MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP ĐỂ DẠY TIẾT LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG
HIỆU QUẢ NHẤT.
1. Đặt vấn đề
Lịch sử địa phương là một bộ phận của lịch sử dân tộc. Những tri thức lịch sử
địa phương là biểu hiện cụ thể, sinh động và phong phú của tri thức lịch sử dân
tộc. Không thể chấp nhận một học sinh rất hiểu biết về lịch sử dân tộc mà lại
không biết gì về lịch sử nơi mình sinh ra và lớn lên, một người không thể không
yêu quê hương xứ sở của mình mà lại yêu tổ quốc.
Giúp các em hiểu biết về lịch sử địa phương, giáo dục lòng yêu quê hương xứ
sở của mình là trách nhiệm của giáo viên bậc THCS đặc biệt là giáo viên dạy bộ
môn lịch sử. Bộ giáo dục đã có qui định phân bổ các tiết lịch sử địa phương vào
khung phân phối chương trình của bộ môn lịch sử từ lớp 6 đến 7, 8, 9. Huyện ủy
Đại Lộc cũng đã phối hợp với giáo viên sử của phòng giáo dục Đại Lộc biên
soạn tài liệu lịch sử địa phương cho từng khối lớp. Nhưng làm thế nào để các em
hứng thú tìm hiểu về lịch sử địa phương, chú ý nghe giảng ở các tiết lịch sử địa
phương, khắc sâu các sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu ở địa phương qua các
giai đoạn lịch sử gợi lên trong các em niềm tự hào, lòng biết ơn, bồi dưỡng tình
yêu quê hương đất nước. Đó là điều trăn trở của bản thân cũng như nhiều đồng
nghiệp khác. Là một giáo viên lịch sử, để đạt được mục đích trên, bản thân luôn
tìm các giải pháp để dạy tiết lịch sử địa phương có hiệu quả nhất. Qua quá trình
giảng dạy bản thân rút ra một số kinh nghiệm xin cùng trao đổi với đồng nghiệp:
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP ĐỂ DẠY TIẾT LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG HIỆU
QUẢ NHẤT.
2. Cơ sở lí luận
Đại hội Đảng lần thứ VI, VII, VIII, IX đã đề ra và hoàn thiện đường lối đổi mới,
trong đó coi giáo dục là quốc sách hàng đầu và đề cao “chiến lược con người”.
Để thực hiện chiến lược này, phải chú trọng việc giáo dục lòng yêu quê hương
đất nước, tinh thần dân tộc và thái độ của lớp trẻ đối với lịch sử, đối với cội
nguồn, đó chính là nền tảng cho sự nghiệp hiện đại hóa – công nghiệp hóa để
đưa đất nước phát triển giàu mạnh, phồn vinh, sánh vai cùng các cường quốc.
Đại hội Đảng lần thứ VIII đã nhận định: trong điều kiện nền kinh tế thị

