DANH MỤC VIẾT TẮT

Viết tắt Viết đầy đủ
PPDH Phƣơng pháp dạy học
SGK Sách giáo khoa
SGV Sách giáo viên
GV Giáo viên
HS Học sinh
TH Tiểu học
HD Hƣớng dẫn MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1
1. Lí do chọn đề tài 1
2. Mục đích nghiên cứu 2
3. Nhiệm vụ nghiên cứu 2
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 2
5. Khách thể và địa bàn nghiên cứu 2
6. Phƣơng pháp nghiên cứu 3
7. Cấu trúc của đề tài 3

1.2.Việc chuyển hoạt động chủ đạo từ “vui chơi” ở lứa tuổi Mầm non sang
học tập ở lứa tuổi Tiểu học là bƣớc ngoặt vô cùng quan trọng trong đời sống của
trẻ em. Những thay đổi về môi trƣờng học tập này tạo cho trẻ những cơ hội phát
triển mới đồng thời cũng gây cho các em nhiều khó khăn trong quá trình học tập.
Để giúp trẻ thích nghi dần với cuộc sống mới ở trƣờng Tiểu học, ngƣời giáo
viên cần tìm ra những cách thức, những con đƣờng thích hợp mang lại cho trẻ
cảm nhận “mỗi ngày đến trường là một ngày vui. Làm cho các em thích học,
không sợ học là việc cần thiết trong dạy học ở Tiểu học, nhất là các lớp đầu cấp.
1.3. Toán học là môn học chiếm thời lƣợng đáng kể trong chƣơng trình dạy
học Tiểu học; là môn học yêu cầu cao về tính chính xác, sự tƣờng minh, tính
logic chặt chẽ nên toán học dễ mang lại cho học sinh (nhất là học sinh nhỏ)
những căng thẳng tâm lý. Làm thế nào để giảm bớt những căng thẳng này? Làm
thế nào để môn toán trở nên sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn các em? Trò chơi với
tính hấp dẫn sẽ có tiềm năng lớn để trở thành phƣơng tiện dạy học hiệu quả, kích
thích hứng thú nhận thức, tạo sự tích cực, sáng tạo, niềm say mê học tập ở học
sinh. Việc sử dụng trò chơi trong dạy học toán ở Tiểu học sẽ góp phần giải quyết
tốt vấn đề nêu trên.
Xuất phát từ các lý do trên, tôi đã lựa chọn đề tài " Sưu tầm và sử dụng các
trò chơi toán học nhằm nâng cao hiệu quả dạy học toán các lớp đầu bậc Tiểu

2
học" mong muốn đƣợc góp phần vào quá trình đổi mới phƣơng pháp dạy học ở
trƣờng Tiểu học trong giai đoạn hiện nay.
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích của đề tài là nghiên cứu lí luận và thực tiễn để sƣu tầm một số trò
chơi toán học và sử dụng chúng nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học toán ở
các lớp đầu bậc Tiểu học.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hoá một số vấn đề liên quan đến đề tài: Việc dạy học toán ở các
lớp đầu cấp Tiểu học, đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi nhỏ, lí luận về trò chơi, trò

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, đề tài gồm 3
chƣơng:
Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn
Chƣơng 2. Các trò chơi toán học và phƣơng pháp tổ chức trong dạy học
toán các lớp đầu cấp Tiểu học
Chƣơng 3. Thực nghiệm sƣ phạm
Kết luận
Tài liệu tham khảo
4
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Đặc điểm phát triển tâm lý lứa tuổi trẻ em
Chuyển từ cấp Mầm non sang cấp Tiểu học, học sinh các lớp đầu cấp
Tiểu học vẫn có nhu cầu vui chơi rất lớn (mặc dù học tập đã trở thành hoạt động
chủ đạo). Việc tổ chức học tập có yếu tố vui chơi hợp lí là rất cần thiết để giúp
trẻ thực hiện nhiệm vụ học tập một cách nhẹ nhàng, thoải mái, đầy hứng thú.
Những hiểu biết về đặc điểm tâm lý lứa tuổi, về hoạt động học của các em là cơ
sở khoa học để giáo viên thực hiện tốt việc này.
1.1.1. Đặc điểm về phát triển nhận thức
Ở tuổi học sinh nhỏ diễn ra sự phát triển toàn diện về các quá trình nhận
thức, trong đó đáng kể nhất là sự phát triển của tri giác, trí nhớ, chú ý, tƣởng

