A. PHẦN MỞ ĐẦU
I- LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Trong chương trình ngữ văn THCS phân môn Tập làm văn đóng vai trò quan
trọng trong việc cung cấp các tri thức cơ bản về các kiểu văn bản . Tập làm văn là một
trong ba phân môn của môn ngữ văn. Đây là môn học mang tính chất thực hành tổng
hợp. Làm văn là vận dụng kết quả tổng hợp của việc học tập hai môn văn học và
Tiếng Việt để tạo lập văn bản. Sách giáo khoa hiện hành đã biên soạn theo tinh thần
đổi mới: Tích hợp 3 phân môn trong một bài học. Sự tích hợp này đòi hỏi tất cả các
phân môn đều phải có sự thay đổi trong cách dạy học nhằm đạt kết quả cao nhất.
Nhiệm vụ chủ yếu của tập làm văn trong nhà trường là rèn luyện các kĩ năng làm văn :
Kĩ năng tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn ý, dựng đoạn … thành thục các kĩ năng này học
sinh sẽ viết được bài văn rõ ràng, mạch lạc, đầy đủ ý, đúng yêu cầu của từng kiểu văn
bản.
Lập dàn ý là một thao tác tư duy rất quan trọng nhằm định hướng cho hành
động. Kĩ năng làm dàn bài cần cho tất cả những ai muốn truyền đạt (viết hoặc nói )
một vấn đề nào đó cho mọi người biết. Chính vì vậy mà Gớt- tơ nhà văn nổi tiếng của
Đức đã quả quyết "Tất cả đều phụ thuộc vào bố cục ". Còn Đôx-tôi-ep-xki nhà văn
Nga thế kỉ XIX lại ao ước " Nếu tìm được một bản bố cục đạt thì công việc sẽ nhanh
như trượt trên mỡ ". Trong phạm vi nhà trường phổ thông kĩ năng này rất cần cho học
sinh để làm bất kì bài văn nào.
Thực tế cho thấy chương trình văn 6 trước đây có những tiết học dành riêng cho
việc lập dàn ý . Mỗi kiểu văn bản đều có 1- 2 tiết rèn luyện kĩ năng này. Thế nhưng
chương trình Ngữ văn 6 hiện nay nói riêng và chương trình Ngữ văn THCS nói chung
không có các tiết riêng để dạy lập dàn ý mà việc lập dàn ý được dạy gộp với các bài
về: Cách làm bài văn …. Vì vậy kĩ năng lập dàn ý của học sinh hiện nay cũng rất hạn
chế. Khi quan sát các em làm bài kiểm tra tôi thấy nhiều em thường bỏ qua khâu lập
dàn ý. Gặp một đề văn các em chỉ bỏ ra một vài phút để đọc đề rồi cắm cúi viết .
Chính vì vậy trong bài viết của các em việc sắp xếp ý rất lộn xộn, nhiều ý trùng lặp
hoặc thiếu ý … Có nhiều trường hợp học sinh phát hiện thiếu ý muốn " quay lại " để
bổ sung nhưng không kịp nữa đành viết thêm vào rồi ghi bổ sung làm bài viết rời rạc
chắp vá hoặc bỏ hẳn ý đó. Đôi khi nó lại là phần rất quan trọng .

tập trung tìm hiểu thực trạng của quá trình lập dàn ý trước khi triển khai viết
một bài văn của học sinh lớp 6, từ đó đề xuất biện pháp để rèn kỉ năng lập
dàn ý đại cương và dàn ý chi tiết trước khi thực hiện viết một bài văn.
V. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
- Khảo sát thực tế: khảo sát thực trạng trước khi áp dụng biện pháp và kết quả
đạt được khi thực hiện giải pháp
- Phân loại phân tích: phân loại đối tượng để phân tích nguyên nhân dẫn đến
thực trạng, phân loại và phân tích cơ sở lý luận để làm căn cứ cho quá trình xây dựng
các giải pháp.
- Nghiên cứu tài liệu: Tìm hiểu các cơ sở lý thuyết dựa vào các ngồn tài liệu…
Trang 2
B PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN
1. Cơ sở lý thuyết
Luật Giáo dục, Điều 28.2 đã ghi “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát
huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo; phù hợp với từng lớp học, môn học ”
điều đó cho thấy nguyên tắc giáo dục phải dựa trên mục tiêu và nguyên lý giáo dục.
