SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TẠO RA TÌNH HUỐNG CÓ VẤN ĐỀ
TRONG MỘT SỐ TIẾT DẠY TOÁN Ở LỚP 9
A – ĐẶT VẤN ĐỀ:
1/ Lí do chọn đề tài:
Trước tình hình phát triển của đất nước để tiến tới xây dựng nền công
nghiệp hóa,hiện đại hóa, bộ môn Toán đã góp phần không nhỏ trong việc nâng
cao cuộc sống con người và làm giàu cho đất nước.
Nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập bò môn Toán trường
THCS hiện nay là một vấn đề được nhiều người quan tâm nhất là các cấp quản
lý và những người trực tiếp đứng lớp .
Việc nâng cao chất lượng đòi hỏi các giáo viên phải không ngừng cải
tiến phương pháp giảng dạy , phát huy tính tích cực của học sinh , tạo cho học
sinh sự thích thú khám phá , sáng tạo những cái hay , cái mới trong quá trình
học tập bộ môn . Đồng thời qua đó càng rèn luyện tính kiên trì , chịu khó để
hoàn thành công việc .
Toán học, là một bộ môn được xem là rất khó đối với học sinh cấp 2,
nhất là đối với lớp 8, nó đóng vai trò hết sức quan trọng không thể thiếu được

B - NỘI DUNG:
I. THẾ NÀO LÀ TÌNH HUỐNG CÓ VẤN ĐỀ ?
Tình huống có vấn đề là tình huống khó khăn đặt ra để khắc phục nó,
phải tìm tòi suy nghĩ, phải có những tri thức mới, những biện pháp mới, những
cách giải quyết thích hợp.
Tình huống có vấn đề là một tình huống có mâu thuẫn: mâu thuẫn
giữa kiến thức cũ, phương pháp cũ, cách giải quyết cũ và hoàn cảnh mới, yêu
cầu mới đặt ra.
II. PHƯƠNG PHÁP TRUYỀN ĐẠT KIẾN THỨC :
- Trong các tiết giảng , giáo viên cần sử dụng tốt hệ thống câu hỏi
phù hợp với từng đối tượng , đưa ra nhiều tình huống có vấn đề kích thích sự
tìm tòi , sáng tạo của học sinh .
- Giáo viên nêu vấn đề – học sinh giải quyết hoặc nhóm học sinh giải
quyết . Kết hợp tốt các phương pháp chung và phương pháp đặc thù , sử dụng
hiệu quả các p[hương tiện dạy học .
- Rèn cho học sinh tính kiên trì , tự học .

III. CC BIN PHP TO RA TèNH HUNG Cể VN
TRONG TIT DY TON
1- Khai thỏc phn kim tra bi c, t ra mt vn mi ũi hi phi
nghiờn cu kin thc mi
Vớ d : t vn bi dy Liờn h gia cung v dõy cung , sau
khi kim tra phn s o ca cung trũn tụi t cõu hi : Trong hai ng trũn
bt kỡ cú th núi hai cung bng nhau thỡ cng hai dõy bng nhau khụng ?
Mt tỡnh hung mi c t ra , bng v d c th hc sinh s ch ra
c iu ú l sai . Chng hn , xột hai ng trũn ng taõm O cú bỏn kớnh
R , Trn , ta thy c hai cung AB v CD cú s o bng nhau vỡ cựng bng s
o gúc taõm , nhng hai dõy khụng bng nhau .
Vn t ra l hai cung ny cn phi thờm nhng mi liờn h gỡ ?
Bi hc hụm nay s nghiờn cu s lieõn h gia dõy v cung .

Khá phức tạp mà có thể tính nhẩm được !
Các em chờ đợi sự giải quyết của bài học . Cách giải quyết đó là :
Trường hợp nhẩm nghiệm : a – b + c = 0 .
Suy ra :
4 - Đưa ra một ứng dụng thực tế, một hình ảnh thực tế yêu cầu học
sinh giải thích, nhất là những thực tế gần gũi với các em
Ví dụ 1: Khi dạy bài Vị trí tương đối của hai đường tròn , tôi đưa
ra mô hình hai đường tròn có bán kính khác nhau
Yêu cầu học sinh xác định các vị trí có thể xảy ra
5 - Gắn cho các phép tính một nội dung thực tế tạo cho học sinh hứng
thú thực hiện phép tính đó
Trong câu chuyện “ Con người có cần nhiều ruộng đất không ?”
Toxtoi có kể về một nông dân có quyền nhận mảnh ruộng mà anh ta chạy
được một vòng quanh nó trong một ngày . Để coù nhiều ruộng nhất , anh
.0)33(33
2
 xx
3
33
;1
21

 xx








S
3
= R
2
= 20,4

m
2

Sau khi nêu câu chuyện , học sinh tích cợc tính tốn hơn .
6 - Tạo ra tình huống có vấn đề bằng cơng tác thực hành
Ví dụ 1 : Khi học hằng đẳng thức về căn thức và quy tằc khai
phương một tích , có em nêu lên rằng
Tơi cứ để các em áp dụng : Sau đó để các em làm cách khác

Từ đó các em nhận ra được chọ sai lầm của mình : áp dụng sai quy
tắc khai phơơng , áp dụng sai hằng đẳng thức về căn thức .
7 - Tạo ra tình huống có vấn đề bằng cách đưa ra những điều kiện
mới, hay hạn chế phương pháp sử dụng
Ví dụ 1: Sau khi vẽ một đoạn thẳng AB sát mép bảng, tơi u cầu
học sinh dựng đường trung trực của AB.

bababa 
2222
1434)3(4)3(
2222


2
= 13
2
+14
2

mà 100 + 121 + 144 = 365
Nên kết quả của bài toán trên là 2 .
9 - Tạo ra tình huống có vấn đề bằng cách trình bày kiến thức theo
quá trình tìm tòi cách giải

365
1413121110
22222

Vớ d : Cho hai ng trũn (O,R) v (O,R)tip xỳc ngoi ti A .
Gi BC l tip tuyn chung ngoi ca (O) v (O) ( bthuoọc (O) v C thuc
(O) ) . Chng minh rng gúc BAC = 90
0

Hc sinh phaỷi k tip tuyn chung ti A ca hai ủửụng trũn (O) v
(O) ct BC ti D .
Ta cú : DB = DA , DC = DA ( Tớnh cht tip tuyn )
Tam giỏc ABC cú AD l trung tuyn v AD = 1/2BC
Nờn tam giỏc ABC vuụng ti A suy ra gúc BAC bng 90
0

10 - Tỡnh hung cú vn c xut hin khi giỏo viờn t ra nhng
tỡnh hung phi la chn
Vớ d 1: T ng thc ỳng:

Việc tạo ra tình huống có vấn đề trong tiết dạy toán như trên, tôi nhận
thấy học sinh say mê và yêu thích học toán nhiều hơn.
Tuy nhiên , trong việc tạo ra tình huống có vấn đề cần lưu yù:
_ Tình huống có vấn đề đặt ra phải vừa sức học sinh. Tình huống khó
quá hoặc dễ quá làm học sinh không giải quyết nổi hoặc không cần tích cực suy
nghỉ đều không tạo được vấn đề để tư duy học sinh phải hoạt động.
_ Trong các bước của tiết lên lớp , giáo viên cần bám vào hệ thống
của bài để nêu ra tình huống có vấn đề: dựa vào một bài toán kiểm tra để đặt
vấn đề vào bài , dựa vào phần củng cố của yù trước để đặt vấn đề mới nghiên
cứu tiếp yù sau.
_ Vấn đề đặt ra cũng cần phù hợp với cách giải quyết , giáo viên
Không nên đặt ra những vấn đề rộng lớn quá mà trong tiết học không giải quyết
được triệt để. Khi đó , giáo viên cần phải thu hẹp vấn đề lại.
- Cần tổ chức , hướng dẫn học sinh tích cực tham gia giải quyết các
tình huống có vấn đề được đặt ra .
Những giải pháp tôi nêu ra trên đây chưa phải là hữu hiệu nhưng
phần nào cũng là những kinh nghiệm giúp toâi giảng dạy ở trường THCS.