tuổi đƣợc hình thành. Trẻ thực hiện một cách tự giác có tổ chức các hoạt động
phong phú đa dạng từ phía nhà trƣờng, gia đình và xã hội. Điều đó tác động đặc
biệt đến sự hình thành và phát triển nhân cách học sinh. Một vấn đề nổi bật nhất
trong nhân cách của học sinh tiểu học là đời sống tình cảm của các em. Trẻ đang
ở lứa tuổi ngây thơ, trong trắng, giàu cảm xúc, dễ bị xúc động trƣớc các hiện
tƣợng xung quanh. Các em dễ vui, dễ buồn, dễ rung cảm.
Tính cách của học sinh đầu cấp Tiểu học mới bắt đầu đƣợc hình thành, ở
các em những nét tính cách nhƣ tính ham hiểu biết, tính hồn nhiên, tính chân
thực, tính bắt chƣớc Điểm nổi bật nhất trong tính cách của các em là tính
xung đột - khuynh hƣớng hành động ngay tức khắc do ảnh hƣởng của các kích
thích trực tiếp trong tính cách của các em có nhiều mâu thuẫn và chƣa bền vững.
Tóm lại, ở lứa tuổi này dƣới ảnh hƣởng chủ đạo của việc giảng dạy, việc
giáo dục của nhà trƣờng, gia đình, xã hội và tổ chức đoàn - đội, sự phát triển tâm
lí, nhân cách của các em đang diễn ra mạnh mẽ. Việc tổ chức các trò chơi học tập
cho trẻ cũng là con đƣờng hình thành và phát triển nhân cách của các em.
1.1.3. Hoạt động học tập của học sinh
Theo quy định hiện nay, học sinh tiểu học là những trẻ em học các lớp từ
lớp 1 đến lớp 5 (trẻ em từ độ tuổi 6 đến 14 tuổi).
Học sinh lớp 1 thực hiện bƣớc chuyển hoạt động chủ đạo: từ vui chơi sang
học tập.

6
Quá trình học tập của học sinh lớp 1 là quá trình hình thành ở các em hoạt
động học đích thực, trong đó việc hình thành cách học, hình thành các thao tác
trí óc nổi lên hàng đầu. Đó là các chất cần đạt đƣợc tuy chỉ là những yếu tố ban
đầu rất thô sơ.
Lên lớp 2, trẻ em bƣớc tiếp trên con đƣờng đời của cuộc sống nhà trƣờng
với hành trang cần thiết đƣợc nhà trƣờng trang bị một cách tự giác từ lớp 1. Lúc
này hoạt động học đích thực đƣợc tiếp tục hình thành và định hình tƣơng đối rõ
nét, đồng thời xuất hiện một số phẩm chất mới, nét mới trong tâm lí trẻ nhƣ tiền

phú, đa dạng, xây dựng các bài toán mở.
Chƣơng trình môn toán ở các lớp đầu cấp Tiểu học dạy cho học sinh
những kiến thức sơ giản, đơn giản ban đầu về các phép toán phổ thông. Có thể
tổng hợp toàn bộ nội dung môn toán ở các lớp đầu cấp Tiểu học theo 5 mạch
kiến thức sau đây:
1. Số học
2. Đại lƣợng và phép đo đại lƣợng
3. Yếu tố hình học
4. Giải toán có lời văn
5. Các yếu tố thống kê
1.3. Một số vấn đề lí luận về trò chơi
1.3.1. Trò chơi trẻ em
*Trò chơi - nguồn gốc và bản chất
Dựa trên quan điểm Macxit, các nhà khoa học Xô viết đã khẳng định rằng,
trò chơi có nguồn gốc từ lao động và mang bản chất xã hội. Trò chơi đƣợc
truyền thụ từ thế hệ này sang thế hệ khác chủ yếu bằng con đƣờng giáo dục.
*Đặc điểm của trò chơi trong quá trình giáo dục
Trò chơi của trẻ em rất đa dạng và phong phú về nội dung, tính chất cũng
nhƣ cách thức tổ chức chơi. Mỗi loại trò chơi đều mang tính chất riêng biệt của
mình. Nhiều công trình khoa học trong nƣớc và ngoài nƣớc đã nghiên cứu và
cho thấy hoạt động trò chơi ở trẻ em thƣờng mang một số đặc điểm chung sau:
- Trò chơi đƣợc giới hạn bởi không gian và thời gian: Để cho HS tiếp thu
bài nhanh đồng thời giải tỏa tâm lí căng thẳng cho các em trong giờ học toán,
ngƣời GV thƣờng tổ chức trò chơi ở trong lớp học, nhƣng cũng có khi ở ngoài

