1

MC LC
PHN M U
I. Lý do chn  tài 2
II. Lch s vn  3
III. Mc ích nghiên cu 4
IV. Nhim v và phng pháp nghiên cu 4
V. i tng nghiên cu 5
VI. im mi trong kt qu nghiên cu 5
PHN NI DUNG
Chng I: Mt s vn  chung v du câu 7
Chng II: Li du câu, li du ngoc n, du hai chm 11
I. Nhng vn  xung quanh li du câu 11
II. Li v du ngoc n, du hai chm 14
Chng III: Nguyên nhân, cách cha li du ngoc n, du hai
chm 16
A. Li v du ngoc n 16
I. Quan nim dùng du ngoc n nh th nào là úng? 16
II. Li v du ngoc n thng gp  vn bn vit ca hc sinh
17
III. Nguyên nhân mc li 18
IV. Cách cha li du ngoc n 19
B. Li v du hai chm 21
I. Quan nim dùng du hai chm nh th nào là úng? 21
II. Li v du hai chm thng gp  vn bn vit ca hc sinh 22
III. Nguyên nhân mc li 23
IV. Cách cha li du ngoc kép 24
Chng IV: H thng bài tp thc hành cha li du ngoc n,

câu phi trên nhng nguyên tc nht nh c mi ngi tha nhn. Nghiên
cu v du câu s# góp ph$n quan trng vào vic s dng úng và hay v câu
trong Ting Vit, "c bit là gi gìn s% trong sáng giàu &p c!a Ting Vit.
Nhim v c!a môn Ng vn trong nhà trng THCS hin nay là “làm cho
hc sinh d$n d$n có ý thc, có trình , có thói quen nói và vit úng Ting
Vit”, phi dy cho hc sinh “cách trình bày mt vn bn cho tm tt: t
ch vit n chm câu, b cc…”.
Th%c t trong trng THCS hin nay, khi s dng Ting Vit, hc sinh còn
mc rt nhiu li, trong ó li dùng du câu thng g"p nht. Vic dùng sai du
câu s# hn ch rt ln kh nng di n t trong sáng, chính xác nhng t tng
tình cm c!a ngi vit. Tìm hiu li du câu c!a hc sinh s# giúp ngi giáo
viên tìm ra c nguyên nhân, cách khc phc li sai, làm phng thc biu t 3

quan h gia các thành ph$n trong câu, ý ngha c!a câu… c hay hn, phát
huy c tác dng c!a du câu.
Vi hc sinh THCS, kt thúc hc kì I – lp 8, các em ã c hc hoàn
chnh mi du câu Ting Vit. M"c dù vy, vic s dng du câu trong bài
TLV c!a các em v'n còn nhiu thiu sót. Do ó, ngi giáo viên tr%c tip
ging dy Ng vn chng trình thay sách  trng THCS c$n thy rõ t$m
quan trng c!a vic dy du câu Ting Vit. ("c bit chú trng sa li sai v
du câu trong bài vit c!a các em s# giúp ngi giáo viên th%c hin nhim v
ging dy chng trình Ng vn t hiu qu cao hn. Qua th%c t chm bài
TLV c!a hc sinh lp 9 tôi thy li v du chm lng, du ngo"c kép có t$n
s xut hin cao trong bài vit c!a hc sinh. Xut phát t ý ngha khoa hc và
th%c ti n nêu trên,  góp ph$n làm lành mnh ngôn ng to lp vn bn cho
hc sinh, trong bài vit này tôi  cp n vn :
“Nguyên nhân và cách cha li du ngoc n, du hai chm trong

Nm hc 2007 – 2008 và các nm tip theo, tôi quyt nh tip tc
nghiên cu vic sa cha li các du ngo"c n, du hai chm trong vn bn
vit c!a các em, góp mt ph$n nh- vào vic gi gìn s% trong sáng c!a Ting
Vit.
Xut phát t ý ngha khoa hc và th%c ti n nêu trên, “Nguyên nhân và
cách cha li du ngoc n, du hai chm trong to lp vn bn cho hc
sinh lp 9” ang là vn  cp thit c$n c gii quyt trit .
III – MC ÍCH NGHIÊN CU:
Phát hin li sai trong bài tp làm vn c!a hc sinh, giúp các em sa
cha các li ã mc, góp ph$n làm trong sáng ngôn t trong to lp vn bn,
giúp hc sinh có k nng di n t chính xác ý nh c!a mình.
IV – NHIM V VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN CU:
1. Nhim v!: 5

