SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
“MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY TIẾT TRẢ BÀI TẬP LÀM VĂN
LỚP 5”
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
1. Cơ sở lí luận
Phân môn Tập làm văn rèn cho học sinh các kĩ năng sinh sản ngôn bản. Nó có vị trí đặc
biệt quan trọng trong dạy học tiếng mẹ đẻ bởi vì:
- Thứ nhất, đây là phân môn sử dụng và hoàn thiện một cách tổng hợp các kiến thức và kĩ
năng tiếng Việt mà các phân môn Tiếng Việt khác: Học vần, Tập Viết, Chính tả, Tập đọc,
Luyện từ và câu đã hình thành.
- Thứ hai, phân môn TLV rèn cho học sinh kĩ năng sinh sản ngôn ngữ, nhờ đó tiếng Việt
không chỉ được xem xét từng phần, từng mặt qua từng phân môn mà trở thành một công
cụ tổng hợp để giao tiếp. Như vậy, phân môn TLV đã thực hện mục tiêu cuối cùng, quan
trọng nhất của dạy học tiếng mẹ đẻ là dạy HS sử dụng được tiếng Việt để giao tiếp, tư
duy, học tập.
Trong chương trình tiểu học mới,các bài làm văn gắn với chủ điểm của đơn vị học. Song
song với các tiết làm văn luyện nói, luyện viết thì tiết Tập làm văn trả bài có một vị trí
quan trọng vì: giờ trả bài có mục đích rèn cho học sinh kĩ năng kiểm tra, đánh giá, tự điều
chỉnh bài viết. Đây là kĩ năng quan trọng trong hoạt động giao tiếp. Kĩ năng kĩ năng đối
chiếu văn bản nói, viết của bản thân với mục đích giao tiếp và yêu cầu diễn đạt, sửa lỗi về
nội dung và hình thức diễn đạt. Để có kĩ năng này , học sinh phải cần tập nhận xét văn
bản nói hay viết của bạn, tự sửa chữa bài viết ở lớp, rút kinh nghiệm và tự chữa(hoặc viết
lại) bài văn đã được GV chấm, luyện tập, hình thành kĩ năng và thói quen tự điều chỉnh,
tự học tập dể luôn luôn tiến bộ.Đây chính là khâu cuối cùng để hoàn thiên kĩ năng làm
văn của học sinh.
2. Cơ sở thực tiễn
Trong sách giáo khoa và sách giáo viên phần phân môn tập làm văn, phương pháp nêu ra
mới chỉ là chung chung, chưa cụ thể, chưa là vai trò chủ thể, chủ động nắm vững kiến
thức của học sinh.
Bên cạnh đó thực tế dạy học nhiều năm với những đối tượng khác nhau (lớp bốn, lớp

pháp dạy học ở Tiểu học trong đó phân môn Tiếng Việt với phương châm "Coi học sinh
là nhân vật trung tâm", thầy chỉ là người tổ chức hướng dẫn. Vì vậy đứng trước tình hình
và nhiệm vụ mà xó hội giao phó, bản thân tôi là người giáo viên tiểu học, tôi luôn học hỏi
kinh nghiệm và chịu khó đào sâu suy nghĩ để tìm ra phương pháp giảng dạy tốt nhất giúp
trò tiếp thu kiến thức dễ dàng nhất.
Đứng trước tình hình đổi mới phương pháp như vậy nhưng thực trạng hiện nay là gì?
1) Về sách giáo khoa và sách giáo viên phương pháp nêu ra mới chỉ là chung chung chưa
cụ thể.
Một vài năm gần đây có xuất hiện một số cuốn sách in những bài văn hay, những bài văn
mẫu và có đôi ba lời nhận xét ưu điểm và hạn chế. Song tiết trả bài vẫn chưa được
quan tâm đúng mức, chưa có phương pháp hay. Đó chính là một trong những vấn đề bức
xúc đối với người dạy và người học.
2) Qua thực tế dạy học: Tôi thấy chất lượng bài Tập làm văn của các em có nâng cao đôi
chút, có một số tiến bộ đáng kể nhưng mới chỉ là số ít. Qua đó tôi thấy còn một số tồn
tại.
+ Đa số học sinh sau khi đọc tham khảo các bài văn mẫu, các bài văn hay, các em cũng
thấy hay song không chỉ ra được cái hay để học tập vận dụng.
