Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013-2014 Vũ Thanh Huyền- Tổ Ngữ văn
1. Điều kiện hoàn cảnh tạo ra sáng kiến
1.1 Từ thực tế bài học:
- Văn bản kịch là một kiểu loại văn bản mới được đưa vào giảng dạy trong chương
trình ngữ văn phổ thông vài năm gần đây. Kiểu văn bản này có những nét đặc thù : Được
sáng tác về cơ bản là để diễn, bởi đó là một môn nghệ thuật tổng hợp , gắn bó với sân
khấu như các bộ phận kết nối chặt chẽ với nhau trên một cơ thể kịch bản. Trong khi đó,
việc giảng dạy thể loại này ở nhà trường lại không phải với tính chất một loại hình nghệ
thuật, chỉ đơn giản xem xét ở góc độ văn học, cho nên để thưởng thức tác phẩm kịch
đúng với tinh thần thể loại đã là một khó khăn, chưa nói đến tổ chức cho học sinh thâm
nhập, nắm bắt các giá trị của văn bản kịch thì không phải là việc dễ dàng.
Sách giáo khoa THPT đưa vào chương trình ba văn bản kịch: “ Rô-mê-ô và Ju-li-
et” của U. Sếch-x-pia, “Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài” trích “Vũ Như Tô” của Nguyễn Huy
Tưởng và “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” của Lưu Quang Vũ. Đây đều là các văn bản có
giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao , nhưng không phải dễ tiếp cận. Do vậy, đọc hiểu một
văn bản kịch rất cần được trang bị những kỹ năng cần thiết để đọc đúng yêu cầu đặc
trưng thể loại. Trong khuôn khổ bài viết, chúng tôi chỉ đưa ra một số giải pháp nâng cao
chất lượng đọc hiểu và ôn tập kịch qua hai văn bản “Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài” trích
“Vũ Như Tô” của Nguyễn Huy Tưởng và “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” của Lưu
Quang Vũ
1.2- Từ thực tế dạy và học kịch bản văn học
- Từ người tiếp nhận: Học sinh dù ở bậc THPT nhưng thói quen, nếp nghĩ đã ăn
sâu tiềm thức khi đứng trước yêu cầu đọc hiểu một văn bản bao giờ cũng tư duy theo thói
quen khi đọc một văn bản văn học. Cho nên, học sinh thường khá lúng túng trong thao
tác đọc hiểu văn bản kịch từ khâu xác định vấn đề cho đến cách đọc từng phần và quá
trình làm bài tập vận dụng. Vẫn biết đọc hiểu kịch là công việc khó khăn với người học
nhưng hi vọng với sự hướng dẫn của người dạy học sinh sẽ chủ động và hứng thú hơn
- Xuất phát từ phía người dạy: trên thực tế có nhiều giáo viên giảng dạy văn bản
này sa đà vào tìm nội dung chính, nhân vật chính và chủ đề văn bản và nhanh chóng biến
một giờ dạy đọc hiểu thành một giờ học văn bản truyện thông thường. Nhiều giáo viên
giảng dạy kịch chủ yếu dựa vào sách giáo viên. Dù đây là bộ sách có nhiều mặt mạnh,

- Cách dạy và học theo hướng tích cực, bám sát đặc trưng thể loại, bám sát yêu cầu
đổi mới trong dạy và học và kiểm tra đánh giá của Bộ Giáo dục- đào tạo: Người viết chú
trọng đến khâu hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài học ở nhà với các câu hỏi và hoạt động
cụ thể, vừa sức; Chú ý trang bị cho học sinh các kiến thức lý luận và lịch sử, tác giả có
liên quan( dưới các hình thức: qua bài học, qua tài liệu cung cấp trước, qua mạng
Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định
2
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013-2014 Vũ Thanh Huyền- Tổ Ngữ văn
Internet) ; Thiết kế giáo án với nội dung và hệ thống câu hỏi bám sát đặc trưng thể loại
với phương pháp phù hợp như phân tích, cắt nghĩa, bình giá, tổng hợp; Tổ chức giờ học
vận dung kỹ thuật dạy học hiện đại , phát huy tính tích cực của học sinh; Hướng dẫn học
sinh ôn tập với kiểu câu hỏi đọc hiểu và vận dụng làm bài nghị luận văn học
- Cách làm thứ hai học sinh đã chủ động và hứng thú hơn, năng lực tư duy được
rèn luyện nhiều hơn. Tuy nhiên , những đổi mới ban đầu rất cần được rút kinh nghiệm để
hiệu quả bài dạy được cao hơn. Sáng kiến Một vài kinh nghiệm tổ chức dạy đọc- hiểu và
ôn tập văn bản kịch trong trường THPT hướng tới điều đó
3. Giải pháp
3.1. Về nhận thức và tư tưởng
3.1.2. Nhận thức đúng về mục tiêu bài dạy
- Mục tiêu:
+ Kiến thức:Giúp học sinh nắm vững được bi kịch của con người được phản ánh
qua hai vở kịch: khi bị dặt vào nghịch cảnh hồn nọ xác kia- hồn Trương Ba, khi có tài
năng , tâm huyết nhưng bế tắc trước hiện thực khắc nghiệt- Vũ Như Tô; Thấy được giá trị
tư tưởng của vở kịch, tài năng của tác giả qua việc dẫn dắt xung đột kịch, hành động