Trong phm vi c!a bài vit này, tôi gii quyt các nhim v c bn sau
ây:
- Phân loi li du ngo"c n, du hai chm.
- Ch ra nguyên nhân mc li.
- ( ra nguyên nhân mc li.
- ( ra cách cha.
- Các bài tp th%c hành sa li du ngo"c n, du hai chm.
Nhim v này c trin khai  ph$n ni dung, c th  các chng:
Chng I: Mt s vn  chung v du câu.
Chng II: Li du câu. Li du ngo"c n, du hai chm.
Chng III: Nguyên nhân, cách cha li du ngo"c n, du hai chm.
Chng IV: H thng bài tp cha li du ngo"c n, du hai chm.
Chng V: Th%c nghim.

Phng Tây, gia các ch không có khong cách. Chúng ni lin thành
mch, không có du chm, ph+y ho"c các du ngn cách khác.
H thng du câu tht s% c n nh vào th k XIX.
2. 0 Vit Nam, vào khong th k XII, ông cha ta ã mn ch Hán 
ghi âm Ting Vit – gi là ch Nôm. Do mn cht liu ch Hán nên hình
thc c!a ch Nôm ging kiu ch Hán; nó c vit thành hàng dc, ho"c
hàng ngang, không vit hoa, không chm ph+y.
V ng iu, ngt hi, vic c ch Nôm c*ng ging nh ch Hán:
ngi c phi cn c vào ý ngha mà t% lun ra n âu là ngng ging, n
âu là ht câu. Cách c ó mt rt nhiu công phu. Trc mt vn bn, khi
thy ht ý, trn câu, ngi c phi t% ánh du bng mt khuyên tròn nh-,
ngày nay gi là du chm.
Ht mt ý nh-, mt v câu thì h mt du chm chanh. Th k1 XIX, ch
quc ng c hình thành, chung ta du nhp luôn c h thng du câu c!a
ch vit phng Tây. Lúc này, du ó ã mang tính cht quc t, có kí hiu
nh chúng ta ngày nay.
Nh vy, s ra i du câu $u tiên là  các nc phng Tây. Cùng
vi ch vit, chúng ta mn du câu nh mt thành ph+m vn minh nhân
loi, bin chúng thành du câu Ting Vit.
II. Du câu và vai trò c+a du câu: 8

1. Du câu ,c t ra do nhng yêu c-u nào?
Du câu gn vi nhng vn  có liên quan n câu. Nó có chc nng
quan trng trong giao tip bng ch vit. ("t ra h thng du câu phi xut
phát t nhng yêu c$u c th do ng pháp v câu qui nh, trong ó có:
+ Câu  dng li nói: gn vi ng iu, ng ngha.
+ Câu  dng vit: gn vi ngha, ng pháp, ý ngha tình thái.

Không c, ánh thc c dy, vic cn.
Không c ánh thc c dy, vic cn.
Rõ ràng, không dùng du câu ho"c dùng du câu sai quy tc thì nhiu
khi ngi c s# hiu sai ý c!a ngi vit, cha k màu sc tu t, giá tr biu
cm b mt i.
Tôi mun  cp riêng n kh nng tu t c!a du câu. (ây là kh nng
phát sinh c!a du câu. Vic dùng du câu  nhng v trí không c$n có thng
là do dng ý ngh thut c!a ngi vit, vì th nó em li cho câu mt giá tr
mi.
Ví d 1: “t nc !p vô cùng. Nhng Bác phi ra i”.
(Ch Lan Viên).
Du chm "t gia câu th, trc quan h t “nhng”, nó nhn mnh
vào s% i lp gia hai v câu. S% tng phn y có tác dng kh2ng nh s%
l%a chn ng i, l%a chn lý tng úng n và dt khoát c!a Bác: Ra i vì
mt ngày mai ti &p c!a T quc.
Ví d 2: Trong bài th “Quê hng” c!a Giang Nam có on vit:
“…Hòa bình tôi tr li ây
Vi mái trng xa bãi mía lung cày
Li gp em
Th!n thùng np sau cánh ca
V"n khúc khích ci khi tôi h#i nh# 10
Chuyn ch$ng con (khó nói lm, anh i!)”
Theo quy tc dùng du câu, l# ra  câu th cui on này tác gi phi
dùng ngo"c kép.
…Chuyn ch$ng con “Khó nói lm, anh i!”
Ti sao nhà th li dùng du ngo"c n ( )? Nh vy có sai quy tc
không? Có c chp nhn không?

