MỞ ĐẦU
Khởi nghĩa Lam Sơn thế kỉ XV(1418-11427)là mét sự kiện
quan trọng trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm, giành độc lập/ của
dân tộc ta . Trong cuộc khởi nghĩa đó,dưới hai vị lãnh tụ tối cao là lê lợi
và nguyễn trãi , còn có những nhà quân sự có tài như Trần Nguyên Hãn ,
Nguyễn Chích ,Lê Văn Hinh … Mỗi người đều có những cống hiến
xứng đáng
Mà đến ngày nay sử sách nước ta vẫn chưa đánh giá hết được
Riêng Trần Nguyên Hãn, là mét tướng có tài, có nhiều đóng
góp quan trọng trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, được phong chức “Tả
tướng quốc”, và ban quốc tính. Trần Nguyên Hãn là tướng đứng đầu về
ban võ trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và trong thời gian đầu triều Lê
Thái Tổ. Nhưng vì sau cuộc khởi nghĩa chống Minh, Ông bị Lê Thái Tổ
nghi can và giết hại, vì vậy mà công lao của Ông đối víi khởi nghĩa Lam
Sơn không được ghi chép đầy đủ.
Nguyễn Trãi và Trần Nguyên Hãn là anh em họ với nhau, cùng
nhau tham gia và đóng vai trò quan trọng trong khởi nghĩa Lam Sơn.
Nguyễn Trãi, là mét nhân vật vĩ đại tromg lịch sử dân tộc, vì vậy có rất
nhiều công trình nghiên cứu về khía cạnh, lĩnh vực liên quan đến Nguyễn
Trãi. Còn Trần Nguyên Hãn, tuy cũng là một “khai quốc công thần” của
triều Lê, là một người chí thân với nguyễn Trãi, có những cống hiến to
lớn cho cuộc khởi nghĩa Lam Sơn lại chưa được đánh giá đúng mức. Vì
vậy, chóng tôi đã chọn đề tài về Trần Nguyên Hãn để làm báo cáo khoa
học của mình, trước hết là để hiểu thêm về khởi nghĩa Lam Sơn, về cuộc
đời của một anh hùng dân tộc trong cuộc khởi nghĩa đó; Hơn nữa, là một
người con của quê hương Ông, bản thân tôi càng cảm thấy có trách nhiệm
và lòng tự hào nghiên cứu, tìm hiểu về một vị anh hùng dân tộc, một
danh nhõn vn hoỏ ca tnh nh, con ngi ó cú cụng lao to ln trong
s nghip gii phúng dõn tc th k XV.
Trn Nguyờn Hón l mt vừ quan tng trong khi ngha Lam
Sn, vỡ vy cng hin ca ụng ch yu l trong lnh vc quõn s; nhng

Những tài liệu này , chúng tôi đợc nhà nghiên cứu lịch sử Lê Kim Thuyên ở Lập Thạch, Vĩnh Phúc
cung cấp
do nhng cỏ nhõn cú ting tm, hc thc v danh v () ng thi ghi
chộp li, v chc chn l cú da vo nhng thụng tin, t liu trc ú ca
khi ngha Lam Sn Chớnh vỡ vy m cỏc tỏc gi ca bỏo cỏo ny ó
dựa vo nhng sỏch s ny, bi nú m bo nht tớnh chớnh xỏc v mt s
liu v nhng c liu lch s phc v cho vn nghiờn cu ca mỡnh.
Mt s b s ln thi Nguyn nh : Vit S Thụng Giỏm Cng
Mc (Quc S Quỏn Triu Nguyn); Lch Triu Hin Chng Loi Chớ
ca Phan Huy Chú Nhng sỏch ny cú ghi chộp c th hn v cuc
i v s nghip ca Trn Nguyờn Hón (Song ch yu da nhiu vo
nhng dn chng ca sỏch s triu lờ ca Lờ Quý ụn ), v cng cú phn
nhiu nhng cõu truyn truyn thuyt su tm trong dõn gian. Mc dự
vy, õy cng l mt ngun s liu quan trng cho vic nghiờn cu v
cuc i v s nghip ca Trn Nguyờn Hón, c bit l vic ỏnh giỏ
cụng lao ca Trn Nguyờn Hón ca cỏc triu i phong kin sau ny.
Trong quỏ trỡnh nghiờn cu v cuc khi ngha Lam Sn, cỏc tỏc
gi: Phan Huy Lờ trong Khi Ngha Lam Sn; Phan i Doón, Phan Huy
Lờ trong Khi ngha Lam Sn v phong tro u tranh gii phúng dõn
tc u th k XV ó cp mt cỏch s lc nhng chin cụng ca
Trn Nguyờn Hón trong khi ngha Lam Sn, v cng ó i n nhn
nh: Trn Nguyờn Hón l mt trong nhng khai quc cụng thn triu Lờ,
cú cụng lao to ln trong s nghip gii phúng dõn tộc u th k XV
3
.
Nh nghiờn cu lch s Lờ Kim Thuyờn trong cun sỏch: Trn Nguyờn
Hón
4
, cng ó trỡnh by nhng nghiờn cu v thõn th, s nghip v di
du ca Trn Nguyờn Hón. Nhng cụng trỡnh nghiờn cu ca cỏc tỏc gi

Nguyên Hãn; Ngoài ra, chùng tôi cũng đã thu thập đươc một số truyền
thuyết dân gian trong vùng có liên quan tới cuộc đời và sự nghiệp đánh
giặc giữ nước của Trần Nguyên Hãn: truyện Trần Nguyên Hãn đi bán
dầu ở chợ Bạch Hạc, nhằm thu thập tin tức; truyện Trần Nguyên Hãn
nhặt được gươm thần trên sông Lô; truyện Bà Chúa Lối ở Xuân Lôi…
Những tư liệu thực tế và truyền thuyết dân gian này, mặc dù còn có nhiều
hạn chế về tính hư cấu, nhưng chọn lọc kỹ những sử liệu này, cũng sẽ
giúp cho chóng ta có thêm hiểu biết về cuộc đời và sự nghiệp của Trần
Nguyên Hãn.

1. TRẦN NGUYÊN HÃN VÀ NHỮNG XU HƯỚNG CỨU
NƯỚC ĐẦU THẾ KỶ XV
Trong hầu hết các sử sách xưa , từ Lê Quý Đôn đến Phan Huy
Chú và rÊt nhiều tác giả đều thừa nhận “Hãn hữu học thức”
Sự hữu học thức Êy, trước hết là về mặt danh nghĩa xã hội,
Trần Nguyên Hãn không hề có học vị, có bằng cấp (Nguyễn Trãi thi đỗ
thái học sinh, tức tiến sĩ năm 1400, chưa hề thấy nói đến Trần Nguyên
Hãn đi thi).
Vậy nên hiểu sự hữu học thức này nh thế nào ?
Trong 12 khoa thi , từ Quang Thuận thứ tư (1460-1497) đến Hồng
Đức thứ 27 (1496) thì sơn đông có sáu khoa có người thi đỗ tiến sĩ là các
năm quang thuận thứ 7(1466) hồng đức thứ ba (1472) thứ sáu (1475),
thứ chín 1478), thứ mười năm (1484) và hồng đức thứ hai mốt (1490) .
Trong tổng số 257 ông nghè của 12 khoa thi Êy của cả nước thì sơn đông
có chín . Đặc biệt là khoa hồng đức thứ 6 là khoa Êt Mùi (1475) có hai
anh em một nhà là Nguyễn Trinh , nguyễn tư Phúc đều đõ tam giáp .
Trước đó là khoa Nhâm Thìn Hồng Đức thứ ba (1472) người anh cả là
Nguyễn Tộ đõ nhị giáp . Lại có Lê Thúc Chẩn , khoa Quang Thuận thứ
7(1466) đỗ tam giáp , Hồng Đức thứ 15, khoa Giáp Thìn (1484) Lê Đức
Toản đỗ nhị giáp , cả hai chú cháu cùng làm quan đấn chức Đô ngự sử

thng hu ý tho tc (Hón thng cú ý thc git gic). L mt tụn
tht, nhng Trn Nguyờn Hón khụng bao gi cú mt phút suy t n vic
cu giỳp, khụi phc li c nghip nh Trn. Lo cho dõn, mun giỳp dõn
5
Lê Kim Thuyên : Trần Nguyên Hãn, Sở Văn hoá Thông tin Thể thao Vĩnh Phúc, 1998
thoát khỏi lầm than nhưng không có nghĩa là dựng lại một vương triều đã
đổ vỡ.
Từ năm 1406, lóc 17 tuổi , đến năm vào Lam Sơn, suốt 11 năm
ở Sơn Đông, Trần Nguyên Hãn chỉ rèn luyện mình: đọc binh thư, học võ
nghệ, mài gươm và chờ thời. Thần tích ở Sơn Đông ghi nhận, ông có 42
“gia thần nội thủ” là người địa phương, còn thần tích ở Đức Lễ thì khẳng
định “ Ông ngày ngày năng đến đền Bạch Hạc luyện tập võ nghệ”.
Với một lực lượng nhỏ bé trong tay, với uy tín và tài năng địch
nổi vạn người “Thủ trì nhất thanh đao, hữu vạn phu bất đang chi dòng”.
Nhưng Trần Nguyên Hãn đã chẳng hành sự gì cả. Thành Tam Giang ở
gần ngã ba Hạc ngay đối diện với đền Bạch Hạc, vậy mà Trần Nguyên
Hãn tập võ ở đó không bị lộ hình tích. Không những thế ông còn ngủ đêm
ở đền Bạch Hạc, chợ Bồ Sao, ung dung, tự tại. Đủ hiểu ông là người tài
trí.
Năm1417 Trần Nguyên Hãn vào với Lê Lợi ở đất Lam Sơn
có một mình, để lại lựclượng và gia đình ở miền quê Sơn Đông là sự
quyết đoán tỉnh táo, nhìn về tương lai đất nước dân tộc, ý nguyện cứu đời
giúp dân của ông chỉ có thể đạt được khi đuổi sạch giặc Minh ra khỏi bờ
cõi. Ông nương mình theo Lê Lợi dâng “Gươm thần” cho Lê Lợi là minh
chủ của mình, Lê Lợi là niềm tin sắt đá của ông. Hành sự thời thanh xuân
của Trần Nguyên Hãn là nh thế. Sự “hữu học thức” của ông tự bộc lộ ra ở
những việc trong đời thường nh thế.
Sự nghiệp làm “tướng quân” của ông, cao nhất là được
phong thái uý, tức là chức đứng đầu hàng quan võ năm 1426. Trần
Nguyên Hãn là một võ tướng, từ cụ tổ 7 đời xuống đến ông, trừ đời cha là

trong công tác tổ chức của mình: Vua Lê đã đặt Trần Nguyên Hãn vào vị
trí đúng với ý nguyện và tài ba của ông: tài mưu lược - để đi đến phát huy
tác dụng
CUỘC TIẾN CÔNG CỦA TRẦN NGUYÊN HÃN
Ở TÂN BÌ nh- THUẬN HOÁ
Nhận thấy quân minh ở Tân Bình, Thuận Hoá bị nghĩa quân cắt ở
đoạn giữa, nên từ lâu không thông tin tức với Nghệ An (lúc đó thành
Nghệ An bị nghĩa quân vây bọc) với Đông Đô (miền bắc Việt Nam) nên
Bình Định Vương hội họp các tướng . Vua Lê nói :
_ Người giỏi chiến trận thường bỏ chỗ kiên cố, đánh chỗ sơ
hở, tránh chỗ vững chắc, đánh chỗ trống rỗng, nh vậy thì chỉ dùng sức
một phần mà thành công gấp bội.
Theo lệnh của Bình Định Vương, Trần Nguyên Hãn xuất quân
với tướng Lê Nỗ (tức Doãn Nỗ, Toàn thư chép là Lê Đa Bồ) cùng với hơn
một nghìn quân và một thớt voi to. Trần Nguyên Hãn, là tư lệnh của mặt
trận phương Nam, thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược:
1.Giải phóng đất đai hai xứ Tân Bình, Thuận Hoá.
2.Vỗ về và yên ủi nhân dân, tức là tổ chức củng cố hậu phương,
tuyển chọn quân đéi, thống nhất toàn bộ lực lượng miền trong, cùng với
lực lượng nghĩa quân đã có để tập trung toàn lực tiến ra Đông Đô.
Nhiệm vụ lớn lao trọng đại này, so với lực lượng Ýt ỏi lúc ra
đi, quả là khó khăn phức tạp. Tuy nhiên về căn bản, Lê Lợi vốn là con
người “trí thức hơn ngưòi, sáng suốt mà cương quyết” nên đã nhìn nhận
sự việc rất tài tình.
Trần Nguyên Hãn là một tướng tài giỏi “Tinh thông binh
pháp”. Lại là người nhiệt thành yêu nước, đã lặn lội từ miền Sơn Đông -
Lập Thạch vào với Bình Định Vương từ buổi đầu khởi nghiệp khi Vương
chỉ là “Hào trưởng một vùng” trong mhững ngày nhóm họp lực lượng.
Cho nên tấm lòng “Trung quân ái quốc” của Trần Nguyên Hãn hẳn đã
được xác định khi Lê Lợi trao cho ông chức quan tư đồ ngày mồng hai tết

Lê Ngân, Lê Bôi, Lực lượng của quân Trần Nguyên Hãn với cái thế “ sỹ
khí đã hăng quân thanh càng mạnh” (Bình Ngô Đại Cáo) mở đợt tổng
công kích vào hậu phương giặc; ở cái thế mạnh áp đảo bằng bốn thứ
quân: quân bộ, kỵ binh, tượng binh, và quân thuỷ, với hai mũi giáp công,
cùng tiến, cùng đánh, chủ động cùng tiếp ứng nhau trong tiến công chiến
thuật.
- Về chiến dịch Tân Bình-Thuận Hoá, Giáo sư Trần Quốc
Vượng viết: “ sau vài trận đánh quân địch bị tan nhanh chóng cả một
vùng rộng lớn được giải phóng:”*, giáo sư Phan Huy Lê nhận xét “
Đánh dấu bước nhảy vọt của nghĩa quân Lam Sơn từ chống vây quét tiến
lên những trận tiến công lớn: Hạ thành, vây thành, tiêu diết quân chủ
lực, giải phóng vùng đất đai rộng lớn, giành được thế chủ động về chiến
lược”. Toàn thư chép “ quân và dân của giặc đều quy thuận, người Ninh
vào thành đô cố giữ- từ đấy, Thuận Hoá-Tân Bình thuộc về ta cả *
- Tuy tư liệu Ýt ỏi và có điểm còn chưa đồng nhất
songviệc đánh hai thành TânBình và Thuận Hoá ( tức là Thuận Châu và
Hoá Châu) với kiểu kiến trúc kiên cố , lại dựa vào thế núi , thế sông bao
bọc , nhưng nhờ tài thao lược của Trần Nguyên Hãn đã giành được thắng
lợi nhanh chóng. NguyÔn Chích là người đề ra đường lối chuyển hướng
chiến lược nhằm tạo ra bước tiến nhẩy vọt đó .
Trần Nguyên Hãn là người thực hiện rất xuất sắc nhiệm vụ chiến
lược mà Lê Lợi đã giao cho ông .
Sau đó, Trần Nguyên Hãn tiến hành công cuộc bình định là
nhiệm vụ chiến lược thứ hai: Chấn chỉnh tổ chức hành chính các cấp, giải
quyết những tồn tại do chế độ nô dịch hà khắc của giặc Minhđể lại “Hiểu
dụ nhân dân”có nghĩa là tuyên truyền cho đường lối và mục đích giải
phóng dân tộc của nghĩa quân
T113
Vai trò của Trần Nguyên Hãn
trong cuôc khởi nghĩa Lam Sơn

(1428-1433).
Trần Nguyên Hãn do vậy, cũng phải có cách ứng phó rất mưu
lược trước chính cuộc phức tạp đó . Ông “ung dung” ở Sơn Đông, rồi
đứng vững vàng trong bộ chỉ huy của nghĩa quân Lam Sơn, làm đến chức
Tướng Quốc. Nhưng cả vua Lê Lợi và vua Minh không hề lợi dụng được
con người nhà Trần ở nơi ông. Ông là con người cứu nước, cứu dân chân
chính, không dễ hiến mình cho các mục đích chính trị khác nhau, không
phải là “con bài” ở trong tay người sử dụng.
Những cuộc khởi nghĩa của tôn thất nhà Trần nổ ra chấn động
cả nick nh :
Tháng 10 năm Đinh Hợi (1407) Giản Định Vương Ngỗi con thứ
của vua Trần nghệ Tông ) khởi nghĩa ở Tràng An tự xưng là Giản Định
Hoàng Đế , đặt niên hiệu là Hưng Khánh_hai bên tả hữu có Đặng Tất,
Nguyễn Cảnh Chân và Trần Triệu Cơ đem dân chúng theo, làm thành
cuộc kháng chiến chống quân Minh rông lớn
Trần Nguyệt Hồ nổi lên ở Bình Than tháng 10 năm Êy xưng
làm chúa, tự gọi là “Quân Trung Nghĩa “
Tháng 3 năm Kỷ Sửu(1409) Trần Quý Khoáng, con Mẫn
Vương Ngạc, cháu của vua Trần Nghệ Tông được Đặng Dung(con Đặng
Tất) và Nguyễn Cảnh Dị(con Nguyễn Cảnh Chân ) lập làm hoàng đế ở
Chi La(La Sơn_Hà Tĩnh) đổi niên hiệu là Trùng Quang_mãi đến tháng 12
năm Quý Tỵ(1413) mới bị dập tắt
Mặc dù, trong thời điểm không yên ổn cho quân Minh Êy , mọi
mưu trước cũng không đủ sức lôi cuốn Trân Nguyên Hãn
chỉ đến khi Lê Lợi chiêu hiền đãi sĩ,ông mới từ Sơn Đông”một
lòng ra đi”. Ông hiểu biết Lê Lợi để đi theo. Lê Lợi cũng biết ông, hiểu
ông để”rất được trọng dụng cho thường được dự bàn mưu kin”(Lê Quý
Đôn, truyện Trần Nguyên Hãn Trong Đại Việt thông sử)
Các chức quan cao cấp của từng thời kì mà Lê Lợi trao cho
ông, là biểu hiện của sự kính trọng đối với Trần Nguyên Hãn.

hoặc”tứ trụ phù Lê”. Bốn ngưới đó là: Lê Văn Linh, Nguyễn Chích,
Nguyễn Trãi và Trần Nguyên Hãn. Trong đó Lê Văn Linh và Nguyễn
Trãi là văn thần, Nguyễn Chích và Trần Nguyên Hãn là tướng võ - võ
tướng có mưu lược
Trang 118 cuộc hội thề
Sau chiến thăng Chi Lăng , xưong Giang, Lê Lợi và nghĩa quân
Lam Sơn tiến hành vây gấp thành Đông Quan gây sức Ðp mạnh mẽ, buôc
Vương Thông phải đầu hàng.
Trước hết ,Vương đem toàn bộ thư văn, Ên tín va chiếc
bài”Song Hổ phù” của Liễu Thăng ,báo cáo cho Vương Thông được biết.
ở trong thành Đông Quan, Vưong Thông run sợ”vỡ mật” ý định
giả cầu hoà để chờ viện binh ,tan vì.
Cuộc hội thề ở phía nam thành Thăng Long giữa hai bên đã đựơc
nhanh chóng tiến hành

Cuộc hội thề , hay hội “Hội Minh “là cuộc chiến thắng lịch sử vẻ
vang của Việt Nam, và còng là một lối đầu hàng không điều kiện; vô
cùng nhục nhã của quân Minh xâm lược. Bởi vì theo nối chiến tranh thời
Êy, khi giao chiến ,một bên cố giữ thanh, buộc thủ tương đối phương phải
ra hội thề ngay ở bên hành mà minh đã cố thủ, đó là một điều rất sỉ nhục
theo quan niệm của các danh tướng thời xưa. Đến hội thề này Vương
Thông biết là rất hổ thẹn, song vẫn phải tiến hành.
Ngày16tháng 12 nămĐinh Mùi (1427),hai bên bắt đầu cùng đi đến
phía Nam thành ‘Đại Việt thông sử “chép ngày 22tháng 11.
-Phái đoàn của nghỉa quân Lam Sơn gồm có :
Lê Lợi ,Trần Nguyên Hãn ,Lưu Nhân Chú ,Lê Vấn ,Lê Ngân,
Phạm Văn Xảo,Trịnh Khả, Nguyễn Chích, Lê Văn An, Bế Khắc Thiệu,
tổng số là 10 người ,không có tên Nguyễn Trãi và Tư Mã Lê Sát .
Phái đoàn quân Minh ,do Thái tử Thái Bảo Thành Sơn hầu Vương
Thông dẫn đầu cùng các tướng nh sau :

và trước quân Minh:tên ông đưng đầu hàng thứ hai, liền với tên vua
“Nhất quốc đầu nhục, Hãn danh tại đệ nhị tứ – ư thượng, kỳ kiến trọng
như thử” (đủ để kính trọng như thế - Đại Việt thông sử). Cũng không thể
quên rằng Trần Nguyên Hãn trong hội thề này, ngoài cương vị là vị tướng
tư đồ, là quan thái uý của vua Lê, ông còn xứng danh là dòng dõi tôn thất
nhà Trần.
Sau cuộc hội thề, bắt đầu đến cuộc rút quân của Vương Thông.
Ngày 23 tháng 12 những tên giặc Minh đầu tiên đã vượt cầu phao,
rời khỏi thành Đông Quan.
Hẹn đến ngày 3 tháng giêng năm Mậu Thân (1428) bất kể là ngày
Tết Nguyên Đán, công cuộc rút lui sẽ hoàn thành.
Lê Lợi tiến quân vào thành Đông Quan vừa giải phóng, báo
cáo về việc dẹp giặc Ngô.
Ngày 15-4 năm Mậu Thân (1428) Lê Lợi đăng quang Hoàng
đế.
VẤN ĐỀ TRẦN NGUYÊN HÃN
Trần Nguyên Hãn là dòng dõi quý tộc nhà Trần, Lê Lợi biết
điều đó và hết sức quý trọng ông.
Trần Nguyên Hãn được phong tả tướng quốc ngày mồng 8
tháng 3 năm Mậu Thân trước khi Lê Lợi đăng quang Hoàng đế 37 ngày,
cùng phong đợt Êy có 3 người:
1. Nhập nội đại hành khiển (Toàn thư và Hoàng Việt Xuân Thu
ghi là Thửa chỉ) nguyễn Trãi , trước Quan phục hầu.
2. Tư đồ Trần Nguyên Hãn làm tả tướng quốc “Đại Việt thông
sử” chép hữu tướng quốc là thái tử Tư Tề, con trai trưởng của nhà vua.
3. Phạm Văn Xảo làm thái uý (Toàn thư chép là thái bảo).
Trong 10 năm chống giặc (1718-1424) mọi vấn đề dân tộc được
đặt lên trên hết, kể ca “Vấn đề Trần Cảo”, do vậy mà, những mâu thuẫn
xã hội đã lắng xuốngvà hoà hoãn được.
Từ khi thắng lợi cầm với trong tầm taythì sự việc Trần Cảo,

Văn Xảo.
- Hai là Thượng Hầu 1 người là Lê Ngân.
- Ba là, Hưng Thượng Hầu 3 người là: Lê Lý, Lê Văn Linh, Lê
Quốc Hưng.
- Bốn là Đình Thưọng Hầu, 14 người, là Lê Chích, Lê Văn
An, Lê Liệt, Lê Miễn, Lê Lễ, Lê Chiến, Lê Khôi, Lê Đính, Lê Chuyết, Lê
Lỗi, Lê Như Lãm, Lê Sao, Lê Kiệm, Lê Lật.
- Năm là, huyện Hầu 14 người là: Lê Bị, Lê Bỉ, Lê Bĩ, Lê Náo,
Lê Thụ, Lê Lôi, Lê Khả, Lê Bôi, Lê Khả Lang (cưong mục chép là Lê
Lang) Lê Xí, Lê Khuyển, Lê Bí, Lê Quốc Trinh, Lê Bật.
- Sáu là, Á Hầu26 người là Lê Lạn, Lê Trãi
- Bảy là , quan nội hầu 16 người la Lê Thiệt, Lê Chướng.
- Tám là, quan phục hầu, 12 người là Lê Cuống, Lê Dao.
- Chín là Thượng trí tự, tước phục hầu 4 người là Lê Khác
Phục, Lê Hài.
Không có tên Trần Nguyên Hãn vì ông đã trầm chu trước đó 67
ngày va bị tước bỏ danh vị công thần. Nguyễn Trãi cũng không có tên.
QUÁ TRÌNH DIỄN BIẾN ĐỂ TRẦN NGUYÊN HÃN
VỀ NGHỈ TẠI SƠN ĐÔNG
Sau khi lĩnh Ên Tả tướng quốc, Trần Nguyên Hãn thực sự thấy
mình đã có vị trí “Thật cao tuột”. Vị trí cao tuột Êy trong tình thế chính
trị triều đình nhà Lê ở buổi đầu của thời “Hậu chiến” khiến ông băn
khoăn dè dặt. Và cách xử sự với đơi của cụ tổ 4 đời Trần Nguyên Hãn
xưa: “Quân tử kiến cơ nhi tác, bất sĩ chung nhật” ( người quân tử thấy
đời thì đứng dậy, không đợi đến ngày cuối cùng) đã được ông vận dụng
làm phương châm xử thế. Với cái tài “hữu học thức” ông đã tự đặt cho
mình những câu hỏivà tìm cách giải quyết những mâu thuẫn: mâu thuẫn
rất thời đại của giai đoạn 1428-1429.
- Ông là người có công lao danh vọng, nhưng lại là con cháu
họ Trần, lý lịch Trần tộc “ Thái tổ vị Nguyên Hãn hệ thị Trần hậu”. Họ

an dân, diễn phúc,, gia tĩnh, từ nhân, cẩn kính, bác huệ, đình khánh, tập
phúc, anh linh, chính trực, đại vương cố sắc.
Vĩnh Thịnh lục niên, bát nguyệt sơ thập nhật.
Thời Lê Trung Hưng còn có 4 đạo sắc phong:
1. đạo ngày 16 tháng 8 năm Cảnh Hưng thứ 2 ( 1741)
2. đạo ngày 8 tháng 8 năm Cảnh Hưng thứ 28 (1767 )
3. đạo ngày 16 tháng 5 năm Cảnh Hưng thứ 44 ( 1783)
4. đạo ngày 22 tháng 3 năm Chiêu thống thứ nhất ( 1787)
Thời Nguyễn Quang Trung còn hai đạo sắc phong :
1. đạo ngày 22 tháng 7 năm Quang Trung thứ 4 ( 1791)
2. đạo ngày 21 tháng 5 năm Cảnh Thịnh thứ 4 ( 1796)
Thời Nguyễn Gia Long còn 6 đạo sắc phong:
1. đạo ngày 17 tháng 11 năm Thiệu trị thứ 6 ( 1846)
2. đạo ngày 18 tháng 12 năm Thiệu trị thứ 6 ( 1846)
3. đạo ngày20 tháng 11 năm Tự Đức thứ 3 ( 1850).
4.đạo ngày 20 tháng 2 năm Thành Thái thứ 2 (1890)
5. đạo ngày 25 tháng 7 năm Khải Định thứ 9 ( 1924)
6. đạo ngày 29 tháng 11 năm Bảo Đại thứ 19 ( 1944)
Tổng cộng là 13 đạo sắc phong để ở đền Thượng.
Đại Việt thông sử.
Liệt truyện đệ
9. Trần Nguyên Hãn. 188
Trần Nguyên Hãn người huyện Lập Thạch, là dòng dõi tư đồ
Trần Nguyên Đán, có học thức, giỏi binh pháp. Khi nhà nhuận Hồ mất
ngôi, giặc Ngô xâm chiếm nước Nam, trăm họ lầm than, ông nuôi chí cứu
đời gúp dân. Một đêm ông đến lễ ở đền Bạch Hạc, thấy thần ở núi Tản
Viên bảo với thần ở sông Bạch Hạc rằng trời đã sai Lê Lợi người ở Lam
Sơn làm vua nước An Nam. Vì thế ông mới vào Thanh Hoá tìm Thái Tổ,
một lòng theo vua. Vua cũng biết tài lược của ông, đãi ngộ rất hậu, cho
được dự bàn mưu kín, ông theo đi đánh giặc luôn lập công, được lên chức