1
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong lịch sử phát triển của nhân loại, ở tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh
tế, quân sự, ngoại giao, văn hóa-xã hội, phụ nữ luôn giữ vai trò hết sức quan
trọng.
Đặc biệt, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, phụ nữ Việt Nam
một lần nữa đã khẳng định vai trò của mình trên mọi lĩnh vực.
Sau Hiệp định Giơnever năm 1954, Bình Định tạm thời dưới sự kiểm
soát của Pháp, tiếp theo là Mỹ và tay sai. Từ năm 1954 đến năm 1975, phụ
nữ Bình Định cùng mọi tầng lớp nhân dân đã liên tục đứng lên đấu tranh
bằng nhiều hình thức chống Mỹ và ngụy quyền Sài Gòn, đánh bại các chiến
lược chiến tranh của đế quốc Mỹ, góp phần vào thắng lợi chung của cả dân
tộc.
Chính vì vậy, để tìm hiểu về phụ nữ Bình Định trong cuộc kháng chiến
chống Mỹ, tôi chọn đề tài: “Phụ nữ Bình Định trong kháng chiến chống
Mỹ, cứu nước (1954-1975)” để nghiên cứu.
2. Lịch sử vấn đề
Nghiên cứu về đề tài phụ nữ Việt Nam nói chung và phụ nữ Bình Định
nói riêng đã có nhiều tác giả, nhiều công trình đề cập đến:
Tác phẩm: “Lịch sử phong trào phụ nữ Việt Nam tập 1, tập 2” của tác giả
Nguyễn Thị Thập, Nxb Phụ nữ xuất bản (1981, 1982). Tác phẩm “Lịch sử
phong trào phụ nữ Bình Định” tập 1 (1930-1954) do Hội Liên Hiệp phụ nữ
Bình Định xuất bản (1990). Tác phẩm “Phụ nữ Bình Định trong kháng chiến
chống Mỹ, cứu nước (1954-1975)” do Hội Liên Hiệp phụ nữ tỉnh Bình Định
biên soạn và xuất bản (2000).
Các tác phẩm lịch sử ở khu vực và địa phương cũng đã đề cập đến một số
thông tin có liên quan đến phụ nữ Bình Định như: Tác phẩm: “Bình Định
2
lịch sử chiến tranh nhân dân 30 năm (1945-1975)” (1992), Bộ chỉ huy quân
sự tỉnh Bình Định. Tác phẩm: “Lịch sử đảng bộ tỉnh Bình Định”, tập 1, tập

đối chiếu để xử lí, chọn lọc những thông tin chính xác nhằm giải quyết tốt
vấn đề cần nghiên cứu.
6. Đóng góp của khóa luận
- Hệ thống lại quá trình đấu tranh của phụ nữ Bình Định trong kháng
chiến chống Mỹ qua các giai đoạn từ năm 1954 đến năm 1975.
- Rút ra một số nhận xét phụ nữ Bình Định trong cuộc kháng chiến chống
Mỹ, cứu nước.
- Bổ sung vào nguồn tài liệu góp phần biên soạn lịch sử địa phương, lịch
sử phụ nữ Bình Định và lịch sử dân tộc.
- Động viên, giáo dục thế hệ trẻ, khơi dậy tinh thần yêu nước, tinh thần tự
hào dân tộc, truyền thống “uống nước, nhớ nguồn” đối với những hi sinh lớn
lao của các bà, các mẹ, các chị nói riêng và những người anh hùng của Bình
Định nói chung.
7. Kết cấu của khóa luận
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, khóa luận gồm 3 chương như sau:
Chương 1: Khái quát về vùng đất, con người và truyền thống của phụ nữ
Bình Định.
Chương 2: Phụ nữ Bình Định đấu tranh chống các chiến lược chiến
tranh xâm lược của Mỹ-ngụy (1954-1975).
Chương 3: Một số nhận xét về phụ nữ Bình Định trong kháng chiến
chống Mỹ, cứu nước (1954-1975)
Phần Nội dung gồm 2 chương :
4
CHƯƠNG 1
KHÁI QUÁT VỀ VÙNG ĐẤT, CON NGƯỜI VÀ
TRUYỀN THỐNG CỦA PHỤ NỮ BÌNH ĐỊNH
Chương 1 gồm 11 trang, chương này làm rõ những nội dung sau:
1.1 Vùng đất Bình Định
Tỉnh Bình Định là một trong những tỉnh lớn và trù phú ở Trung bộ Việt
Nam. Địa hình Bình Định phân bố thành ba vùng rõ rệt: Đồng bằng ven