Tuy nhiên trong quá trình dạy học một phần bị ảnh hưởng bởi đặc điểm thực trạng của
đối tượng học sinh (HS) theo từng lớp học, theo từng môn học. Đối với việc học môn
Ngữ văn của HS trung học cơ sở (THCS) cần phải phát huy tối đa sự sáng tạo cho các
em, nhất là kỷ năng cảm thụ sáng tạo một văn bản nghệ thuật, từ việc tìm hiểu văn bản
nghệ thuật HS tiếp tục phải chủ động và sáng tạo trong việc tạo lập một văn bản nghệ
thuật (tập làm văn) như thế mới phát huy được kỷ năng vận dụng lý thuyết vào thực
hành. Nhưng đối với HS lớp 6 thì việc tạo lập một văn bản trọn vẹn về nội dung và
hoàn chỉnh về hình thức thì rất là khó. Bởi vậy rất cần thiết phải định hướng cho các
em biết cách xây dựng một dàn ý hoàn hảo trước khi tạo lập một văn bản theo yêu
cầu.
Bài tập làm văn, thực chất vẫn là một văn bản giao tiếp gián tiếp với một đối
tượng cụ thể (ngầm ẩn). Nó vẫn phải trả lời được các câu hỏi mà Bác Hồ đã thu gọn
lại: Viết cái gì? Viết cho ai? Viết để làm gì? Tất cả các lý thuyết và kinh nghiệm tạo

chính. Một khoảng thời gian nhỏ đó cũng đủ để HS hoàn thành một bài văn theo đúng
bố cục và thang điểm của giáo viên đưa ra.
Làm Văn mà không lập dàn ý thì giống như làm nhà mà không có thiết kế, bản
vẽ trước ( Cho dù là nhà cấp 4!). Chỉ cần thiết lập dàn ý cơ bản, sau đó sắp xếp ý ( Ý
nào trình bày trước, ý nào trình bày sau ) thì lúc đó bài văn sẽ hay hơn, suôn sẻ hơn,
không rơi vào lủng củng, lạc đề. Trong quá trình làm nếu phát hiện thêm ý nào thì ghi
thêm Bài văn dù ngắn hay dài thì cũng dựa trên bố cục ba phần.
Có thể HS đã nắm chắc nội dung của tác phẩm thì có thể dàn ý đã ở trong đầu,
tuy nhiên bài văn sẽ mang tính khuôn mẫu, rập khuôn và kết quả là không hay. Vậy
nên sáng kiến này mong muốn cao nhất là học sinh sẽ làm bài với một phương pháp
khoa học, hiệu quả và đạt điểm cao.
II. THỰC TRẠNG
1. Kết quả khảo sát thực tế (HS khối 6 trường THCS Mỹ Phước năm học 2009-
2010)
- Khảo sát thói quen lập dàn ý với câu hỏi “Em có thường xuyên lập dàn ý trước khi
làm văn không ?” cho kết quả như sau:
Bảng 1:
Số học sinh Trả lời
Thường xuyên Thỉnh thoảng Không
153 30 37 86
100% 19,6% 24,2% 56,2%
- Khảo sát kỷ năng lập dàn ý của học sinh ( Khảo sát qua bài làm của học sinh: Thời
gian làm bài 15 phút ) với câu hỏi “Hãy lập dàn ý cho đề bài sau: kể về một thầy (cô)
giáo mà em yêu thích nhất”
Bảng 2:
Tổng số
học sinh
Kết quả
Dàn ý đạt yêu cầu Dàn ý không đạt yêu cầu
Số lượng % Số lượng %

3. Nguyên nhân dẫn đến thực trạng
Từ kết quả khảo sát, phỏng vấn và điều tra cho thấy nguyên nhân chủ yếu dẫn tới thực
trạng học sinh không lập dàn ý hoặc lập dàn ý không đạt yêu cầu trước khi viết bài là:
- Thói quen của học lớp 6: Đọc đề rồi làm bài ngay không cần lập dàn ý.
