SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"SƯU TẦM VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH ĐỂ DẠY BÀI 20 (THỰC
HÀNH) - SINH HỌC 10 CƠ BẢN"
1
Phần I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Bộ môn Sinh học trường THPT Dương Đình Nghệ gồm 6 giáo viên đều là những
giáo viên trẻ, được đào tạo cơ bản, có lòng nhiệt tình, yêu nghề và ham học hỏi.
Ngay từ trong trường Đại học, chúng tôi đã được tiếp cận với việc ứng dụng công
nghệ thông tin vào dạy học và đến khi ra trường công tác đã nhiều lần được tham
gia các lớp học, khoá học về tin học, tập huấn ứng dụng công nghệ thông tin, kỹ
năng thiết kế giáo án điện tử… do nhà trường và Sở GD-ĐT tổ chức. Đến nay, tất cả
6 giáo viên Sinh học đều đã có máy tính cá nhân, soạn được giáo án trên Word, khai
thác Internet, thiết kế được giáo án điện tử và ứng dụng trong giảng dạy.
Tuy nhiên, trong quá trình học tập, nghiên cứu và sử dụng, chúng tôi luôn gặp phải
những khó khăn và cần phải nhờ đến chuyên gia tin học. Bởi vì đến nay chưa có một
tài liệu nào đầy đủ nào về các thao tác, các phương pháp sưu tầm tài liệu môn Sinh
học cũng như soạn giáo án điện tử và các kỹ năng, thao tác trong tiến trình dạy học.
Từ năm học 2008-2009 là năm học với chủ đề “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy
học” đến nay, cùng với sự đầu tư trang thiết bị của nhà trường, nhóm giáo viên Sinh học
đã từng bước tìm tòi và ứng dụng CNTT tương đối thành công trong dạy học, tạo được
không khí sôi nổi trong các tiết học và học sinh nhớ bài, hiểu bài sâu sắc hơn.
Bên cạnh đó, môn Sinh học lại có nhiều tiết học liên quan đến thí nghiệm thực hành,
nhất là các tiết thực hành mà thiếu hóa chất và các điều kiện khác nên không thể
thực hiện được hoặc thực hiện nhựng hiệu quả không cao. Vì vậy, việc giảng dạy
theo phân phối chương trình gặp rất nhiều khó khăn.
2
Xuất phát từ những lí do trên, được sự ủng hộ giúp đỡ của nhóm chuyên môn, tôi đã
mạnh dạn “Sưu tầm và sử dụng kênh hình để dạy bài 20 (thực hành) sinh học 10 ”.
Mục tiêu là: Sưu tầm được các tài liệu liên quan, thiết kế bài dạy và trình bày chi tiết các
thao tác sử dụng trong tiến trình dạy học, sau đó copy vào đĩa CD-ROM làm nguồn tài

• Lưu ảnh động : Đòi hỏi trang Web phải cho phép tải (Download)
Cách1: Download à Chọn đường dẫn à Enter
Cách 2: Chọn hình ảnh à Nhấn chuột phảià Save Target As à Chọn đường dẫnà
Enter
2. Mua đĩa CD-ROM
Qua các đợt tập huấn môn Sinh học, tôi đã sưu tầm được các CD-ROM tài liệu của 3 khối
và copy vào máy tính thành kho tư liệu “TU LIEU SINH HOC Do Huy Trinh”
3. Chọn và sắp xếp tư liệu theo bài học
Tôi đã tìm được các file liên quan và copy vào thư mục BAI20SH10 gồm:
5
Sau đó cài các phần mềm để chạy được các file: Macromedia Flash, VLCPortable_1.1.5
II. CÁC BƯỚC THIẾT KẾ BÀI DẠY TRÊN MICROSOFT POWERPOINT
1. Khởi động chương trình PowerPoint, định dạng và tạo File mới
- Khởi động PowerPoint: Chọn Start\Program\Microsoft PowerPoint, hoặc có thể nhấp
vào biểu tượng trên thanh Office bar hoặc trên màn hình Windows.
- Tiến hành định dạng trang trình diễn: Một slide được được chia làm 3 vùng ứng với
3 phần: phần tiêu đề, phần thân và phần ghi chú. Việc định dạng được tiến hành như sau:
Chọn lệnh View\Master\Slide Master, hộp thoại Master Slide View sẽ xuất hiện.
Phần tiêu đề của Slide nằm ở khung to edit Master title Style. Định dạng chung cho tất
cả các tiêu đề của các slide bao gồm chọn kiểu chữ, cỡ chữ, khung viền, kích cỡ, màu sắc
của khung tiêu đề.
Phần thân của slide nằm ở khung to edit Master text Styles, định dạng chung cho tất cả
phần thân của các slide bao gồm chọn kiểu chữ, cỡ chữ, khung viền, kích cỡ, màu sắc của
khung.
6
Phần ghi chú nằm ở khung Footer area dùng để đưa nội dung phần cuối trang vào các
slide, tức là chọn khung Footer area, chọn kiểu chữ, cỡ chữ ở hộp thoại Font trên thanh
Formating, sau đó nhập nội dung cần thiết.
- Lưu file mới: Chọn File\Save (Ctrl + S) hoặc vào biểu tượng Save trên thanh công cụ.
2. Nhập nội dung văn bản, đồ hoạ cho từng Slide