+ Một số học sinh, các em còn phải phụ thuộc vào các bài văn mẫu của thầy, của sách,
dựa vào các đoạn, các ý trong cuốn: " Để học tốt môn Văn - Tiếng Việt ", " Tập làm văn "
hoặc " Các bài văn hay " thậm chí có em còn sao chép và nắp ghép một cách gượng
gạo, gò ép.
+ Các em viết câu, dùng từ diễn đạt yếu, chưa biết sắp xếp ý, không biết lựa chọn những
chi tiết, những hình ảnh hay để rồi hiểu và sử dụng đúng, hợp lý, lôgic; tức là các em
chưa biết biến những kiến thức đã tiếp thu trong bài, trong giờ học vào một bài viết cụ thể
vào " sản phẩm " của mình.
3) Thêm vào đó người dạy còn chung chung, nặng nề về thuyết trình, áp đặt học sinh và
chưa thực sự quan tâm đặc biệt là giờ trả bài. Thậm chí chưa nắm chắc yêu cầu về kiến
thức, kỹ năng của tiết học theo chuẩn.
Thực tế qua khảo sát các giờ trả bài Tập làm văn hầu như các giáo viên ít đầu tư thời gian
ghi lại vào sổ tay văn học những từ hay, ý đẹp hay những lỗi sai của học sinh về mọi

+ Số học sinh nắm phương pháp học môn Tiếng Việt còn hời hợt không thuộc, hoặc
thuộc rất ít thơ văn, chất lượng bài viết chưa cao chiếm 69% (những em này thể hiện sự
học thiên lệch về môn toán và học trung bình, yếu kém ở các môn ).
Tôi xem vở tập làm văn của bốn lớp năm: 5A, 5B, 5C, 5D thì thấy chất lượng bài viết
của các em chưa đạt kết quả như mong muốn, số lượng bài đạt điểm khá giỏi chưa nhiều,
đặc biệt nhiều em diễn đạt còn lủng củng, còn sai lỗi chính tả đặc biệt là lỗi chính tả
thông thường.
Tôi dự giờ của hai lớp 5A, 5C thì thấy giáo viên chưa thực sự đầu tư thời gian nhiều cho
tiết dạy, thầy dạy còn chung chung, nặng về thuyết trình, chưa gây được không khí sôi
nổi cho tiết học.
Đồng thời tôi tiến hành khảo sát chất lượng của hai lớp: 5C và 5D.
+ Lớp 5D là lớp thực nghiệm
+ Lớp 5C là lớp đối chứng
Tôi cho cả hai lớp cùng làm chung một đề văn.
Đề bài: Em hãy tả ngôi trường thân yêu đã gắn bó với em trong nhiều năm qua. Kết quả:
Lớp Sĩ số
Giỏi Khá Trung bình Yếu
SL % SL % SL % S.L %
5C 20 1 5 5 25 11 55 3 15
5D 25 1 4 7 28 13 52 4 16
Chất lượng khảo sát đầu năm của lớp 2 là tương đương nhau.
Đặc biệt qua bài viết của các em tôi còn nhận thấy:
*) Về nội dung bài Tập làm văn
- 10- 15% học sinh viết văn có bố cục rõ ràng, bài viết cô đọng xúc tích.
- 50% học sinh thực hiện được yêu cầu của đề nhưng diễn đạt ý còn chưa rõ ràng, lôgic.
- 10% học sinh còn đôi chỗ dùng từ, đặt câu, liên kết câu, đoạn chưa đạt. Văn viết gò bó
thiếu tự nhiên, ít sáng tạo.
- 25% học sinh thì sao chép nguyên bản bài của bạn hoặc văn mẫu. Thậm chí có em bài
viết còn khô khan, rời rạc, lủng củng, vay mượn.
*) Về kĩ năng:

+ Chấm bài
+ Thiết kế bài dạy.
+ Lên lớp
a. Chấm bài
Tuy chấm bài không nằm trong quá trình lên lớp 40 phút trả bài, nhưng nó lại là yếu tố
quan trọng làm cơ sở cho giờ trả bài. Giờ trả bài có thành công hay không ? Học sinh có
thấy được đúng sai trong bài làm của em đó hay không ? Đều được bắt đầu bằng việc
chấm. Đó chính là phần chuẩn bị của giáo viên.
