SỞ GD&ĐT ĐIỆN BIÊN
TRƯỜNG THPT TUẦN GIÁO
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“Vận dụng một số nguyên tắc trong huấn luyện thể
thao vào dạy học toán ở THPT Tuần giáo”
Họ và tên chủ nhiệm SKKN: Nguyễn Mạnh Hùng
Đơn vị công tác: THPT Tuần Giáo
Tuần Giáo, Ngày 10 tháng 4 năm 2011
1
Phần mở đầu
1. Lý do chọn đề tài
Thực tế hiện nay, một số thầy cô dạy toán đặc biệt là các thầy cô mới vào
ngành vẫn đang phân vân không biết nên chú trọng dạy lý thuyết để rèn luyện tư
duy logic hay chỉ dạy lý thuyết tối thiểu đủ để học sinh làm được các bài tập?
Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học đang được tiến
hành sâu rộng. Mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh đã có sự thay đổi. Vai trò
của người giáo viên không phải là người đưa ra toàn bộ kiến thức và những kiến
thức học sinh có được không phải chỉ từ giáo viên của mình mà còn từ những
người xung quanh, đặc biệt tiếp thu kiến thức thông qua các phương tiện công nghệ
hiện đại: truyền thanh, truyền hình, Internet…. Do đó vai trò của người giáo viên
phải là người khơi gợi, định hướng, động viên khuyến khích, điều chỉnh kịp thời….
Như vậy theo tôi vai trò của giáo viên trong tương lai sẽ gần gũi hơn với vai trò của
một huấn luyện viên trong thể thao.
Qua thực tế cho thấy: các huấn luyện viên trong thể thao đã áp dụng các
nguyên tắc của mình rất thành công trong việc huấn luyện các vận động viên. Nhờ
những nguyên tắc đó mà các vận động viên xác định rõ cho mình mục tiêu phấn
đấu và phương pháp tập luyện, tự họ tích cực chủ động phát huy tối đa khả năng
của mình. Đây là một trong những yêu cầu quan trọng trong việc giáo dục học sinh.
Thực tế học sinh của trường THPT Tuần Giáo nhiều em không xác định được
rõ mục đích học tập, không chủ động trong việc lĩnh hội kiến thức và không xác
định được phương pháp học tập phù hợp với bản thân.

đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT Tuần Giáo. Kinh nghiệm dạy và học
của bản thân.
• Phạm vi nghiên cứu: Dạy và học toán ở trường THPT Tuần Giáo.
3
Nội dung
I. Cơ sở lý luận
1. Tâm lý học đã chỉ ra rằng: Bộ não con người cũng cần phải rèn luyện thường
xuyên thông qua các bài tập. Khi được rèn luyện thường xuyên, đúng phương pháp
trí nhớ và khả năng tư duy của chúng ta sẽ được tăng cường. Như vậy việc rèn
luyện não bộ cũng gần giống như rèn luyện thể thao của con người vậy.