Trên thế giới, nhất là các nước tiên tiến, công tác nghiên cứu và giảng dạy lịch
sử địa phương rất được chú trọng. Nghành “địa phương học” đã ra đời và có vị
trí, vai trò đáng tin cậy trong việc hoạch định và thực thi những nhiệm vụ kinh
tế-xã hội của từng địa phương trong tổng thể chiến lược quốc gia. Nghiên cứu
tìm hiểu lịch sử địa phương không chỉ là công việc của giới nghiên cứu mà đã
được xã hội hóa, thu hút được sự quan tâm của nhiều người, nhiều tầng lớp,
nhiều nghành, trong đó ngành công nghiệp du lịch là đáng kể nhất. Đặc biệt
trong thời kì đổi mới và mở rộng giao lưu quốc tế, nhu cầu tìm hiểu về lịch sử
địa phương lại càng được quan tâm hơn.
Qua nhiều năm giảng dạy ở trường THCS việc thực thi theo PPCT của bộ giáo
dục dựa trên những tài liệu lịch sử địa phương tự biên soạn của Huyện ủy Đại
Lộc, bản thân nhận thấy một số thực tế:
-Tài liệu lịch sử địa phương ở một số giai đoạn việc biên soạn chưa cô
đọng, cụ thể còn mang tính chung chung, liệt kê do đó giáo viên khó khai thác
kiến thức, học sinh khó xác định được trọng tâm của bài học.
-Đồ dùng trực quan cho tiết dạy lịch sử địa phương chưa có.
-Sự nhận thức của giáo viên dạy lịch sử và học sinh về tiết lịch sử địa chưa
đúng tầm, đúng yêu cầu, còn xem nhẹ. Cô ít đầu tư, dạy qua loa, nhiều khi chỉ
đọc tài liệu cho các em nghe, không soạn giáo án như một tiết lịch sử dân tộc.
2
Trò ít chú ý, vì cô dạy chay, không có tài liệu cho các em, không có đồ dùng trực
quan và tiết học lịch sử địa phương này cũng không nằm trong đề kiểm tra, nên
các em học rất ể oải, không hứng thú, rất thờ ơ với các tri thức lịch sử nơi chính
các em sinh ra và lớn lên.
Từ thực tế trên, bằng kinh nghiệm của bản thân, xin trình bày: MỘT SỐ
PHƯƠNG PHÁP ĐỂ DẠY TIẾT LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG HIỆU QUẢ NHẤT.
4. Nội dung
4.1 Trang bị đầy đủ tài liệu cho học sinh trong tiết lịch sử địa phương.
Tài liệu lịch sử địa phương được phòng GD & Huyện ủy cấp về cho mỗi
trường một bộ, chỉ đủ trang bị cho giáo viên, học sinh không có tài liệu. Nếu học

+Tổ 1: Tìm hiểu về các nghành nghề truyền thống ở Đại Lộc và ở địa
phương em đang sinh sống?
+Tổ 2: Tìm hiểu về các loại hình văn nghệ dân gian ở Đại Lộc và địa
phương em đang sinh sống?
+Tổ 3: Đại lộc có bao nhiêu xã, thị trấn, kể tên? Các con sông chảy qua
địa bàn Đại Lộc?
+ Tổ 4: Kể tên các anh hùng lực lượng vũ trang ở Đại Lộc và địa phương
em? Đại Lộc có những điểm du lịch nào?
*Bài: Giới thiệu những di tích lịch sử trên địa bàn Huyện Đại Lộc( lớp 7 )
Giáo viên yêu cầu các em về nhà chuẩn bị trước:
+Tìm hiểu Đại Lộc và địa phương em có những di tích lịch sử và văn hoá
nào?
+Tìm hiểu ngày xưa tại các đình làng nhân dân ta thường có những sinh
hoạt văn hoá gì?
Những bài khác tuỳ theo nội dung của bài học giáo viên có những yêu cầu
để tự các em tìm hiểu, chuẩn bị. Để việc chuẩn bị của các em có hiệu quả, giáo
viên phải giao nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm trưởng, nhóm nào làm tốt giáo viên
có thể cho điểm để động viên các em
Nếu giữa giáo viên và học sinh có sự chuẩn bị như trên thì tiết lịch sử địa
phương sẽ hiệu quả hơn rất nhiều.
Xin được minh hoạ về trình tự soạn một tiết lịch sử địa phương
LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG
CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MĨ CỨU NƯỚC
CỦA NHÂN DÂN ĐẠI LỘC ( 1954 – 1975 )
A/ Mục tiêu
1/ Kiến thức
-Giúp học sinh nắm được một cách khái quát phong trào đấu tranh chống
Mĩ của nhân dân Đại Lộc trong giai đoạn 1954-1975.
2/ Tư tưởng
-Giáo dục tinh thần cách mạng, lòng biết ơn đối với những người đã chiến

