Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
LỜI MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Với xu hướng “toàn cầu hoá” hiện nay, nhu cầu về vốn cho phát triển kinh
tế đã không còn là vấn đề riêng của bất kỳ một quốc gia nào. Việt Nam đang
thực hiện sự nghiệp công nghiệp hoá hiện địa hoá đất nước, tích cực chủ động
hội nhập kinh tế khu vực và thế giới nên nhu cầu về vốn lại càng trở nên cấp
thiết. Với tư cách là các “trung gian tài chính”, các Tổ chức tín dụng (TCTD)
Việt Nam có vai trò hết sức quan trọng đối với việc huy động mọi nguồn vốn
trong dân cư để cung ứng cho nền kinh tế với nhứng điều kiện nhất định. Vốn để
các TCTD tiến hành và phát triển các hoạt động kinh doanh của mình không chỉ
riêng nguồn vốn tự có mà chủ yếu là nguồn vốn huy động được. Do đó có thể
nói hoạt động huy động vốn có tác động rất lớn đến các tổ chức tín dụng cũng
như toàn bộ nền kinh tế. Với tầm quan trọng đó của hoạt động huy động vốn,
Nhà nước cần phải xây dựng một hành lang pháp lý an toàn và thông thoáng, tạo
điều kiện cho các TCTD thực hiện hoạt động này một cách dễ dàng và hiệu quả.
Vậy pháp luật Việt Nam đã quy định như thế nào về hoạt động huy động vốn
của các TCTD? Đi tìm câu trả lời cho câu hỏi này cũng chính là lý do tác giả
chọn đề tài “Pháp luật về huy động vốn của các Tổ chức tín dụng ở Việt Nam”
làm đề tài khoá luận tốt nghiệp của mình.
2.Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu pháp luật huy động vốn của các TCTD ở Việt Nam trên cơ sở
hệ thống lý luận cơ bản và thông qua việc phân tích đánh giá thực trạng các quy
định của pháp luật, thực tiễn áp dụng các quy định đó của các TCTD để chỉ ra
những thành tựu đạt được cũng như những tồn tại hạn chế cần phải khắc phục
trong quá trình huy động vốn và nguyên nhân của thực trạng đó; từ đó đưa ra
một số định hướng nhằm hoàn thiện pháp luật về huy động vốn của các TCTD ở
Việt Nam.
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
kinh doanh của TCTD, bởi lẽ vốn huy động là nguồn vốn chủ yếu để các TCTD
tiến hành các hoạt động kinh doanh của mình. Chính vì vậy, khi tiến hành các
hoạt động huy động vốn, TCTD phải tính toán sao cho việc sử dụng đồng vốn
huy động được hiệu quả nhất. Mặt khác, huy động vốn xét về bản chất chính là
việc TCTD đi vay tiền từ các chủ sở hữu số tiền đó và có trách nhiệm hoàn trả
đúng hạn cả gốc và lãi khi đến hạn hoặc khi khách hàng có nhu cầu rút vốn.
Theo quy định của pháp luật hiện nay, các TCTD được huy động vốn
thông qua bốn hình thức:
- Huy động vốn bằng nhận tiền gửi
- Huy động vốn bằng việc phát hành các giấy tờ có giá
- Huy động vốn bằng việc vay vốn của các TCTD khác
- Huy động vốn thông qua vay vốn của Ngân hàng Nhà nước.
* Vai trò của hoạt động huy động vốn
- Đối với các TCTD:
Huy động vốn đem lại nguồn vốn lớn, chủ yếu cho các TCTD tiến hành
các hoạt động kinh doanh. Nguồn vốn này là cơ sở để các TCTD tổ chức mọi
hoạt động kinh doanh; quyết định quy mô hoạt động tín dụng và các hoạt động
3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
khác của TCTD; quyết định năng lực thanh toán và bảo đảm uy tín của TCTD
trên thương trường; quyết định năng lực cạnh tranh của TCTD... Không những
thế, huy động vốn còn tạo tiền đề để TCTD tiến hành các hoạt động kinh doanh
khác như: làm dịch vụ thanh toán, ngân quỹ... góp phần làm tăng thêm lợi nhuận
cho các TCTD.