kịch…
+ Kĩ năng: Hình thành kỹ năng đọc hiểu một văn bản kịch
+ Thái độ: Rèn luyện một lối sống có ý nghĩa
3.1.2. Nhận thức đúng về thể loại kịch và tiểu loại bi kịch.
- Kịch: Kịch là một trong ba loại hình văn học bên cạnh tự sự và trữ tình. Kịch
được coi là một loại hình nghệ thuật tổng hợp, vừa thuộc về sân khấu vừa thuộc về văn

Hành động kịch lại được thực hiện bởi các nhân vật kịch. Số lượng nhân vật trong
kịch không quá đông, cũng không được khắc họa quá tỉ mỉ như trong tiểu thuyết. Nhân
vật kịch phản ánh những mâu thuẫn của đời sống đã đến độ chín muồi, Trong kịch, các
nhân vật tự xây dựng nên tính cách riêng biệt của mình chủ yếu qua ngôn ngữ mà nó thể
hiện, thường chứa đựng nhứng mâu thuẫn và đấu tranh nội tâm. Các tác giả thường sử
dụng thủ pháp lưỡng hóa nhân vật- tách đôi nhân vật nhằm tự đối thoại, biểu hiện sâu sắc
nội tâm
Ngôn ngữ kịch có ba loại :
+ Ngôn ngữ đối thoại tức lời các nhân vật đối đáp với nhau
+ Ngôn ngữ độc thoại tức lời nhân vật tự bộc lộ tâm tư, tình cảm của mình
+ Ngôn ngữ bàng thoại tức lời nhân vật nói riêng với khán giả
Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định
4
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013-2014 Vũ Thanh Huyền- Tổ Ngữ văn
Do đó, ngôn ngữ kịch là ngôn ngữ khắc hoạ tính cách, ngôn ngữ biểu hiện đặc
điểm, phẩm chất của nhân vật. M. Gorki đã lưu ý điều này : Các nhân vật kịch hình
thành là do những lời lẽ của họ, và tuyệt đối chỉ do những lời lẽ ấy mà thôi.
Ngôn ngữ kịch còn mang tính hành động, tức là thứ ngôn ngữ mang đặc tính tranh
luận, biện bác, tác động trực tiếp và thúc đẩy mâu thuẫn, xung đột tăng tiến tạo kịch tính
với những sắc thái tấn công phản công; thăm dò lảng tránh; chất vấn chối cãi; thuyết
phục phủ nhận; cầu xin từ chối; đe doạ, coi thường
Ngôn ngữ kịch thể hiện cao độ đặc tính sống động, giàu chất thông tục của ngôn
ngữ đời thường.
Xét theo nội dung, ý nghĩa của xung đột có thể phân ra ba loại kịch : bi kịch, hài
kịch và chính kịch.