- Không biết làm thế nào để huy động ý , lúng túng khi sắp xếp ý.
- Thời gian dành cho việc rèn luyện kĩ năng này còn hạn chế.
III. CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
1. Giáo viên giúp học sinh nắm được đặc điểm, yêu cầu của một dàn ý :
a. Tìm hiểu một số khái niệm:
Trang 5
Đây là việc làm cần thiết. Giáo viên cần cho học sinh hiểu được : Dàn ý chính
là cái khung, sườn của bài văn, dàn ý giúp cho người viết có định hướng không bị lạc
đề , không bị thiếu ý khi viết …Ngoài ra giáo viên còn phải giúp học sinh hiểu khái
niệm về dàn ý , phân biệt được dàn ý đại cương và dàn ý chi tiết để từ đó các em xác
định được khi nào cần làm dàn ý đại cương , khi nào làm dàn ý chi tiết .Tôi thường
làm công việc này vào tiết học đầu tiên có liên quan đến rèn kĩ năng làm dàn ý . Đó là
tiết : "Tìm hiểu đề và cách làm bài văn tự sự "(Ngữ văn 6 tập 1) . Mặc dù không
có nhiều thời gian nhưng bao giờ tôi cũng phải dành 5-7 phút để hỏi học sinh các câu
kiểu như:
- Em hiểu lập dàn ý là gì ?
Sau khi học sinh trả lời tôi sẽ chốt lại ý : Lập dàn ý là sắp xếp các ý theo trật tự
thích hợp và xác định mức độ trình bày mỗi ý theo tỉ lệ thoả đáng ( Việc gì kể trước,
việc gì kể sau, việc gì nên nhấn mạnh, việc gì chỉ lướt qua để người đọc theo dõi được
câu chuyện và hiểu được ý định của người viết) .
- Thế nào là dàn ý đại cương ?
Khảo sát qua bài làm của học sinh: Thời gian làm bài 15 phút )
Sau khi học sinh trả lời tôi sẽ chốt lại ý: Dàn ý đại cương là dàn ý chỉ ghi hệ
thống những đề mục lớn nhất , những ý chủ yếu nhất . Nhìn vào dàn ý đại cương
người đọc thấy ngay nội dung của bài viết , xác định được người viết có bỏ sót yêu
cầu của đề bài hay không .

1 …
a ……… 1 … a …….
- ……… -………
- ……… - ………
b …… b …….
2 ……… 2 ………….
a……… a ……
b ……… b ……
C. Kết bài:
c. Ngôn ngữ trong dàn ý:
Nhìn vào mô hình trên ta thấy bài văn có bố cục 3 phần: Mở bài, thân bài, kết
bài. Phần thân bài có 2 ý lớn, mỗi ý lớn gồm 2 ý nhỏ (a,b), các ý nhỏ hơn được ghi
bằng kí hiệu (-) .
Học sinh lớp 6 rất lúng túng khi sử dụng ngôn ngữ trong dàn bài do không hiểu
đặc điểm của nó nên viết ý thành các câu văn vì vậy dàn ý rất dài. Khắc phục tình
trạng này, tôi thường chỉ cho học sinh biết lập dàn ý đại cương hay dàn ý chi tiết cách
viết thông thường và phổ biến vẫn là ghi ý. Từ những đề mục lớn đến những ý nhỏ,
đều nên viết theo lối thông báo vắn tắt. Thường gặp trong dàn ý các tập hợp từ cô
đọng, các câu rút gọn…. Để các em hiểu và diễn đạt đúng khi lập dàn ý.
Làm việc theo mô hình này là thể hiện một nếp làm việc khoa học tạo nên sự nhất
quán trong cách suy nghĩ, chống lại sự tuỳ tiện, lộn xộn khi trình bày ý.
2. Phương pháp hướng dẫn học sinh lập dàn ý
Quá trình lập dàn ý phải trải qua hai khâu: tìm ý và lập dàn ý. Đây là hai thao tác
và cũng là hai kĩ năng cơ bản cần rèn luyện cho học sinh. Sẽ chẳng bao giờ có được
một dàn bài hoàn chỉnh nếu không có ý và không biết sắp xếp các ý.
a.Hướng dẫn học sinh tìm ý.