Song song với việc chấm bài kỹ là sổ chấm bài. Sổ chấm bài có tác dụng thống kê các
loại lỗi để tìm ra lỗi phổ biến, ghi chép những sai, đúng cụ thể của từng học sinh làm tư
liệu để phục vụ cho việc nhận xét và hướng dẫn chữa lỗi Nhưng trước hết muốn ghi
chép đúng thì giáo viên phải chấm kỹ, bám sát yêu cầu mà chuẩn kiến thức và kĩ năng đã
đề ra, đưa ra một biểu điểm để đảm bảo tính khoa học , khách quan, vô tư. Từ đó thấy
được ưu và nhược điểm của bài viết. Đồng thời sổ này giúp giáo viên so sánh đối chiếu
những bài sau so với những bài trước xem sự dứt điểm của từng loại lỗi đã làm được
chưa ? Làm đến đâu ? Sự tiến bộ của các em đạt đến mức độ nào? Số được trình bày theo
bảng sau:
Loại sai Tên học sinh Dẫn chứng Hướng sửa
1- Bố cục
2.Không đúng yêu
cầu của đề.
3- Chính tả, từ
4- Diễn đạt
5- Câu
Cuối bảng giáo viên ghi rõ cần dứt điểm loại lỗi nào trong bài viết, kế tiếp việc này được
nêu ở giờ trả bài phần củng cố, học sinh sẽ thấy được để ở giờ sau phấn đấu đạt kết quả
tốt hơn. Như vậy việc làm từng bước ấy rõ ràng không bị miên man kéo dài.
b. Thiết kế bài dạy:
Thiết kế bài dạy cũng là yếu tố chuẩn bị quan trọng, nó là cơ sở của giờ lên lớp giúp giáo
viên lựa chọn nội dung và cách tiến hành tiết trả bài. Tính kỹ lưỡng và tính khoa học

cụ thể qua bài viết được giáo viên chấm và theo dõi qua sổ thống kê lỗi của giáo viên);
kết hợp với nhận xét về chữ viết và cách trình bày bài văn, công bố kết quả điểm số và
biểu dương học sinh có bài làm tốt hoặc bài làm có tiến bộ. Giáo viên nên công bố tên
học sinh có ưu điểm, không cần thiết nêu tên học sinh có khuyết điểm.
2. Hướng dẫn học sinh chữa bài:
Căn cứ vào kết quả bài làm của học sinh, giáo viên có thể tiến hành việc hướng dẫn học
sinh chữa bài sao cho linh hoạt và đạt hiệu quả thiết thực theo các cách sau:
1) Trả bài làm cho học sinh, yêu cầu học sinh đọc thầm lại toàn bộ bài làm, lời nhận xét
chung và những chỗ lưu ý cụ thể của giáo viên trong bài viết.
2) Hướng dẫn học sinh chữa lỗi chung về nội dung(sai, thiếu ý hoặc chi tiết, sự việc ) và
hình thức(về bố cục, về cách dùng từ, đặt câu, lỗi chính tả )
3) Tổ chức cho học sinh tự chữa bài làm của cá nhân, sau đó đổi bài để kiểm tra, giúp đỡ
nhau về việc chữa lỗi.
4) Đọc cho học sinh nghe những câu văn hay, đoạn văn hay, bài văn hay, để giúp các em
vận dụng vào bài viết của mình từ đó giúp cho bài viết của các em giàu hình ảnh, cô
đọng, xúc tích.Gợi ý học sinh nhận xét, trao đổi để học tập những ưu điểm trong bài văn
của bạn (về bố cục, sắp xếp ý, diễn đạt, dùng từ đặt câu, sử dụng biện pháp nghệ thuật)
5) Hướng dẫn học sinh chọn viết một đoạn văn trong bài làm cho tốt hơn (Đây là bước
dành cho học sinh khá, giỏi)
Tuỳ điều kiện thời gian cho phép, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh thực hiện yêu cầu
này tại lớp hoặc luyện tập thêm ở nhà để nâng cao kĩ năng viết văn. Đoạn văn học sinh
chọn để viết lại cho tốt hơn có thể là đoạn văn còn mắc lỗi (chính tả, dùng từ, đặt câu 0,
đoạn viết chưa hay
c. Lên lớp
Muốn nâng cao chất lượng cho học sinh môn Tập làm văn đặc biệt trong tiết tập làm văn
trả bài. Điều tôi đi sâu nhất đó chính là bước "sửa lỗi sai cần thiết " trong quá trình lên
lớp như sau:
Thông thường bước này giáo viên thường làm qua loa vì thời gian, vì trọng tâm không
xác định Nhưng nhờ có sự bố trí lôgic và khoa học trong thiết kế mà phần này chúng ta
vẫn thấy có thể làm chủ được thời gian. Về phương pháp, có thể nêu ra phương pháp

chiếu với bài của mình xem đã đủ về bố cục chưa? Nếu chưa đủ thì còn thiếu phần nào?