câu chm sai thì câu ó do thiu mt v câu, làm cho câu cha trn ý.”
Quan nim v li nh trên mi ch thy c mt khía cnh c!a li du
câu, nó không áp ng c tính khái quát, toàn din  các li du câu trên
các phng din khác nhau.
0 giai on sau, ngi ta chú ý n v trí c!a du trong câu và quan
nim li du câu là không "t úng v trí, vai trò c!a nó trong câu.Quan im
này có ph$n tin b hn. Cách xem xét hot ng c!a du câu  mi v trí,
vi nhng vai trò khác nhau c!a nó ph$n nào th hin quan nim c!a các nhà
ngôn ng v li du câu. Tuy vy, mt quan nim thích hp phi xut phát t 12
nhng tin  lý thuyt úng n. Lý thuyt v du câu vi hot ng, vai trò
c!a nó trong câu ho"c trong n v ngôn ng ln hn câu là nhng c s lí
lun quan trng trong vic xem xét li v du câu c!a hc sinh. Xut phát t
các tin  ó s# giúp chúng ta lý gii mt cách th-a áng các trng hp
mc li.
Nhng biu hin sau ây b coi là li v du câu:
+ Không dùng du câu  nhng v trí l# ra phi có du ngn cách, tách
bit.
+ Dùng du sai v trí c$n có c!a nó.
+ Dùng du sai chc nng.
2. Tiêu chí phân lo0i li:
Li v du câu rt phc tp. Do ó c$n phi cn c vào hot ng c!a
du câu trong câu và trong các n v ngôn ng ln hn câu  vch ra các
tiêu chí phân loi li. M"t khác, i vi tng loi du câu c th, chúng có
nhng vai trò khác nhau i vi câu c v ng phap, ng ngha và ng iu.
Chúng c*ng có nhng v trí khác nhau  trong câu, có giá tr tu t khác nhau
(nu có).
T tiêu chí trên, tôi i vào xem xét c th hot ng c!a tng loi du

than sau nhng câu mang tính cht tng thut; dùng du ngo"c n  ch l#
ra phi dùng du ngo"c kép; dùng du chm ph+y  ch phi dùng du
ph+y… Và ngc li.
* Tuy nhiên, trên th%c t, du câu không phi lúc nào c*ng c s
dng vào úng nhng chc nng vn có c!a nó mà ngi ta dùng du câu
theo li nói gián tip.
Ví d: Bà Ngh b&u môi:
-Tin tao có phi v# hn âu mà tao qu'ng cho mày bây gi?
D tao hám lãi ca mày lm y? ( Ngô Tt T). 14
Du h-i sau mi câu trên không dùng vào mc ích  h-i,  nêu vn
 nghi vn; nó th hin thái  t chi, ma mai, khinh b c!a bà Ngh.
( khách quan, quá trình tìm li nhng du câu thng g"p trong bài
làm c!a hc sinh, tôi không xét n vic dùng du câu theo li gián tip.
Tóm l0i: Li v du câu trong bài làm c!a hc sinh hin nay là mt
hin tng ph bin ang c$n c quan tâm mt cách th-a áng_ "c bit
i vi nhng du câu các em thng dùng và hay vi phm.
II. Li v du ngoc n, du hai chm:
T nhng vn  v vai trò và li du câu nói chung, cùng vi th%c t
mc li c!a hc sinh lp 9 trng THCS, tôi thy li v du ngo"c n và
du hai chm là hai li du câu mà các em hay vi phm nht trong quá trình
to lp vn bn. Trên c s khoa hc c!a lí thuyt v hai du câu này, tôi tìm
ra nguyên nhân mc li và cách cha li cho các em. Khi s dng du ngo"c
n, du hai chm trong bài tp làm vn, hc sinh hay mc nhng li sau ây:
1. Không dùng du ngo"c n  tách bit các b phn câu.
2. Dùng du ngo"c n tách bit sai b phn c!a câu.
3. L'n ln chc nng du ngo"c n vi du ngo"c kép.
4. Ch dùng du ngo"c n  $u ho"c cui b phn tách bit.

