ĐỀ TÀI
VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ QUAN THANH TRA
TRONG GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Khiếu nại là một trong những quyền cơ bản của công dân đã được ghi
nhận trong các bản Hiến pháp và được thể chế hóa trong những văn bản pháp
luật hiện hành. Thực hiện quyền khiếu nại, khiếu nại hành chính nói riêng là
một hình thức dân chủ trực tiếp để nhân dân tham gia hoạt động quản lý nhà
nước, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, công chức nhà nước.
Giải quyết khiếu nại hành chính là vấn đề được Đảng và Nhà nước ta
đặc biệt coi trọng. Giải quyết tốt khiếu nại hành chính của công dân, nhằm
bảo đảm thực hiện quyền cơ bản của công dân, thực hiện quyền dân chủ xã
hội chủ nghĩa; góp phần đấu tranh chống biểu hiện quan liêu, cửa quyền, thiếu
dân chủ, tham nhũng, tiêu cực trong các cơ quan nhà nước, công chức nhà nước;
góp phần ổn định tình hình chính trị - xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế.
Trong hoạt động quản lý Nhà nước bằng pháp luật đối với mọi lĩnh vực
của đời sống xã hội, đặc biệt là việc quản lý nền kinh tế nhiều thành phần,
phát triển theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì khó tránh
khỏi những mâu thuẫn giữa quyền, lợi ích của công dân, tổ chức với nhà
nước. Đây chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến bất đồng giữa cá
nhân, tổ chức với Nhà nước dẫn đến khiếu nại. Tình trạng độc đoán, chuyên
quyền, tham nhũng, tiêu cực trong cơ quan nhà nước cũng là một trong những
nguyên nhân dẫn đến tình trạng khiếu nại. Mặt khác khi chuyển đổi cơ chế mà
trọng tâm là đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, nhiều quy định pháp luật không
còn phù hợp, nhiều quan hệ phát sinh chưa được điều chỉnh kịp thời do đó
1
nảy sinh mâu thuẫn giữa yêu cầu quản lý nhà nước bằng pháp luật với thực
tiễn pháp luật chưa đầy đủ cũng nảy sinh khiếu nại.
Giải quyết khiếu nại hành chính là trách nhiệm của các cơ quan quản lý
Nhà nước và các cơ quan thanh tra nhà nước. Trách nhiệm này đã được ghi
luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại đang được đặt ra hiện nay. Một số
vấn đề lý luận về vai trò của các cơ quan thanh tra cũng cần tiếp tục được làm
rõ. Do đó việc nghiên cứu để khẳng định vai trò của các cơ quan thanh tra nhà
nước trong việc giải quyết các khiếu nại hành chính là cần thiết.
2. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
- Mục đích của luận văn
Luận văn luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn để xác định vai trò
của các cơ quan thanh tra nhà nước trong việc giải quyết khiếu nại hành chính.
Đề xuất những giải pháp nâng cao hơn nữa vai trò của các cơ quan
thanh tra nhà nước trong giải quyết khiếu nại hành chính thông qua việc đổi
mới hoạt động thanh tra, sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật về giải
quyết khiếu nại hành chính.
- Nhiệm vụ của luận văn
Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn xác định vai trò của các cơ quan
thanh tra nhà nước trong giải quyết khiếu nại hành chính.
Đánh giá thực trạng việc thực hiện vai trò (thông qua nhiệm vụ) của các
cơ quan thanh tra trong giải quyết khiếu nại hành chính.
Đề xuất các giải pháp nâng cao hơn nữa vai trò của các cơ quan thanh
tra trong giải quyết khiếu nại hành chính.
3. Tình hình nghiên cứu
- Tình hình nghiên cứu trong nước
3
Từ trước tới nay đã có một số đề tài khoa học và luận văn tốt nghiệp
cử nhân, thạc sỹ nghiên cứu ở mức độ nhất định về vai trò của các cơ quan
thanh tra nhà nước trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo; nghiên cứu
những quy định pháp luật về khiếu nại, tố cáo. Ví dụ: Nghiên cứu việc giải
quyết khiếu nại của công dân trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà
nước, trong đó có các cơ quan thanh tra nhà nước khi thiết lập Tòa án hành
chính ở Việt Nam; nghiên cứu về việc cải cách thủ tục hành chính trong tổ
chức tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan thanh tra
điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay. (Luận văn tốt
nghiệp thạc sỹ luật học; Mã số: 5.05.01 – Thạc sỹ Mai Thị Chung).