Em cần sửa ra sao? Giáo viên hướng dẫn học sinh chữa lỗi về mở bài, kết bài (Theo cách
đã học), về thân bài(sắp xếp ý theo trình tự đã học một cách hợp lis0. sau đó tổ chức cho
học sinh tiến hành sửa lỗi cá nhân và trao đổi bài cho nhau để cùng kiểm tra trao đổi kinh
nghiệm.
Ngoài ra,ở phần này học sinh thường không biết tách giữa mở bài với thân bài hoặc giữa
thân bài với kết bài. Vì vậy khi sửa lỗi về bố cục, giáo viên cần gợi học sinh nhớ lại dàn ý
của bài.Từ đó học sinh sẽ tách được đoạn văn viết lẫn hoặc viết được đoạn văn còn thiếu
trong bài văn.
* Chữa lỗi về chính tả
Khi học sinh tìm ra lỗi chính tả mà mình viết sai, cô giáo đã gạch chân trong vở, giáo
viên cần giúp các em cách phân biệt chính tả, giúp các em viết đúng.
Ví dụ: tiếng "ra" các em phải biết phân biệt d/ gi/ r.
- Ra vào, ra cửa, đi ra
- Màu da cam, cặp da
- Gia đình, gia súc
Khi chữa lỗi giáo viên kẻ bảng thành hai cột
Lỗi chính tả Cách viết chính tả đúng
* Chữa lỗi về cách dùng từ
Ví dụ 1: Ai sống chả có cha mẹ, thật thiệt thòi cho những em nhỏ mồ côi cả cha lẫn mẹ
(học sinh đọc lên).
Giáo viên ghi lên bảng và hỏi?
- Em đọc thấy chỗ nào chưa hay? Có sai không?
(Từ " sống" chưa hay - chưa chính xác )
Hỏi: Tại sao chưa hay? Em có thể tìm từ khác để thay thế được không? (Học sinh có thể
thay thế từ "sống " bằng từ "sinh ra").
Ví dụ 2: Học sinh đọc: Từ ngày cô vĩnh biệt chúng em về công tác ở thành phố, chúng em
vẫn nhớ cô.
Giáo viên ghi lên bảng và hỏi
Trong câu em vừa đọc từ nào dùng sai nghĩa?

thể phát hiện thêm một số lỗi giáo viên bỏ sót. Sau đó cùng trao đổi, kiểm tra, chia sẻ
kinh nghiệm làm bài và chữa lỗi với bạn.
3. Hoặc cho các em thảo luận trong nhóm để tìm ra cách sửa sai.
- Với cách làm này tôi thường chia nhóm theo năng lực, sở trường của học sinh rồi
giao việc:
+ Nhóm học sinh trung bình: Tìm lỗi chính tả của các bạn trong nhóm rồi thảo luận, tìm
cách sửa.
+ Nhóm học sinh khá: Tìm từ dùng sai, câu lủng củng rồi tìm cách sửa.
+ Nhóm học sinh khá giỏi với yêu cầu cao hơn: Tìm câu hay trong bài của bạn, thêm
hình ảnh so sánh hoặc nhân hóa để câu văn được sinh động hơn, hoặc chuyển mở bài trực
tiếp thành gián tiếp, kết bài không mở rộng thành kết bài mở rộng Sau đó đọc lại bài đã
sửa và đọc mẫu cho cả lớp tham khảo.
Tóm lại: Hệ thống câu hỏi dành cho phần này là làm cho học sinh chỉ ra được.
- Câu sai ở đâu?
- Lý do sai?
- Nêu cách sửa.
Và đặc biệt với phần chữa lỗi bao giờ tôi cũng đảm bảo chữa từ lỗi dễ, lỗi đơn giản đến
những lỗi khó, phức tạp.
Ví dụ: Trong một giờ trả bài
1- Chữa lỗi về bố cục.
2- Chữa lỗi về chính tả
3- Chữa lỗi về cách dùng từ
4- Chữa lỗi về câu, về đoạn văn, cách diễn đạt nội dung.
Về cách diễn đạt, nó là một loại lỗi bao quát nhiều vấn đề. Cho nên cần xắp xếp nó ở bài
tập thứ tư trở đi nó thuộc câu, đoạn, lỗi khó. Đôi khi chỗ này phải kết hợp với phương
pháp diễn dịch , giảng giải để làm sáng tỏ vấn đề cho học sinh.
* Song song với việc chữa lỗi và đọc cho học sinh nghe những câu văn hay, đoạn văn hay
để giúp các em học tập. Đồng thời người giáo viên còn phải hướng dẫn các em biết cách
lựa chọn chi tiết diễn đạt bằng câu văn có hình ảnh và sử dụng một số biện pháp tu từ đã
học để giúp các em những bài viết cô đọng, giàu hình ảnh.

5D
Lớp 5C
- Học sinh nắm được yêu cầu của đề
- Bố cục rõ ràng
- Biết cách dùng từ, đặt câu, liên kết câu, đoạn, ít mắc
lỗi chính tả
- Bài viết sinh động sáng tạo
- Số học sinh sao chép văn bản mẫu
- Học sinh lười học, lười sửa lỗi, ít tiến bộ
- Số học sinh yếu môn học này
100%
100%
68%
28%
0%
0%
0%
90 %
90%
40%
10%
10%
5%
5%
* Bước 3: Thiết kế bài giảng tiết trả bài (đề bài trên) và tiến hành giảng ở 2 lớp.
+ Lớp 5D (thực nghiệm) giảng theo phương pháp có kèm theo trong đề tài này.
+ Lớp 5C (đối chứng ) giảng theo phương pháp cũ.
Kết quả cho thấy:
- Học sinh lớp 5D các em hoạt động nhịp nhàng giữa thầy và trò, học sinh tiếp thu bài
một cách chủ động. Biết tìm ra lỗi sai của mình và chỉ ra được cách sửa.

đổi mới của ngành giáo dục đào tạo nước ta hiện nay. Việc này góp phần đào tạo học sinh
thành những người lao động mới.
Thông qua các đợt hội giảng, các buổi chuyên đề và đặc biệt qua các tiết dạy của tôi,. Hội
đồng sư phạm nhà trường đã họp và đánh giá, nhận xét về việc áp dụng phương pháp
giảng dạy mới trong dạy Tập làm văn là đạt chất lượng tốt. Việc đánh giá của hội đồng sư
phạm chứng tỏ rằng:
1 - Việc dạy Tập làm văn trả bài cho học sinh lớp 5 bằng cách để các em tự tìm ra cái sai
của mình kết hợp với hệ thống câu hỏi dẫn dắt, gợi mở của giáo viên giúp các em tiếp thu
bài tốt hơn, nhớ lâu hơn những lỗi sai để lần sau các em không bị mắc lại nữa.
2 - Học sinh chủ động tiếp thu kiến thức để từ đó rèn luyện được kỹ năng nghe - nói -
viết.
3 - Giáo viên lên lớp và soạn bài không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào sách
hướng dẫn mà người giáo viên cần suy nghĩ tìm phương pháp giảng dạy mới cho từng bài
học phù hợp với sự nhận thức của học sinh lớp mình dạy và tuân thủ theo cuốn chuẩn
kiến thức kĩ năng đang hiện hành.
4 - Việc chuẩn bị chu đáo và đầy đủ của giáo viên và học sinh trước mỗi bài học là rất
cần thiết góp phần làm cho giờ học thêm sôi nổi đạt kết quả cao. Thông qua giờ học cần
xây dựng phong cách học cho học sinh: Không nói leo, không nhìn bài của bạn, không lơ
là trong học tập, suy nghĩ, tìm tòi cái mới, độc lập suy nghĩ và sáng tạo trong học tập.
5 - Việc dạy tiết Tập làm văn trả bài là vấn đề không đơn giản như quan niệm của một số
đồng chí giáo viên mà nó đòi hỏi sự suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo trong dạy học của giáo
viên.
B- Những khó khăn trong việc giải quyết nội dung:
1 - Học sinh
- Vốn kiến thức của các em về môn Tiếng việt còn hạn chế nên các em chưa có thể tự sửa
đựoc cái sai của mình.
- Ngôn ngữ của các em còn chưa nhiều, chưa sâu, chưa rộng nên các em ngại phát biểu
và nhận xét bài của bạn. Đồng thời chưa biết chỉ ra những ưu điểm, tồn tại ở bài làm của
bạn một cách khoa học.
- Các em chưa được quan sát, gặp và chứng kiến trực tiếp đối tượng được nêu trong đề