- Bi kịch
+ Bi kịch: là loại vở diễn phản ánh xung đột giữa những nhân vật tươi sáng, trong
trẻo, cao thượng, có phẩm chất tốt đẹp, có tinh thần hướng tới cái tiến bộ với những thế
lực đen tối, thâm hiểm, độc ác
+ Xung đột bi kịch : được tạo dựng từ những mâu thuẫn không thể điều hòa giữa

3.2.1 Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài
* Định hướng: Đây là khâu đặc biệt quan trọng để người học có được tâm thế
chủ động, tự tin khi bước vào giờ học. Riêng đối với văn bản kịch, công việc này có đặc
thù riêng. Giáo viên sẽ giao nhiệm vụ sao cho học sinh bước đầu thâm nhập được văn
bản theo đúng đặc trưng thể loại. Hình thức tốt nhất là giáo viên sẽ chia nhóm để giao
việc . Để công việc không dàn trải , giáo viên đồng thời nêu câu hỏi để học sinh chủ động
trong phần trình bày và chuẩn bị mang tính định hướng
* Ví dụ: Với văn bản “Hồn Trương ba, da hàng thịt”, khi dạy lớp 12 Nga , tôi đã
triển khai hướng dẫn học sinh như sau
- Giao việc theo nhóm học tập hứng thú
+ Nhóm 1: Tìm kiếm: Sưu tầm trong dân gian truyện cổ tích Hồn Trương Ba, da
hàng thịt. Tìm trên mạng video vở kịch HTBDHT, giáo viên giao cho học sinh thành
thạo công nghệ cắt đoạn kịch liên quan đến bài học từ clip. Kịch chỉ bộc lộ nét dặc sắc
khi được diễn
Yêu cầu: Thấy được điểm giống và khác giữa truyện cổ dân gian và kịch của LQV về
phương diện cốt truyện, thể loại.
Thử nhận xét về thành công của vở kịch này là gì?
+ Nhóm 2: Tìm hiểu thể loại kịch, và đặc điểm của bi kịch ( theo nguồn giáo trình
lý luận, mạng Internet).
Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định
6
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013-2014 Vũ Thanh Huyền- Tổ Ngữ văn
Yêu cầu: nắm rõ khái niệm về kịch; đặc điểm của kịch ( xung đột, nhân vật, ngôn ngữ,
kịch thuộc loại hình sân khấu nên cần quan tâm đến đặc điểm của loại hình nghệ thuật
khi biểu diễn.
-> Hs theo đó suy nghĩ câu hỏi: Vậy đọc hiểu văn bản kịch theo em là thao tác đọc các
yếu tố nào ?( đọc xung đột kịch, hành động kịch )
+ Nhóm 3: Tìm hiểu kiến thức về tác giả. Dù là văn bản viết theo thể loại nào
chăng nữa, những hiểu biết về tác giả thường giúp ta đọc tác phẩm tốt hơn
Yêu cầu: HS lựa chọn thông tin để tập trung nhận xét: Bối cảnh thời đại; cuộc đời; nội

- Đế Thích
- Trương Ba
- Vợ Trương Ba
- Anh cả
- Chị con dâu
- Cái gái
Quan nhà trời, giữ sổ sinh tử, có nhiều hành động
thiếu trách nhiệm
Quan nhà trời, làm việc tắc trách
Tiên cờ, hiền lành, trung thực
Khoảng 50 tuổi, chất phác, trung thực, đánh cờ giỏi
Hiền lành
Con trai Trương Ba, thực dụng
Hiểu biết, lễ phép
Cháu nội Trương Ba
Nhân vật Mối quan hệ - Tính cách
- Cu Tị Bạn cái gái, con chị Lụa
Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định
8
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013-2014 Vũ Thanh Huyền- Tổ Ngữ văn
- Trưởng Hoạt
- Anh hàng thịt
- Vợ anh hàng thịt
- Lái lợn
- Lí trưởng
- Trương Tuần
Hàng xóm của Trương Ba, tốt bụng
Trẻ, vạm vỡ, thô phàm
Chị Hợi, còn trẻ
Những người chứng kiến anh hàng thịt sống lại

cơ bản của vở kịch đã lên đến đỉnh điểm( linh hồn và thể xác). Tình huống đó là: sau
mấy tháng , hồn Trương Ba ngụ trong thân xác anh hàng thịt, nhân vật ngày càng trở nên
xa lạ với vợ, con, cháu của mình. Hồn cảm thấy đau đớn, chán ghét chính mình. Những
đối thoại với người thân, với thân xác hàng thịt, với tiên cờ Đế Thích đã giúp TB đi đến
quyết định cuối cùng là khước từ cuộc sống vay mượn không phải là mình, lựa chọn cái
chết, xin cho cu Tị được sống.