+ Một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả công tác giải quyết khiếu
nại, tố cáo của công dân. (Luận văn tốt nghiệp thạc sỹ luật học – Thạc sỹ
Phạm Văn Long).
+ Hoàn thiện sự điều chỉnh pháp luật về thẩm quyền và thủ tục giải
quyết khiếu nại, tố cáo ở Việt Nam (Luận văn Thạc sỹ luật học, Mã số 601.01
– Ngô Mạnh Toan)
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong giải
quyết khiếu nại hành chính, là nghiên cứu vai trò của Thanh tra Chính phủ,
thanh tra cấp tỉnh, cấp huyện, cấp Bộ, cấp sở trong giải quyết các khiếu nại
đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính
nhà nước, công chức trong cơ quan hành chính nhà nước.
- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về vai trò của các cơ quan thanh tra
nhà nước trong giải quyết khiếu nại hành chính thể hiện trong các văn kiện
của Đảng, quy định của các văn bản pháp luật của Nhà nước; qua thực tiễn
5
công tác giải quyết khiếu nại hành chính của các cơ quan thanh tra trên phạm
vi cả nước, trong thời gian từ năm 1998 đến nay (kể từ khi có Luật Khiếu nại,
tố cáo)
- Giới hạn nghiên cứu vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong
việc giải quyết các khiếu nại hành chính trong giai đoạn giải quyết ở các cơ
quan hành chính nhà nước, còn việc giải quyết trong giai đoạn xét xử tại tòa
án không đề cập đến.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- Việc nghiên cứu đề tài dựa trên phương pháp duy vật biện chứng, duy
vật lịch sử chủ nghĩa Mác – Lênin, đồng thời dựa trên trên quan điểm của
Đảng và Nhà nước ta về Nhà nước và pháp luật; xây dựng Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nhà nước của dân, do dân và vì dân.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
VỀ VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ QUAN THANH TRA NHÀ NƯỚC
TRONG GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH
1.1. Khiếu nại hành chính
Để hiểu về khái niệm khiếu nại hành chính một cách toàn diện, trước
tiên cần tìm hiểu về khái niệm khiếu nại.
Khiếu nại (tiếng La tinh – “Complain”) nghĩa là than, phàn nàn, oán
trách, kêu nài, thưa kiện. Trong ngôn ngữ tiếng Việt, khiếu nại có nghĩa là
thắc mắc về những việc làm hay quyết định của một người có quyền hạn đối
với một người khác. Theo nghĩa này thì phạm vi, đối tượng của khiếu nại là
rất rộng và khó xác định cụ thể về nội dung.
Theo thuật ngữ pháp lý phổ thông, khiếu nại là việc yêu cầu cơ quan nhà
nước, tổ chức xã hội hoặc người có chức vụ giải quyết việc vi phạm các
quyền hoặc lợi ích hợp pháp của bản thân người khiếu nại hay người khác.
Theo một số từ điển tiếng việt, khiếu nại thường được hiểu là đề nghị cơ
quan có thẩm quyền xét một việc làm mà mình không đồng ý, cho là trái phép
hay không hợp lý [18, tr. 151]
Như vậy, những khái niệm nêu trên được tiếp cận trên cơ sở những quy
định của pháp luật và vì vậy nó thường hẹp hơn so với nghĩa của từ này, việc
khiếu nại chỉ đề nghị chủ thể là cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết.
