SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH I
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG MÔ HÌNH PHƯƠNG PHÁP 3 BƯỚC VÀ 6 BƯỚC
VÀO DẠY BÀI THỰC HÀNH "TÌM HIỂU VỀ DÂN CƯ
Ô-XTRÂY-LI-A"
Người thực hiện: Lê Thị Ninh
Chức vụ: giáo viên
SKKN thuộc môn: Địa lí
THANH HÓA NĂM 2013
MỤC LỤC

Trang
Mục lục
Phần mở đầu
1. Lí do chọn đề tài 1
2. Nhiệm vụ nghiên cứu……………………………………………………3
3. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………… 3
Nội dung
1. Cơ sở lí luận của đề tài …………………………………………………4
1.1. Khái niệm bài thực hành địa lí 4
1.2. Vai trò của bài thực hành địa lí…………………………………… 4
1.3. Khái niệm phương pháp dạy thực hành…………………………… 5
1.4. Các mô hình phương pháp dạy thực hành 5
2. Thực trạng dạy và học bài thực hành địa lí lớp 11 …… 8
3. Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài 9
3.1. Phân loại bài thực hành trong chương trình địa lí lớp 11 ban cơ bản.9
3.2. Vận dụng mô hình phương pháp 3 bước và 6 bước vào dạy bài thực
hành “Tìm hiểu về dân cư Ô-Xtrây-li-a” 9
4. Kết quả thực nghiệm (Hiệu quả của đề tài)…………………………… 12
5. Kết luận, kiến nghị và khả năng áp dụng……………………………….14

khó khăn. Nhìn chung chương trình và sách giáo khoa Địa lí trước đây nặng
về lý thuyết, các bài thực hành còn ít nên kỹ năng thực hành của học sinh còn
yếu và khả năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tế còn hạn chế, tính năng
động, sáng tạo, làm việc khoa học của người học chưa được phát huy.Trong
các dạng bài thực hành thì dạng bài viết báo cáo ít được chú trọng nhất (chủ
yếu tập trung vào dạng bài vẽ biểu đồ để đáp ứng yêu cầu của các bài kiểm tra
và thi tốt nghiệp).
Từ năm 2006-2007, chương trình và sách giáo Địa lí lớp 11 được triển
khai đại trà trên phạm vi toàn quốc. Vừa yêu cầu HS làm quen với nhiều dạng
bài thực hành (trong đó có cả dạng bài viết báo cáo), vừa đòi hỏi GV phải ứng
dụng các phương pháp dạy học mới theo hướng phát huy tính tích cực, độc
lập, sáng tạo của học sinh. Theo tinh thần đó, căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể của
3
trường THPT Thạch Thành I, tôi đã lựa chọn đề tài:“Sử dụng phương pháp 3
bước và 6 bước vào dạy bài thực hành tìm hiểu về dân cư Ô-Xtrây-li-a, địa lí
lớp 11 ban cơ bản”
2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Xây dựng cơ sở lí luận của việc dạy học bài thực hành địa lí
- Phân tích thực trạng dạy và học bài thực hành địa lí lớp 11-ban cơ bản của
giáo viên và học sinh.
- Xác định được các mô hình phương pháp dạy bài thực hành viết báo cáo
- Vận dụng mô hình phương pháp 3 bước và 6 bước vào dạy bài thực hành
“Tìm hiểu về dân cư Ô-Xtrây-li-a”
- Thiết kế và tổ chức thực nghiệm ở lớp 11 trường THPT Thạch Thành I để
kiểm chứng hiệu quả bước đầu của đề tài nghiên cứu.
- Đề xuất các kiến nghị và giải pháp để nâng cao hiệu quả trong dạy học bài
thực hành địa lí nói chung và dạng bài thực hành viết báo cáo nói riêng.
3. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thu thập, đọc, phân tích, tổng hợp các tài liệu liên quan đến đề
tài