tranh, kết quả, phong trào cách mạng của nhân
dân Đại Lộc giai đoạn 1954-1960 ?
-HS trả lời, các nhóm nhận xét, gv kết luận.
-Đấu tranh đòi thi hành Hiệp
định Giơ-ne-vơ, chống “Tố
cộng, diệt cộng”
-Đấu tranh chính trị kết hợp
với đấu tranh vũ trang
-Kết quả: bị đàn áp, khủng bố,
tàn sát dã man.
II/ Chống “chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mĩ(1961-1965)
-Học sinh đọc tài liệu từ Thực hiện quận lỵ Đại Lộc.
-?Trong giai đoạn này Mĩ nguỵ đã thực hiện âm mưu gì
đối với nhân dân Đại Lộc?
-Học sinh trả lời, giáo viên kết luận và bổ sung: tính
đến 1962 địch đã xây dựng 116 ấp chiến lược/128 thôn.
-?Các phong trào đấu tranh của nhân dân Đại Lộc, kết
quả ? -HS trả lời, gv kết luận.
*Gv sử dụng: bản đồ hành chính Đại Lộc, ảnh về địa
đạo Phú An-Phú Xuân
-Phong trào phá ấp
chiến lược, xây dựng
làng chiến đấu, đào địa
đạo và tiến công địch.
-Đến 2/1965 giải
phóng 4/5 đất đai( làm
chủ 77/100 thôn), lực
lượng lớn mạnh.
III/ Chống “chiến tranh cục bộ” của Mĩ(1965-1968)
-Hs đọc tài liệu: từ bước sang 1965 đế quốc Mĩ.

-Phá sạch khu dồn,
giải phóng nhân
dân, đánh 176
trận, góp phần
cùng cả nước buộc
Mĩ kí Hiệp định
Pa-ri.
V/ Tiến công và nổi dậy giải phóng hoàn toàn huyện nhà (1973-1975)
-Trong giai đoạn 1973-1975 quân dân Đại Lộc đã có những
thắng lợi nào? Ý nghĩa của những thắng lợi đó?
-Học sinh nêu những thắng lợi lớn, giáo viên sử dụng bản đồ
hành chính đại Lộc trình bày sơ lược về diễn biến trận Thượng
Đức(1974) và khởi nghĩa giải phóng Đại Lộc(1975).
-Học sinh nêu ý nghĩa của chiến thắng Thượng Đức và tổng
tiến công giải phóng hoàn toàn Đại Lộc, giáo viên bổ sung, kết
luận.
-Kể tên những người ở địa phương em đã có công góp phần
vào chiến thắng Thượng Đức mà em biết ?
-Hs nêu, giáo viên hoàn chỉnh: chị Nguyễn Thị Cúc(hiện còn
sống ở Đại Lãnh-Đại Lộc), bác Lương Quí, bác Ngô Yến, bác
Lương An, bác Nguyễn Trung Chính.
*Sử dụng một số tranh ảnh về trận Thượng Đức.
-7/8/1974 chiến
thắng Thượng
Đức
-28/3/1975 giải
phóng hoàn toàn
Đại Lộc
4/ Củng cố
-Giáo viên tổ chức trò chơi để học sinh củng cố lại kiến thức: chia lớp

phương. Nếu giáo viên thực hiện tiết dạy của mình chỉ với nội dung trong cuốn
tài liệu thì giáo viên lại quay về với phương pháp thầy làm việc, đọc, trò ghi. Tiết
dạy sẽ rất nhàm chán, không khắc sâu các sự kiện, nhân vật lịch sử địa phương
cho các em, chính vì thế giáo viên phải tìm tòi để có ĐDDH, ĐD trực quan phục
vụ cho tiết lịch sử địa phương như bản đồ hành chính Đại Lộc, tranh ảnh về các
nhân vật, sự kiện lịch sử, các di tích lịch sử có như vậy tiết dạy mới mang tính
thuyết phục cao, khắc sâu kiến thức cho các em, tạo hứng thú tiếp thu kiến thức,
qua đó giáo dục các em lòng tự hào về quê hương, đất nước mình.
(dẫn chứng vài hình ảnh tư liệu mang tính minh hoạ, còn rất nhiều hình ảnh tư
liệu cho tiết lịch sử địa phương, giáo viên tự sưu tầm để phụ cho tiết dạy)
7
Địa đạo Phú An - Phú Xuân
8