cộng đồng làng xóm, có tinh thần tương thân tương ái.
Và truyền thống tiêu biểu nhất của phụ nữ Bình Định đó là truyền thống
đấu tranh kiên cường, bất khuất. Truyền thống ấy được kế thừa và phát triển
qua nhiều thế hệ từ Bùi Thị Xuân đến Đỗ Thị Trâm, Võ Thị Chiên, Nguyễn
Thị Vụ, Huỳnh Thị Ngọc, Phạm Thị Đào, Trần Thị Kỷ…
TIỂU KẾT CHƯƠNG I
Tóm lại, Bình Định là vùng đất có vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, kinh tế
xã hội khá thuận lợi. Bình Định là một địa bàn chiến lược quan trọng cả về
kinh tế và quốc phòng. Cũng từ vị trí địa lý quan trọng ấy, người dân Bình
Định phải thường xuyên đấu tranh chống lại kẻ thù xâm lược để bảo vệ quê
hương. Tuy nhiên qua thời gian và qua các thế hệ, những khó khăn, thách
thức đã hình thành nên những truyền thống đáng quý cho người Bình Định.
Để xây dựng và bảo vệ quê hương, phụ nữ đã đóng vai trò quan trọng.
Đặc biệt, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước thời hiện đại, phát
huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng và những phẩm chất cao quý của phụ nữ
Việt Nam, phụ nữ Bình Định lại viết tiếp những trang sử mới không chỉ
bằng mồ hôi, công sức mà hơn thế nữa cả bằng nước mắt và máu xương
trong suốt hơn 20 năm.
6
CHƯƠNG 2
PHỤ NỮ BÌNH ĐỊNH ĐẤU TRANH CHỐNG CÁC CHIẾN LƯỢC
CHIẾN TRANH XÂM LƯỢC CỦA MỸ-NGỤY
Chương 2 bao gồm 32 trang. Đây là chương trọng tâm của khóa luận. Ở
chương này, tôi làm rõ các nội dung sau:
2.1 Tình hình Bình Định sau Hiệp định Giơnever năm 1954
Tháng 7 năm 1954, Hiệp định Giơnever được kí kết. Hiệp Định
Giơnever được kí kết đã đem lại một số thuận lợi và khó khăn cho Bình
Định
Về thuận lợi
Tỉnh Bình Định từ đèo Cù Mông đến bờ nam sông Lại Giang là khu

với cách mạng, với nhân dân. Kết quả là ở Hoài Sơn (Hoài Nhơn), Cát Hanh
(Tuy Phước), Hoài Ân, An Nhơn, Vân Canh, Bình Nghi (Bình Khê), một số
lính bảo an đào ngũ và nhờ nhân dân chỉ đường về với cách mạng.
Phụ nữ còn lấy danh nghĩa đi buôn bán, thăm chồng con, họ hàng thân
thuộc đã tìm cách đưa tin tức vào thị xã, tuyên truyền chủ trương chính sách
của Đảng.
Thứ ba: Đấu tranh vũ trang
Mặc dù đấu tranh vũ trang diễn ra muộn hơn so với đấu tranh chính trị
và binh vận song lại trở thành yếu tố quyết định cho sự phát triển và thắng
lợi của phong trào phụ nữ Bình Định.
Tiêu biểu nhất là trong đợt “Đồng khởi” cuối năm 1961 đầu năm
1962, với sự hỗ trợ mạnh mẽ của lực lượng vũ trang, đồng bào và chị em
trong tỉnh đã nổi dậy diệt ác, phá tề làm tan rã bộ máy ngụy quyền ở nhiều
thôn, xã mạnh nhất là Hoài Ân, Hoài Nhơn, Phù Mỹ, Phù Cát.
8
Sự kết hợp của 3 mũi giáp công: đấu tranh chính trị, đấu tranh binh
vận và đấu tranh tranh vũ trang đã chứng tỏ sức mạnh và vai trò to lớn của
phụ nữ Bình Định trong phong trào đấu tranh giải phóng quê hương, đất
nước.
2.2.2 Phụ nữ Bình Định trong sản xuất và xây dựng hậu phương
ở phần này, khóa luận làm rõ vai trò của phụ nữ trong sản xuất
cũng như trong việc xây dựng hậu phương
Thứ nhất: Trong sản xuất
Hàng ngàn phụ nữ đã đảm đang thay thế nam giới làm chủ đồng
ruộng. Các chị, các mẹ đã tích cực tham gia đắp đập, làm bờ xe nước, tận
dụng đất bãi, gò bồi, đất hoang để trồng cây lương thực, rau màu, thành lập
các tổ đổi công, phát động phong trào “vòng đổi công” và hợp tác lao động.
Ở miền núi, phụ nữ có phong trào “rẫy cách mạng”.
Tiêu biểu là miền núi, trong vụ sản xuất Đông-Xuân 1964-1965, chị
em đã trỉa 137 tấn lúa giống, 3.657 kg bắp giống và trồng gần 15 triệu gốc