hành viết báo cáo nói riêng đóng một vai trò rất quan trọng.
Các kĩ năng cần hình thành, củng cố và phát triển ở học sinh đó là:
+ Kĩ năng quan sát, nhận xét, phân tích, tổng hợp, so sánh, đánh giá các sự
vật, hiện tượng địa lí
+ Kĩ năng sử dụng bản đồ, biểu đồ, đồ thị, lát cắt. số liệu thống kê
+ Kĩ năng thu thập, xử lí, trình bày các thông tin địa lí
+ Kĩ năng vân dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng, các sự vật địa lí và
giải quyết một số vấn đề của cuộc sống, sản xuất gần gũi với học sinh trên cơ
sở tư duy kinh tế, sinh thái, tư duy phê phán
- Củng cố và vận dụng kiến thức: kiến thức của bài thực hành cùng với kiến
thức lí thuyết đã được học từ trước đó sẽ giúp cho người học nắm chắc chắn,
hoàn chỉnh và có hệ thống. Từ đó tạo ra trong suy nghĩ của các em sự hoàn
thiện về kiến thức bài học
5
( Theo Lí luận dạy học Địa lí- Nguyễn Dược, Nguyễn Trọng Phúc- NXB
ĐHSP-2006)
1.3. Khái niệm phương pháp dạy thực hành
Phương pháp dạy thực hành nói chung và phương pháp dạy thực hành
dạng báo cáo nói riêng là phương pháp giảng dạy trên cơ sở sự quan sát GV
làm mẫu và thực hiện tự lực của HS dưới sự hướng dẫn của GV nhằm hoàn
thành các bài tập, các công việc, từ đó hình thành các kĩ năng, kĩ xảo. Thêm
vào đó phương pháp dạy học thực hành còn giúp HS cũng cố tri thức, phát
triển năng lực tư duy để có khả năng xử lí các tình huống thực tế trong cuộc
sống.
1.4. Các mô hình phương pháp dạy thực hành địa lí
1.4.1 Mô hình phương pháp 3 bước
Cấu trúc mô hình phương pháp 3 bước:
Nguồn: Tài liệu bài giảng Lí luận dạy học. NXB Đại học sư phạm.
Phương pháp này có tác dụng tạo điều kiện cho học sinh phát huy các qui
trình thao tác thực hành các biểu tượng và chuyển tải những tri thức thành kĩ

sao
- Đưa ra những điểm cơ bản
- Lặp lại những bước công việc
Bước 3: Làm lại và giải thích
- Làm lại các công việc và giải thích làm cái gì,
như thế nào, tại sao?
- GV:
+ Đặt câu hỏi kiểm tra
+ Sửa lỗi, đem đến sự chắc chắn, tao động cơ
học tập, khen ngợi, khiển trách và phê bình nếu
Bước 4: Tự luyện tập
- Tự thực hiện các công đoạn công việc
- GV can thiệp bằng sự giúp đỡ nếu cần thiết
- Kiểm tra kết quả, kiểm tra các tiêu chuẩn
đánh giá
- Hướng dẫn các kĩ năng tiếp theo
LÀM
MẪU
LÀM LẠI
TỰ
LUYỆN
TẬP
Cấu trúc mô hình phương pháp 6 bước
Nguồn: Tài liệu bài giảng Lí luận dạy học. NXB Đại học sư phạm.
Ngoài mục đích hình thành kĩ năng, tổ chức dạy học thực hành theo mô
hình phương pháp này còn phát triển ở học sinh năng lực hợp tác, tự thu nhận
thông tin và khả năng lập kế hoạch. Mô hình phương pháp 6 bước được xây
dựng trên cơ sở của lí thuyết hoạt động kết hợp với chức năng hướng dẫn và
thông tin tài liệu để kích thích học sinh độc lập giải quyết nhiệm vụ học tập.
Như vậy có thể thấy: mô hình phương pháp 6 bước đã mang lại một số

hoàn thành chính
xác?
- Phiếu kiểm tra
1
Thông
tin
2
Kế hoạch
3
Quyết
định
6
Đánh giá
5
Kiểm tra
4
Thực
hiện
- Nhược điểm: tốn nhiều thời gian và phải có đầy đủ phương tiện dạy học
2. Thực trạng dạy và học thực hành địa lí lớp 11 ban cơ bản
* Ưu điểm:
Thứ nhất, đa số giáo viên đã có nhận thức đúng đắn về vai trò, mục
đích của bài thực hành trong việc hình thành cũng như rèn luyện các kĩ năng
địa lí cho học sinh
Thứ hai, phần lớn giáo viên đã xác định được qui trình tiến hành của
một bài thực hành, các giáo viên đã bước đầu thực hiện đổi mới phương pháp
dạy học bài thực hành địa lí.
Thứ ba, học sinh đã ý thức được tầm quan trọng của bài thực hành địa
lí vì thế mà các em cũng đã chủ động tích cực hơn trong các tiết thực hành
* Hạn chế:

năng cho HS
9
+ Giáo viên chưa có sự thống nhất trong các phương pháp cũng như cách thức
rèn luyện kĩ năng cho HS. Gv chưa tạo hết cơ hội để cho HS được thể hiện
hết mình.
+ Nhiều HS quan niệm môn Địa lí là môn phụ, môn học thuộc nên quá trình
học tập không coi trọng việc tự rèn luyện kĩ năng cho bản thân trong các tiết
thực hành.
3. Giải pháp và tổ chức thực hiện các giải pháp của đề tài
3.1. Phân loại dạng bài thực hành trong chương trình địa lí lớp 11 cơ
bản
Trong chương trình địa lí lớp 11 gồm 8 bài thực hành được xếp vào 3 dạng:
3.1.1. Dạng bài thực hành vẽ biểu đồ
- Bài 7- Tiết 3. Thực hành: Tìm hiểu về Liên minh Châu Âu
- Bài 8- Tiết 3. Thực hành: Tìm hiểu về sự thay đổi GDP và phân bố
nông nghiệp của Liên Bang Nga
(Mục 1.Tìm hiểu sự thay đổi GDP)
- Bài 9- Tiết 3. Thực hành: Tìm hiểu về hoạt động kinh tế đối ngoại của
Nhật Bản
- Bài 10- Tiết 3. Thực hành: Tìm hiểu về sự thay đổi của nền kinh tế
Trung Quốc
- Bài 11- Tiết 4. Thực hành: Tìm hiểu về hoạt động kinh tế đối ngoại
của Đông Nam Á
3.1.2 Dạng bài thực hành đọc bản đồ, biểu đồ
- Bài 6- Tiết 3. Thực hành: Tìm hiểu sự phân hóa lãnh thổ sản xuất của
Hoa Kì
- Bài 8- Tiết 3. Thực hành: Tìm hiểu về sự thay đổi GDP và phân bố
nông nghiệp của Liên Bang Nga
(Mục 2.Tìm hiểu sự phân bố nông nghiệp LB Nga)
3.1.3 Dạng bài thực hành viết báo cáo

- GV: yêu cầu HS đọc nội dung bài thực hành
- HS: Bài thực hành gồm 3 phần (HS đọc yêu cầu trong SGK)
- GV: Cần giải quyết 3 nhiệm vụ trong bài thực hành
Bước 2: Trình bày lí thuyết về bài thực hành (15 phút): GV hướng dẫn
HS xác định các nguồn thông tin phục vụ cho việc viết báo cáo và đặt tên
cho báo cáo.
- GV gợi ý cho HS, các nguồn thông tin có thể sử dụng là:
+ Các nguồn thông tin như SGK
+ Thông tin do GV cung cấp
+ Thông tin do HS tiến hành sưu tầm trong sách, báo, trên mạng Internet và
các nguồn thông tin khác…
- Đặt tên cho báo cáo: GV hướng dẫn HS, việc đặt tên cho báo cáo cần dựa
vào nguồn thông tin mà HS có được theo sơ đồ sau:
- Sau khi xác định được tên báo cáo, GV hướng dẫn HS lập dàn ý cho bài báo
cáo:
+ Dân số và gia tăng dân số của Ô-xtrây-li-a
+ Dân số của Ô-xtrây-li-a gia tăng chủ yếu do nhập cư
+ Dân cư thưa thớt và phân bố rất không đồng đều
+ Ô-xtrây-li-a có nguồn dân cư và lao động chất lượng cao
- GV: Sau khi hướng dẫn xong, GV yêu cầu HS dựa vào SGK và dàn ý đã
cung cấp (phiếu học tập) trước đó viết báo cáo ngắn về dân cư Ô-xtrây-li-a
Bước 3: Tổ chức luyện tập (15 phút): HS tiến hành viết báo cáo dựa trên
những thông tin mà mình có và dàn bài GV cung cấp (phiếu học tập)
Dàn ý viết báo cáo về dân cư Ô-xtrây-li-a
Nguồn tài liệu,
thông tin
Xử lí để lập
đề cương báo
cáo
Tên báo cáo