4.5 Giáo viên tìm tư liệu để minh hoạ cho tiết dạy lịch sử địa phương
sinh động hơn.
Giáo viên lịch sử và học sinh chỉ dược trang bị một cuốn tư liệu lịch sử địa
phương tự biên soạn do Huyện uỷ Đại Lộc cung cấp, viết hết sức cô đọng, khái
quát, sơ lược. Nếu như giáo viên thực hiện tiết dạy chỉ dựa trên cơ sở tài liệu này
thì tiết dạy sẽ rất đơn điệu, không gây hứng thú tìm hiểu về lịch sử địa phương ở
các em. Vì thế giáo viên lịch sử nên chú ý đọc thêm một số tác phẩm, tư liệu viết
về Đại lộc để có kiến thức minh hoạ, bổ sung kiến thức cho tiết dạy làm cho tiết
dạy lịch sử địa phương sinh động, cụ thể, thuyết phục các em sẽ hứng thú học
tập hơn, khắc sâu kiến thức hơn.
9
Bia chiến tích Hà Vy
Ví dụ ở bài lịch sử địa phương lớp 8: Cuộc kháng chiến chống thực dân
pháp xâm lược trở lại của nhân dân Đại Lộc(1945-1954).
Phần I. Lập lại Huyện uỷ, xây dựng, củng cố chính quyền cách mạng, Mặt trận
Việt Minh và các đoàn thể. Trong tài liệu chỉ nêu: Đại Lộc có 4 đại biểu trúng cử

tiếp gây ra các vụ thảm sát, khủng bố giết người trắng trợn, thủ tiêu bí mật, bỏ
bao tời, giết một loạt cán bộ của ta. Giáo viên cần có tư liệu minh chứng cụ thể
hơn về tội ác của Mĩ Diệm đối với nhân dân Đại Lộc: đến tháng 5/1955 cả huyện
có trên 10.000 người bị bắt, tù đày, tra tấn dã man, gần 100 cán bộ, đảng viên bị
chúng bỏ bao đòi vứt xuống sông như đồng chí Phạm Đài( ở Đại Nghĩa ), Bùi
10
Đáo( ở Đại Chánh ), Nguyễn Tam, Bùi Khuê( ở Đại Hồng ), Phạm Hoa( ở Đại
Minh ), Phạm Lệ, Nguyễn Nhơn( Đại Lãnh )
Giáo viên cũng cần đưa những tư liệu minh chứng thêm về cuộc đấu tranh
chống “Tố cộng, diệt cộng” củng cố, giữ gìn lực lượng cách mạng, đấu tranh đòi
hiệp thương tổng tuyển cử: Hàng loạt cuộc đấu tranh của nhân dân Đại Lộc nổ
ra, nổi bật là gần ngàn người dân Đại nghĩa và các xã lân cận kéo về thôn Phiếm
Ái đấu tranh. Cuộc đấu tranh diễn ra quyết liệt. Nhiều tấm gương kiên trung
không để cho địch xé cờ Đảng, vận động quần chúng tiếp tục đấu tranh đến hơi
thở cuối cùng, trong đó chị Ngyễn Thị Thơ là tiêu biểu. Ở Đại Hồng, dưới sự chỉ
huy của chị Nguyễn Thị Trà, phong trào đấu tranh của phụ nữ cũng diễn ra sôi
nổi. Cùng lúc hàng trăm người dân Đại Lộc theo đồng chí Lê Đình Xướng kéo ra
Đà Nẵng đấu tranh, buộc địch thi hành hiệp định, trừng trị bọn ác ôn.
II/ Từ 1961-1965 nhân dân Đại Lộc chống “chiến tranh đặc biệt” của đế
quốc Mĩ (lớp 9)
Phần này giáo viên dùng số liệu minh chứng thêm, cụ thể hơn về việc lập ấp
chiến lược của Mĩ ở Đại Lộc: đến năm 1962 địch đã xây dựng 116 ấp chiến
lược/128 thôn.
Hoặc nêu rõ ngày 20/6/1965 khi quân Mĩ vào Đại Lộc, bộ đội địa phương do
đồng chí Nguyễn Một chỉ huy, phối hợp với du kích xã Lộc Chánh(Đại Hiệp) tổ
chức chặn đánh Mĩ, tiêu diệt hàng chục tên Mĩ, đây là trận đánh và thắng Mĩ đầu
tiên của bộ đội huyện, mở đầu phong trào đánh Mĩ ở Đại Lộc.
Hoặc nói thêm về chiến thắng Hà Vy(Lộc Vĩnh-Đại Hồng) 2/4/1966: ta đã tiêu
diệt gần đại đội Mĩ, đánh thiệt hại nặng 2 đại đội khác, thu 28 súng, bắn rơi 2
trực thăng, bắn bị thương 1 chiếc khác. Đây là trận đánh xuất sắc của bộ đội địa

vinh dự mang tên Anh ). Những lời kể của các nhân chứng sống có tính thuyết
phục gấp nhiều lần so với lời giảng của cô, các em rất thích nghe, khắc sâu kiến
thức cho các em và có tính giáo dục cao.
-Tổ chức dạy tiết lịch sử địa phương ngay tại các di tích lịch sử của địa
phương, như tổ chức cho các em tham quan đồn Thượng Đức( Hà Tân-Đại
Lãnh ) giáo viên kết hợp giảng về trận Thượng Đức. Khi được học dưới hình
thức này các em rất thích thú, hào hứng tiếp thu, bài học lịch sử trở nên sống
động hơn, hấp dẫn và dễ nhớ hơn( để tổ chức dưới hình thức này giáo viên phải
có sự chuẩn bị chu đáo: xin ý kiến của ban giám hiệu, có sự hỗ trợ của giáo viên
trong tổ để quản lí học sinh, chuẩn bị các bước một cách cụ thể cả về nội dung
lẫn phương pháp )
5. Kết quả nghiên cứu
Bằng những phương pháp như đã nêu trên đã góp phần cải thiện về hiệu
quả các tiết lịch sử địa phương, các em học sinh hứng thú học lịch sử địa phương
hơn, đồng thời cũng đáp ứng yêu cầu đổi mới về phương pháp trong dạy-học,
phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập và cũng rèn khả năng tự
tìm hiểu về lịch sử địa phương ở các em, giúp các em khắc sâu kiến thức một
cách tự nhiên, sâu sắc nhất, hình thành trong các em thế giới quan, nhân sinh
quan, biết trân trọng và tự hào về quá khứ.
Đối với giáo viên với các phương pháp trên đã phần nào định hướng cho
giáo viên cần phải làm gì để dạy tiết lịch sử địa phương hiệu quả hơn.Góp phần
tháo gỡ những khó khăn khi thực hiện tiết lịch sử địa phương, không còn dạy
chay, chủ động về nội dung lẫn phương pháp hơn, tiết dạy thực tế, nhẹ nhàng
hơn. Nếu như các biện pháp trên được thực hiện đồng bộ thì cả giáo viên lẫn học
sinh sẽ dạy và học tiết lịch sử địa phương như một tiết lịch sử dân tộc, không
còn sự phân biệt đây là tiết gì, tất cả đều có tâm thế học như nhau và hiệu quả
như nhau.
12
6. Kết luận
Lịch sử địa phương là một bộ phận của lịch sử dân tộc. Nó có vai trò, vị trí

TÀI LIỆU THAM KHẢO
13
STT TÊN TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO NHÀ XB Năm
XB
1 Ban chấp hành
Đảng bộ Huyện
Đại Lộc
Lịch sử Đảng bộ Huyện
Đại Lộc(1930-1975)
NXB Đà Nẵng 1997
2 Ban chấp hành
Đảng bộ Huyện
Đại Lộc
Địa chí Đại Lộc NXB Đà Nẵng 2000
3 Ban thường vụ
hội nông dân VN
Huyện Đại Lộc
Lịch sử PT nông dân và
hội nông dân VN Huyện
Đại Lộc
NXB Đà Nẵng 2007
4 Nhiều tác giả Thượng Đức cánh cửa
thép bị mở toang
NXB Đà Nẵng 2009
5 Tỉnh uỷ - uỷ ban
nhân dân tỉnh QN
Địa chí Quảng Nam - Đà
Nẵng
NXB khoa học
xã hội Hà Nội