Đỉnh cao của phong trào đấu tranh là vào đầu tháng 7 năm 1967, hơn
500 đồng bào trong đó phần lớn là phụ nữ thôn Khánh Lộc, Cát Hanh (Phù
Cát) với nông cụ trong tay đã tập trung bao vây trung đội lính Nam Triều
Tiên. Đây là sự kiện quan trọng đánh dấu bước ngoặt trong quá trình tìm tòi
phương thức đấu tranh chính trị với quân Nam Triều Tiên.
Đặc biệt là năm 1973, đã nổ ra 913 cuộc đấu tranh trực diện tại chỗ,
412 cuộc đấu tranh trực tiếp đến đồn bót, khu dồn, quận lỵ, thị trấn, thị xã
với 63.518 lượt chị em tham gia.
Thứ hai: Đấu tranh binh vận
10
Công tác binh vận tiếp tục được đặt ra gắn liền với đấu tranh chính
trị. Từ việc qua thông ngôn và các cụ già biết chữ Hán hoặc dùng cử chỉ
biểu lộ thái độ, tình cảm, chị em dần dần tiếp cận lính Nam Triều Tiên để
đấu tranh. Một số nơi ở Phù Cát, các chị còn tìm hiểu sở thích, tâm lý, tình
cảm của chúng để tranh thủ, tiếp cận.
Trước những đòn tấn công dồn dập của quân và dân ta, cuối năm
1974 đầu năm 1975, Mỹ- ngụy lâm vào cuộc khủng hoảng toàn diện
Thứ ba: Đấu tranh vũ trang
Trong giai đoạn quyết liệt của cách mạng, trên mặt trận đấu tranh vũ
trang đã xuất hiện nhiều cá nhân anh hùng, dũng cảm như chị Huỳnh Thị
Đào, Huyện đội phó Bình Khê, chị Phạm Thị Đào, chị Võ Thị Huy-thành
viên của đội biệt kích “Chim én”.
Đặc biệt là tháng 3 năm 1975, tại Phù Cát, chị em nổi dậy bức hàng,
bức rút một loạt chốt điểm ở Nhơn Thành, Nhơn Hậu, Nhơn Lộc, Nhơn
Thọ. Tại Quy nhơn, lúc 12h30
’
ngày 30 tháng 3 năm 1975, phụ nữ trong
thành phố đồng loạt nổi dậy cùng với bộ đội, biệt động, tự vệ chiến lĩnh các
vị trí then chốt.
2.3.2 Phụ nữ Bình Định trong sản xuất và xây dựng hậu phương

sống tinh thần cho bà con nhân dân và các chiến sĩ ngoài chiến trường.
12
Trong công tác y tế đạt thành tích đáng kể đó là bệnh xá Hoài Ân do
y sĩ Hồ Thị Bích phụ trách đã được mở mang cơ sở thu dung 500 thương
binh và tăng biên chế phục vụ lên 30 người. Cũng ở bệnh xã Hoài Ân, y tá
Lê Thị Thuyền đã cho bệnh xá mượn 5 chỉ vàng bán mua thuốc dự trữ [33;
tr.152].
TIỂU KẾT CHƯƠNG II
Rõ ràng, một lần nữa phụ nữ Bình Định đã tỏ rõ sức mạnh, ý chí kiên
cường, dũng cảm của mình.
Phụ nữ Bình Định đã chứng tỏ là lực lượng
xung kích trong hai mũi đấu tranh chính trị và binh vận, tích cực hậu thuẫn
cho mũi đấu tranh vũ trang tạo nên sức mạnh tổng hợp của “3 mũi giáp
công” áp đảo quân thù, góp phần quan trọng lần lượt đánh bại các chiến lược
chiến tranh của kẻ thù.
Các chị, các mẹ không chỉ làm tốt nhiệm vụ trên tiền
tuyến mà còn đóng vai trò là hậu phương chi viện cho tiền tuyến, xứng
đáng là những người “giỏi việc nước, đảm việc nhà”.
CHƯƠNG 3
MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ PHỤ NỮ BÌNH ĐỊNH TRONG KHÁNG
CHIẾN CHỐNG MỸ, CỨU NƯỚC (1954-1975)
Chương 3 gồm 10 trang. Từ việc nghiên cứu đề tài, tôi rút ra một số
nhận xét sau:
3.1 Phụ nữ Bình Định đã phát huy truyền thống đấu tranh anh
dũng của phụ nữ Việt Nam nói chung và phụ nữ Bình Định nói riêng.
3.2 Phong trào đấu tranh của phụ nữ Bình Định đặt dưới sự lãnh
đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, Đảng bộ và Hội phụ nữ Bình Định.
3.3 Phong trào đấu tranh chống Mỹ, cứu nước của phụ nữ Bình
Định diễn ra mạnh mẽ, quyết liệt, đánh địch bằng “3 mũi giáp công”:
chính trị, binh vận và quân sự.

hóa, xã hội, chị em tiếp tục đóng góp sức mình cho sự nghiệp đổi mới và hội
nhập của đất nước.