- Đối với nền kinh tế:
Thông qua hoạt động huy động vốn của các TCTD, nền kinh tế có thêm
một kênh thu hút các nguồn vốn nhàn rỗi khác nhau trong dân cư nhằm đáp ứng
nhu cầu vốn đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng cơ sở hạ tầng, sự
cung cầu vốn giữa các thành phần khác nhau trong xã hội gặp nhau được dễ
dàng hơn. Cũng thông qua hoạt động này, Nhà nước có thể kiểm soát, điều
động vốn dễ dàng hơn. Hoặc khi Nhà nước có chính sách khuyến khích đầu tư,
mở rộng sản xuất thì TCTD khó huy động vốn hơn vì người có tiền nhàn rỗi sẽ
bỏ tiền vào sản xuất vì làm như vậy có lợi hơn gửi ngân hàng...
+ Việc sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ: Trong quá trình vận hành
các công cụ để thực hiện chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước, mỗi một
công cụ đều tác động đến hoạt động huy động vốn của các TCTD. Cụ thể là:
Lãi suất chiết khấu: Ngân hàng nhà nước thực hiện tái cấp vốn để cung
ứng tiền ra lưu thông bằng biện pháp tái chiết khấu. Nếu chính sách tiền tệ nhằm
chống lạm phát thì lúc đó Ngân hàng Nhà nước cung ứng tiền ra lưu thông với
lãi suất tái chiết khấu cao. Và như vậy sẽ hạn chế việc các TCTD vay Ngân
hàng Nhà nước.
Dự trữ bắt buộc: Khi tăng hoặc giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc tức là Ngân
hàng Nhà nước cho hoặc không cho các TCTD sử dụng khối lượng tiền Trung
ương bị coi là thiếu hay dư thừa, tức là thắt chặt hay nới lỏng khả năng tạo tiền
của TCTD.
- Chính sách đầu tư của Nhà nước
Chính sách đầu tư của Nhà nước có hợp lý hay không đều ảnh hưởng trực
tiếp đến môi trường kinh doanh không chỉ của khách hàng mà ngay cả đối với
các TCTD. Bởi vì, khi chính sách đầu tư hợp lý sẽ tạo điều kiện cho sản xuất
phát triển dẫn đến các TCTD có môi trường đầu tư thuận lợi và đòi hỏi các
TCTD phải tìm mọi cách để mở rộng hoạt động huy động vốn của mình.
5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
- Tình hình kinh tế - xã hội trong và ngoài nước
Nền kinh tế ở vào thời kỳ tăng trưởng, sản xuất phát triển từ đó tạo điều
kiện tích luỹ nhiều hơn, do đó tạo môi trường thuận lợi cho việc thu hút vốn của
các TCTD. Ngược lại, khi nền kinh tế không tăng trưởng, sản xuất kìm hãm, nền
kinh tế bị suy thoái làm cho môi trường đầu tư của TCTD bị thu hẹp. Bên cạnh
đó, lạm phát làm cho đồng tiền bị mất giá, người dân sẽ không gửi tiền vào ngân
hàng mà dùng tiền để mua hàng cất trữ, vì vậy cũng ảnh hưởng đến hoạt động
mặt khách hàng chuyển sang thanh toán bằng séc, thẻ... Để thực hiện thanh toán
không dùng tiền mặt, khách hàng phải mở tài khoản tại ngân hàng nên ngân
hàng thực hiện được việc huy động vốn trên tài khoản của khách hàng.
- Năng lực và trình độ quản lý của cán bộ ngân hàng
Nếu quản lý tốt trong quá trình hoạt động, ngân hàng sẽ đảm bảo được an
toàn vốn, nâng cao uy tín, năng lực cạnh tranh từ đó thu hút được khách hàng
đến gửi tiền. Trình độ nghiệp vụ của cán bộ ngân hàng càng cao, công tác huy
động vốn được thực hiện càng nhanh chóng, chính xác và hiệu quả.
- Mạng lưới phục vụ cho huy động vốn
Mạng lưới huy động vốn càng rộng rãi càng có thể khai thác tối đa nguồn
tiền nhàn rỗi trong dân cư. Do đó, không chỉ cần mở rộng mạng lưới ở vùng
đông dân cư mà còn cần được mở ra ở những nơi cách xa trung tâm thành phố
như nông thôn, vùng xâu, vùng xa... Ngược lại, mạng lưới hẹp sẽ gây khó khăn
cho khách hàng muốn gửi tiền do chi phí giao dịch lớn, mất thời gian.