các slide hiện hành, hoặc vào nút Apply to All để đổi màu cho tất cả các slide trong tập
tin.
- Chọn màu nền cho Template: Vào Format\Background, xuất hiện hộp thoại
Background, trong hộp thoại này có hai lựa chọn More Colors và Fill Effeets.
4. Chèn hình ảnh, video clip vào Slide
+ Chèn tập tin ảnh: Chọn Insert\Picture\From File, xuất hiện cửa sổ From File, trong cửa
sổ này muốn chèn hình ảnh ở thư mục nào thì mở thư mục đó ra, chọn các File ảnh thích
hợp (có dạng *.bmp, *.jpg, *.tif, *.emf, *.wmf).
+ Chèn sơ đồ tổ chức (Organization Chart): Chọn Insert\Picture\Organization Chart, chọn
các mẫu sơ đồ thích hợp.
+ Chèn phim ảnh: Chọn Insert\Movie and Sound\ trong trình đơn này có các mục sau:
- Movie from Gallery: chèn phim từ thư viện của chương trình Microsoft Office. Drag
chuột vào phim muốn chèn từ thư viện phim vào slide cần chèn
Movie from File: chèn đoạn phim từ một file tự chọn
8
Sau
dó
chọn
đường
dẫn
đến
thư
mục
BAI20SH10 và chọn các file thích hợp.
5. Sử dụng các hiệu ứng trong PowerPoint để hoàn thiện nội dung và hình thức của
một bài giảng
+ Xác lập hiệu ứng động cho đối tượng: chọn đối tượng cần thiết lập hiệu ứng, sau đó
chọn Slide Show\Custom Animation Trong cửa sổ Custom Animation, chọn trong hộp
Add Effects một Effects nào đó thích hợp, sau đó chọn cách biểu thị kỹ xảo, chọn cách
biểu thị từng chữ hay từng câu trong phần Introduce text.

Sau khi hoàn tất việc thiết kế, chọn nút Slide Show nằm ở phía trái trên thanh công cụ,
10
phía trên màn hình để trình diễn tài liệu đã thiết kế (hoặc nhấn F5). Kiểm tra lại hình ảnh,
việc liên kết giữa các Slide, Nếu có sai sót, chưa hợp lí thì nhấn Esc trên bàn phím và
tiến hành sửa chữa bổ sung.
Bằng những thao tác cơ bản trên, tôi đã thiết kế bài học theo 2 phương án được lưu thành
2 file là Phương án 1 và Phương án 2, tất cả copy và thư mục BAI20SH10.
III. CÁC THAO TÁC KỸ THUẬT TRONG TIẾT THỰC HÀNH
Tôi thiết kế bài học theo 2 phương án:
- Phương án 1: thiết kế theo quan điểm “bảng đen, phấn trắng” là bảng chính, phông
chiếu qua Projector chỉ là bảng phụ. Vì vậy, trên bảng phụ chỉ có kênh hình và các bảng
biểu, không có nội dung và đáp án các câu hỏi, không có nội dung ghi vở của học sinh.
- Phương án 2: thiết kế theo quan điểm “Bài giảng điện tử” mà rất nhiều giáo viên
hiện nay đang sử dụng, trong đó phông chiếu qua Projector là bảng chính. Tất cả nội
dung bài học gồm kênh hình và các bảng biểu, nội dung, đáp án các câu hỏi và kiến thức
bài học bằng kênh chữ.
Sau đây là các thao tác trên lớp thực hiện theo phương án 1 (với Phương án 2 cũng tiến
hành tương tự, chỉ khác là số thứ tự các Slide có sự thay đổi).
Bước 1. Chuẩn bị và kiểm tra bài cũ
- Cắm và bật máy chiếu Projector, máy vi tính
- Mở thư mục BAI20SH10
- Mở file Phương án 1, ấn F5
- Đặt câu hỏi: “Quan sát hình và cho biết đặc điểm của chu kì tế bào”.
11
Bước 2. Bài mới trên Power point
- Chuyển sang Slide 2 (bằng cách click chuột hoặc nhấn Enter). Ghi tên bài lên bảng.
- Chuyển sang Slide 3. Đặt câu hỏi “Quan sát các hình ảnh và nêu những biến đổi của các
thành phần tế bào trong các kì của nguyên phân”.
- Chuyển sang Slide 4. Yêu cầu 1 học sinh trả lời về đặc điểm của kì trung gian.
- Tương tự với các Slide 5 – 9, các học sinh khác trả lời đặc điểm các kì tiếp theo.