(“Quê hng” - Giang Nam).
Du ngo"c n c dùng trong các trng hp sau:
- ( tách bit (óng khung) ph$n b sung, chú thích, gii thích thêm cho
b phn chính c!a câu.
Ví d 1: Nông nghip phi phát trin mnh  cung cp lng thc cho
nhân dân, cung cp nguyên liu (nh: bông, mía, chè ) cho nhà máy, cung
cp  nông sn (nh: lc, , ay )  xut kh)u i ly máy móc.
Ví d 2: Tây Bc (m%t hòn ngc ngày mai ca T quc) ang ch i
chúng ta.
- Dùng óng khung li bình biu th thái , suy ngh c!a ngi vit i
vi ni dung, li l# mà h va trình bày.
- Du ngo"c n dùng  ghi chú thái , c ch c!a nhân vt trong vn
bn kch.
Ví d:
HOÀNG VI*T - Vi s lng ti thiu y ngi công nhân mi có th
sng mà không cht ói, không làm by. Mun tng sn xut, phi u t.
Khâu cn u t trc tiên là con ngi. n cái máy c(ng phi có  nhiên 17
liu nó mi làm vic c. (vi mi ngi) Và phi làm ra trò! Cái d lâu
nay ca chúng ta là: ngi chm và k+ li c i x nh nhau, ngi tài
nng và k+ dt nát u hng chung m%t mc quyn li, thm chí có nhng
k+ không làm gì c, ch, ng$i phán thôi, li c vì n hn nhng ngi ã vt
v cng hin.
(Theo SGK Ng Vn 9 - Tp II - Trang 175)
- Du ngo"c n ghi chú tên tác gi, dch gi c!a tác ph+m sau mt on
trích.
Ví d: (nh ví d 1)
- Du ngo"c n dùng  óng khung mt du h-i, du chm than, du

Khi trích d'n câu ca dao xen vào câu vn c!a mình, ngi vit ã dùng
du ngo"c n  tách bit ph$n trích d'n nh vy là sai, l# ra phi dùng du
ngo"c kép.
Ví d 5: “Bài th v tiu %i xe không kính” “Phm Tin Dut” là m%t
bài th vit v ngi lính lái xe Trng Sn nhng nm kháng chin chng
M&.
Khi c$n chú thích tên tác gi sau tác ph+m c!a h phi dùng du ngo"c
n, không dùng du ngo"c kép.
4. Ch6 dùng du ngoc n 7 -u hoc 7 cui b phn tách bit.
Ví d 6: “Làng” (Kim Lân là tp truyn ngn xut sc vit v ngi
nông dân trong kháng chin chng Pháp.
Ví d 7: ng lao %ng Vit Nam trc kia là ng c%ng sn ông
Dng) luôn luôn ging cao và gi vng ngn c %c lp dân t%c và gii
phóng các tng lp lao %ng (H$ Chí Minh).
III. Nguyên nhân m8c li. 19
- Có th do s sut ôi khi các em ã quên không dùng du ngo"c n 
ch c$n phi tách bit thành ph$n câu. (iu này nhiu khi d'n n hiu l$m.
Chúng tôi xin trích d'n ra ây mt câu chuyn ci:
- m%t nc n, có m%t ông t vòng hoa gi ving bn. Theo thông l,
vòng hoa ch, mang m%t dòng ch n gin: “Kính ving ông X”. t hoa
xong, v nhà, ng"m ngh& li thy ch n gin quá, ông kia vit my ch nh
sau gi ca hàng hoa:
“Xin ghi thêm nu còn ch linh h$n ông s. c lên thiên àng.”
Vòng hoa c gi ti ám tang vi dòng ch: “Kính ving ông X. Nu
còn ch, linh h$n ông s. c lên thiên àng.”
Nguyên nhân là do ông khách quên không "t “nu còn ch” trong du
ngo"c n và du hai chm sau du ngo"c n.

1 - Có khi là gii thích s% kin, tình trng, tính cht, "c im c!a s% vt,
s% vic c nói trong thành ph$n chính.
2 - Có khi là tên gi khác c!a s% vt, s% vic.
3 - Ph$n trong ngo"c n có th là thut ng, tên gi bng ting nc
ngoài.
4 - Có th là ngu,n gc, a ch, thi gian có liên quan n s% vic, s%
vt c nói n trong câu.
Ngoài ra còn có mt s b phn khác c "t trong du ngo"c n mà
chúng tôi ã nêu rõ  ph$n “Quan nim dùng du ngo"c n nh th nào là
úng?”.
Tránh tính trng "t thành ph$n chính c!a câu vào du ngo"c n 
tách bit ra.
Ví d 3 trong ph$n li du ngo"c n c cha nh sau:
B- du ngo"c n  cm t “anh chàng h Thúc”, "t cm t “Con nhà
bun giàu có, là r c!a Li B Thng Th” vào trong ngo"c n.
- Trng hp còn li: ngi vit phi nm vng du ngo"c n ch dùng
trong trng hp nào  tránh nh$m l'n vi du ngo"c kép. 21
0 ví d 4 b- du ngo"c n thay du ngo"c kép vào ó.
0 ví d 5  tên tác gi Phm Tin Dut trong ngo"c n.
B. L.I DU HAI CHM ( : )
I. Quan nim dùng du hai chm nh th nào là úng?
Du hai chm thng c dùng trong các trng hp sau ây:
- Dùng  báo hiu iu trình bày tip theo mang ý gii thích, thuyt
minh.
Ví d: “Tôi ã nói: Xuân Diu là nhà th d$i dào. Tôi thêm: Xuân Diu
là m%t nhà th luôn luôn tìm tòi.”
- Dùng  báo hiu on có tính cht lit kê hay có tính cht b sung.