2. Những nguyên tắc cơ bản trong huấn luyện thể thao gồm:
- Mức độ sẵn sàng của vận động viên
- Nguyên tắc phát triển toàn diện
- Nguyên tắc đặc trưng
- Nguyên tắc đa dạng
- Nguyên tắc xen kẽ nặng nhẹ
- Nguyên tắc vượt ngưỡng
- Nguyên tắc nghịch đảo
II. Thực trạng đối tượng nghiên cứu và kết quả nghiên cứu
Hiện nay, nhiều thầy cô dạy toán vẫn cho rằng: “giảng dạy lý thuyết nhiều sẽ
giúp phát triển tư duy trìu tượng, logic và điều đó là tối quan trọng trong giảng dạy
toán”; Thực tế rất nhiều thầy cô trong quá trình dạy học luôn chỉ cố gắng giảng giải
để làm sao cho học sinh hiểu được các kiến thức có trong sách giáo khoa và họ đặc
biệt chú trọng tới việc tìm nguồn gốc, chứng minh các định lý…. Vì vậy dẫn đến hệ
quả là nhiều thầy cô dạy các kiến thức quá hàn lâm, xa rời thực tiễn. Điều này tất
yếu dẫn đến học sinh cảm thấy khó hiểu, khó làm được các bài toán từ đó dẫn đến
tâm lý chán nản, ngại học toán, sợ học toán…
Theo tôi, mục đích cuối cùng của giáo dục là phải phục vụ cho thực tiễn cuộc
sống, vì vậy hiển nhiên nền giáo dục phải gắn với thực tiễn, giáo dục không được
sa vào tình trạng xa rời thực tiễn. Mặc dù đặc thù của môn toán là môn có tính trìu

trình dạy học toán một cách thực dụng này giống với quá trình huấn luyện của vận
động viên thể thao: Tiếp thu những kiến thức cần thiết (Tối thiểu) và rèn luyện đi
rèn luyện lại những kỹ năng đến mức những kỹ năng đó trở thành phản xạ của vận
động viên.
Do sự tương đồng rất lớn đó nên ta có thể vận dụng linh hoạt một số nguyên tắc
trong huấn luyện thể thao vào quá trình dạy học toán (Thực dụng). Vì các nguyên
tắc này đã rất thành công khi vận dụng trong thể thao nên nó cũng sẽ phát huy tính
hiệu quả cao trong dạy và học toán thực dụng.
Tiếp theo chúng ta sẽ tìm hiểu xem nên vận dụng những nguyên tắc nào trong
huấn luyện thể thao vào dạy học toán? Tại sao lại vận dụng những nguyên tắc đó?
Và vận dụng như thế nào?
Trong thể thao, điều quan trọng nhất khi huấn luyện là “Mức độ sẵn sàng của
vận động viên”có nghĩa là quá trình huấn luyện chỉ được thực hiện khi vận động
viên đã sẵn sàng về mặt tâm lý và sinh lý cho việc huấn luyện. Một điểm quan
trọng nữa trong nguyên tắc này là “Toàn bộ việc huấn luyện phải phù hợp với mức
6
độ sẵn sàng của vận động viên”. Đây là điểm mà nguyên tắc cá nhân được áp dụng.
Khi vận dụng vào dạy học toán thì ta thấy rằng học sinh chỉ có thể hoàn thành tốt
bài học nếu như học sinh đã sẵn sàng về mặt tâm sinh lý. Có nghĩa là học sinh phải
cảm thấy yêu thích toán, hoặc ít nhất học sinh cũng phải cảm thấy thoải mái. Chính
vì vậy giáo viên nên tạo tâm lý thoải mái cho học sinh trước khi tiến hành các nội
dung của bài mới. Có thể kể một câu chuyện vui, có thể kể câu chuyện về tấm
gương vươn lên trong học tập, thậm chí có thể chỉ là một câu nói đùa sắc sảo…
Giáo viên nên đặt mình vào vai trò của huấn luyện viên, người luôn lên dây cót và
đả thông tinh thần cho các vận động viên trước khi tập luyện. Trong quá trình tập
luyện huấn luyện viên cũng luôn theo dõi sát sao diễn biến tâm lý của vận động
viên để từ đó làm công tác tư tưởng và điều chỉnh cho phù hợp. Huấn luyện viên
luôn luôn là chỗ dựa đáng tin cậy, là nơi mà các vận động viên tìm thấy động lực
và sự say mê. Việc duy trì mức độ sẵn sàng của vận động viên luôn là công việc
khó nhưng lại là điều kiện đặc biệt quan trọng để đi đến thành công, không huấn

học, giáo viên cũng phải thường xuyên quan tâm đến biến đổi tâm lý của học sinh
để kịp thời làm công tác tâm lý, xốc lại tinh thần cho các em nhằm đảm bảo các em
học sinh luôn trong tình trạng tốt nhất để hoàn thành tốt nhất theo giáo án giáo yêu
cầu.
Kiến thức phải được thiết kế theo các nấc thang gần nhau (Ảnh minh họa)
8
Nguyên tắc thứ hai mà các huấn luyện viên rất coi trọng là “Nguyên tắc đặc
trưng”. Do đặc điểm tâm sinh lý, mức độ tiếp thu, tài năng của các vận động viên
khác nhau là khác nhau nên giáo án cho từng vận động viên sẽ không giống nhau.
Giáo án này do huấn luyện viên căn cứ vào đặc điểm từng vận động viên để thiết
kế. VD: khi mới bắt đầu tập cầu lông 2 người có cùng bài tập đẩy cầu cao cuối sân,
nhưng sau 1 tháng người thứ 2 sẽ chuyển sang bài tập khác vì anh ta đã đẩy rất tốt
cầu cao cuối sân, còn người thứ nhất vẫn tiếp tục bài tập đó. Như vậy huấn luyện
viên phải căn cứ vào từng vận động viên để đưa ra các bài tập phù hợp. Áp dụng
vào dạy học toán ta thấy rằng: trong một lớp hiện nay có quá đông học sinh nên
việc quan tâm và nắm bắt được từng học sinh là việc rất khó. Tuy nhiên khó không
có nghĩa là giáo viên sẽ dạy cả lớp (không đồng đều về trình độ) theo cùng một
giáo án. Có thể khắc phục tình trạng này bằng cách giáo viên ngay từ đầu năm hãy
tiến hành khảo sát chất lượng, cộng thêm quá trình theo dõi để cố gắng phân chia
đối tượng học sinh thành 4 đối tượng: Nắm vững kiến thức cơ bản; Chưa nắm vững
kiến thức cơ bản; Hổng nhiều kiến thức cơ bản; Cá biệt. Từ đó thiết kế các giáo án
cho phù hợp với từng nhóm đối tượng. Điều quan trọng khi thiết kế giáo án là giáo
viên phải xác định rõ mục tiêu cụ thể cho từng nhóm đối tượng đối với từng nội
dung kiến thức. Với mỗi bài tập đưa ra phải xác định rõ bài tập đó có tác dụng trực
tiếp đối với quá trình hình thành kỹ năng, kỹ xảo nào? Tránh đưa những bài tập xa
rời chuẩn kiến thức, chuẩn kỹ năng. Nói cách khác người giáo viên khi thiết kế phải
thiết kế sao cho “chiếc giày kiến thức” đưa ra vừa chân với một nhóm học sinh có
kích thước bàn chân gần giống nhauu. Tránh tất cả học sinh với kích thước bàn
chân rất khác nhau sẽ xỏ chân vào chiếc giầy cùng cỡ do giáo viên đưa ra. Tóm lại
người giáo viên phải “Đóng giày theo kích thước bàn chân của học sinh”.

Thực tế là chế độ tập luyện nặng có thể tiêu tốn nhiều thời gian và sự cố gắng
với việc luôn luôn gia tăng cường độ và khối lượng tập luyện. Khi mà khối lượng
tập luyện cao có thể rất đơn điệu và buồn tẻ (Một động tác, một bài tập có thể lặp đi
lặp lại rất nhiều lần). Khi sự đơn điệu, buồn tẻ xuất hiện sẽ ảnh hưởng lớn đến hiệu
quả tập luyện và đó là một tình huống nên tránh. Vì vậy trong thực tế các huấn
luyện viên sẽ sử dụng nguyên tắc “Đa dạng” tức là huấn luyện viên sẽ có những
phương án tập luyện phong phú để sử dụng theo chù kỳ. Đây là nơi mà sự sáng tạo
và óc tưởng tượng của huấn luyện viên có cơ hội phát huy để ngăn chặn sự nhàm
chán và đơn điệu. Hãy luôn luôn tạo nên sự đột phá. Thay đổi chu kỳ huấn luyện
đều đặn sau một vài tuần để tăng sự đa dạng nhằm ngăn ngừa sự ù lỳ và duy trì
niềm đam mê. Huấn luyện viên giỏi là người bằng sự đa dạng trong giáo án tập
luyện không bao giờ để vận động viên của mình cảm thấy đơn điệu, nhàm chán và
lụi tàn lửa đam mê. Trong dạy học cũng vậy, sự đơn điệu, nhàm chán luôn luôn
thường trực để làm tắt ngọn lửa nhiệt tình của cả thầy và trò. Vì vậy giáo viên phải
đưa ra hệ thống kiến thức, hệ thống bài tập đa dạng, phù hợp với nhận thức từng
nhóm học sinh (Không quá dễ cũng không quá khó), xen kẽ bài dễ với bài khó,
biến đổi hình thức bài toán cho gần gũi với thực tế cuộc sống xung quanh học sinh,
xen kẽ kể các câu chuyện về các nhà toán học, về lịch sử toán học, về các điều thú
vị trong toán học, về những ứng dụng lý thú của toán học trong cuộc sống…Qua
các ứng dụng thực tiễn, qua các câu chuyện toán học các em sẽ hiểu hơn, yêu mến
11
hơn bộ môn toán. Khi yêu mến bộ môn chắc chắn các em sẽ học hành tiến bộ hơn.
Như vậy nguyên tắc “Đa dạng” phải được vận dụng thường xuyên, liên tục và khéo
léo trong quá trình dạy học.
Một vận động viên khi mới tập luyện sẽ được huấn luyện viên cho tập lần lượt
các động tác cơ bản để phát triển toàn diện các kỹ năng cơ bản. Đây là tiền đề quan
trọng để vận động viên có nền tảng kỹ thuật, thể lực bước vào giai đoạn huấn luyện
chuyên biệt. Như vậy nguyên tắc “Toàn diện” rất quan trọng trong việc tạo nên nền
tảng cơ bản cho vận động viên trước khi đi vào tập luyện chuyên sâu. Vận dụng
nguyên tắc “toàn diện” vào dạy học ta thấy rằng: Giáo viên có trách nhiệm giúp

nhiên để tránh sự nghịch đảo thì giáo viên phải cho học sinh rèn luyện thật thành
thạo nhiều lần đối với từng kỹ năng. Thật vậy đã có công trình nghiên cứu chỉ ra
rằng mỗi dạng bài tập học sinh phải được làm đi làm lại từ 18 lần trở lên thì mới
thực sự trở thành kỹ năng của học sinh đó. Khi đã trở thành kỹ năng thành thạo thì
sự nghịch đảo sẽ diễn ra chậm hơn. Tuy nhiên các dạng bài tập phải được xen kẽ và
dàn đều trong một khoảng thời gian nhất định để tránh nhàm chán cho học sinh.
Như vậy qua phân tích những nguyên tắc trong thể thao trên, ta thấy rằng
chúng có thể được vận dụng rất hiệu quả trong công tác dạy học “toán thực dụng”.
Qua phân tích ta cũng thấy được sự gần gũi giữa Huấn luyện viên với giáo viên,
giữa vận động viên với học sinh. Nhưng tôi xin nhấn mạnh ở điểm: Khi dạy và học
toán người giáo viên phải luôn quan tâm đến yếu tố tinh thần của học sinh, nắm
được đặc điểm từng nhóm học sinh, mỗi kỹ năng phải được rèn luyện lặp lại nhiều
lần và phải được thiết kế đa dạng lặp lại sau một khoảng thời gian cách nhau dần để
tránh quên kiến thức kỹ năng.
Một điểm rất quan trọng làm nên thành công trong thể thao là tinh thần đam
mê, tự giác, nỗ lực hết mình của vận động viên. Vì vậy thiết nghĩ trong dạy và học
toán người giáo viên cũng phải khơi gợi được niềm đam mê, yêu bộ môn toán trong
học sinh hoặc ít nhất cũng làm cho học sinh không cảm thấy áp lực khi học toán.
13
Hiện nay, rất nhiều giáo viên cảm thấy bị áp lực khi dạy học cho học sinh
đặc biệt là với những học sinh giỏi bởi vì họ luôn tâm niệm rằng: “Người giáo viên
phải là người hiểu biết tất cả kiến thức để có thể truyền cho học sinh, trong quá
trình dạy nếu họ mắc phải sai lầm họ sẽ cảm thấy rất khổ tâm và tìm cách đổ lỗi
hoặc lấp liếm”. Như vậy sẽ làm xấu đi hình ảnh của người giáo viên trong học sinh.
Ta hãy nhìn sang nhiều môn thể thao, ta hãy khẳng định với nhau rằng: “huấn
luyện viên không phải là người giỏi hơn các cầu thủ, nhưng lại có rất nhiều huấn
luyện viên gặt hái được nhiều thành công lớn” (Rất nhiều ví dụ trong bóng đá…).
Tại sao huấn luyện viên không giỏi hơn cầu thủ nhưng các cầu thủ lại luôn tôn
trọng, tuân theo các giáo án tập luyện, các chỉ đạo, các hướng dẫn của huấn luyện
viên. Đó là vì huấn luyện viên là người có nhiều kinh nghiệm hơn, có đầu óc tổ

đưa ra một số nét chính, những ví dụ cơ bản nhằm phác họa một số nét cơ bản của
vận dụng một số nguyên tắc trong huấn luyện thể thao vào dạy và học toán giúp các
thầy cô có cái nhìn mới, theo góc cạnh mới về vai trò, phương pháp của giáo viên,
học sinh trong dạy và học toán. Mặt khác SKKN không thể tránh khỏi suy nghĩ
mang tính chất cá nhân của bản thân tôi, vì vậy rất mong các thầy cô vận dụng thật
linh hoạt cho phù hợp với hoàn cảnh riêng của mình.
III. Ý KIẾN ĐỀ XUẤT
Đề nghị đối với sở giáo dục và đào tạo Điện Biên:
+ Trong các thời gian tập huấn cho giáo viên nên tuyên truyền hơn nữa, khắc
sâu hơn nữa về dạy và học theo chuẩn kiến thức, chuẩn kỹ năng. Đặc biệt đối với
giáo viên mới ra trường.
+ Nâng cao chất lượng học sinh ở cấp THCS, đặc biệt làm chặt đối với công tác
coi thi, chấm thi vào lớp 10 để có thước đo đánh giá chính xác nhất chất lượng học
sinh ở cấp THCS.
15
Đề nghị đối với trường THPT Tuần Giáo:
+ Ngay từ đầu năm học, tiến hành khảo sát chính xác chất lượng học sinh từng
lớp đối với môn Toán. Điều này sẽ giúp Ban giám hiệu nắm được thực trạng chất
lượng đầu năm, giúp giáo viên dạy toán phân loại được đối tượng học sinh để có
chương trình dạy phù hợp với từng nhóm đối tượng.
+ Tiến hành tổ chức ôn phụ đạo bắt buộc trong học kỳ I đối với những học sinh
lớp 10 không đạt từ Trung bình trở lên đối với môn toán trong kỳ thi vào 10. Quán
triệt giáo viên ôn chỉ dạy những kiến thức và rèn luyện những kỹ năng nhằm lấp
hổng kiến thức cho học sinh. Từ đó làm tiền đề để học sinh sẽ học tốt môn toán
trong thời gian tiếp theo.
Kiến nghị đối với tổ Toán trường THPT Tuần Giáo: Nên phổ biến tuyên truyền
và định hướng các thầy cô trong tổ dạy và học toán một cách thực dụng. Từ đầu
năm có chương trình cụ thể để lấp hổng kiến thức cho học sinh mới vào lớp 10.
Tuần Giáo, ngày 15 tháng 04 năm
2011