* Lưu ý: Trước khi giờ học diễn ra, các nhóm có thể trao đổi kết quả làm việc để
tham khảo ý kiến của nhóm khác , hoàn thiện nội dung của mình
3.2.2 Hướng dẫn học sinh đọc và tìm hiểu văn bản
3.2.2.1. Hướng dẫn học sinh đọc văn bản kịch
Con đường đi vào tác phẩm văn chương nhất thiết phải từ việc đọc và gắn liền
với đọc. Đây là một phương pháp mà từ trước đến nay chúng ta không thể bỏ qua
khi dạy học tác phẩm và chương trong nhà trường phổ thông. Đọc chính là bước
đầu tiên giúp cho học sinh tham gia vào cuộc đối thoại với tác giả thông qua văn bản
văn chương. Văn bản văn chương chỉ trở thành tác phẩm văn chương khi được bạn đọc
tiếp nhận. Đọc làm sống lại tác phẩm, tạo không khí văn chương cho giờ học. Đọc là
bước để học sinh suy ngẫm tìm hiểu tư tưởng, thái độ của nhà văn gửi vào tác
phẩm trên cơ sở những rung động, cảm xúc, ấn tượng của mình về văn học. Đọc có ý
nghĩa quan trọng, góp phần cho sự thành công của giờ học.
- Hướng triển khai: Có nhiều cách đọc: đọc to, đọc thầm, đọc nhanh, đọc lướt,
đọc diễn cảm, đọc hiểu,v.v khi đọc kịch phải chú ý kịch viết ra không phải là để
Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định
10
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013-2014 Vũ Thanh Huyền- Tổ Ngữ văn
đọc mà là để diễn, mặc dù chúng ta biết kịch được đưa vào trong nhà trường là kịch
bản văn học chứ không xem xét nó như một bộ môn nghệ thuật. Vì thế khi dạy học vở
kịch này ta sử dụng nhiều cách đọc khác nhau. Đọc ở đây là đọc kịch bản có liên hệ
với sân khấu. Có thể tổ chức cho học sinh đọc phân vai, kết hợp đọc diễn cảm. Đọc
phân vai để học sinh thấy rõ được bản chất khái quát nhất của từng nhân vật. Đọc diễn
cảm là để thấy những biểu hiện sâu sắc về nội tâm, tính cách của nhân vật kịch

* Sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp để khai thác các yếu tố trọng
tâm của vở kịch.
- Khái niệm: Là cách chia nhỏ đối tượng thành nhiều yếu tố để đi sâu xem xét
một cách kĩ càng nội dung và mối quan hệ bên trong cũng như bên ngoài của chúng.
Việc chia tách tác phẩm thành nhiều yếu tố để xem xét là hoạt động cần thiết giúp cho
chúng ta không bỏ qua sự sáng tạo nào của tác giả và khám phá tác phẩm sâu hơn, kỹ
hơn. Tuy nhiên cũng cần phải hiểu rằng tác phẩm văn học không phải là sự lắp ghép
hàng loạt các yếu tố, chi tiết nghệ thuật. Do vậy sau khi chia tách cần phải tổng hợp lại
để có một cách nhìn mới về chỉnh thể, phân tích tác phẩm văn chương là tháo gỡ tất cả
tương quan vẫn không tách rời nhau trong chỉnh thể nghệ thuật.
- Định hướng: Một yếu tố nội dung bao giờ cũng được biểu hiện qua một hình
thức nghệ thuật. Khi tiến hành phân tích, hai phương diện này gắn kết mật thiết với nhau.
Với văn bản kịch, đối tượng phân tích nên hướng tới đó là:
+ Phân tích xung đột kịch (có thể là xung đột bên ngoài hoặc xung đột bên trong
nhân vật) . Thông thường , các xung đột kịch kéo dài, xuyên suốt văn bản, được giải
quyết đồng thời với vở kịch kết thúc. Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh nắm bắt diễn
biến, kết cấu của vở kịch, hồi kịch, từ đó khơi gợi để học sinh chỉ ra những xung đột của
kịch . Với hai văn bản khảo sát đều là bi kịch thì xung đột kịch luôn căng thẳng, không
thể điều hoà, mọi cách khắc phục đều có thể dẫn đến cái chết. Ở vở kịch Hồn Trương
Ba, da hàng thịt là cái chết của Trương Ba, ở Vĩnh biệt Cửu trùng đài là cái chết của của
Vũ Như Tô, Đan Thiềm
+ Phân tích nhân vật kịch: Trong bi kịch, nhân vật kịch thường mang trong
mình những mâu thuẫn không thể giải quyết giữa khát khao cao cả và những lỗi lầm
không thể tránh khỏi. Vì vậy việc phân tích nhân vật bi kịch chính là tìm hiểu, cắt nghĩa,
lí giải bi kịch của nhân vật đó, tức là quá trình dẫn dắt học sinh trả lời câu hỏi: Nhân vật
đó có bi kịch gì? tại sao anh ta lại rơi vào bi kịch đó? bi kịch của nhân vật có ý nghĩa gì?
