Đề tài: Rèn luyện kĩ năng lập dàn ý trong văn
miêu tả
A. Mở đầu
I. Lý do chọn đề tài
Chơng trình ngữ văn hiện nay đang có nhiều đổi mới, phạm vi kiến thức đợc
nâng cao. Qua đó giúp các em phát triển năng lực t duy và óc sáng tạo. Trong
sách Ngữ Văn 6 phân môn tập làm văn cũng có nhiều đổi mới, đặc biệt đổi
mới trong phơng pháp giảng dạy. Trong phân môn tập làm văn có phần quan
trọng đó là văn miêu tả . Để làm đợc một bài văn đúng và hay không phải là
một điều đơn giản. Đòi hỏi ngời viết phải nắm vững các thao tác , kỹ năng làm
văn miêu tả và lập dàn ý cho bài văn miêu tả.
Tôi đến với bài tập lớn này một mặt vừa bổ sung lý luận kiến thức cho bản
thân để phục vụ cho công việc giảng dạy vừa là t liệu tham khảo về thể loại
miêu tả và kỹ năng lập dàn ý trong văn miêu tả cho học sinh.
Hiện nay chơng trình Ngữ Văn ttrung học cơ sở đang đổi mới theo phơng
pháp tích hợp. Việc đi sâu nghiên cứu đề tài này còn giúp chúng ta liên hệ đến
các văn bản một cách tốt hơn, hoàn chỉnh việc tiếp nhận chơng trình Ngữ Văn
một cách tốt nhất.
II. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nh chúng ta đã biết thể loại văn miêu tả các em học sinh đã đợc làm quen ở
bậc tiểu học. ở đó đã dành một thời gian khá nhiều về văn miêu tả. Lên trung
học cơ sở các em tiếp tục học về văn miêu tả trong phân môn tập làm văn của
chơng trình Ngữ Văn 6 và Ngữ Văn 8với một yêu cầu cao hơn đẻ giúp các em
hiểu sâu hơn về văn miêu tả nắm đợc kỹ năng khi làm bài văn miêu tả (nắm đ-
ợc kỹ năng khi làm văn miêu tả trong đó có kỹ năng lập dàn bài và tiến tới
giúp các em học sinh làm văn miêu tả đúng và hay. Vì vậy nên nhiều tác giả
sách tham khảo về vấn đề này. Cụ thể:
1. ''Dàn bài tập làm văn số 6'' tác giả : Nguyễn Trí - Nguyễn Nghiệp - Lê
Khanh Sằn và Nguyễn Hữu Kiều (1999-NXBGD)
2. '' Tập làm văn trung học cơ sở '' tác giả: Tạ Đức Hiền(1997 -NXBGD)
3. ''Nâng cao ngữ văn 6'' tác giả: Tạ Đức Hiền - Nguyễn Kim Thoa - Lê

3. Phơng pháp phân tích - chứng minh
4. Phơng pháp diễn dịch - quy nạp
V. bố cục đề tài
Gồm 3 phần:
Phần A: Dẫn luận
Phần B: Nội dung : Gồm 2 chơng:
Chơng I: KháI quát về văn miêu tả
Chơng II: Kỹ năng cần thiết khi lập dàn ý cho bài văn miêu tả.
Phần C: Kết luận
B. Nội dung đề tài
Ch ơng I : Khái quát về văn miêu tả
I. Kháiniệm về văn miêu tả và văn miêu tả
1. KháI niệm miêu tả
Miêu tả là dùng ngôn ngữ hoặc một phơng tiện nghệ thuật nào đó để làm
cho ngời khác có thể hình dung hoặc cụ thể sự vật sự việc hay thế giới nội tâm
của con ngời.
( Theo ''Từ điển văn học'' - Hoàng Phê chủ biên)
2
2. Khái niệm văn miêu tả
Là loại văn dùng ngôn ngữ để thể hiện sự vật ,sự việc con ngời, cảnh vật...
Một cách sinh động cụ thể nh nó vốn có trong đời sống . Đây là loại văn giàu
cảm xúc, giàu tởng tợng và sự đánh giá thẩm mỹ đối với đối tợng miêu tả.
Đây là đoạn văn tả cảnh trong tác phẩm Cô Tô của Nguyễn Tuân:
'' Sau trận bão, chân trời, ngấn bể sạch nh tấm kính lau hết mây bụi. Mặt trời
nh lên dần dần rồi lên cho kì hết. Tròn trĩnh phúc hậu nh lòng đỏ một quả
trứng thiên nhiên đầy đặn. Quả trứng hồng hào thăm thẳm và đờng bệ đặt lên
một mâm bạc đờng kính mâm rộng bằng cả một chân trời mầu ngọc trai nớc
biển hửng hồng. Y nh một mâm lễ phẩm tiến ra từ bình minh để mừng cho sự
trờng thọ của tất cả những ngời chài lới trên muôn thủa biển Đông. Vài chiếc
nhạn mùa thu chao đI chao lại trên mâm bể sáng dần lên chất bạc nén. Một