Theo kết quả nghiên cứu được công bố trong phạm vi nội bộ một vài năm
trước đây của Thanh tra nhà nước thì khái niệm “khiếu nại” được hiểu một
cách rộng hơn và đầy đủ hơn như sau: “Khiếu nại theo nghĩa chung nhất là
việc cá nhân hay tổ chức đề nghị cá nhân, tổ chức hay cơ quan nào đó xem xét,
sửa chữa lại một việc làm mà họ cho là không đúng đắn, gây thiệt hại hoặc sẽ
8
gây thiệt hại đến quyền, lợi ích chính đáng của họ và đòi bồi thường thiệt hại
do việc làm không đúng gây ra” [18, tr. 505]
Như vậy, khiếu nại là phạm trù rất rộng, có nội dung khá phức tạp, song
căn cứ vào các khái niệm nêu trên thì ta có thể đưa ra các dấu hiệu của nội
quyết định kỷ luật cán bộ công chức mà quyết định, hành vi đó có ảnh hưởng
trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ;
Như vậy, khiếu nại là đề nghị của cá nhân, cơ quan, tổ chức bị tác động
trực tiếp bởi quyết định hành chính hay hành vi hành chính hoặc đề nghị của
cán bộ, công chức chịu tác động trực tiếp của quyết định kỷ luật đối với cơ
quan, tổ chức hoặc người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại. Đề nghị này
xuất phát từ nhận thức chủ quan của người khiếu nại cho rằng quyền và lợi
ích chính đáng của mình bị xâm phạm. Do đó, “ một mặt, khiếu nại là hình
thức phản ứng tích cực của công dân, cơ quan, tổ chức với những hiện tượng
vi phạm các quyền và lợi ích được pháp luật bảo vệ; mặt khác, khiếu nại là
biện pháp ngăn chặn và loại trừ vi phạm” [21. tr. 67-68]
Thứ ba, chủ thể khiếu nại hành chính là cá nhân, cơ quan, tổ chức có
quyền và lợi ích hợp pháp liên quan trực tiếp tới quyết định hành chính, hành
vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức;
Như vậy chủ thể khiếu nại có thể là công dân, có thể là cơ quan, tổ
chức, có thể là cán bộ, công chức chứ không chỉ là công dân như trước đây.
Ngoài ra, cá nhân, tổ chức nước ngoài cũng được hưởng quyền khiếu nại.
Có nhiều quyết định hành chính, hành vi hành chính có thể xâm hại đến
quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân tổ chức một cách trực tiếp hoặc gián
tiếp, tuy nhiên cá nhân, tổ chức thường phản ứng trước nhà nước đối với
10
những quyết định hành chính, hành vi hành chính ảnh hưởng hoặc xâm hại
trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ.
Thứ tư, đối tượng của khiếu nại hành chính là quyết định hành chính,
hành vi hành chính, hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức.
Trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước, cơ quan quản lý hành
chính nhà nước thực hiện hoạt động quản lý thông qua nhiều hình thức khác
nhau mà pháp luật quy định, trong đó, việc ra quyết định hành chính, hành vi
hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức là hình thức quản lý
hành chính Nhà nước. Quyết định hành chính được hiểu là quyết định bằng
nhiệm của chủ thể quản lý cũng được nâng cao khi có sự giám sát của nhân
dân.
Thứ hai, đối tượng xem xét khi giải quyết khiếu nại là quyết định hành
chính, hành vi hành chính bị khiếu nại.
Trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước, các chủ thể quản lý thực
hiện quản lý hành chính nhà nước dựa trên trách nhiệm, quyền hạn mà pháp
luật quy định nhằm duy trì, bảo vệ và củng cố trật tự quản lý hành chính nhà
nước. Việc ban hành quyết định hành chính, hành vi hành chính hợp pháp là
một trong những hoạt động quản lý của chủ thể quản lý vừa là biểu hiện của
việc thiết lập trật tự quản lý vừa là biểu hiện duy trì trật tự quản lý hành chính
nhà nước. Quyết định hành chính, hành vi hành chính bất hợp pháp không
những không thiết lập, duy trì trật tự quản lý, phá vỡ trật tự quản lý mà còn
xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Vì thế khi giải
quyết khiếu nại hành chính, đối tượng xem xét chính là các quyết định hành
chính, hành vi hành chính bị khiếu nại. Kết quả giải quyết khiếu nại chính là
12
việc khẳng định tính hợp pháp của quyết định hành chính, hành vi hành chính
bị khiếu nại.
Thứ ba, giải quyết khiếu nại được thực hiện theo thủ tục hành chính –
thủ tục giải quyết khiếu nại
Giải quyết khiếu nại là việc xác minh, kết luận và ra quyết định giải
quyết về tính hợp pháp hay không hợp pháp của quyết định hành chính, hành
vi hành chính do cơ quan nhà nước ban hành khi thực hiện hoạt động quản lý
nhà nước. Đây là một quá trình phức tạp và đòi hỏi khách quan trong quá
trình giải quyết, vì vậy, cần phải được tiến hành theo thủ tục pháp luật quy
định – thủ tục giải quyết khiếu nại.
Thứ tư, kết quả giải quyết khiếu nại là một quyết định hành chính của
chủ thể giải quyết khiếu nại về việc xem xét lại tính hợp pháp của quyết định
hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức.
Quyết định hành chính của chủ thể giải quyết khiếu nại chính là kết quả
máy nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam được tổ chức thành bốn phân hệ:
các cơ quan quyền lực nhà nước(các cơ quan đại diện), cơ quan hành pháp, cơ
quan xét xử và các cơ quan kiểm sát. Cơ quan hành chính nhà nước thực hiện
hoạt động quản lý hành chính nhà nước ở mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Cơ quan hành chính nhà nước còn được gọi là cơ quan chấp hành của cơ quan
quyền lực nhà nước và là cơ quan hành chính nhà nước. Cơ quan hành chính
nhà nước cao nhất ở nước ta theo Hiến pháp 1992 là Chính phủ, đứng đầu là
Thủ tướng Chính phủ. Các cơ quan hành chính nhà nước khác ở trung ương
chịu trách nhiệm quản lý thống nhất các ngành, các lĩnh vực khác nhau trong
phạm vi cả nước là các Bộ, Cơ quan ngang bộ, Cơ quan thuộc Chính phủ; cơ
14
quan hành chính ở địa phương có vai trò quản lý hành chính ở địa phương và
trực thuộc Chính phủ là Ủy ban nhân dân các cấp.
Thanh tra là một khâu trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước.
Hoạt động thanh tra nhằm kiểm soát hữu hiệu việc thực thi quyền lực nhà
nước trong lĩnh vực hành pháp. Từ yêu cầu phải có hoạt động thanh tra dẫn
đến hình thành các tổ chức thanh tra là một nhu cầu tất yếu của quá trình quản
lý nhà nước. Ngay sau khi thành lập nước Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh
ban hành Sắc lệnh 64/SL ngày 23/11/1945 thiết lập Ban thanh tra đặc biệt,
đây là cơ sở đầu tiên đặt nền móng cho việc hình thành hệ thống tổ chức
thanh tra. Trải qua các thời kỳ lịch sử cùng với sự chuyển đổi cơ chế quản lý,
hoạt động thanh tra cũng được thay đổi theo, năm 1990 Pháp lệnh thanh tra
được Hội đồng nhà nước thông qua ngày 29/3/1990; sự ra đời của Tòa hành
chính năm 1996 và Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 (sửa đổi, bổ sung năm
2004 và 2005); Luật Thanh tra năm 2004; tiếp theo là Luật Tố tụng hành
chính năm 2010 và đặc biệt là Luật Thanh tra năm 2010 ra đời thay thế Luật
Thanh tra năm 2004. Qua các thời kỳ lịch sử thì tổ chức thanh tra nhà nước
vẫn luôn được khẳng định là một bộ phận của bộ máy hành chính Nhà nước,
có nhiệm vụ giúp cơ quan quản lý nhà nước quản lý công tác thanh tra và thực
hiện quyền thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, xem xét giải quyết
giải quyết lần đầu nhưng còn có khiếu nại;
Hai là, giúp Thủ tướng Chính phủ theo dõi, kiểm tra, đôn đốc các bộ, cơ
quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp trong
việc tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, thi hành quyết định giải quyết khiếu
nại đã có hiệu lực pháp luật.
16
Ba là, trường hợp phát hiện có hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại
đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ
chức thì kiến nghị Thủ tướng Chính phủ hoặc kiến nghị người có thẩm quyền
áp dụng biện pháp cần thiết để chấm dứt vi phạm, xem xét trách nhiệm, xử lý
đối với người vi phạm.
Đối với các cơ quan thanh tra của Bộ, Cơ quan ngang bộ có thẩm
quyền: giúp Bộ trưởng quản lý nhà nước về công tác giải quyết khiếu nại,
thực hiện nhiệm vụ giải quyết khiếu nại, theo quy định của pháp luật về khiếu nại.
Đối với thanh tra các cấp có thẩm quyền: giúp Ủy ban nhân dân cùng
cấp quản lý nhà nước về công tác giải quyết khiếu nại; thực hiện nhiệm vụ
giải quyết khiếu nại, theo quy định của pháp luật về khiếu nại.
Thanh tra sở có thẩm quyền: thực hiện nhiệm vụ giải quyết khiếu nại,
tố cáo theo quy định của pháp luật về khiếu nại.
Như vậy, thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính của các cơ quan
thanh tra các ngành các cấp là: chánh thanh tra các cấp, các ngành có trách
nhiệm xác minh, kết luận, kiến nghị việc giải quyết khiếu nại thuộc thẩm
quyền giải quyết của Thủ trưởng cơ quan quản lý cùng cấp.
Do đó, từ chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của cơ quan thanh tra trong
hoạt động quản lý hành chính nhà nước nói trên có thể khẳng định vai trò của
các cơ quan thanh tra với những khía cạnh sau:
Thứ nhất, cơ quan thanh tra được xem là một yếu tố trong cơ chế giải
quyết khiếu nại hành chính
Trước khi tìm hiểu về cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính, ta cần
nhận thức về yếu tố và cơ chế:
nữa trên phương diện lý luận việc quy định quyền giải quyết khiếu nại hành
18
chính của cơ quan thanh tra là một cấp hành chính là không hợp lý, không bảo
đảm tính khoa học. Bởi về thực chất, các cơ quan Thanh tra nhà nước là cơ
quan chuyên môn của các cơ quan quản lý nhà nước vì thế về tổ chức, cơ
quan thanh tra phụ thuộc vào thủ trưởng các cơ quan này cho nên không thể
có quyền hạn phán xét hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước như một
cơ quan độc lập bên ngoài hệ thống hành chính nhà nước. Pháp lệnh Khiếu
nại, tố cáo năm 1991 của công dân quy định: cấp giải quyết lần đầu là thủ
trưởng cơ quan nhà nước bị khiếu nại; cấp giải quyết lần tiếp theo là thủ
trưởng tổ chức Thanh tra nhà nước cấp trên; cấp giải quyết lần thứ ba (đồng
thời cũng là cấp giải quyết cuối cùng) là thủ trưởng cơ quan hành chính nhà
nước cùng cấp của cơ quan thanh tra cấp trên; Tổng Thanh tra Nhà nước là
cấp có thẩm quyền giải quyết đối với mọi khiếu nại hành chính.
Với cơ chế giải quyết khiếu nại này, đã thể hiện rõ việc giao cho cơ
quan thanh tra là một cấp giải quyết đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, đó là
thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan Thanh tra nhà nước, những qui
định đó hầu như đã không được thực hiện qua thực tiễn công tác giải quyết
khiếu nại hành chính trong những năm sau đó.
Chính vì vậy, không thể xác định vai trò của cơ quan thanh tra trên cơ
sở coi cơ quan thanh tra là một cấp trong giải quyết khiếu nại hành chính
trong toàn bộ quy trình giải quyết khiếu nại hành chính.
Hai là, là một yếu tố trong cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính cơ
quan thanh tra giữ vai trò tham mưu giải quyết khiếu nại hành chính cho các
cơ quan quản lý hành chính nhà nước.
Theo từ điển Tiếng việt, tham mưu được hiểu là: “góp ý kiến về chủ
trương, kế hoạch và biện pháp cho một người hay một tổ chức”[14, tr. 1523].
Như vậy, có thể hiểu cơ quan thanh tra giữ vai trò là góp ý kiến về biện
pháp giải quyết khiếu nại hành chính cho cơ quan quản lý hành chính nhà
19
xét, kết luận và kiến nghị việc giải quyết. Với việc tham mưu cho lãnh đạo
các cấp trong việc xem xét, giải quyết khiếu nại bằng việc thẩm tra, xác minh,
kết luận về nội dung vụ việc và hướng xử lý, thủ trưởng cơ quan quản lý nhà
nước có cơ sở trong việc ra quyết định giải quyết. Cụ thể:
Tổng Thanh tra tham mưu Giúp Thủ tướng Chính phủ theo dõi, kiểm tra,
đôn đốc các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, uỷ ban nhân dân
các cấp trong việc tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, thi hành quyết định giải
quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật.
Trường hợp phát hiện vi phạm pháp luật gây thiệt hại đến lợi ích của nhà
nước, quyền lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức thì kiến nghị
Thủ tướng Chính phủ hoặc kiến nghị người có thẩm quyền áp dụng biện pháp
cần thiết để chấm dứt vi phạm, xem xét trách nhiệm, xử lý đối với người vi
phạm.
Chánh thanh tra các cấp, các ngành có trách nhiệm xác minh kết luận,
kiến nghị việc giải quyết khiếu nại thuộc thẩm quyền giải quyết của thủ
trưởng cơ quan quản lý cùng cấp.
Tóm lại, cơ quan thanh tra có vai trò tham mưu là hoàn toàn phù hợp,
giúp cho hoạt động quản lý của các cơ quan hành chính nhà nước được hiệu
quả và chuyên nghiệp hơn.
Ba là, cơ quan thanh tra là một yếu tố trong cơ chế giải quyết khiếu nại
hành chính còn được khẳng định ở nhiệm vụ thực hiện hoạt động quản lý
hành chính nhà nước trong lĩnh vực giải quyết khiếu nại hành chính của cơ
quan thanh tra.