8
lớp học. Mục đích và nội dung của mỗi trò chơi phụ thuộc vào ngƣời GV. Chính
vì thế, GV phải căn cứ vào hình thức của mỗi trò chơi toán học mà lựa chọn
không gian chơi sao cho phù hợp. Mặt khác để đảm bảo thời gian cho mỗi giờ
học toán của HS, GV nên xác định khoảng thời gian chơi sao cho phù hợp (thời

thức chơi. Có thể nêu một số loại trò chơi sau:
- Trò chơi với đồ vật:
Đối với trẻ em, mọi đồ vật xung quanh chúng nhƣ các mảnh nhựa, mảnh
gỗ, các hình khối đều trở thành đồ chơi của trẻ hay ngay cả những đồ chơi
chuyển động nhƣ máy bay, ô tô… cũng đƣợc các em rất yêu thích. Qua việc
chơi với các đồ chơi này trẻ sẽ tập nhận biết các đồ vật, các màu sắc, các vật thể
hình học, tìm hiểu thế giới xung quanh. Tập xây dựng và tạo nên các hình khối
theo mẫu hoặc theo trí tƣởng tƣợng của chúng. Rèn luyện trí thông minh, bồi
dƣỡng tính kiên trì, cẩn thận và nhiều phẩm chất khác.
- Trò chơi theo chủ đề:
Trò chơi theo chủ đề rất đa dạng, phù hợp với cuộc sống muôn hình, muôn vẻ
xung quanh. Trong các chủ đề đó, các sự kiện xã hội chiếm một vị trí lớn. Trò chơi
theo chủ đề giúp trẻ nhận thức cuộc sống tốt hơn, sâu rộng hơn, giúp trẻ phát triển
khả năng quan sát và tính tích cực sáng tạo của mình. Trò chơi theo chủ đề bao gồm:
trò chơi sắm vai, trò chơi đạo diễn, trò chơi đóng kịch.
- Trò chơi vận động:
Đây là loại trò chơi trong đó luôn có sự vận động cơ bắp. Trẻ rất thích loại
trò chơi này. Các trò chơi vận động cũng có nhiều nội dung trí tuệ phong phú
đòi hỏi sự chú ý, nhanh trí, phản ứng mau lẹ linh hoạt của ngƣời chơi. Do đó trò
chơi vận động có ảnh hƣởng tốt tới sự phát triển của thể chất lẫn trí tuệ của trẻ.
- Trò chơi trí tuệ:
Đây là một loại trò chơi thuộc nhóm trò chơi có luật, có tác dụng thúc đẩy
hoạt động trí tuệ của ngƣời chơi để giải quyết các tình huống xảy ra trong trò
chơi nhằm đạt đƣợc các nhiệm vụ nhận thức nhất định. Trò chơi trí tuệ đặc
biệt quan trọng đối với trẻ em, đó là phƣơng tiện có hiệu quả để phát triển trí
tuệ và cũng là con đƣờng độc đáo giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh một
cách hào hứng. 10