So bề tài sắc lại là phần hơn
Làn thu thuỷ, nét xuân sơn
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh ''.
Nguyễn Du đã thể hiện quan niệm của phong kiến về cái đẹp của ngời phụ
nữ: lấy thiên nhiên làm chuẩn mực cho vẻ đẹp của con ngơì. Còn Tố Hữu đã
miêu tả vẻ đẹp của ngời phụ nữ trong thời đại mới đó là yêu nớc, biết hành
động vì đất nớc, dũng cảm, kiên cờng.
'' O du kích nhỏ giơng cao súng
Thằng Mĩ lênh khênh đứng cúi đầu
Ra thế to gan hơn béo bụng
Anh hùng đâu cứ phải mày râu''
Trong cuộc sống có cái đẹp, có cái đáng nhớ.Nhng bài văn miêu tả phải h-
ớng tới cái đẹp và làm nên cái đẹp.
Dù tả một cây bàng, một con mèo hay một dòng sôngbao giờ ngời viết
cũng phải viết vào đó ít nhiều tình cảm hay ý kiến đánh giá bình luận của
mình . Do vậy từng chi tiết của bài văn miêu tả đều mang ấn tợng của cảm xúc
chủ quan.
So sánh hai đoạn văn sau:
'' Ngoài giờ học chúng tôi thơ thẩn bên bờ sông bắt buớm. Chao ôi, những
con bớm đủ hình dáng, đủ màu sắc. Con xanh biếc pha đen nh nhung bay
loang loáng. Con vàng sẫm nhiều hình mặt nguyệt , vên cánh có răng ca lợn lờ
nh trôi trong nắng''.
( Vũ Tú Nam)
'' Thân bớm có ba phần: Đầu, ngực, bụng. Phần ngực có bốn cánh sáu
chân. bớm bay đợc là nhờ hai đôi cánh là hai màng rộng bản, chúng có màng
phấn bao phủ nên không trong nh cánh chuồn chuồn.''
Đoạn thứ nhất: Khi miêu tả loài bớm đã bộc lộ cảm xúc gắn bó của tác giả.
Đây là đoạn văn chuẩn mực cho văn miêu tả. đoạn thứ hai chỉ là văn bản khoa
học nhằm thông báo trí tuệ mà thôi.
2. Tính sinh động và tạo hình

- Miêu tả loài vật
- Miêu tả cây cối
- Miêu tả đồ vật
- Miêu tả con ngời.

Chơng II: một số kỹ năng cần thiết khi lập dàn ý cho
bài văn miêu tả
I. Vai trò của dàn ý
Để có thể viết đợc bất kì một bài văn nào dù ngắn hay dài dù là bài văn hay
báo cáo khoa học ngời viết cũng không thể bỏ qua khâu hết sức quan trọng là
lập dàn ý. Dàn ý còn gọi dàn bài hay đề cơng. Dàn ý là sự sắp xếp những điều
cốt yếu trong một bài văn. Nói cách khác đó là một hệ thống những ý chính
trong một bài viết hay bài nói. Dàn ý thực chất là bản kế hoạch, là sơ đồ, là
phác thảo về đối tợng mà ta đã viết. Chính vì vậy mà Gớt Tơ nhà văn nổi tiếng
ngời Đức đã quả quyết: '' Tất cả đều phụ thuộc vào bố cục ''. Còn Đôx-tôi-ép-
xki nhà văn Nga nổi tiếng cuối thế kỉ XIX lại ao ớc: '' Nếu tìm đợc một bản bố
cục đạt thì công việc sẽ nhanh nh trợt mỡ''.
Kỹ năng lập dàn ý cần cho tất cả những ai muốn truyền đạt ( viết hoặc nói)
một vấn đề nào đó cho mọi ngời biết. Trong phạm vi nhà trờng phổ thông kỹ
năng này rất quan trọng đối với học sinh để làm bất cứ một bài văn nào. Nắm
vững kỹ năng này các em sẽ làm đợc một bài văn có tình hệ thống và lô gíc
cao, đúng và đủ ý, tránh đợc hiện tợng lạc đề hay bài văn lủng củng. Dàn ý
giúp định hớng đợc một cách bao quát, toàn cục nội dung chủ yếu và những
5
yêu cầu cơ bản mà bài viết cần đạt đợc và đáp ứng đợc những yêu cầu của đề
bài. Khi có dàn ý cụ thể ngời viết nắm đợc nét lớn, ý nhỏ của bài viết. Nhờ có
sự chuẩn bị và định hớng đúng sẽ làm cho văn bản triển khai đúng trọng tâm,
chặt chẽ và mạch lạc.
II. Các loạt dàn ý, cách đề mục trong dàn ý và ngôn ngữ trong dàn ý
1. Các loại dàn ý

trình tự chặt chẽ. Các đề mục đợc kí hiệu có thể là chữ số La Mã(I, II, III),
chữ cái?(A, B), chữ số thờng(1, 2, 3). Khi đánh các đề mục ta phảI tuân
theo nguyên tắc sau: Các đề mục cung cấp phảI đợc ghi bằng hệ thống số thứ
tự liên tiếp nhau không đợc cách quãng. Có nh vậy khi làm bài mới hình thành
văn bản bao gồm những đoạn văn mạch lạc, rõ ràng theo một trình tự hợp lí.
6