Giáo viên hướng dẫn các em tìm ý bằng ba cách sau :
a.1. Ghi nhanh các ý vừa nảy sinh ngay sau khi tìm hiểu đề.
Trang 7
Thông thường trước một đề văn học sinh thường phải đọc tìm hiểu đề rồi mới

tôi thường hướng dẫn học sinh tìm ý một cách có hiệu quả bằng cách : Phân nhóm để
học sinh thảo luận tìm ý. Với 8 câu hỏi như trên, tôi hướng dẫn học sinh như sau:
Bước 1 : Phân nhóm ( 4 nhóm ).
Bước 2: Thảo luận nhóm ( mỗi nhóm 2 câu hỏi ).
Trang 8
Khi phân nhóm thảo luận tôi luôn lưu ý các vấn đề sau:
- Quy định về thời gian.
- Nội dung thảo luận giữa các nhóm không quá chênh lệch.
Bước 3: Đại diện các nhóm trình bày kết quả.
Giáo viên ghi nhanh các ý lên bảng. Nếu thấy chưa đầy đủ yêu cầu các nhóm
khác bổ sung. Như vậy chỉ khoảng 3 phút với sự góp sức của cả tập thể, một tập hợp
ý phục vụ cho đề bài đã được xác lập.
Các ý vừa tìm được chưa phải là hệ thống nên sau khi tìm ý ta đánh số thứ tự từ
một đến hết để bước lập dàn ý được thực hiện thuận lợi.
a.3. Tìm ý bằng cách làm các bài tập trắc nghiệm để lựa chọn ý :
Đối với các em học sinh lớp 6, trước một đề bài có thể các em cũng không dễ
dàng trong việc tìm ý . Để giúp các em biết tìm và lựa chọn ý chính xác tôi thường ra
các bài tập dạng : Cho một tập hợp các ý ( Trong đó có ý đúng và cả những ý chưa
đúng ) yêu cầu học sinh lựa chọn trong số các ý đó những ý phù hợp với đề bài .
Ví dụ :
Đề bài : Dựa vào các văn bản truyền thuyết (cổ tích) đã học , em hãy viết
bài văn miêu tả một chàng hoàng tử theo tưởng tượng của em . ( Đề văn miêu tả
sáng tạo lớp 6, tập2 )
Bài tập : Dựa vào các ý đã liệt kê sau đây em hãy chọn bằng cách đánh dấu (+)
vào trước mỗi ý em cho là phù hợp .
A. Thân hình mảnh mai.
B. Thân hình cường tráng, đôi mắt sáng.
C. Khuôn mặt dịu hiền, thanh tú.
D. Cưỡi ngựa, vai đeo cung, tay cầm gươm.
E. Dáng đi khoan thai .

Trong sách giáo khoa đã có dàn bài mẫu với các nội dung sau :
- Mở bài : Lời chào và lí do kể.
- Thân bài : + Giới thiệu chung về gia đình;
+ Kể về bố;
+ Kể về mẹ;
+ Kể về anh, chị, em;
- Kết bài : Tình cảm của mình đối với gia đình .
Trên cơ sở dàn ý mẫu và vốn sống thực tế, học sinh sẽ không mấy khó khăn khi
thiết lập một dàn ý ( kể cả dàn ý chi tiết ) .
b.2. Hướng dẫn học sinh tự lập dàn ý .
Thông thường dàn ý gồm có 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài. Căn cứ vào từng
kiểu bài để hướng dẫn học sinh sắp xếp ý ở mỗi phần sao cho phù hợp. Sách giáo
khoa có hướng dẫn học sinh lập dàn ý nhưng chưa cụ thể.
Ví dụ : Kiểu bài miêu tả: Bài "Phương pháp tả cảnh", SGK đưa ra bố cục
chung của dàn ý như sau:
- Mở bài: giới thiệu cảnh được tả;
- Thân bài: tập trung tả cảnh vật chi tiết theo một thứ tự;
- Kết bài: thường phát biểu cảm tưởng về cảnh vật đó .