- Lãi suất huy động
Đối với người gửi tiền là doanh nghiệp, gửi tiền vào các TCTD với mục
đích thanh toán thì lãi suất không phải là cái đích mà họ hướng tới. Điều họ
quan tâm lớn nhất là việc sử dụng các dịch vụ từ TCTD. Tuy nhiên bên cạnh bộ
phận gửi tiền với mục đích này thì vốn huy động của các TCTD còn bao gồm cả
tiền gửi có kỳ hạn của các doanh nghiệp và tiền gửi tiết kiệm của dân cư với
mục đích hưởng lãi là chính, vì vậy lãi suất là điều họ rất quan tâm và bộ phận
này rất nhạy cảm với lãi suất. Mặt khác, khi huy động vốn dưới hình thức vay
vốn từ các TCTD khác hoặc vay vốn của Ngân hàng Nhà nước... để tạo được
nhiều nguồn vốn đáp ứng cho nhu cầu sử dụng của mình, các TCTD cần phải có
7
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
chính sách lãi suất hợp lý sao cho lãi suất huy động vừa đảm bảo kích thích
người gửi tiền vừa phù hợp với lãi suất cho vay, tránh tình trạng huy động vốn
với giá cao mà đầu tư với giá thấp.
- Việc tham gia Bảo hiểm tiền gửi
đến toàn bộ nền kinh tế. Chẳng hạn, hoạt động huy động vốn bằng nhận tiền gửi
mà không được Nhà nước quản lý chặt chẽ thì có thể dẫn đến việc các TCTD lợi
dụng đặc quyền được huy động vốn bằng nhận các loại tiền gửi để lừa đảo dân
chúng trên phạm vi rộng, với số lượng lớn. Mặt khác, các TCTD huy động vốn
mà không sử dụng vốn đó một cách có hiệu quả, để thất thoát vốn sẽ dẫn đến
tình trạng mất khả năng chi trả, thanh toán cho người gửi tiền, từ đó gây tâm lý
hoang mang cho những người gửi tiền khác khiến họ đồng loạt tới các TCTD rút
tiền, đẩy các TCTD khác vào tình trạng thiếu khả năng chi trả. Điều đó dẫn đến
sự đổ vỡ toàn bộ hệ thống TCTD, gây ra khủng hoảng về tài chính- tiền tệ, gây
mất ổn định kinh tế. Dân chúng mất lòng tin vào các TCTD, nguồn vốn nhàn
rỗi không được tập trung cho đầu tư phát triển, nền kinh tế khó mà phát triển
được. Bởi vậy, hoạt động huy động vốn cần phải được Nhà nước quản lý chặt
chẽ.
Thứ ba, để bảo vệ quyền lợi cho các chủ thể khác trong hoạt động huy
động vốn, đồng thời nhằm tạo điều kiện thuận lợi, an toàn cho các TCTD trong
quá trình huy động vốn cần thiết phải có sự điều chỉnh của pháp luật. Mặt khác,
thông qua việc điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động huy động vốn của
các TCTD, Nhà nước có thể kiểm soát được tình hình hoạt động kinh doanh của
các TCTD, từ đó kịp thời có biện pháp xử lý, giúp TCTD thoát khỏi tình trạng
khó khăn về tài chính.
2. Kết cấu pháp luật điều chỉnh hoạt động huy động vốn của các tổ chức tín
dụng
Hiện nay, theo quy định của Luật các TCTD năm 1997 (được sửa đổi, bổ
sung theo Luật sửa đổi bổ, sung luật TCTD năm 2004) các TCTD được huy
động vốn dưới các hình thức sau:
- Nhận tiền gửi:
+ Ngân hàng được nhận tiền gửi của tổ chức, cá nhân và các TCTD khác
9
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
+ TCTD phi ngân hàng được nhận tiền gửi có kỳ hạn từ một năm trở lên
Tuy quan hệ gửi tiền là quan hệ vay nợ nhưng nó có những đặc điểm
riêng giúp ta phân biệt với các quan hệ vay nợ thông thường khác. Đó là:
Thứ nhất, về chủ thể: Quan hệ gửi tiền bao gồm hai loại chủ thể là người
gửi tiền và tổ chức tín dụng.
Người gửi tiền là tổ chức, cá nhân trong xã hội có nhu cầu gửi tiền và có
tiền để gửi. Họ đóng vai trò là người cho vay trong quan hệ này.