Nhân vật bi kịch thường có kết thúc bi thảm, giáo viên hãy giúp học sinh phân tích thấy
được ý nghĩa thức tỉnh hay dự báo về một điều gì đó tốt đẹp hơn sẽ nảy sinh trong cuộc
Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định
12

& Mâu thuẫn giữa quan niệm nghệ thuật cao siêu thuần túy muôn đời với lợi ích
thiết thực của nhân dân. Mâu thuẫn thứ hai đến hồi V được đẩy lên đỉnh điểm. Trước nó
Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định
13
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013-2014 Vũ Thanh Huyền- Tổ Ngữ văn
chỉ tiềm ẩn bên trong mâu thuẫn thứ nhất, cuối vở kịch nó hòa làm một. Chính mâu thuẫn
này là lỗi lầm bi kịch của VNT- người kiến trúc sư thiên tài tưởng rằng có thể thực hiện
khát vọng nghệ thuật của mình trong cuồng vọng của lũ bạo chúa.
-> Từ đây, giáo viên hướng dẫn học sinh rút ra nhận xét về ý nghĩa của các xung
đột trong vở kịch này là gì?
+ Nhân vật kịch trong đoạn trích: Trong đoạn trích, có hai nhân vật đều góp
phần thể hiện tư tưởng của vở kịch đó là: Vũ Như Tô, Đan Thiềm.
Nhân vật Vũ Như Tô là trung tâm của hồi kịch, bi kịch của nhân vật này diễn ra
bên trong tâm hồn, là sự chao đảo dữ dội giữa mơ mộng ( mượn tay bạo chúa để xây một
công trình tô điểm cho đời) và vỡ mộng ( khát vọng đó xa rời quyền lợi của nhân dân,
xây dựng trên mồ hôi và xương máu của nhân dân nên không thể thực hiện). Tìm hiểu bi
kịch của nhân vật này, giáo viên nên tổ chức hệ thống câu hỏi để dẫn dắt các em thâm
nhập vào diễn biến tâm trạng của Vũ Như Tô qua các lời thoại kịch .
Bi kịch của Vũ Như Tô đã kết lại bằng cái chết bi tráng của nhân vật, giáo viên
giúp học sinh nhận ra những ý nghĩa sâu xa của việc khắc họa bi kịch này: Thức tỉnh về
mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống, thái độ đối với cái đẹp, người sáng tạo, và
thưởng thức nghệ thuật.
+ Lựa chọn để phân tích kỹ lưỡng một vài hành động kịch, ngôn ngữ kịch có
ý nghĩa mấu chốt để hiểu sâu hơn về nhân vật,: ví dụ như:
& Lời thoại chứng tỏ Vũ Như Tô luôn chìm đắm trong mơ mộng: Quân phiến
loạn bao vây, Đan Thiềm bị bắt, dân chúng nổi lên tứ tung, nhưng Vũ vẫn không cho
rằng mình có tội.
Lời thoại 1: Phá Cửu Trùng đài? Không đời nào ! Mà tôi thì không làm gì nên
tội. Họ hiểu nhầm.
Lời thoại 2: Vô lí.