Trang 10
( SGK Ngữ văn 6, tập 2 , trang 47 )
Vì vậy nếu chỉ dựa vào dàn ý khái quát như thế học sinh sẽ rất khó triển khai ý.
Tôi hướng dẫn học sinh triển khai ý bằng cách sắp xếp các ý đã tìm được ( ở phần tìm
ý ) theo trình tự. Đặc biệt khi sắp xếp các ý cần xác định mức độ trình bày mỗi ý.
Trong bài văn không phải các ý bao giờ cũng trình bày dàn đều mà nên có chỗ đậm,
chỗ nhạt, chỗ nói kỹ, chỗ nói lướt qua. Do đó khi sắp xếp ý ta phải cân nhắc, định
trước tỉ lệ dành cho mỗi ý. Thông thường ý được nói kỹ là ý trọng tâm.
Ví dụ:
Đề bài : Hãy tả lại hình ảnh một cụ già đang ngồi câu cá bên hồ ( Ngữ văn 6,
tập 2 ).
Với đề bài này phần thân bài có thể gồm các ý lớn sau:

Theo em dàn ý trên đã hợp lí chưa ? Hãy bổ sung và sắp xếp lại nếu cần thiết.
Qua quan sát dàn ý trên, đối chiếu những yêu cầu của một dàn ý các em sẽ phát
hiện ra những chỗ chưa hợp lí trong dàn bài.
Với những bài tập này tôi thường yêu cầu học sinh thảo luận nhóm để thiết lập
lại một dàn ý chuẩn mực. Trong thực tế giảng dạy tôi thấy các em học sinh rất hứng
thú khi làm các dạng bài tập này .
c. Kiểm tra dàn ý:
Tôi thường hướng dẫn học sinh kiểm tra dàn ý theo cách trả lời câu hỏi như
sau:
- Phần mở bài đã đủ ý chưa ?
- Phần thân bài có mấy ý? Trình tự sắp xếp các ý có phù hợp không ? Ý nào là
trọng tâm ? Tập trung làm rõ ý trọng tâm ấy là đúng hay sai ?
- Phần kết bài như thế có phù hợp với thân bài không ?
Trên đây là một số thao tác lập dàn ý cho một đề bài tập làm văn. Những thao
tác trên sẽ giúp học sinh có một dàn bài khoa học và đương nhiên sẽ có một bài viết
được triển khai tốt.
3. Xác định các giờ học chính rèn luyện kỹ năng lập dàn ý.
Hiện nay chương trình ngữ văn 6 nói riêng và chương trình ngữ văn THCS nói
chung không có các tiết học riêng về lập dàn ý. Lập dàn ý được dạy trong các bài:
Tìm hiểu đề và cách làm bài văn tự sự, phương pháp tả cảnh, phương pháp tả
người… Vì vậy nếu không thực sự chú ý kĩ năng lập dàn ý dễ bị bỏ qua. Bên cạnh
việc dạy học tập làm văn tôi luôn coi trọng tới việc rèn luyện kĩ năng này, nhà phê
bình Nguyễn Đăng Mạnh đã nhận xét: " Bố cục bài văn giống như bộ xương con
người vậy. Không có bộ xương, con người đứng lên làm sao được! " Trong thực tế
giảng dạy ngoài các tiết học chung tôi đã lồng ghép để rèn luyện kĩ năng lập dàn ý
trong các tiết: Luyện nói, trả bài tập làm văn và các tiết tự chọn của phân môn tập làm
văn .
- Trong tiết luyện nói:
Trong tiết học này vai trò của dàn ý có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Nếu không
có dàn ý học sinh không có định hướng để nói. Vì vậy khó có thể nói lưu loát được.

