Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m “B
ồ
i d
ưỡ
ng H
ọc
Sinh gi
ỏi
mơn sinh h
ọ
c”

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hạnh Gv Trường PTDTNT Thị Xã Bình Long
Page 1

BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MƠN SINH HỌC
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Thành tích của trường được đánh giá trên nhiều lĩnh vực khác nhau như:
Đồn, đội, thư viện …Trong đó cơng tác dạy và học là cơng tác trọng tâm để
hồn thành xuất sắc nhiệm vụ năm học. Chính vì thế phong trào GVG và HSG
đáng được quan tâm của BGH các trường và là điều băn khoăn trăn trở của
đội ngũ GV chúng tơi.
Trường PTDTNT Thị xã Bình Long trong nhiều năm qua đã gặt hái nhiều
thành tích cao trong cơng tác BDHSG các mơn văn hóa như : Vật lí, tốn
casio, địa lí, đặc biệt là mơn sinh học.
Bản thân tơi, được PGD-ĐT Thị xã Bình Long và BGH trường PTDTNT

n kinh nghi
ệ
m “B
ồ
i d
ưỡ
ng H
ọc
Sinh gi
ỏi
môn sinh h
ọ
c”

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hạnh Gv Trường PTDTNT Thị Xã Bình Long
Page 2

-Tài liệu trong tủ sách nhà trường còn nhiều hạn chế.
-Vốn kiến thức thực tiễn của HS không nhiều (về thực vật và động vật) vì các
em ở môi trường nội trú.
-Trình độ nhận thức và độ nhạy bén của HS có phần hạn chế (so với các
trường THCS trong huyện, thị)
-Số học sinh quá ít 35-43 HS khối lớp 9 ( gây khó khăn cho việc tuyển chọn
HSG các bộ môn)
3.Thực trạng của đề tài:
Trong những năm đầu tham gia bồi dưỡng HSG môn sinh học thì kết quả
chưa cao. Từ năm 2009 tôi mạnh dạn thay đổi phương pháp trong công tác bồi
dưỡng HSG thì kết quả mĩ mãn hơn. Cụ thể như sau:
Số HS đạt kết quả trong các kì
thi

1(Dương Thoại Nguyên)
4
2

II-Quá trình thực hiện:
1.Phát hiện và chọn nguồn:
-Trong quá trình dạy, từ 6,7,8 luôn tạo điều kiện phát triển nhận thức của HS
để làm nền cho BDHSG ở lớp 9 (Bằng các câu hỏi khó để phát hiện nguồn,
Đề kiểm tra cần phải có câu hỏi khó để phân loại HS) đồng thời kích thích tính
tò mò, sáng tạo và yêu thích bộ môn.
-GV phải hướng cho HS dự thi môn nào? Theo sở thích và năng lực của bản
thân, không ép HS thi môn này hay môn kia, mà phải thực sự yêu thích bộ
môn và có ý thức tốt khi tham gia BDHSG.
2.Kế hoạch bồi dưỡng:
A-Nội dung ôn tập:

Sinh học 7: 2 buổi (4 tiết)
8: 2 buổi (4 tiết)
9: 6 buổi (12 tiết)
B-Thời gian ôn tập + số tiết ôn tập:
Thời gian bắt đầu từ tuần 8(2 tiết /buổi)
Tổng số tiết ôn tập: 20 tiết, trong đó: 10 tiết lí thuyết
Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m “B
ồ
i d
ưỡ

1-2 3 GV cung cấp câu hỏi

xây dựng đáp án sau
khi hệ thống kiến
thức
2 Hệ thống kiến thức và
làm bài tập kiểm tra
phần:Ti
êu hóa, cơ xương,
thần kinh ở người
(sinh 8)
2-3 3 GV cung cấp câu hỏi

+ xây dựng đáp án
sau khi h
ệ thống kiến
thức
3 Lí thuyết: Qui luật di
truyền của MenDen,
ADN , biến dị, NST, di
truyền người
Bài tập
: Bài tập lai,
ADN, và di truyền giới
tính, NST
4-5 6,7,8,9,


ng H
ọc
Sinh gi
ỏi
môn sinh h
ọ
c”

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hạnh Gv Trường PTDTNT Thị Xã Bình Long
Page 4

Những tài liệu mà tôi thường sử dụng trong quá trình BDHSG:

4.Phương pháp thực hiện:
-Bồi dưỡng kiến thức từ cơ bản đến nâng cao( Củng cố kiến thức đã học , cung
cấp kiến thức khó, mới)
-Bồi dưỡng các dạng toán khác nhau (từ dễ đến khó, dạng toán thuận - nghịch)
chứ không chỉ bồi dưỡng từng bài.