một cách trực tiếp. Hơn nữa, việc học tập theo nhóm giúp các em tự tin hơn trong học
tập, trách được mặc cảm tự ti, lo âu vì sự thất bại. Đồng thời, góp phần cải thiện mối
quan hệ của cá nhân, ý thức cao về khả năng của bản thân. Phù hợp với quan niệm “giáo
dục không nhằm mục tiêu nhồi nhét kiến thức mà là thắp sáng niềm tin” (W. B. Yeats)
- Định hướng:
+ Lựa chọn nội dung lớn để tiến hành hoạt dộng theo nhóm: Việc khai thác xung
đột kịch, phân tích diễn biến hành động kịch đòi hỏi người học phải biết xâu chuỗi , sắp
xếp, tổng hợp các biến cố để tìm hiểu. Việc làm này sẽ khó khăn nếu chỉ là hoạt động cá
nhân, lại mất thời gian trong tiết học. Do đó, hoạt động theo nhóm sẽ khắc phục được khó
khăn này
Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định
15
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013-2014 Vũ Thanh Huyền- Tổ Ngữ văn
+ Khi tiến hành chia nhóm, giáo viên có thể sử dụng theo các cách: Thứ nhất, chia
học sinh trong lớp theo nhóm hứng thú. Tức là, các em có sở thích hoặc năng lực về nội
dung học tập nào thì các em sẽ tự lựa chọn nội dung học tập đó. Thứ hai, chia học sinh
trong lớp theo nhóm học phụ thuộc vào yêu cầu của bài học. Thứ ba, chia học sinh trong
lớp theo nhóm phụ thuộc vào trình độ của học sinh, sao cho trong nhóm học tập có các
học sinh thuộc trình độ từ cao xuống thấp….
+ Giáo viên sẽ cắt cử đại diện nhóm, hướng dẫn các em xây dựng các câu hỏi,
công việc để hoàn thành
- Ví dụ:
+ Khi tìm hiểu xung đột kịch của Vĩnh biệt Cửu trùng đài, giáo viên chia nhóm
theo hứng thú và năng lực. Nhóm năng lực tưởng tượng, liên tưởng tốt hơn sẽ tìm hiểu
xung đột bên trong nhân vật; nhóm còn lại thiên về năng lực tư duy tìm hiểu xung đột
ngoài nhân vật
+ Nhóm 1: Tìm hiểu xung đột thứ nhất: Xung đột giữa nhân dân lao động khốn
khổ lầm than và bọn hôn quân bạo chúa
+ Nhóm 2: Tìm hiểu xung đột còn lại
Theo bảng công việc sau

túy muôn đời với lợi ích thiết thực của nhân dân
2. Biểu hiên Qua sự đối lập giữa quan niệm của Như Tô về đài Cửu
trùng và thái độ của nhân dân đối với Cửu rùng đài và
người sáng tạo nên nó
- Với VNT đó là tâm nguyện, sinh mạng mà vì nó ông
chấp nhận làm cho bạo chúa, sẵn sàng phạt tội thợ
thuyền, đánh liều mạng sống của mình để bảo vệ
- Với dân chúng, đài là hiện thân của ăn chơi xa xỉ, tội
ác, cũng như cha đẻ của nó- là kẻ thù của họ-> cần trị
tội
3. Diễn biến Mâu thuẫn đã âm ỉ từ trước, kết hợp với xung đột thứ
nhất , nó được đẩy lên cao trào. Cái chết của Đan
Thiềm, Vũ Như Tô, đài Cửu trùng bị đốt đã cho thấy sự
căng thẳng, khốc liệt đó.
4 Kết thúc Cửu Trùng bị đốt, Như Tô ra pháp trường, thế nhưng
ông không bao giờ trả lời được câu hỏi: ta tội gì? Chết
bởi quá đau đớn trước hiện thực nghiệt ngã. Do vậy
Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định
17
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013-2014 Vũ Thanh Huyền- Tổ Ngữ văn
mâu thuẫn này cho dù được giải quyết nhưng không
triệt để. Còn đó câu hỏi của chính tác giả: Như Tô phải
hay những kẻ giết Như Tô phải? …
5 Ý nghĩa Cho thấy đó là mâu thuẫn muôn đời của nghệ thuật với
đời sống, nó chỉ được giải quyết khi đời sống tinh thần
được nâng lên, nhu cầu về cái đẹp được cải thiện
Để linh hoạt , giáo viên có thể kết hợp với kĩ thuật dạy học khăn phủ bàn để đảm
bảo học sinh được cọ xát với kiến thức đều nhau
- Sử dụng kĩ thuật đặt câu hỏi:
+ Trong dạy học: hệ thống câu hỏi của giáo viên có vai trò quan trọng, hỏi thế nào

& Câu hỏi đánh giá: Theo em, sáng tạo nhân vật Đan Thiềm , tác giả có dụng ý
nghệ thuật như thế nào?