Hiệu quả của việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước chỉ
có ý nghĩa khi có các thiết chế nhằm phát hiện và loại bỏ các lệch lạc có thể
21
có của đối tượng quản lý; chấn chỉnh lại các quyết định đã ban hành trước đây
cho phù hợp thực tế và yêu cầu từ phía nhà nước. Trong các thiết chế đó,
thanh tra là thiết chế không thể thiếu. Trong mối quan hệ giữa quản lý nhà
nước và thanh tra thì quản lý nhà nước giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động
937]
Với cách hiểu trên thì thanh tra, kiểm tra bao hàm nghĩa kiểm soát nhằm
“xem xét và phát hiện, ngăn chặn những gì trái với quy định”
Như vậy, “Thanh tra nhà nước các cấp trong phạm vi chức năng, nhiệm
vụ quyền hạn của mình thanh tra việc chấp hành pháp luật về khiếu nại, tố cáo
của các cơ quan hành chính nhà nước”[7]
Thẩm quyền của cơ quan thanh tra trong phạm vi thanh tra việc chấp
hành pháp luật về khiếu nại của các cơ quan hành chính nhà nước như sau:
Thanh tra chính phủ có thẩm quyền thanh tra, kiểm tra các cấp, các
ngành trong việc thực hiện các quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo.
Thanh tra nhà nước các cấp, các ngành có trách nhiệm kiểm tra, thanh tra
trách nhiệm của Thủ trưởng cơ quan, tổ chức; đơn vị cấp dưới của Thủ trưởng
cùng cấp trong việc tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo.[10].
Với thẩm quyền của cơ quan thanh tra nhà nước, cơ quan thanh tra tiến
hành thanh tra những nội dung như sau:
Một là, về việc giải quyết đúng thẩm quyền, nội dung
Thanh tra cấp huyện có trách nhiệm thanh tra, kiểm tra việc giải quyết
khiếu nại của Chủ tịch UBND cấp xã về việc tiếp công dân và giải quyết
khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của Chủ tịch
UBND cấp xã, của người có trách nhiệm do UBND cấp xã quản lý trực tiếp.
23
Thanh tra cấp tỉnh có trách nhiệm thanh tra, kiểm tra việc giải quyết
khiếu nại của chủ tịch UBND cấp huyện, thủ trưởng cơ quan thuộc sở và cấp
tương đương trong việc tiếp công dân và giải quyết khiếu nại.
Thanh tra Chính phủ có trách nhiệm thanh tra, kiểm tra việc giải quyết
khiếu nại của thủ trưởng cơ quan thuộc UBND cấp tỉnh; của Bộ trưởng, thủ
trưởng cơ quan ngang bộ, thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ về việc tiếp
công dân và giải quyết khiếu nại.
Qua việc thanh tra, kiểm tra việc thực hiện đúng thẩm quyền, nội dung
trong quá trình giải quyết khiếu nại nhằm phát hiện kịp thời những sơ hở, yếu
Thứ ba, về việc thực hiện các biện pháp tăng cường pháp chế.
Thanh tra là phương thức đảm bảo trật tự, kỷ cương trong quản lý, góp
phần tăng cường pháp chế XHCN. Việc phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm
minh các hành vi sai phạm của cá nhân, cơ quan giải quyết khiếu nại, góp
phần bảo đảm trật tự, kỷ cương pháp luật trong hoạt động quản lý. Mặt khác,
việc tìm ra những sơ hở, yếu kém trong công tác quản lý, phát hiện những nội
dung trong chủ trương, chính sách chưa phù hợp với yêu cầu thực tế khách
quan để từ đó kiến nghị với cấp có thẩm quyền các biện pháp sửa đổi, bổ
sung, khắc phục kịp thời cũng có ý nghĩa tích cực trong việc củng cố trật tự,
kỷ cương, hoàn thiện cơ chế quản lý. Tuy nhiên, thanh tra không chỉ là việc
phát hiện, tìm kiếm sai phạm, sơ hở, yếu kém trong quản lý mà còn phải phát
hiện và khẳng định tạo điều kiện cho những nhân tố mới, cơ chế mới tích cực
phát triển. Có như vậy thì hiệu quả công tác thanh tra mới đáp ứng được yêu
cầu phát triển của thực tiễn, hiệu quả công tác quản lý mới được nâng cao.
25
Copyright: Tài liệu đại học ©