MỘT SỐ DẠNG TOÁN CẦN CUNG CẤP CHO HỌC SINH

1/Đề bài cho biết tính trội, lặn của tính trạng hay gen qui định tính trạng và
kiểu hình của P, dạng bài toán thuận.
*Ví dụ 1:

Ở ruồi giấm, thân xám là trội hoàn toàn so với thân đen. Gen qui định Tính
trạng nằm trên NST thường
-Cho con đực thân xám (TC) giao phối với con cái thân đen, xác định tỉ lệ
phân li về KG và KH ở F
2
-500 câu hỏi và BT
trắc nghiệm
-Thái Huy Bảo -Nguyễn Vinh Quang

Trần Bá Hoành
Nguyễn Thị Dung
-Nguyễn Đăng Phước

-Nhà xb trẻTp.HCM
-Nhà XB ĐH và GD chuyên
nghiệp

-Nhà XB Giáo Dục

-Nhà XB Đà Nẵng
Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m “B
ồ
i d
ưỡ
ng H
ọc

F: Aa , aa  P
F2
(không TC)
Ví dụ 2:

Ở người mắt đen trội hoàn toàn so với mắt xanh. Gen qui định màu mắt nằm
trên NST thường
-P phải có KG và KH như thế nào để các con sinh ra đều mắt đen?
-P phải có KG và KH như thế nào để con sinh ra có người mắt đen, có người
mắt xanh?
Giải:

-Con đều mắt đen, vậy trong KG của con ít nhất phải có 1 gen trội
Qui ước : D(mắt đen), d(mắt xanh)
Từ đó suy ra KH của P có những khả năng sau:
+P: Bố mắt đen DD x Mẹ mắt đen DD
G
P
: D D
F
1
: DD(100% mắt đen)
+P: Bố(mẹ) mắt đen Dd x Bố (mẹ) DD
G: D,d D
F: DD,Dd
+P: Bố(mẹ) mắt đen DD x Bố (mẹ) mắt xanh dd
G: D d
F: Dd
-Để con mắt xanh (dd) thì bố và mẹ đều mang 1 gen lặn(d), để có con mắt đen
thì cả bố và mẹ phải mang gen trội ( hoặc 1 bên phải mang gen trội)  P có

Hoa trắng là tính trạng lặn
Hoa hồng là tính trạng trung gian
Xác định kết quả thu được về KG và KH của những phép lai giữa các cây hoa
mõm chó sau đây:
Hoa đỏ x hoa hồng
Hoa trắng x hoa hồng
Hoa đỏ x hoa trắng
Hoa hồng x hoa hồng
Giải:
Qui ước MM hoa đỏ
Mm hoa hồng
mm hoa trắng
-P
1
: hoa đỏ(MM) x hoa hồng (Mm)
G: M M, m
F: MM, Mm ( 1 đỏ: 1 hồng)
-P
2
: hoa trắng (mm) x hoa hồng (Mm)
G: m M, m
F: Mm, mm (1 trắng : 1 hồng)
-P
3
: hoa đỏ (MM) x hoa trắng (mm)
G: M m
F: Mm ( 100% hoa hồng)
-P
4
: hoa hồng (Mm) x hoa hồng (Mm)

X
d
, X
D
Y
( cái tam thể, đực lông đen)
Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m “B
ồ
i d
ưỡ
ng H
ọc
Sinh gi
ỏi
môn sinh h
ọ
c”

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hạnh Gv Trường PTDTNT Thị Xã Bình Long
Page 7

F
1
x F
1
: X

X
d
X
d
X
D
Y
G: X
d
X
D
, Y
F
1
: X
D
X
d
, X
d
Y
( cái tam thể: đực hung)
F
1
x F
1
: X
D
X
d

a/Tại sao nói : bệnh có túm lông ở dáy tai là bệnh của nam giới , còn bệnh máu
khó đông thường xuất hiện ở nam
b/Một cặp vợ chồng sinh được các con trai, trong số đó có đứa bình thường, có
đứa bị máu khó đông. Còn các con gái đều bình thường. Hãy xác định KG và
KH của cặp vợ chồng trên và lập sơ đồ lai
Giải:

Theo đề ra ta có : X
H
(BT), X
h
(bệnh máu khó đông)
a/-Bệnh có túm lông ở dáy tai là bệnh của nam vì ở
nữ NST giới tính: XX
nam NST giới tính : XY
 mà gen gây bệnh chỉ nằm trên NST Y  bệnh chỉ có ở nam
-Bệnh máu khó đông thường xuất hiện ở nam. Vì TT lặn chỉ được thể hiện ở
trạng thái đồng hợp gen lặn:X
h
X
h
 nên ở nữ thường khó xuất hiện KH gây
bệnh
Còn ở nam chỉ cần nhận 1 X
h
là đủ điều kiện biểu hiện K
H
bệnh
b/Lập sơ đồ lai:
Con trai bình thường: X

P: X
H
Y x X
H
X
h

G: X
H
, Y X
H
, X
h

Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m “B
ồ
i d
ưỡ
ng H
ọc
Sinh gi
ỏi
mơn sinh h
ọ
c”



Giải:
a.Tính tổng số Nu có trong gen:
Số Nu của phân tử mARN có trong gen là:
1200 x 100
= 6000 Nu
20
Như vậy mạch gốc tổng hợp ra mARN sẽ có 6000 Nu
Vì gen gồm 2 mạch, do đó tổng số Nu của gen là:
6000 x 2 = 12000Nu
b.Chiều dài của gen là chiều dài của 1 mạch đơn của gen đó
1200
l = x 3,4 A
0
= 20400A
0

2
5/Bài tốn về Nhiễm sắc thể:
Ví dụ:Có 2 nhóm tế bào tạo giao tử. Nhóm tế bào sinh tinh và nhóm tế bào
sinh trứng, khi giảm phân được môi trường cung cấp 936 NST. Số NST có
trong tinh trùng nhiều hơn so với trứng là 156
a.Xác đònh số tế bào sinh tinh và số tế bào sinh trứng. Cho biết bộ NST 2n
= 78
b.Xác đònh số tế tinh trùng và trứng tạo thành?
Gi
ải:
a.Số tế bào sinh tinh và sinh trứng:
Gọi x là số tế bào sinh tinh, y là số tế bào sinh trứng
Sáng ki


ĐỀ SỐ 1
1.Chứng minh đặc điểm cấu tạo của bộ xương chim thích nghi với đời sống
bay lượn?(2điểm)
2.Nêu rõ những đặc điểm tiến hóa của bộ xương người so với bộ xương các
động vật trong lớp thú?(1,5điểm)
3.Nêu rõ cơ sở của các biện pháp rèn luyện tim. Bản thân em cần phải làm gì
để giúp tim mạch hoạt động tốt?(1 điểm)
4.Bộ não người có cấu tạo như thế nào? Nêu những đặc điểm tiến hóa của bán
cầu não lớn ở người so với động vật có vú?(1,5điểm)
5.Ở bắp, hạt đỏ do gen A qui định trội hồn tồn so với gen a qui định hạt
trắng
Cây cao do gen B qui định trội hồn tồn so với gen b qui định cây thân thấp
Biết rằng 2 cặp gen nói trên nằm trên 2 cặp NST thường khác nhau. Hãy xác
định kết quả lai F1 trong các trường hợp sau(4 điểm)
a/TH
1
: AABb x AaBB c/TH
3
: AaBb x aaBb
b/TH
2
: AaBb x Aabb d/TH
4
: AaBb x aabb
e/TH
5
: Aabb x aaBb
ĐỀ SỐ 2
I-Khoanh tròn chữ cái đầu câu trả lời đúng:

0
d.20A
0

3/Bản chất hóa học của gen là?
a.ARN c.ADN
b.Phân tử ADN tháo xoắn d.ADN con
4/Sự tổng hợp ARN xảy ra ở đâu?
a.Trong nhân TB c.Trong môi trường nội bào
b.Tại các NST d.Cả a và b
5/Prôtêin là hợp chất hữu cơ gồm 4 nguyên tố cơ bản
a.C,H,O và N c.C,H,P và N
b.C,H,O và P d.Cả a và b
6/Trong không gian Prôtêin có mấy loại cấu trúc khác nhau?
a.3 bậc cấu trúc c.5 bậc cấu trúc
b.4 bậc cấu trúc d.6 bậc cấu trúc
7/Trong các hợp chất sau đây, loại nào là hoocmôn có vai trò điều hòa hàm
lượng đường trong máu?
a.Enzim c.Insulin
b.Ribôxôm d. Cả a, b và c
8/Chức năng chủ yếu của Prôtêin là :
a.Chức năng cấu trúc và xúc tác c.Chức năng bảo vệ
b.Chức năng điều hòa quá trình TĐC d.Cả a, b và c
9/ARN được cấu tạo từ các nguyên tố:
a.C,H,O,N và P c.C,H,O và N
b.C,H,O và P d.C.H.O
10/Tính đặc thù của mỗi loại ADN do yếu tố nào sau đây quyết định?
a.Số lượng, thành phần, trật tự sắp xếp các Nu trong phân tử
b.Hàm lượng ADN trong TB
c.Tỉ lệ A + T/ G + X trong phân tử

i d
ưỡ
ng H
ọc
Sinh gi
ỏi
môn sinh h
ọ
c”