Bảng 1:
Số học sinh Trả lời
Thường xuyên Thỉnh thoảng Không
120 80 28 12
100% 66,7% 23,3% 10%
- Khảo sát kỷ năng lập dàn ý của học sinh ( Khảo sát qua bài làm của học sinh: Thời
gian làm bài 15 phút ) với câu hỏi “Hãy lập dàn ý cho đề bài sau: kể về một thầy (cô)
giáo mà em yêu thích nhất”
Bảng 2:
Tổng số
học sinh
Kết quả
Dàn ý đạt yêu cầu Dàn ý không đạt yêu cầu
Số lượng % Số lượng %
120 81 67,5 39 32,5
- Thống kết quả viết bài tập làm văn của học sinh (thống kê dựa trên kết quả bài tập
làm văn số 3 với đề bài “Em hãy kể về một thầy (cô) giáo mà em yêu thích nhất”)
Bảng 3:
TSHS Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém
120 16 13,3 45 37,5 43 35,8 14 11,7 2 1,7
Nhìn vào kết quả số liệu trên cho thấy:
- Vẫn là lớp học sinh lớp 6 nhưng qua một thời gian rèn luyện, kĩ năng lập dàn
ý của các em đã có tiến bộ ( tỉ lệ HS thường xuyên lập dàn ý trước khi viết bài tăng từ
19,6% lên 66,7%, HS lập dàn ý đạt yêu câu tăng từ 46,4% lên 67,5%, đặc biệt chất
lượng bài viết các em đạt từ trung binh trở lên tăng lên đáng kể, tỉ lệ học sinh khá –
giỏi tăng đột biến ). Điều đó chứng tỏ các em đã ý thức được vai trò và tầm quan
trọng của việc lập dàn ý trước khi làm bài.
Trang 14
- Điều đáng mừng hơn cả là các em không còn "ngại " và "sợ " khi phải lập dàn
ý bởi các em đã biết cách thức thực hiện một dàn ý khoa học.Và đương nhiên các em

Như trên đã trình bày trong môn Ngữ văn , phân môn tập làm văn có vị trí đặc
biệt quan trọng. Nó không những đánh giá năng lực của các em trong các kì thi, chủ
yếu là làm văn, mà còn quyết định sự thành công trong cuộc sống của các em( kĩ
năng nói trong giao tiếp).
Giáo viên cần phải thường xuyên bồi dưỡng chuyên môn của mình.
Trang 15
Hiện nay sách tham khảo quá nhiều nhưng chủ yếu là các bài làm văn đã viết
sẵn. Đây cũng là một trong những khó khăn cho giáo viên bởi thực tế không phải "
Những bài văn mẫu " nào cũng dùng được.
Lập dàn ý có vai trò quan trọng ,quyết định sự thành công của bài viết . Các
thầy giáo, cô giáo hướng dẫn các em về cách dựng đoạn, liên kết đoạn, dùng từ, viết
câu … để bài viết đạt đết quả cao.
Rèn luyện kĩ năng lập dàn ý cho học sinh THCS là một việc làm hết sức cần
thiết, là nhiệm vụ mà cả giáo viên và học sinh nên coi trọng. Lập dàn ý sẽ mới là bài
toán khó với những ai chưa nắm được phương pháp làm bài. Yêu cầu của xã hội ngày
một cao, việc thi cử ngày càng nghiêm túc, sẽ không còn nữa tình trạng học sinh chộp
bài văn mẫu mà chẳng cần phải lập dàn ý. Muốn có được kết quả học tập môn văn tốt
các em phải tự vươn lên bắt đầu bằng những bài làm văn của mình khi ấy các em sẽ
hiểu hết vai trò và tác dụng to lớn của việc làm dàn ý.
Dạy học nói chung và dạy tập làm văn nói riêng vừa là một khoa học vừa là
nghệ thuật. Khó có thể có khuôn mẫu cho mọi bài dạy. Trong khuôn khổ một bài viết
nhỏ này, tôi rất mong được sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô để kinh nghiệm hoàn
thiện hơn.
IV. KIẾN NGHỊ
Qua quá trình nghiên cứu thực trạng và áp dụng giải pháp, tôi thấy cần phải
thực hiện một số nhiệm vụ cấp bách như sau:
- Đối với cấp quản lý cơ sở giáo dục: cần tổ chức thực hiện nhiều hơn nữa,
chuyên sâu hơn nữa các chuyên đề nâng cao chất lượng. Khi tổ chức cần phân công
theo cụm để có sự tương đồng giữa điều kiện từng trường, thực trạng từng môn học để
từ đó có cơ sở chung để cùng nhau bàn bạc và thống nhất giải giáp nhằm áp dụng kịp