo với việc
13
lựa chọn bố cục bài), nên bố cục cha tốt (ở đầu năm học ) Trớc khi xây dựng dàn bài
cũng nh trớc khi làm bài hớng để các em bố cục bài theo 3 phần: Mở bài, thân bài, kết
luận; cách sử dụng dấu câu, rèn chữ viết, cách trình bày. Thờng xuyên lu ý cách trình
bày nh sau (bài viết):
Điểm Lời phê của thầy cô giáo
Lề giả ghi lỗi
sai, lỗi chữa
Bài làm
2.4.2: Luyện tập làm văn nói, viết (làm miệng, làm viết)
*Tập làm văn miệng:
Học sinh đợc luyện tập cả độc thoại và hội thoại, ở lớp 4,5 dành thời gian hơn
cho độc thoại. ở tiểu học, chơng trình chủ yếu hớng vào các cuộc độc thoại hài hoà, các
cuộc độc thoại đơn giản và tính chất nghi thức.
Tập làm văn nói đòi hỏi phải cho học sinh luyện tập nhiều kỹ năng đa dạng. Muốn
nói tốt thì cần phải biết nghe tốt, lúc nghe phải biết tổng hợp ý nghãi lời nói và sắc thái
tình cảm, cảm xúc, ngữ điệu, nét mặt, dáng điệu của ngời nói. để nói tốt học sinh có thể
trình bày theo các cách:
-Nói một đoạn, nói một phấn.
-Nói một ý, hai ý, ba ý.
-Nói cả bài (đối với học sinh khá giỏi)
Cần tạo cho các em kỹ năng nói lu loát, tự tin, sửa lỗi thoải mái, không gây hụt
hẫng Học sinh đợc nhận xét bài nói lẫn nhau về ý, lời, cách diễn đạt và cách dùng từ.
*Tập làm văn viết:
Các kỹ năng về ngữ âm, chữ viết, dùng từ, viết câu do các phân môn: tập viết,
chính tả, tập đọc, ngữ pháp, từ ngữ rèn luyện các em chịu khó viết, tập dùng từ, đặt câu,

3-Kết quả:
Giúp học sinh lớp 4,5 học tốt phân môn tập làm văn là cả một quá trình ngời
giáo viên phải thực sự chú trọng, chịu khó, đầu tơ đúng mức vào việc giảng dạy, nhất là
đối với môn Tiếng Việt. Trong quá trình dạy học tôi đã chú ý tích cực hoá quá trình học
tập của học sinh, không khí học tập trong lớp thực sự thoải mái, học sinh không còn ngại
học nữa, số lợng bài làm yếu giảm, số bài khá giỏi tăng lên nhiều, các em viết bài hay,
có cảm xúc và giàu hình ảnh
Kết quả thi định kỳ lần 3 (22/3/2005) ở lớp 4A, 5A đạt nh sau:
Lớp S.lợng Giỏi Khá Trung bình Yếu Ghi
bài SL % SL % SL % S
L
% chú
15
4A 36 11 33.3 15 41.8 5 22.2 1 2.7
5A 32 11 37.5 14 43.8 8 15.6 1 3.1
Cụ thể nh sau:
Lớp SL
Hiểu đề Bài đủ ý,
diễn đạt gọn
Bố cục rõ
ràng
Câu văn có
hình ảnh
Trình bày đẹp,
khoa học
Viết ít sai lỗi
bài SL % SL % SL % SL % SL % SL %
4A 36 34 94.4 30 83.3 31 86.1 17 47.2 27 75 25 69.4
5A 32 32 100 30 93.7 31 96.8 20 62.5 27 87.5 26 81.3
Quá trình dạy học phân môn Tập làm văn đã trở thành các môn học yêu thích

Tổ chức các đợt ngoại khoá theo các chủ đềquê hơng, mái trờng thầy và
cô,anh bộ đội Cụ Hồ, Bác Hồ - Đảng kính yêu; Hái hoa văn học
3-Đối với Phòng, Sở Giáo dục:
Hàng năm tổ chức trại sáng tác thơ văn (vào dịp hè) cho học sinh tiểu học.
Phụ lục
(Phiếu điều tra giáo viên)
Xin đồng chí vui lòng cho biết:
17
1-Tình hình học phân môn tập làm văn ở lớp học của đồng chí giảng dạy nh thế
nào?
-Thích: %; Không thích: %; Bình thờng: %.
2-Hãy điền dấu x vào ô trống tơng ứng mà đồng chí cho là Đúng hoặc Sai cho ý
kiến sau:
Phân môn tập làm văn rất quan trọng và cần thiết vì thế phải chú ý cho học sinh
trau dồi ở tất cả các tiết: quan sát, tìm ý, lập dàn bài, làm miệng, làm viết, trả bài
Đúng: Sai:
Chỉ cần học sinh viết đợc một bài văn hoàn chỉnh theo 3 phần và có đủ nội
dung.
Đúng: Sai:
Cần thiết phải trau dồi cho học sinh cách viết văn có hình ảnh, cảm xúc.
Cần thiết: Không cần thiết:
3-Đồng chí cho biết phân phối chơng trình của phân môn tập làm văn ở lớp 4,5
nh thế nào?
Lớp 4: tiết/tuần.
Lớp 5: tiết/tuần.
Xin chân thành cảm ơn đồng chí!
Ngày 29 tháng 2 năm 2005.
(Lu ý: Không cần ghi tên ngời đợc hỏi)
Tài liệu tham khảo
1-Tiếng Việt lớp 5 tập 1, 2 NXB Giáo dục.

2.1: Tìm hiểu đề, quan sát tìm ý, xây dựng nội dung 7
2.2: Hớng dẫn học sinh viết diễn đạt những câu văn hay, có hình ảnh nghệ
thuật.
9
2.2.1: Luyện cách viết mở bài kết luận. 10
2.2.2: Luyện cách viết, diễn đạt câu văn có hình ảnh gợi mở cho các em suy t-
ởng, tởng tợng, tâm hồn nhạy cảm, giàu xúc cảm.
10
2.3: Cần phối hợp hài hoà những kiến thức của môn Tiếng Việt, tích luỹ vốn sống. 12
2.4 Luyện tập làm văn nói, viết (làm miệng, làm viết) 14
2.5- Chú trọng tiết trả bài 15
3-Kết quả 15
*Phần kết luận. 17
*ý kiến đề xuất. 17
*Phụ lục. 18
*Tài liệu tham khảo 19
20