thích, thuyt minh cho ph$n câu trc, t trc
Ví d 2: Phan B%i Châu a ra quan nim v chí làm trai nh sau*
“ Làm trai phi l  trên i
Há  càn khôn t chuyn ri ”
0 ví d 2 áng l# sau t: “nh sau” phi có du hai chm  báo hiu
d'n chng c trích d'n.
- Không dùng du hai chm  báo hiu li nói gián tip, báo hiu ph$n
trích d'n nguyên vn.
Ví d 3: “ T0 r/ng quc s& xa nay
Chn ngi tri k, m%t ngày c chng? ”
T0 Hi mun nói vi Thúy Kiu * trên i tìm c m%t ngi tri k,
âu phi d dàng; âu phi ch, m%t ngày là tìm c.
Ngi vit ã di n xuôi ý câu th th hin li c!a nhân vt T Hi theo
li gián tip nhng li không dùng du hai chm  sau cm t “mun nói vi
Thúy Kiu”.
2. L3n ln ch"c n4ng c+a du hai chm v5i du ph9y. 23
Có khi ngi vit nh$m l'n rt vô lí, ã dùng du ph+y ch không phi
du hai chm trc b phn d'n chng, lit kê trc li nói, ý ngha nào ó
ho"c trc nhng kt cu C-V có quan h ni dung ý ngha.
Ví d 4: Tôi tính toán, *t0 ây n ch anh Nm Hu làm vic phi mt
ba ting $ng h$ leo dc, ngh&a là phi chp ti mi ti ni.
Toàn b câu t ch: “t ây n ch ” n ht là ph$n b sung ý ngha,
gii thích c th cho “tôi tính toán”, phi dùng du hai chm sau cm C-V
“tôi tính toán” ch không phi dùng du ph+y.
3. Dùng th:a du hai chm.
Ví d 5: Chúng ta quyt tâm ánh thng gic M& xâm lc vì: %c lp,
t do ca T quc và ch ngh&a xã h%i.


25
CH./NG IV
H TH#NG BÀI TP CH2A L.I
DU NGO/C  N VÀ DU HAI CHM
I. BÀI TP TH;C HÀNH CH2A L.I DU NGO/C  N.
Bài tp 1: Phát hin li v du ngo"c n trong nhng câu sau:
a. Nói n cnh quan Hà Tây, tc ng, ca dao, dân ca hay nhc nhiu
n núi Ba Vì Tn Viên. Dãy núi này n/m  phía tây t,nh và là biu tng
ca s hùng v&, ý chí ca nhân dân.
b. H$ Xuân Hng c gi là Bà Chúa th Nôm là ngi (ã a
ngôn ng dân t%c) phát trin n hoàn thin.
Yêu c$u: Nhn din li sai v du ngo"c n.
Gi ý:
Câu a/ thiu du ngo"c n dùng óng khung tên gi khác c!a s% vt,
gii thích thêm v s% vt (có th là v trí, a im ).
Câu b/ tách bit sai b phn câu.
Bài tp 2: Thêm du ngo"c n vào nhng ch c$n thit:
- Gi s Ngài ánh c chúng tôi i na ây là m%t iu vin vông thì
nhng thng li tm thi kia ch'ng nhng không tng thêm mà còn làm tn
thng n uy tín quân nhân và t cách ái quc ca Ngài.
Yêu c$u:
- Phân tích và ch ra b phn nào trong câu c$n c tách bit.
- Dùng du ngo"c n  tách bit.
Gi ý: Li bình c!a ngi vit xen vào câu c*ng thng c "t trong
du ngo"c n.
Bài tp 3: Ch rõ mc ích dùng du ngo"c n trong trng hp sau: