PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KHÁNH SƠN
TRƯỜNG THCS BA CỤM BẮC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 6
TRƯỜNG THCS BA CỤM BẮC NÂNG CAO KỸ NĂNG
LÀM VĂN MIÊU TẢ
Giáo viên: Nguyễn Thị Mai Hoa
NĂM HỌC: 2012 - 2013
1
MỤC LỤC
1. Đặt vấn đề ………………………………………………… Trang 3
2. Giải quyết vấn đề ………………………………………… Trang 4
2.1. Cơ sở lí luận của vấn đề…………………………………… Trang 4
2.2. Thực trạng của vấn đề………………………………………Trang 5
2.3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề……………Trang 7
2.3.1. Cung cấp vốn từ, làm giàu vốn từ cho học sinh……………Trang 7
2.3.2. Rèn kỹ năng viết câu văn………………………………… Trang 7
2.3.3. Rèn kỹ năng xác định đúng yêu cầu đề bài…………………Trang 7
2.3.4. Hướng dẫn cách tìm ý cho bài văn miêu tả…………………Trang 8
2.3.5. Rèn kỹ năng diễn đạt……………………………………… Trang 8
2.3.6. Rèn luyện kỹ năng dựng đoạn văn………………………….Trang 9
2.3.7. Rèn kỹ năng sử dụng lời văn chuyển cảnh, liên kết đoạn… Trang 10
2.3.8. Rèn kỹ năng viết mở bài và kết bài…………………………Trang 10
2.3.9. Rèn cho học sinh có ý thức sưu tầm, tích lũy các hình ảnh văn học
Trang 11
2.4 Hiệu quả của SKKN………………………………………… Trang 13
3. Kết luận ……………………………………………………….Trang 14
4. Kiến nghị, đề xuất ……………………………………………Trang15
2
1. Đặt vấn đề
“Văn học là nhân học”. Văn học có vai trò rất quan trọng trong đời sống

yêu với môn văn học trong nhà trường cho học sinh. Giúp các em có được từ
tình yêu với cảnh vật bình thường: dòng sông, núi rừng, mái trường… cho đến
tình yêu với người thân trong gia đình, bè bạn, thầy cô… rộng hơn là tình yêu
quê hương đất nước trong tâm hồn các em học sinh. Muốn làm được điều đó
nhất thiết học sinh phải có một phương pháp, kỹ năng trong việc làm một bài
văn miêu tả cụ thể.
4
2. Giải quyết vấn đề
2.1. Cơ sở lý luận của vấn đề
Học sinh tiểu học bước đầu đã được làm quen với dạng văn miêu tả (tả đồ
vật, tả con vật, tả cây cối, tả người ) nhưng lên bậc Trung học cơ sở các em
vẫn còn lúng túng, chưa thành thạo trong việc sử dụng ngôn ngữ thích hợp
để viết bài. Cho nên, rèn luyện để nâng cao kỹ năng làm văn miêu tả cho
học sinh lớp 6 là vấn đề hết sức cần thiết đối với giáo viên nhằm giúp các
em thành thạo sử dụng ngôn ngữ trong văn miêu tả, nâng cao chất lượng
bài làm văn.
Theo "Từ điển Tiếng Việt cơ bản" (Nguyễn Như Ý- chủ biên), "Từ điển
tiếng Việt" (Viện ngôn ngữ học), sách giáo khoa phổ thông Nhìn chung, các
định nghĩa đều có cái nhìn giống nhau về ngôn ngữ miêu tả: Miêu tả là dùng
ngôn ngữ hoặc một phương tiện nghệ thuật nào đó làm cho người khác có thể
hình dung được cụ thể sự vật, sự việc, con người. Muốn miêu tả đựơc phải quan
sát, tổ chức sắp xếp các chi tiết theo logic, lựa chọn từ ngữ, cách đặt câu, dựng
đoạn một cách có nghệ thuật cốt để làm nổi bật cái thần, cái hồn của đối
tượng miêu tả.
Để làm được bài văn miêu tả, thông thường học sinh phải nhớ được các
yêu cầu sau:
Trước hết, ngôn ngữ miêu tả là phải có tính chính xác. Ngôn ngữ miêu tả
chính xác là ngôn ngữ miêu tả sát đúng, cụ thể từng biểu hiện của sự vật, sự
việc, con người (ngay cả ý nghĩ, tư tưởng ). Bởi văn học phản ánh cuộc sống
một cách chân thực, do đó "văn muốn hay là phải đúng" (Lê Quý Đôn). Tả con

Như vậy, rèn luyện nâng cao kỹ năng làm văn miêu tả cho học sinh lớp 6
là một trong những vấn đề cần thiết trong dạy học môn Ngữ văn. Bởi nếu không
6
thì học sinh viết bài tùy tiện, tùy hứng dẫn đến chất lượng bài văn kém và kéo
theo các dạng văn khác các em cũng không thể làm tốt được, bởi văn miêu tả
còn được vận dụng trong các dạng văn khác nữa như văn kể chuyện, trần thuật,
phát biểu cảm nghĩ, tưởng tượng…
2.2. Thực trạng của vấn đề
Văn học là một bộ môn nghệ thuật sáng tạo ngôn từ đầy giá trị. Có thể coi
mỗi một tác phẩm văn học là một viên ngọc trong cuộc sống, nó bay bổng tạo
nên những khúc nhạc làm cho cuộc sống đời thường thêm chất thơ. Để rồi từ đó
các em nói ra, viết ra những điều mà các em đã học đã cảm nhận trong cuộc
sống xung quanh thường ngày, tự các em tạo nên những tác phẩm nghệ thuật
“bé con” có giá trị. Đó là một việc làm mà mọi giáo viên đang tìm hướng đi nhẹ
nhàng nhất và có hiệu quả nhất cho riêng mình.
Trong các môn học của bậc Trung học cơ sở thì Ngữ văn là môn học giữ
vị trí quan trọng, bởi nó là công cụ để giao tiếp và tư duy. Đó là môn học góp
phần hình thành và phát triển ở học sinh 4 kỹ năng: nghe – nói – đọc – viết.
Trong môn Ngữ văn thì phân môn Tập làm văn lại chiếm một vị trí khá quan
trọng vì nó là sự tích hợp 4 kỹ năng của học sinh.
Trong đời sống, muốn người khác công nhận ra những điều mình đã nhìn
thấy, đã sống, đã trải qua… chúng ta phải miêu tả. Trong văn học, các câu
chuyện, các cuốn tiểu thuyết, thậm chí ngay cả trong văn nghị luận hay văn viết
thư, nhiều lúc ta cũng chen vào các đoạn văn miêu tả. Vì thế, có thể nói văn
miêu tả có một vị trí quan trọng trong sáng tác văn chương. Cũng vì thế văn
miêu tả chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng trong chương trình Tập làm văn lớp
6.
Theo chương trình sách giáo khoa lớp 6, toàn bộ chương trình Tập làm
văn học kỳ II là văn miêu tả. Bao gồm các kiểu bài: tả cảnh và tả người. Như
vậy, việc rèn kỹ năng làm văn miêu tả cho học sinh là một việc làm vô cùng

rất ít. Hầu hết khi miêu tả các em chỉ đưa ra những nhận xét chung chung, câu
văn thì rườm rà hoặc cộc lốc, diễn đạt ý thì lủng củng…
Xuất phát từ những cơ sở mang tính lý luận và thực tiễn như trên tôi nghĩ:
quá trình “nâng cao kỹ năng làm văn miêu tả cho học sinh lớp 6” là một việc
làm thiết thực nên làm và làm một cách cặn kẽ để có hiệu quả tốt nhất. Giúp các
em biết cách diễn đạt, dùng câu từ chính xác, dễ hiểu, ngắn gọn mà rõ ràng, xóa
đi mặc cảm ngại học văn, tự tin, phấn khởi và yêu thích văn miêu tả trong phân
môn Tập làm văn. Bên cạnh khơi dậy trong các em tình yêu với môn học còn là
tình yêu với con người, thiên nhiên, cảnh vật đồ vật xung quanh.
9
2.3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
2.3.1. Cung cấp vốn từ, làm giàu vốn từ cho học sinh
Học sinh hiểu thêm một từ mới là hiểu thêm một khái niệm mới. Mà ngôn
ngữ gắn chặt với tư duy. Ngôn ngữ phát triển thì tư duy cũng phát triển theo.
Làm giàu vốn từ cho học sinh nhất là những từ tượng hình, tượng thanh, từ gợi
tả màu sắc… để giúp các em viết tốt thể loại văn miêu tả.
Có nhiều đề tài nhỏ để gợi cho học sinh tìm từ.
Ví dụ: Khi học văn tả người, giáo viên có thể cho học sinh tìm các từ
miêu tả về hình dáng như: tìm từ đơn, từ phức để miêu tả khuôn mặt, mái
tóc, đôi mắt, nụ cười, giọng nói, dáng đi…
2.3.2. Rèn kỹ năng viết câu văn
Luyện cho học sinh viết đúng câu ngữ pháp. Đầu tiên, học sinh chỉ cần
viết câu văn có đầy đủ bộ phận chủ ngữ và vị ngữ, diễn đạt câu văn sáng
sủa, ngắn gọn. Biết dùng dấu câu, ngắt câu đúng chỗ, ý tưởng muốn diễn
đạt sẽ rõ ràng hơn, người đọc sẽ hiểu được ý tưởng của mình. Tiếp theo là
hướng dẫn học sinh cách dùng dấu phẩy, sử dụng trạng ngữ để mở rộng
câu.
Ví dụ: Cho học sinh so sánh hai cách diễn đạt.
Cách 1: “Những chiếc xe đạp cọc cạch chạy. Mấy con bò đang gặm cỏ.
Em đã là học sinh lớp 6. Em nhớ thầy Đệ, người thầy làm Tổng phụ trách Đội

Bao quát không gian tả cảnh được coi là một thao tác sơ thảo của bức
tranh miêu tả. Vậy học sinh cần phải nắm được cách viết phần bao quát cảnh
không gian như thế nào? Thực tế cho thấy học sinh thường viết cộc lốc, cụt
11
ngủn, có khi chỉ được một, hai câu cho phần tả bao quát. Giáo viên nên hướng
dẫn học sinh:
Để tả cảnh bao quát, trước hết phải có câu xác định vị trí miêu tả khái
quát. Thường là một vị trí cao hơn, xa cảnh trung tâm để có thể chụp được toàn
cảnh miêu tả vào tầm mắt của người quan sát một cách tương đối trọn vẹn.
Sau câu văn giúp được người đọc biết được vị trí của người quan sát là
những lời văn nhận xét, đánh giá khái quát đầy nghệ thuật về cảnh chung
đó. Nên lưu ý học sinh: lời nhận xét đánh giá là những lời văn sử dụng linh
hoạt các biện pháp tu từ sao cho cảnh nổi lên sống động, tự nhiên, hồn hậu,
trong sáng… sát với yêu cầu của đề.
Ví dụ: đứng trên đỉnh đèo, ngắm nhìn toàn cảnh làng quê, em như đang
dắm mình trong chốn bồng lai tiên cảnh của một miền quê yên bình, trù phú
giữa chờn vờn sương sớm….
2.3.5. Rèn kỹ năng diễn đạt
Tìm được đặc điểm tiêu biểu của cảnh sẽ tả đã là một bước quan trọng
song chưa phải là đã tả cảnh. Miêu tả cảnh là dựng lại được một cách sống động,
chân thực, nghệ thuật.
Qua chấm bài văn của học sinh, tực tế đáng buồn là vốn ngôn từ của các
em rất nghèo nàn, diễn đạt lủng củng, thường xuyên xảy ra hiện tượng bí từ,
dùng sai nghĩa, lặp từ, lặp ý… Vì vậy giáo viên cần phải trau dồi ngôn từ
nghệ thuật cho học sinh. Đầu tiên, tạo được trong lòng học sinh sự yêu thích
ngôn từ nghệ thuật. Giáo viên cung cấp và phân tích một số tư liệu được
chọn lọc trong các tác phẩm của nhà văn.
Ví dụ: Miêu tả cảnh trong vườn dưới nắng chiều.
“Chiều buông, ánh mặt trời trở nên vàng sậm hơn, ánh chiều trải vàng trên
cành lá, mái nhà một màu vàng óng nom đẹp lạ, vườn cây nhà em cũng vậy.

Dựng đoạn văn chính là cách sắp xếp các lời văn diễn đạt sao cho hợp lý,
logich, chặt chẽ, mạch lạc. Học sinh thường lúng túng không biết tả cảnh cụ
thể là cảnh gì? Tả như thế nào? Theo trình tự từ đâu? Chính vì điều này
nên trong bài viết của các em thường sa vào kể lể, liệt kê cảnh một cách
tràn lan, không làm nổi bật được những đặc trưng của cảnh, không tạo
được ấn tượng cho người đọc về cảnh được tả. Để khắc phục tình trạng này
giáo viên nên hướng cho học sinh hình dung mỗi một cảnh nhỏ sẽ viết thành
một đoạn văn trọn vẹn. Trong đoạn văn đó sẽ đi từ khái quát đến cụ thể.
Bao giờ câu đầu đoạn cũng là câu miêu tả khái quát cảnh đó.
Ví dụ: Tả khái quát cảnh dòng sông: dưới chân em là dòng sông hiền hòa
chảy như một tấm lụa mềm mại trải dài xa tít.
Sau câu tả khái quát là các câu miêu tả cụ thể theo trình tự từ gần đến xa
theo tầm mắt.
Ví dụ: Mùa này sông lưng chừng nước, nước sông trong xanh in bóng
mây trời sâu thẳm. Trên mặt sông có những chiếc lá như chiếc thuyền tý
hon dập dềnh trên sóng nước bao la.
Trong quá trình miêu tả cụ thể giáo viên lưu ý cho học sinh trình tự miêu
tả cho phù hợp với vị trí quan sát kết hợp lời văn so sánh, lời văn nhận xét, đánh
giá và sự liên tưởng, tưởng tượng phong phú. Ý câu trước và câu sau logich với
nhau tạo độ kết về mặt nghĩa, những câu đoạn cuối thường là những câu có ý
nghĩa sâu sắc, làm đậm nét cho bức tranh miêu tả.
Cứ như vậy giáo viên cho học sinh luyện viết thành nhiều đoạn cho nhiều
cảnh.
2.3.7. Rèn kỹ năng sử dụng lời văn chuyển cảnh, liên kết đoạn
Lời văn chuyển cảnh không nhiều nhưng có tác dụng rất lớn trong việc
liên kết, liên hoàn mạch văn. Có các cách chuyển cảnh:
14
Các cảnh nhỏ được nối tiếp nhau một cách tự nhiên theo mô típ liên cảnh
(cảnh kề gần nhau theo tầm quan sát).
Ví dụ: Chỉ một lát con đường đã dẫn đến ngôi trường dấu yêu. Ngôi

kết bài phải bộc lộ rõ suy nghĩ, cảm nhận về đối tượng cần tả.
Ví dụ: Ánh mặt trời dần buông. Đêm đến, bầu trời như mặc một
chiếc áo nhung đính những hạt kim cương lấp lánh. Cả làng quê chìm vào
giấc ngủ - quê hương em, nơi in đậm ký ức tuổi thơ.
2.3.9. Rèn cho học sinh có ý thức sưu tầm, tích lũy các hình ảnh văn
học:
Giáo viên yêu cầu mỗi học sinh có một “sổ tay văn học”. Qua các tiết
giảng văn, qua việc đọc thêm các bài văn, bài thơ ngoài sách giáo khoa, giáo
viên giúp học sinh phát hiện và ghi lại những “lời hay ý đẹp” vào quyển số cá
nhân của mình. Bởi vì sưu tầm, tích lũy, ghi chép những câu văn hay, những câu
thơ giàu hình ảnh, cảm xúc… lâu dần sẽ thấm hình ảnh văn học được tích lũy
giống như nguyên vật liệu thì “ tòa lâu đài văn học” của các em càng to, càng
đẹp. Điều này sẽ làm tăng vốn từ của các em giúp các em mau tiến bộ để từ đó
có kỹ năng viết tốt.
Ví dụ: Sau khi học xong bài “Cô Tô” (Nguyễn Tuân), giáo viên hướng
dẫn học sinh chọn và chép ra đoạn văn hay nhất tả cảnh mặt trời mọc trên biển:
“Sau trận bão, mặt trời nhú lên dần dần rồi lên cho kỳ hết. Tròn trĩnh phúc hậu
như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn. Quả trứng hồng hào thăm thẳm
và đường bệ đặt lên một mâm bạc đường kính mâm rộng bằng cả một cái chân
trời màu ngọc trai nước biển hửng hồng. Y như một mâm lễ phẩm tiến ra từ
trong bình minh để mừng cho sự trường thọ của tất cả những người chài lưới
trên muôn thuở biển Đông”
16
* Lưu ý: Văn miêu tả gắn chặt với tâm hồn cũng như với óc quan sát tinh
tế của con người. Chính những kết quả quan sát đã giúp cho học sinh những cảm
nhận về sự vật, hiện tượng cần miêu tả. Vì vậy, một trong những điều quan
trọng không thể thiếu được khi cho học sinh viết bài văn miêu tả đó là phải biết
quan sát và ghi chép. Qua trực quan học sinh biết tả bao quát, biết tả cụ thể từng
bộ phận và nêu được đặc điểm nổi bật của cảnh được tả. Chính điều này đã
khích lệ khả năng muốn được bộc lộ của các em, tăng cường khả năng thực hành

6 0 10 35 17 09
Sau khi áp dụng các giải pháp nhằm nâng cao kỹ năng làm văn miêu tả, số
điểm của học sinh ở bài viết Tập làm văn số 06 như sau:
Tổng số: 71 HS
Điểm giỏi Điểm khá Điểm trung bình Điểm yếu Điểm kém
6 07 14 25 17 08
18
19
3. Kết luận
Niềm vui của mỗi giáo viên Ngữ văn đứng lớp không chỉ là chất lượng
tính bằng con số của mỗi năm, mà chính là những ánh mắt long lanh vì đã hiểu
bài, những bàn tay tự viết ra được những lời văn óng ánh, những nụ cười thiện
cảm với môn Văn từ phía học sinh. Đó là điều vô cùng quý giá.
Kỹ năng viết bài Tập làm văn nhằm rèn luyện cho học sinh khả năng viết
bài văn theo đề bài đã cho. Bài viết Tập làm văn là sự kết tinh nhiều mặt của kỹ
năng: kỹ năng phân tích đề; kỹ năng tìm ý, chọn ý; kỹ năng dùng từ, đặt câu,
viết đoạn, viết bài; nâng cao năng lực sử dụng ngôn ngữ của học sinh. Viết tốt
một bài văn sẽ dần dần nâng cao vốn sống, vốn hiểu biết của học sinh.
Ngữ văn là môn học quan trọng trong nhà trường. Là môn học vừa hình
thành nhân cách vừa hình thành tâm hồn. Trong thời đại hiện nay, khoa học kỹ
thuật phát triển rất nhanh, môn Ngữ văn sẽ giữ lại tâm hồn con người, giữ lại
những cảm giác nhân văn để con người tìm đến với con người, trái tim hòa nhịp
đập trái tim. Với sáng kiến kinh nghiệm này, kết quả học tập môn Ngữ văn
(phân môn Tập làm văn) của học sinh có tiến bộ trông thấy, các em đã bắt đầu
yêu thích, ham mê học Văn.
* Bài học kinh nghiệm:
Giáo viên phải thực sự kiên trì, mẫu mực trong cách dùng từ. Bên cạnh đó
giáo viên cần phải kiên trì trong việc kiểm tra, đánh giá, chỉnh sửa các phần viết
luyện kỹ năng của học sinh.
Giáo viên phải kiên trì hơn trong việc sưu tầm, chọn lọc tư liệu giá trị để