màn hình
- Sau khi có nguồn tư liệu, sắp xếp hợp lí thì có thể thực hiện 1 tiết dạy thực hành có hiệu
quả bằng những hình ảnh, video clip. học sinh vẫn hiểu bài nhớ kiến thức. Bằng cách
này, theo cá nhân tôi có thể không bắt buộc phải thực hành quan sát tiêu bản rễ hành mà
học sinh vẫn hiểu bài nhớ kiến thức.
- Khắc phục được tình trạng “dạy chay” hoặc “hình thức”. Nghĩa là lên lớp không có
dụng cụ, hóa chất, cả tiết học chỉ quan sát các hình ảnh trong sách giáo khoa rồi trả lời
các câu hỏi của giáo viên. Hoặc có dụng cụ như kính hiển vi, mẫu vật để quan sát nhưng
thiếu hóa chất, đặc biệt là thuốc nhuộm và dầu kính nên học sinh (kể cả giáo viên) không
thể quan sát được các thành phần của tế bào. Bên cạnh đó, kỹ năng thực hành của học
sinh nhìn chung còn rất kém.
- Với những nội dung của bài 20 – sinh học 10CB đã chuẩn bị sẵn trong thư mục
BAI20SH10, tôi có thể copy vào USB hoặc vào đĩa CD-ROM sẽ rất thuận tiện trong quá
trình sử dụng.
- Với bài học có kênh hình, hình ảnh động, nhất là các video clip có âm thanh sẽ thu hút
được sự chú ý của học sinh hơn. Học sinh đã được học l thuyết về nguyên phân, qua quan
sát hình ảnh sẽ tái hiện lại và khắc sâu được kiến thức. Không khí trong lớp học sôi nổi
hơn, hứng thú hơn.
- Hiệu quả bài học được thể hiện khá rõ nét qua bài kiểm tra 15 phút như sau:
Năm học Lớp
Yếu
(dưới
5đ)
TB (5-6đ)
Khá
(6,5
-7,5đ)
Giỏi
(8-10đ)
Tổng

14 150 78 5 247
Tổng cột 18 232 203 42 495
Lý
thuyết
17
Thí
nghiệm
9.018182 116.2343 101.7051 21.04242
Đối
chứng
6.985859 74.84848 38.92121 2.494949
Giá trị
P:
2.73127E-
33
Kết luận: P = 2,7312 > α =0,05 nên kết quả thí nghiệm và đối chứng khác nhau. Tỉ lệ
học sinh khá giỏi tăng hơn khi sử dụng kênh hình trong tiết thực hành
18
Phần III. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
1. Kết luận
Trong báo cáo này, tôi đã thực hiện được các nội dung sau đây:
- Sưu tầm được các tài liệu về chu kì tế bào, nguyên phân, giảm phân bằng kênh hình từ
nhiều nguồn khác nhau. Sau đó đã chọn lọc, chỉnh sửa và sắp xếp các file theo mục đích
sử dụng trong tiến trình bài dạy.
- Download và sử dụng thành thạo các phần mềm hỗ trợ VLC media player, Macromedia
Flash.
- Thực hiện thiết kế nội dung bài dạy trên Power point. Bài dạy gồm 18 slide chủ yếu là
hình ảnh, các đoạn phim chạy bằng phần mềm Macromedia Flash được “nhúng” vào và
các bảng tổng hợp nội dung.
- Thực hiện tốt các kỹ năng điều khiển máy tính, kết hợp hài hòa giữa trình chiếu và các