11
* Vai trò của trò chơi học tập:
Học trong quá trình vui chơi là quá trình lĩnh hội tri thức, vốn sống kinh
nghiệm xã hội nhẹ nhàng, tự nhiên không gò bó, phù hợp với đặc điểm tâm sinh
lý của học sinh. Học bằng chơi sẽ khơi dậy hứng thú tự nguyện, làm giảm đi sự
căng thẳng thần kinh ở các em, giữ đƣợc sự hồn nhiên ở trẻ.
Nhƣ vậy, việc tổ chức hoạt động trò chơi trong quá trình dạy học không
những giúp trẻ học tập một cách có hiệu quả mà nó cũng tạo ra những cơ hội
để trẻ vui chơi, giải trí trong giờ học.
Thông qua trò chơi học tập các em sẽ có những hiểu biết nhất định về thế
giới xung quanh nói chung, con ngƣời nói riêng từ đó hình thành ở HS nhu cầu
muốn tác động đến thế giới đó nhƣ ngƣời lớn.
Đối với HS Tiểu học, trò chơi học tập thƣờng có nội dung đơn giản, vừa
sức phù hợp với sự phát triển tâm lý của trẻ và nội dung chƣơng trình Tiểu học
quy định. Tính phức tạp của trò chơi đƣợc nâng dần từ thấp lên cao theo mức độ
của từng lớp, càng lớp cao thiên về trí tuệ cao.
*Trò chơi toán học
Ở Tiểu học, trò chơi học tập có thể tổ chức đƣợc ở tất cả các môn học.
Giúp trẻ học toán qua các trò chơi là một trong hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy
học toán ở Tiểu học. Trò chơi học tập trong dạy học toán rất đa dạng và rất
phong phú. Mỗi mạch kiến thức, mỗi chủ đề học tập cũng có các dạng trò chơi
khác nhau và đƣợc gọi chung là trò chơi toán học.
Tổ chức trò chơi trong dạy học toán đƣợc xem nhƣ là một phƣơng pháp
dạy học.
- Phân loại trò chơi toán học
Cũng nhƣ việc phân loại trong trò chơi trẻ em, trò chơi toán học cũng có
nhiều cách phân loại khác nhau:
Nếu xét theo mục đích và quy trình tiết học nói chung, trò chơi toán học có
thể đƣợc phân là:

Trong đề tài này em đã tiến hành khảo sát thực trạng sử dụng trò chơi toán
học ở các khối lớp 1, 2, 3 của các trƣờng Tiểu học: Trƣờng Tiểu học Đồng Tĩnh A –
Tam Dƣơng – Vĩnh Phúc,Tiểu học Đồng Tĩnh B – Tam Dƣơng – Vĩnh Phúc. 13
1.4.1. Điều tra GV
Trƣờng
Tên
lớp
Tên GV
Tuổi
Tuổi
nghề
Trình độ đào
tạo
TH Đồng
Tĩnh A
1A
Nguyễn Ngọc Mai
34
13
Cao Đẳng
2B
Trần Thị Hƣơng
51
32
12+2
3C
Nguyễn Thị Hƣơng Ly

GV thấy có thể tổ chức trò chơi ở bài tập nào là GV cho HS tiến hành chơi ở bài
tập đó.
Khi đƣợc hỏi về những khó khăn và thuận lợi khi tổ chức trò chơi toán
học, các thầy cô cho biết nhƣ sau:
- Trong giờ học toán những lúc các em thực sự căng thẳng, nhƣng trong sự
căng thẳng , mệt mỏi nếu GV tổ chức cho các em chơi dƣới hình thức trò chơi
toán học thì các em sẽ rất hứng thú tham gia sôi nổi, nhiệt tình. HS đƣợc tiếp thu