tiếp tục về nhà hoàn thành.
3.2.2 Mô hình phương pháp 6 bước
Học sinh thực sự là trung tâm trong mô hình phương pháp 6 bước, hầu
hết các công việc HS phải tự thực hiện, GV chỉ đề ra hướng thực hiện và can
thiệp ở mức độ vừa phải.
- Bước 1 (thông tin): GV hướng dẫn gợi mở dựa trên yêu cầu của đề bài: cái
gì cần phải làm? Để từ đó hướng tới nhiệm vụ mà HS cần phải thực hiện.
- Bước 2 (lập kế hoạch thực hiện): GV giao việc cho HS để tiến hành làm
bài
- Bước 3 (quyết định): HS trao đổi những thắc mắc, những vấn đề chưa rõ
với GV. Từ đó quyết định cách thức tiến hành và làm như thế nào?
- Bước 4 (hoàn tất chi tiết): Dựa trên những gì đã trao đổi với GV, HS tiến
hành làm bài
- Bước 5 (kiểm tra): GV sẽ kiểm tra phần làm việc của HS, tiến hành chuẩn
kiến thức
- Bước 6 (đánh giá): GV nhận xét và đánh giá kết quả làm việc của HS

Cụ thế:
12
Bước 1: Thông tin (5 phút): GV cung cấp những yêu cầu của bài thực
hành
Dựa vào các nguồn thông tin để viết báo cáo ngắn về dân cư Ô-xtrây-li-a
GV gợi ý cho HS, các nguồn thông tin có thể sử dụng để làm bài thực hành
là:
+ Các nguồn thông tin như SGK
+ Thông tin do GV cung cấp
+ Thông tin do HS tiến hành sưu tầm trong sách, báo, trên mạng Internet và
các nguồn thông tin khác…
Bước 2: Lập kế hoạch làm việc (5’): GV chia nhóm làm việc.
GV: chia làm 2 nhóm:

13
+ Mẫu được chọn trong thực nghiệm phải mang tính phổ biến để đảm bảo
tính khách quan
+ Đề ra các chỉ tiêu đánh giá về mặt định tính và định lượng
4.3. Quá trình thực nghiệm
4.3.1. Về mặt định lượng:
Bài thực hành được tiến hành thực nghiệm tại 3 lớp 11B2(ban tự nhiên)
và 11B8 (ban cơ bản),11B9 (ban cơ bản) - năm học 2012-2013, với mô hình
phương pháp 3 bước và 6 bước (do không có nhiều thời gian nên trong quá
trình thực nghiệm GV đã cho HS làm nội dung của bài thực hành và thu lại).
Kết quả thu được như sau:
Điểm
Lớp
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 TB
11B2*(50HS)
0 0 0 3 5 8 10 16 8 0 7,10
11B8*(45HS) 0 0 5 8 9 11 8 4 0 0 5,47
11B9**(44HS)

0 0 1 3 7 14 10 7 2 0 6,30
* : áp dụng mô hình phương pháp 6 bước
** : áp dụng mô hình phương pháp 3 bước
Nhìn vào bảng kết quả của 3 lớp khi tiến hành dạy bằng mô hình phương
pháp 3 bước và 6 bước có thể thấy: Ở 2 lớp được dạy cùng bằng mô hình
phương pháp 6 bước thì lớp 11B2 (lớp tốt hơn) đạt kết quả tốt hơn (điểm
trung bình 7,10 đ), trong khi lớp 11B8 (lớp yếu hơn) có kết quả khá thấp
(điểm trung bình 5,47 đ). Bên cạnh đó, lớp 11B9 tỏ ra thích thú với cách dạy
như vậy trong khi ở lớp 11B8 thì ngược lại. Điều này cho thấy mô hình
phương pháp 6 bước quá khó với lớp 11B8 nên nhiều em không theo
kịp.Trong khi đó, lớp 11B9 (trình độ tương đương lớp 11B8) được dạy bằng

5 a 20 (44,4%) 6 (12%) 10 (22,2%)
b 22 (49%) 22 (44%) 28 (64,4%)
c 3 (6,6%) 20 (40%) 6 (13,4%)
d 0 2 (4%) 0
6 a 37 (82,2%) 50 (100%) 42 (95,5%)
b 8 (17,8) 0 2 (4,5%)
7 a 15 (33,3%) 32(64%) 20 (44,4%)
b 8 (17,8%) 0 3 (6,8%)
c 22 (48,9) 18 (36%) 21 (48,9%)
8 a 21 (46,67%) 44 (88%) 34 (77,8%)
b 24 (53,33%) 6 (12%) 10 (22,2%)
( Cả 2 lớp được dạy bằng mô hình phương pháp 6 bước)
Qua bảng kết quả trên ta thấy, hầu hết HS lớp 11B2 tiếp thu bài trên 70%
trong khi lớp 11B8 chỉ trong khoảng 50-70% khi được dạy bằng phương pháp
6 bước. Ngoài ra, sự hứng thú với bài học cũng khác nhau giữa 2 lớp dù được
dạy cùng một phương pháp. Điều này cho thấy, ở những lớp có học lực khác
nhau, nếu dạy cùng một phương pháp thì hiệu quả sẽ giảm (ở một trong hai
lớp), vì vậy GV cần sử dụng các phương pháp khác nhau khi dạy bài thực
hành viết báo cáo (kể cả các dạng bài thực hành dạng khác) thì hiệu quả sẽ
đồng đều hơn.

15
III. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ VÀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
1. Kết luận
Dù thời gian nghiên cứu đề tài không dài nhưng nhìn chung đề tài đã khắc
họa được những nét cơ bản:
- Đưa ra được một số phương pháp dạy các bài thực hành nói chung và bài
thực thành viết báo cáo nói riêng trong chương trình địa lí lớp 11 ban cơ bản
- Cách vận dụng các mô hình phương pháp dạy thực hành vào dạy bài thực
hành viết báo cáo

a. Rất hứng thú
b. Hứng thú
c. Bình thường
d. không hứng thú
3. Với một bài thực hành em thấy GV làm tất cả hay chỉ hướng dẫn cho
HS tự làm thì sẽ giúp cho việc rèn luyện kĩ năng của bản thân?
a. GV hướng dẫn
b. GV làm tất cả
4. Em có thích học bài thực hành theo cách tổ chức như thế này không?
a. Thích
b. Bình thường
c. Không thích
5. Em thấy cách học như thế này có quá khó với trình độ của bản thân
không?
a. Khó
b. Bình thường
c. Dễ
d. Quá dễ
6. Nếu bây giờ gặp dạng bài thực hành tương tự như thế này em có thể
làm được hay không?
a. Có
b. Không
7. Theo em một tiết dạy thực hành có quan trọng và cần thiết hay không?
a. Có
b. Không
c. Bình thường
8.Với dạng bài thực hành này dưới sự hướng dẫn của thầy cô các em có
thể tự chuẩn bị ở nhà rồi đến lớp báo cáo được hay không.
a. Có
b. Không

giáo
Ô-xtrây-li-a được coi là quốc gia đa văn hóa, đa dân tộc
và đa tôn giáo:
- Dân số Ô-xtrây-li-a gia tăng chủ yếu do nhập cư,
thành phần dân cư đa dạng, phức tạp:
+ 95% dân cư có nguồn gốc từ Châu Âu
+ 4% dân cư có nguồn gốc từ Châu Á
+ Chỉ có 1% dân cư là thổ dân, cư dân đảo
- Tôn giáo đa dạng, trong cộng đồng dân cư
Ô-xtrây-li-a có:
+ 26% theo công giáo Anh
+ 26% theo Thiên chúa giáo
+ 24% thuộc các nhóm Cơ đốc giáo khác
+ 24% thuộc các tôn giáo khác như Hồi giáo, Do Thái,
Phật giáo…
Sự phân bố dân
cư
Dân cư thưa thớt và phân bố dân cư rất không đồng
đều:
- Mật độ dân cư thưa thớt nhất thế giới, năm 2005 trung
bình chỉ đạt 3 người/km
2
- Phân bố dân cư không đồng đều
+ 90% dân cư tập trung trên khoảng 3% diện tích đất
liền ở phía đông nam và tây nam
+ 97% diện tích còn lại dân cư rất thưa thớt, trung bình
chỉ đạt 0,3 người/km
2
+ 85% dân cư tập trung trong các đô thị
Chất lượng dân

thành thị (%)
Toàn Châu
Đại Dương
8537 35 4 70
Pa-pua
Niu
Ghi-nê
463 6.5 14 13
Ô-xtrây-li-a 7741 21.3 2.5 87
Va-nu-a-tu 12 0.2 16.6 21
Bảng số liệu cơ cấu lao động phân theo khu vực kinh tế của
Ô-xtrây-li-a
(Đơn vị:%)
Năm Khu vực I Khu vực II Khu vực III
1985
1995
2000
2004
4.0
3.2
3.7
3.0
34.8
26.3
25.6
26.0
61.2
70.5
70.7
71.0

tôi, không sao chép nội dung của
người khác.
23

24