& Câu hỏi vận dụng: Mối quan hệ giữa Đan Thiềm với Vũ Như Tô gợi cho anh
chị liên tưởng đến những tình cảm cao quý nào trong cuộc sống?
-> Dựa theo các cấp độ nhận thức, câu hỏi đặt ra đã đưa người học tiến từng bước
trên con đường rèn luyện năng lực tư duy, thâm nhập sâu dần vào nội dung văn bản
- Sử dụng kết hợp các trò chơi trong giờ học
+ Khái niệm:
Trong giờ dạy môn văn, việc tổ chức trò chơi cho học sinh có ý nghĩa quan trọng.
Đây là một cách giúp các em thay đổi hình thức học tập giúp giờ học bớt căng thẳng,
nặng nề, tạo cảm giác thoải mái, dễ chịu. Đồng thời, thông qua các trò chơi rèn cho học
sinh kĩ năng mềm cần thiết: các ứng phó nhanh, hợp tác làm việc trong đám đông, xử lí
thông minh các tình huống phức tạp, … học sinh được tìm tòi, sáng tạo để tự hoàn thiện
bản thân, phát triển thêm những phẩm chất đạo đức như tính nhanh nhẹn, tình đoàn kết,
lòng trung thực, tinh thần trách nhiệm… Khi thiết kế trò chơi trong từng bài học, giáo
viên lưu ý tới việc lựa chọn những trò chơi phù hợp với kĩ năng cần rèn luyện của học
sinh, nội dung kiến thức của bài học phù hợp với “Chuẩn kiến thức kĩ năng” của bộ môn.
Trò chơi phải thu hút được sự tham gia của học sinh trong lớp. Đồng thời, giáo viên cần
tránh lạm dụng trò chơi trong dạy học.
+ Định hướng:
& Trong giờ học kịch, học sinh có thể tham gia tập diễn xuất, dựng cảnh kịch bản
vừa học : Học sinh sẽ chọn một lớp kịch ngắn, thoát ly văn bản và tập diễn bằng cử chỉ
Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định
19
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013-2014 Vũ Thanh Huyền- Tổ Ngữ văn
điệu bộ, lời thoại…. Các nhóm sẽ diễn trong khoảng thời gia ngắn, giáo viên sẽ cho điểm
về mức độ diễn xuất thuyết phục của người chơi
& Để kiểm tra khả năng ghi nhớ và phân biệt lời thoại kịch, giáo viên có thể cho
học sinh chơi trò điền vào sơ đồ trống. Cách tiến hành:
Quy trình

đột, ngôn ngữ kịch
- Ví dụ: Vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt
+ Giá trị nội dung:
Ý nghĩa xã hội: Phê phán hai quan niệm sống lệch, hoặc quá chú trọng ham muốn
thân xác, hoặc chỉ chú trọng đời sống tinh thần; Phản ánh vấn đề xã hội nhức nhối: làm
việc cấu thả, hiện tượng nhận đút lót, sửa sai tùy tiện
Ý nghĩa nhân văn: Khẳng định con người cá nhân, con người phải được sống cho
chính mình. Kêu gọi, đấu tranh cho sự hoàn thiện về nhân cách
+ Giá trị nghệ thuật:
Dựng cảnh: Kết hợp giữa yếu tố kỳ ảo và nội dung hiện thực
Tạo tình huống và dẫn dắt xung đột kịch
Ngôn ngữ kịch giàu chất triết lý và tranh biện., độc thoại thể hiện tâm trạng nhân
vật
3.2.3.2. Tập làm các bài tập đọc hiểu, làm văn về văn bản kịch vừa học
Giáo viên giao bài tập, hướng dẫn học sinh làm bài
- Lời thoại : Hiểu ý nghĩa độc thoại, đối thoại giữa các nhân vật, vai trò của nó
trong việc thể hiện tính cách nhân vật và bộc lộ chủ đề
- Xung đột kịch: Hiểu được đặc điểm và ý nghĩa của xung đột
- Bi kịch của nhân vật kịch: Hiểu được bản chất nhân vật qua bi kịch, ý nghĩa của
bi kịch
- Giá trị nội dung tư tưởng, thành tựu nghệ thuật của vở kịch: Biết cách phân tích,
chứng minh cho các đặc điểm này
3.2.3.3. Tập rèn các kĩ năng trên với một văn bản kịch cùng loại, cùng tác giả, ngoài
chương trình. Chủ yếu qua đoạn ngắn, lời thoại để rèn đọc hiểu không có sự trợ giúp từ
giáo viên.
