Nhập môn báo mạng Nguyễn Thị Thanh Vân
- K27
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
Quy trình khai thác và xử ký thông tin là những khâu vô cùng quan
trọng của hoạt động báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng. Với
mong muốn tìm hiểu về quy trình khai thác và xử lý thông tin trên báo mạng
điện tử em đã lưa chọn đề tài: “Quy trình khai thác và xử lý thông tin cho báo
mạng điện tử”.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.
a. Mục đích:
Nghiên cứu đề tài: “Quy trình khai thác và xử lý thông tin cho báo
mạng điện tử” với mong muốn tìm hiểu kĩ hơn về báo mạng điện tử để phục
vụ tốt hơn cho việc học tập và có những hiểu biết sâu hơn về nghề báo cũng
như những kĩ năng của một nhà báo.
b. Nhiệm vụ nghiên cứu:
Phân tích quy trình khai thác và xử lý thông tin cho báo mạng điện tử.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Với quy mô một bài tiểu luận, cùng với trình độ có hạn của mình nên
khi xem xét các vấn đề em chỉ tập trung khảo sát qua sách báo, internet và
một số tài liệu khác.
4. Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp thu thập tài liệu.
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết, phân tích tài liệu.
- Phương pháp tổng hợp.
- Phương pháp so sánh, thống kê.
5. Giá trị lý luận và ý nghĩa thực tiễn của đề tài.
Nghiên cứu đề tài: “Quy trình khai thác và xử lý thông tin cho báo
mạng điện tử” để thấy rõ được những phương pháp thu thập, xử lý thông
tin nhằm định hướng cơ bản cho các sinh viên báo chí về nghề nghiệp của
mình trong tương lai".

• Các phóng viên
• Các biên tập viên
• Các biên dịch viên
• Những người phát
triển chuyên trang,
các câu lạc bộ, các
bản tin
Những người chịu trách
nhiệm các chuyên mục
Các chủ nhiệm
Quản trị viên
Các câu lạc bộ,
tạp chí, bản in
Nhập môn báo mạng Nguyễn Thị Thanh Vân
- K27
1.2 Mô hình tổ chức tòa soạn báo mạng điện tử là phiên bản của tờ báo mẹ.
Đối với những tờ báo mạng điện tử là phiên bản của tờ báo mẹ như:
nhandan.org.vn, dantri.com.vn, laodong.com.vn…thì tổng biên tập, các trợ lý
tổng biên tập, trợ lý giám đốc là chung với tờ báo mẹ. Trưởng ban tờ báo
mạng điện tử có nhiệm vụ tương đương như tổng biên tập hoặc giám đốc: Chỉ
đạo toàn bộ công việc của một tòa soạn độc lập. Các bộ phận khác cũng giống
như ở tờ báo mạng điện tử độc lập.
1.3 Quy trình sản xuất thông tin của tòa soạn báo mạng điện tử.
Thông tin được thu thập bởi các biên tập viên, biên dịch viên, phóng viên
hay các cộng tác viên.
- Biên tập viên: Lấy thông tin từ các báo khác rồi biên tập lại.
- Biên dịch viên: Dịch tài liệu hoặc báo chí của nước ngoài.
- Phóng viên: Là những người trực tiếp đi thực tế hoặc tới dự các cuộc họp
báo của chính phủ để thu thập thông tin. Sau đó bằng ngòi bút của mình, họ
sáng tạo ra những tác phẩm báo chí.

KHAI THÁC, THU THẬP THÔNG TIN CHO BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ
2.1 Kỹ năng thu thập thông tin.
Để có một bài viết tốt, thông tin đưa ra đáng tin cậy thì mỗi phóng viên,
nhà báo đều phải trang bị cho mình những kĩ năng, nghiệp vụ cơ bản: Kỹ
năng phỏng vấn, quan sát và nghiên cứu tài liệu.
2.1.1. Kỹ năng phỏng vấn.
Bạn muốn biết chuyện gì đang xảy ra ư? Hãy tìm người biết về chuyện
đó và trao đổi với họ. Những nguồn tin tốt nhất là những người trực tiếp can
dự và vụ việc hoặc vấn đề mà bạn theo dõi.
Hãy tự giới thiệu bản thân và cho họ biết bạn đang làm việc cho tờ báo
nào. Nếu bạn ghi âm cuộc phỏng vấn thì trước hết phải xin phép họ. Ở một số
nước, ghi âm mà không được đối tượng chấp thuận có thể bị coi là bất hợp
pháp. Nếu bạn không thể tốc ký được thì hãy thu âm cuộc phỏng vấn lại. Hãy
bắt đầu bằng cách hỏi tên của nguồn tin, viết thế nào cho chính xác, cũng như
là chức danh của người đó nếu nó liên quan tới câu chuyện.
Hãy hỏi những câu hỏi mà không thể trả lời bằng "có" hoặc "không."
Thay vào đó nên hỏi thế nào để người ta có thể mô tả lại tình hình hoặc vụ
việc. Lắng nghe họ trả lời và tưởng tượng xem độc giả cần thêm thông tin gì
để đặt tiếp câu hỏi nhằm lấy được thông tin đó.
Đừng cảm thấy xấu hổ hay sợ sệt khi phải đưa ra những câu hỏi "ngốc
nghếch". Nếu nguồn tin nói điều gì đó mà bạn không hiểu thì hãy nhờ họ giải
thích bằng ngôn từ đơn giản hơn. Hãy luôn tỏ ra lịch sự và tôn trọng nguồn tin
khi phỏng vấn họ, nhưng cũng phải tôn trọng độc giả. Đừng để nguồn tin hăm
dọa, lấn át tới mức không dám đưa ra những câu hỏi khó.
Nếu bạn không biết nên phỏng vấn ai thì phải thông qua thư ký hay
nhân viên đối ngoại của các cơ quan, nhưng đừng để cho họ dắt mũi. Để họ
Nhập môn báo mạng Nguyễn Thị Thanh Vân
- K27
giúp bố trí cuộc phỏng vấn và thu thập thông tin chứ câu hỏi và ý tưởng cho
bài viết phải là của bạn.

phỏng vấn: “Như đã nói qua điện thoại, tôi đang viết bài về ” Hãy ghi lại
chính xác tên, chức danh, tên công ty ngay lúc bắt đầu cuộc phỏng vấn để
khỏi quên, tốt nhất là xin danh thiếp và kiểm tra với người được phỏng vấn
xem có thay đổi gì về chức danh, phòng ban họ đang làm và số điện thoại liên
hệ hay không.
2.5. Giữ đúng chủ đề của cuộc phỏng vấn.
Cố gắng hỏi những câu hỏi đã chuẩn bị sẵn, nhưng cũng không nên là
nô lệ của chúng. Hãy nghe người được phỏng vấn nói, và đặt những câu hỏi
tiếp theo dựa trên những gì mà người đó đang nói đến. Đừng để người được
phỏng vấn đi quá xa chủ đề hay lạc đề nhưng cũng nên nhã nhặn trong cách
đưa họ quay lại với chủ đề chính của cuộc phỏng vấn bằng cách nói “Vấn đề
ông đang nêu khá thú vị nhưng chúng ta có thể quay trở lại vấn đề ”
2.6. Hãy để người được phỏng vấn nói.
Đừng đưa ra ý kiến riêng và đừng hỏi những câu dài dòng. Thậm chí
khi kết thúc cuộc phỏng vấn cũng nên tránh đưa ra chủ kiến của phóng viên.
Nếu bị buộc phải nhận xét về một điều gì đó, hãy nói với người được phỏng
vấn là bạn thấy ý kiến của cả hai phía đều có giá trị. Cần nhớ là luôn đưa ra
câu hỏi một cách trung lập (“Một số người nói là tình hình tài chính của công
ty A hết sức nguy ngập, ông/bà có đồng ý với ý kiến đó không?”)
2.7. Giải thích rõ ràng những nguyên tắc cơ bản.
Khi người được phỏng vấn không muốn một số điều mà họ nói được
trích dẫn vào bài viết, hãy giải thích một cách rõ ràng nhưng lịch sự về những
nguyên tắc của tờ báo. Tuyệt đối không đề cập đến việc sẽ không trích dẫn
thông tin người được phỏng vấn cung cấp, trừ trường hợp người được phỏng
vấn yêu cầu. Thông thường, tất cả các thông tin sẽ đều được trích dẫn trong
bài báo.

Nhập môn báo mạng Nguyễn Thị Thanh Vân
- K27
2.8. Ghi lại những quan sát riêng.

và so sánh, độ chính xác sẽ càng cao.
Qua những người khác, phóng viên có thể tìm ý để viết bài. Nhưng
điều quan trọng là các nguồn tin đó phải tốt. Phải chắc chắn là chúng ta có các
nguồn tin chính xác và khách quan hoặc các tin trung lập. Liệu những tin họ
cung cấp cho bạn trước đây có đúng hay không? Những người khác có tin
tưởng vào các nguồn tin đó không? Liệu họ có ở vào địa vị để biết về những
điều họ nói đến không? Họ có lý do gì để nói dối bạn không?
Những nguồn tin đáng tin cậy là: các thông cáo báo chí, các cơ quan
chính phủ, cảnh sát, bệnh viện,các tổ chức quốc tế, các nhà ngoại giao, các tổ
chức phi chính phủ, các doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề, trường học,
thư thông tin, nhật báo, internet, các bản tin địa phương và quốc tế trên đài
phát thanh hay truyền hình, và cả những người dân ngoài chợ.
Phóng viên cũng cần phải có các nguồn tin chuyên môn về một số vấn
đề nào đó, kể cả các chuyên gia kinh tế. Nếu viết về một tin kinh tế mà không
hiểu các từ chuyên môn, phóng viên có thể điện thoại hỏi họ.
Để gây dựng các nguồn tin tốt, cần phải nói chuyện với mọi người
thường xuyên, bằng cách gặp trực tiếp hay qua điện hoại. Khi họ đã biết bạn
rồi, họ sẽ tin bạn. Và bạn cũng sẽ biết có tin được họ hay không.
Một số phóng viên thường làm quen và giao thiệp với các viên chức
cấp trung tại các cơ quan họ quan tâm để viết bài. Đây là những người thường
nắm được những gì đang xảy ra. Các thư ký cũng có thể là những nguồn tin
tốt vì họ biết các viên chức làm gì. Họ cũng có thể dàn xếp để bạn phỏng vấn
các viên chức đó.
Phóng viên giỏi viết bài dựa vào tin tức do nhiều nguồn tin cung cấp.
Khi một nguồn tin cho biết một thông tin nào đó, hãy kiểm tra lại với những
nguồn tin khác để chắc chắn rằng tin đó đúng. Hoặc phóng viên nên yêu cầu
những nguồn tin khác nhận xét hay bình luận để có thể viết bài một cách hoàn
hảo hơn. Không nên chỉ trích riêng lời các viên chức chính phủ. Hãy nói
Nhập môn báo mạng Nguyễn Thị Thanh Vân
- K27

được kết nối từ PowerReporting.com để tìm các văn bản về chủ đề mà phóng
viên đang quan tâm.
Phóng viên thường phải dùng máy tính để tìm ra những xu hướng trong
những kho dữ liệu lớn, chẳng hạn như về ngân sách hay các thống kê về tội
phạm. Nếu biết cách sử dụng những phần mềm như Excel, Access hay
MapInfo thì có thể kiểm tra dễ dàng hơn. Hoặc có thể sử dụng phầm mềm vẽ
bản đồ và báo cáo về giao thông của cảnh sát để tìm những đoạn đường thường
xảy ra tai nạn hay những cái "bẫy" nếu lái xe không làm chủ được tốc độ.
Dù sử dụng biện pháp nào - - và bạn nên cố áp dụng tất cả trong mỗi
bài bào - thì mục tiêu cuối cùng đều là tìm ra thông tin để minh họa và giải
thích vấn đề mà bạn đang viết. Thông thường chúng ta hay bắt đầu bằng giả
định của riêng mình. Nhưng hãy tìm những thông tin có thể thách thức hoặc
thậm chí trái ngược với những giả định của bạn. Đừng viết tin theo kiểu "đổ
khuôn" mà hãy dùng những câu nói và số liệu để hỗ trợ ý kiến của phóng viên
và đừng để ý đến những thông tin không cần thiết. Những phóng viên giỏi
phải rà đi soát lại quá trình nhiều lần để hoàn thiện bài viết. Có lúc họ phải
quay ngược lại và thực hiện thêm các cuộc phỏng vấn, tìm thêm tài liệu và
dành nhiều thời gian quan sát vì những phát hiện trong quá trình đưa tin dẫn
đến những hướng phát triển khác.
Kiểm tra, kiểm tra và luôn nhớ kiểm tra các con số. Đừng mắc sai lầm
khi trích băng phỏng vấn, sao dữ liệu từ văn bản chính thức hoặc mô tả những
người mà bạn gặp. Ai cũng có thể mắc lỗi, nhưng đừng mắc lỗi vì cẩu thả.
3.3. Thu thập thông tin qua biên dịch.
Hầu hết các tòa soạn báo mạng của ta đều dịch các sách, báo của nước
ngoài. Có thể thấy, trên thực tế, quy trình đưa thông tin lên mặt báo không chỉ
đơn thuần là khâu chuyển ngữ và người biên dịch không chỉ biết thông thạo
ngoại ngữ là đủ. Nếu dừng lại ở đây, các tòa soạn báo có lẽ chỉ cần mua
những máy dịch hoặc sử dụng những chương trình dịch cài sẵn trong máy tính
mà thôi. Đứng trước số lượng lớn thông tin ngồn ngộn được cập nhật hằng
Nhập môn báo mạng Nguyễn Thị Thanh Vân

mạng điện tử còn quan trọng hơn rất nhiều. Tuy báo mạng điện tử là loại hình
báo chí ra đời muộn nhất trong các loại hình báo chí nhưng loại hình báo chí em
út này tích hợp được tất cả các ưu điểm của các loại hình báo chí đi trước.
Ưu điểm nội bật nhất của báo chí điện tử so với các loại hình báo chí
truyền thống là tính thời sự và khả năng giao lưu trực tuyến với độc giả. Với
sự phát triển của công nghệ kỹ thuật số, nhiều phóng viên báo điện tử giờ đây
đã có thể tác nghiệp, gửi và đưa bài lên mạng ngay tại hiện trường với những
tin tức “nóng” (tuy nhiên, xét về độ chính xác, đôi khi quá tốc độ lại là nhược
điểm của các tờ báo online so với các tờ báo truyền thống). Khả năng giao lưu
trực tuyến với độc giả cũng được các báo điện tử tận dụng khá tốt với các
diễn đàn trực tuyến, hộp thư bạn đọc, những buổi giao lưu trực tuyến với các
nhân vật nổi tiếng (hoa hậu, diễn viên điện ảnh, nhà khoa học, chính khách…)
Vì vậy, báo mạng điện tử không chỉ là tờ báo cung cấp đầy đủ thông tin cho
bạn đọc mà người đọc còn đòi hỏi ở nó tính cập nhật và thời sự của công nghệ
thông tin.
Việc ra đời hàng loạt báo điện tử trong mấy năm gần đây đã góp phần
thúc đẩy sự cạnh tranh thông tin giữa các phương tiện truyền thông ở nước ta.
Đặc biệt là giữa một số báo điện tử hàng đầu đã có sự cạnh tranh thông tin
khá quyết liệt.
Bởi vì thể loại tin chiếm phần lớn nội dung của các báo điện tử cho nên
sự cạnh tranh giữa các báo này trước hết và chủ yếu là cạnh tranh về việc đưa
tin nhanh và chất lượng thông tin.
Đưa tin nhanh là một lợi thế và cũng là một tiêu chí hàng đầu của các
báo điện tử. Những sự kiện thời sự nóng (breaking news) là trận địa nóng
Nhập môn báo mạng Nguyễn Thị Thanh Vân
- K27
bỏng nhất. Họ thường huy động sức mạnh tổng lực cho những sự kiện này.
Để chạy đua đưa tin sớm nhất, trước hết, báo điện tử có thể chỉ chạy
một cái tít và một câu mở đầu tin để thông báo sự kiện mới xảy ra. Sau đó họ
mới bổ sung dần thông tin, ảnh, các dữ liệu khác.

nhận thấy hết được cái nội dung. Nói thì đơn giản nhưng làm thì không dễ và
chỉ có mỗi một chìa khoá duy nhất để giải quyết được vấn đề này là phải có
tính sáng tạo, nghiêm túc cộng với tinh thần sáng tạo.
Và "Quản lý đầu vào là quan trọng nhất. Phải xem lực lượng, người
làm tờ báo đó là ai? Cơ quan chủ quản đó là cơ quan nào? Và cả cái quy trình
để xuất bản cái tờ báo đó nó có bảo đảm không? Quy trình xuất bản phải chặt
chẽ và con người là phải chuẩn, con người phải chuyên nghiệp và phải đáng
tin cậy".
3.2 Sử dụng những thông tin “nóng” nhưng chưa rõ ràng hay
những tin không tiết lộ tên.
Tin tức trên báo mạng đòi hỏi tính cập nhật và nhanh nhẹn. Vì vậy nó
đòi hỏi bạn phải có sự cân nhắc kĩ càng việc cho đăng tin luôn hay chờ để lấy
thêm thông tin và xác nhận thông tin. Đôi khi, thông tin bạn nhận được là
những thông tin trái chiều với các báo khác thì bạn cần phải kiểm tra lại độ tin
tưởng và chính xác của nguồn tin. Sau khi kiểm tra thì hãy quyết định việc
đăng tin hay không.
Việc sử dụng những nguồn tin không tiết lộ tên rất nguy hiểm vì ba lý
do. Đầu tiên, những thông tin như vậy rất thiếu tin tưởng và khiến cho phóng
viên và tờ báo nghi ngại.
Thứ hai, nguồn tin có thể là nói dối. Anh ta hoặc cô ta có thể định làm
mất thể diện ai đó hoặc có thể tung một tin lửng lơ để kiểm tra phản ứng cộng
đồng về một kết quả hoặc sự kiện nào đó. Những nhà ngoại giao khôn khéo
và các chính khách luôn biết cách lợi dụng những phóng viên để nắm bắt
nhiệt độ của quan điểm cộng đồng. Nếu cộng đồng phản ứng tiêu cực, nguồn
tin sẽ không tiến hành với bất cứ kế hoạch nào họ rò rỉ cho báo chí. Trong
Nhập môn báo mạng Nguyễn Thị Thanh Vân
- K27
những trường hợp như vậy, báo chí đã bị lợi dụng – và nó đã làm suy giảm
niềm tin.
Lý do thứ ba là một khi bạn đã hứa ẩn danh một nguồn tin, bạn khó có