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hạnh Gv Trường PTDTNT Thị Xã Bình Long
Page 11

b.
14,3
000.800
l
d.
14,3
2
000.800
xl

14/ Khi phân tử ADN mẹ tự nhân đôi 1 lần thì số Nu mà môi trường nội bào
cung cấp là bao nhiêu?
a.Bằng số Nu của ADN mẹ c.Gấp 2 lần số Nu của ADN mẹ
b.Bằng ½ số Nu của ADN mẹ d.Tất cả đều sai
15/Cơ chế nào đảm bảo cho ADN ổn định qua các thế hệ TB?
a.Giảm phân b.Nguyên phân
c.Sự tự nhân đôi của ADN d.Cả a và b

a/Phân tử ADN có tổng số bao nhiêu Nu?
b/Trong ADN này nếu biết số Nu loại A = 200.000. Tính số lượng mỗi loại
còn lại?
Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m “B
ồ
i d
ưỡ
ng H
ọc
Sinh gi
ỏi
môn sinh h
ọ
c”

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hạnh Gv Trường PTDTNT Thị Xã Bình Long
Page 12

3.Ở người, gen trội M qui định mắt bình thường, gen lặn tương ứng m qui định
bệnh mù màu. Biết rằng các gen này nằm trên NST X mà nằm trên NST Y.
Trong một gia đình có bố(1) và mẹ(2) bình thường, sinh một con gái (3) bình
thường và một con trai (4) bệnh mù màu. Con gái lấy chồng(5) bình thường và
sinh một cháu trai(6) bị mù màu. Con trai lấy vợ (7) bình thường và sinh một
cháu gái(8) bị mù màu. Hãy xác định KG của 8 thành viên trong gia đình trên?

ĐỀ SỐ 3

b.Xác định số tế tinh trùng và trứng tạo thành?
3.Ở người thuận tay phải là trội hoàn toàn so với tay trái. Trong 1 gia đình, bố
và mẹ đều thuận tay phải, con gái họ lại thuận tay trái. Xác định KG bố, mẹ và
viết sơ đồ lai minh họa
5- Kết quả đạt được:
-Trong những năm thi HSG môn sinh, tôi luôn có HSG cấp huyện giải (I, II)
và tham gia bồi dưỡng đội tuyển HSG của PDG - ĐT Bình Long luôn có HSG
cấp tỉnh giải cao ( có những năm đạt 7/10 HS, với các giải I, II, III)
Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m “B
ồ
i d
ưỡ
ng H
ọc
Sinh gi
ỏi
mơn sinh h
ọ
c”

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hạnh Gv Trường PTDTNT Thị Xã Bình Long
Page 13

-Trong 2 năm vừa qua tơi được tổ chức điều về cơng tác tại trường PTDTNT
Bình Long , và tham gia BDHSG kết quả cụ thể như sau:


1-Một số kiến nghị:
-Thời gian thực hiện bồi dưỡng q ít ( với số tiết là 20)
-Kinh phí bồi dưỡng cho GV còn gặp nhiều khó khăn
-Giáo trình tài liệu phục vụ cho cơng tác giảng dạy còn nhiều hạn chế ( GV
phải tự trang bị thêm)
-Nhận thức, tư duy của HS còn chậm so với HS trường THCS trên địa bàn, vì
vậy việc bồi dưỡng kiến thức và rèn kĩ năng cho học sinh dân tộc là điều rất
khó khăn trong q trình bồi dưỡng HSG. Vì thế cần tăng cường lượng thời
gian cho cơng tác bồi dưỡng HSG.
2-Bài học kinh nghiệm:
Để đạt được kết quả cao trong cơng tác BDHSG theo tơi cần có:
a/Giáo viên:
Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m “B
ồ
i d
ưỡ
ng H
ọc
Sinh gi
ỏi
môn sinh h
ọ
c”

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hạnh Gv Trường PTDTNT Thị Xã Bình Long
Page 14

n Th
ị
H
ạ
nh

Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m “B
ồ
i d
ưỡ
ng H
ọc
Sinh gi
ỏi
môn sinh h
ọ
c”


3.Sở GD-ĐT Bình Phước:
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………….
Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m “B
ồ
i d
ưỡ
ng H
ọc
Sinh gi
ỏi
môn sinh h
ọ
c”