14
bài một cách thoải mái tự nhiên. Song khi tổ chức cho các em chơi cũng gặp
những khó khăn nhất định nhƣ: Thời gian tổ chức còn hạn chế, phƣơng tiện sử
dụng ít, thiếu. GV mất nhiều thời gian chuẩn bị cho việc tổ chức trò chơi. Hơn
thế nữa các HS trung bình, yếu chậm không thể thực hiện đúng yêu cầu.
Từ khảo sát thực tế trên tôi đã thấy rằng hình thức trò chơi toán học đã và
đang đi vào từng giờ học toán của HS các lớp đầu cấp TH và nó đã phát huy
đƣợc tính tích cực của HS. Thông qua hoạt động đó HS đƣợc củng cố kiến thức,
nâng cao hiệu quả bài học, làm tƣ duy HS phát triển, HS nhớ kiến thức lâu.
1.4.2. Khảo sát HS
Qua điều tra tôi thấy đa số các em ngoan, chăm chỉ học tập, ở lớp chú ý lắng
nghe cô giáo giảng bài, ghi chép bài đầy đủ, hăng hái phát biểu tham gia xây
dựng bài và làm bài tập.
Kết quả điều tra qua trò chuyện thực tế với HS
Chúng tôi tiến hành trò chuyện với HS để có thể nắm bắt đƣợc sở thích của
các em về môn học trong chƣơng trình nói chung và môn Toán nói riêng.
? Em thích học môn gì nhất? HS liệt kê đƣợc tất cả các môn học mà các em
yêu thích.
? Em thích học môn Toán không? Các em trả lời là thích.
? Các em có thích chơi các trò chơi trong giờ học toán không? Tất cả các
em trả lời là thích.
? Em thích chơi trò chơi vào thời gian nào của tiết học? (đầu giờ, giữa giờ, cuối

- Việc tổ chức trò chơi trong dạy học toán chƣa thƣờng xuyên, đồng đều ở
các giáo viên.
- Còn đối với HS các em rất thích đƣợc chơi trò chơi trong giờ học toán ở
cacr đầu giờ, giữa giờ và cuối giờ.
Đây là những cơ sở cho chúng tôi nghiên cứu và đề xuất những biện pháp
cụ thể ở chƣơng 2.
16
CHƢƠNG 2
CÁC TRÒ CHƠI TOÁN HỌC VÀ PHƢƠNG PHÁP TỔ CHỨC
TRONG DẠY HỌC TOÁN CÁC LỚP ĐẦU BẬC TIỂU HỌC
2.1. Phƣơng pháp tổ chức trò chơi toán học trong dạy học toán
2.1.1. Các nguyên tắc lựa chọn và tổ chức trò chơi toán học
* Nguyên tắc lựa chọn trò chơi
Nguyên tắc 1: Trò chơi lựa chọn phù hợp mục tiêu dạy học
Trò chơi đƣợc lựa chọn phù hợp với nội dung, nhiệm vụ dạy học của từng
bài học. Giáo viên cần xuất phát từ mục tiêu, nhiệm vụ của bài học để lựa chọn
trò chơi cho thích hợp.
Nguyên tắc 2: Trò chơi phải có tính hấp dẫn, lôi cuốn học sinh tham gia
chơi, tạo đƣợc không khí thi đua sôi nổi, hào hứng trong lớp học.
Nguyên tắc 3: Trò chơi phải phù hợp với năng lực và trình độ của HS
các lớp đầu cấp Tiểu học. Nếu trò chơi quá dễ hay quá khó đều không đạt
đƣợc hiệu quả giáo dục. Đặc biệt trong việc học môn Toán thì trò chơi học
tập cần phải kích thích sự phát triển tƣ duy toán học, hình thành động cơ
thúc đẩy trẻ tích cực, tự lập trong quá trình tham gia trò chơi.

Biện pháp 2: Phát huy tính tích cực, độc lập sáng tạo của học sinh
Biện pháp 3: Phát triển kỹ năng chơi
Biện pháp 4: Tạo mối quan hệ của học sinh trong quá trình chơi
2.1.3. Quy trình tổ chức trò chơi toán học
Với các biện pháp lựa chọn và tổ chức trò chơi đã nêu trên, quy trình tổ
chức trò chơi toán học đƣợc xây dựng theo các giai đoạn sau:
Giai đoạn 1: Lựa chọn trò chơi
Bước 1: Xác định mục tiêu, yêu cầu cần đạt của hoạt động định tổ chức trò
chơi (hình thành, phát triển tri thức, củng cố tri thức hay luyện tập kỹ năng kỹ xảo,
).
Bước 2: Lựa chọn trò chơi phù hợp với yêu cầu, mục tiêu cần đạt được,
điều kiện thực tế,
Giai đoạn 2: Chuẩn bị tổ chức trò chơi
Bước 3: Thiết kế "giáo án"
+ Tên trò chơi.