Tổ chức nhận tiền gửi là các TCTD và các tổ chức khác có hoạt động
ngân hàng, được Ngân hàng Nhà nước cho phép thực hiện nghiệp vụ nhận tiền
gửi của công chúng (sự cho phép của Ngân hàng Nhà nước được thể hiện bằng
việc ghi nhận nghiệp vụ này trong giấy phép hoạt động). Trong quan hệ gửi tiền,
tổ chức nhận tiền gửi đóng vai trò là bên đi vay. Tuy nhiên, đây là hoạt động đi
vay mang tính kinh doanh chuyên nghiệp được chủ thể này thực hiện thường
xuyên.
Thứ hai, về hình thức của quan hệ: Hình thức của quan hệ gửi tiền được
xác lập theo một cách thức riêng (giấy đề nghị gửi tiền) mang tính nghiệp vụ
chuyên biệt, được lập theo mẫu in có sẵn của TCTD nhận tiền gửi nhằm bảo
đảm tính tiện lợi, nhanh chóng, đơn giản mà vẫn chứa đựng đầy đủ những nội
dung cần thiết của một hợp đồng vay nợ.
Thứ ba, về mục đích: Trong quan hệ gửi tiền mỗi bên đều hướng tới
những mục đích riêng, thậm chí trong mỗi loại tiền gửi khác nhau người gửi tiền
lại hướng đến các mục đích khác nhau.
* Đối với tổ chức nhận tiền gửi: Mục đích của việc nhận tiền gửi là nhằm
huy động vốn để sử dụng cho hoạt động kinh doanh của mình thông qua việc
cấp tín dụng hoặc thực hiện các nghiệp vụ ngân hàng cho khách hàng. Chính từ
hoạt động này các tổ chức nhận tiền gửi được gọi là các “trung gian tài chính”,
đóng vai trò là cầu nối giữa cung - cầu vốn, hoạt động kinh doanh theo phương
thức “đi vay để cho vay”.
* Đối với người gửi tiền: Việc tham gia quan hệ gửi tiền nhằm mục đích
vừa để đảm bảo an toàn cho tiền vốn (tiền gửi vào sẽ được tổ chức nhận tiền gửi
trông giữ, bảo quản hộ) vừa để đồng vốn sinh lời khi chưa có nhu cầu sử dụng
Thứ tư, huy động vốn bằng nhận tiền gửi là cơ sở để các TCTD cung ứng
các dịch vụ khác cho khách hàng như dịch vụ thanh toán qua ngân hàng, dịch vụ
12
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
ngân quỹ... Đây cũng là một yếu tố thu hút thêm nhiều khách hàng, làm tăng
nguồn vốn huy động cho các TCTD.
Thứ năm, việc huy động vốn bằng nhận tiền gửi của các TCTD được thực
hiện dựa trên cơ sở là uy tín, khả năng tài chính của TCTD, có sự quản lý, giám
sát của Nhà nước mà không cần thực hiện các biện pháp bảo đảm như cầm cố,
thế chấp hay bảo lãnh bằng tài sản... như trong các quan hệ vay nợ khác. Người
gửi tiền sẽ lựa chọn TCTD mà mình tin tưởng nhất để gửi tiền dưới bất kỳ hình
thức nào.
2.1.2. Các loại tiền gửi
Khi tham gia quan hệ gửi tiền, người gửi tiền luôn hướng tời một mục
đích nhất định. Nhằm đáp ứng những nhu cầu đa dạng đó của khách hàng , các
TCTD đưa ra nhiều loại tiền gửi khác nhau để người gửi tiền lựa chọn hình thức
gửi thích hợp nhất tuỳ thuộc vào mục đích, tính chất và khả năng nguồn vốn của
họ. Dựa theo từng tiêu chí cụ thể người ta có thể phân chia thành nhiều loại tiền
gửi khác nhau. Cụ thể là:
- Căn cứ theo nghiệp vụ quản lý kinh doanh ngân hàng, tiền gửi được chia
thành:
+ Tiền gửi không kỳ hạn: Là loại tiền gửi được khách hàng gửi vào các
TCTD để thực hiện các khoản chi trả, thanh toán. Tiền gửi không kỳ hạn là
khoản tiền đang chờ thanh toán, không phải là tiền mà khách hàng để dành nên
khách hàng có thể rút ra hoặc sử dụng để thanh toán bất kỳ lúc nào theo yêu cầu.