3.3. Thiết kế thử nghiệm và đề xuất một số bài tập
3.3.1. Giáo án thử nghiệm: Dạy bài Hồn Trương Ba, da hàng thịt
Hồn Trương ba, da hàng thịt
(Trích)
Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định

chung
1. GV yêu cầu học sinh trình
bày phần chuẩn bị ở nhà , một
đại diện tổng hợp kết quả làm
việc của các nhóm, các học sinh
khác lắng nghe, có ý kiến phản
hồi nếu cảm thấy chưa hiểu rõ
một đơn vị kiến thức nào đó
GV nhận xét đồng thời mở rộng
một số vấn đề.
Học sinh trình chiếu
2. HS nêu những ý chính về vở
kịch Hồn Trương Ba da hàng
thịt và vị trí của đoạn trích học.
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
- Lưu Quang Vũ (1948- 1988) quê gốc ở Đà Nẵng, sinh tại
Phú Thọ trong một gia đình trí thức.
- Một vài sự kiện nổi bật trong cuộc đời
+ Từ 1965 đến 1970: Lưu Quang Vũ vào bộ đội và được
biết đến với tư cách một nhà thơ tài năng đầy hứa hẹn.
+ Từ 1970 đến 1978: ônng xuất ngũ, làm nhiều nghề để
mưu sinh.
+ Từ 1978 đến 1988: biên tập viên Tạp chí Sân khấu, bắt
đầu sáng tác kịch và trở thành một hiện tượng đặc biệt của sân
khấu kịch trường những năm 80 với những vở đặc sắc như:
Sống mãi tuổi 17, Hẹn ngày trở lại, Lời thề thứ 9, khoảnh
khắc và vô tận, Bệnh sĩ, Tôi và chúng ta, Hai ngàn ngày oan
trái, Hồn Trương Ba, da hàng thịt,…
- Lưu Quang Vũ là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, vẽ tranh,

(phần này đã trình bày ở trên)
IV. Hướng dẫn học bài: Nắm vững nội dung và nghệ thuật vở kịch
1. Cảm nhận về đoạn kết.
2. Tìm đọc tích truyện dân gian HTBDHT, thử so sánh những yếu tố kế thừa và sáng
tạo của LQV
3. Suy nghĩ về lời thoại trong tác phẩm: Không thể cứ bên trong một đằng bên ngoài
một nẻo được. Tôi muốn được là tôi toàn vẹn.
4. Vở kịch HTBDHT đã gửi gắm những suy nghĩ sâu sắc của LQV về đời sống. Qua
việc tìm hiểu vở kịch, anh chị có thể rút ra cho mình những suy nghĩ thế nào là một
cuộc sống có ý nghĩa
V. Tài liệu tham khảo
- Kịch Lưu Quang Vũ
- Thiết kế bài học
VI. Rút kinh nghiệm sau khi dạy
3.3.2. Đề xuất một số bài tập:
3.3.2.1. Bài tập cho đoạn kịch Vĩnh biệt Cửu Trùng đài
Câu 1 Phát biểu ý kiến của mình về lời đề tựa kịch Vũ Như Tô của Nguyễn Huy
Tưởng: “ Than ôi ! Như Tô phải hay những kẻ giết Như Tô phải ? Ta chẳng biết. Cầm
bút chẳng qua cùng một bệnh với Đan Thiềm ”. Anh/chị hiểu như thế nào về ý kiến trên?
Gợi ý:
- Tựa là thành phần nằm ngoài văn bản được viết ở đầu sách hoặc sau tiêu đề của mỗi
chương, nhằm hướng người đọc vào ý đồ nghệ thuật của tác giả hoặc tư tưởng của tác
phẩm.
- Đây là phần thứ 2 của lời đề tựa vở kịch Vũ Như Tô do Nguyễn Huy Tưởng viết
ngày 6 tháng 2 năm 1942.
Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định
24
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013-2014 Vũ Thanh Huyền- Tổ Ngữ văn
- Qua lời đề tựa, người đọc nhận thấy tác giả đã chân thành bày tỏ công khai nỗi băn
khoăn của mình: Lẽ phải thuộc về Vũ Như Tô hay những kẻ giết Vũ Như Tô ? Điều đó

25