18
+ Mục tiêu cần đạt của trò chơi.
+ Chuẩn bị các phƣơng tiện vật chất để thực hiện trò chơi.
+ Cách tiến hành: Nội dung trò chơi, luật chơi, cách đánh giá.
Bước 4: Chuẩn bị thực hiện "giáo án"
Chuẩn bị đầy đủ các phƣơng tiện đảm bảo cho việc thực hiện trò chơi.
Giáo viên nắm chắc luật chơi và cách đánh giá để phổ biến cho HS.
Giai đoạn 3: Tổ chức trò chơi
Bước 5: Đặt vấn đề
+ Giới thiệu tên trò chơi.
+ Nêu yêu cầu của trò chơi.
Bước 6: Hướng dẫn trò chơi
GV giới thiệu rõ ràng nội dung chơi và phổ biến luật chơi. GV có thể làm
mẫu, hƣớng dẫn chơi thử nếu thấy cần thiết


2
5
3
1
4 - Cách chơi: Chọn 2 đội chơi, mỗi đội 3 HS, mỗi đội nhận một chiếc hộp
có chứa các thẻ đồ vật, con vật. Hai tấm bìa đó chuẩn bị đƣợc gắn lên bảng. Các
đội sẽ lựa chọn các thẻ đồ vật, con vật có trong hộp để cài vào các ô có số tƣơng
ứng trên miếng bìa chữ nhật. Nhóm nào gài đúng và hoàn thành trƣớc sẽ thắng


4 2 Bèn Hai

6 S¸u S¸u Bốn
Sáu

21
- Cách chơi: Tổ chức nhóm chơi 15 ngƣời, mỗi bạn sẽ nhận một trong
các thẻ trên để đeo vào cổ mình. Các em đọc kĩ thẻ đã nhận. Khi giáo viên hô

kia ghi phép tính và ngƣợc lại. Các em ghi số hình tròn tô màu và không màu ra
giấy để tạo ra phép cộng hai số có kết quả bằng 10.
Ví dụ: Kết quả nhƣ hình bên đƣợc học sinh ghi lại là
22

Các em tiếp tục lắc nhiều lần để tạo ra các phép cộng hai số có kết quả bằng 10.
Cặp nào trong thời gian qui định mà tạo ra đƣợc nhiều phép cộng (khác nhau)
nhất sẽ là cặp thắng cuộc. Cùng một lúc sẽ có nhiều cặp thắng cuộc. Cả lớp vỗ
tay khen thƣởng.
- Lưu ý: Trò chơi này có thể sử dụng khi dạy các bài về phép cộng trong
phạm vi 10 chỉ cần tăng hoặc giảm số hình tròn .
Trò chơi 5:"Tam giác cộng"
- Mục đích: Củng cố kiến thức cộng các số trong phạm vi 10.
- Chuẩn bị: Một bộ thẻ số từ 1 đến 6; băng keo hoặc hồ dán; tờ giấy lớn có
vẽ hình của 3 tam giác, bên trong mỗi tam giác có ghi các số 8, 9, 10.

8


8 2
5
1
6
3
9 5
3
1
4
6
10

4 + 6 = 10
6 + 4 = 10

23
- Lưu ý: Trò chơi này có thể sử dụng khi dạy các bài về phép cộng trong
phạm vi 10 chỉ cần tăng hoặc giảm số đã ghi trong hình tam giác.
Trò chơi 6:"Ai trong số họ đúng"
- Mục đích: củng cố khả năng đếm và nhận biết số.
- Chuẩn bị: mũ mèo đen, mèo vàng, thỏ đen, thỏ trắng và tấm biển những
con số, những con chuột, củ cà rốt vẽ sẵn trong tranh, những bông hoa.
- Cách chơi: Mỗi lần 3 bạn, 2 bạn làm mèo và mỗi con mèo sẽ cầm một số
khác nhau. Chẳng hạn mèo đen cầm số 6 và mèo vàng cầm số 7. Giữa hai chú mèo