Thông thường khách hàng gửi loại tiền gửi này sẽ không được trả lãi hoặc trả
mức lãi suất thấp. Tiền gửi không kỳ hạn được quản lý ở các TCTD trên tài
khoản tiền gửi thanh toán hoặc tài khoản vãng lai. Đối với tiền gửi không kỳ
hạn, khách hàng được sử dụng các công cụ thanh toán để chi trả như séc, uỷ
nhiệm chi và các lệnh chi khác...
của người cư trú được sử dụng để chuyển khoản thanh toán tiền vay của chính
chủ sở hữu tiền gửi tiết kiệm tại tổ chức nhận tiền gửi tiết kiệm đó, hoặc chuyển
sang tài khoản khác do chính chủ sở hữu tiền gửi tiết kiệm hoặc đồng chủ sở
hữu tiền gửi tiết kiệm là chủ tài khoản tại tổ chức nhận tiền gửi tiết kiệm đó.
• Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn: là tiền gửi tiết kiệm mà người gửi tiền
chỉ có thể rút tiền mặt sau một kỳ hạn gửi tiền nhất định theo thoả thuận với tổ
(
Khoản1, Điểu 6 Quyết định số 1160/2004/QĐ-NHNN ng y 13/09/2004.à
14
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
chức nhận tiền gửi tiết kiệm. Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn tương tự như tiền gửi
có kỳ hạn chỉ khác ở chỗ tiền gửi tiết kiệm có kỳ kỳ hạn thì người gửi tiền chỉ là
cá nhân.
- Căn cứ vào người gửi tiền, có các loại tiền gửi sau:
+ Tiền gửi của tổ chức
+ Tiền gửi của cá nhân.
- Ngoài ra dựa vào dấu hiệu quốc tịch hoặc nơi cư trú, người ta phân chia
tiền gửi thành:
+ Tiền gửi của các tổ chức và cá nhân trong nước
+Tiền gửi của các tổ chức và cá nhân nước ngoài.
- Căn cứ vào đồng tiền mà khách hàng gửi, có thể phân chia thành:
+ Tiền gửi bằng đồng Việt Nam
+ Tiền gửi bằng ngoại tệ.
Việc phân chia thành các loại tiền gửi khác nhau có ý nghĩa hết sức to
lớn:
- Đối với tổ chức nhận tiền gửi
Việc phân chia thành nhiều loại tiền gửi khác nhau, mỗi loại có một ưu
thế riêng giúp cho các tổ chức nhận tiền gửi thu hút được nhiều khách hàng tới
gửi tiền. Bởi lẽ, mục đích của người gửi tiền rất đa dạng, việc đưa ra nhiều loại
tiền gửi sẽ đáp ứng được các nhu cầu đó. Đồng thời tạo điều kiện cho TCTD sử
trong đó xác nhận nghĩa vụ trả nợ một khoản tiền trong một thời hạn nhất định,
điều kiện trả lãi và các điều khoản cam kết khác giữa TCTD và người mua”.
(1)
Các giấy tờ có giá do TCTD phát hành là một công cụ vay nợ trên thị
trường tiền tệ, thị trường vốn dưới hình thức giấy nhận nợ hoặc chứng chỉ tiền
gửi, trong đó TCTD cam kết trả gốc, lãi cho người mua sau một thời gian nhất
định.
* Các loại giấy tờ có giá do TCTD phát hành:
- Căn cứ vào thời hạn phát hành gồm có:
(1)
Khoản 1, Điều 4 Quyết định số 02/2004/QĐ-NHNN ng y 04/01/2005à
16
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
+ Giấy tờ có giá ngắn hạn: Là giấy tờ có giá có thời hạn dưới 12 tháng,
bao gồm kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi ngắn hạn, tín phiếu và các giấy tờ có giá
ngắn hạn khác.
(2)
+ Giấy tờ có giá dài hạn: là giấy tờ có giá có thời hạn từ 12 tháng trở lên,
bao gồm trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi dài hạn và các giấy tờ có giá dài hạn
khác.
(2)
- Căn cứ vào chủ sở hữu, giấy tờ có giá gồm có:
+ Giấy tờ có giá ghi danh: Là giấy tờ có giá phát hành theo hình thức
chứng chỉ hoặc ghi sổ có tên người sở hữu. TCTD phát hành giấy tờ có giá ghi
danh phải mở sổ đăng ký quyền sở hữu và tiến hành đăng ký lại khi khách hàng
có yêu cầu chuyển nhượng quyền sở hữu.
(3)
+ Giấy tờ có giá vô danh: Là giấy tờ có giá phát hành theo hình thức
chứng chỉ không ghi tên người sở hữu. Giấy tờ có giá vô danh thuộc quyền sở
hữu của người nắm giữ giấy tờ có giá.
có giá theo quy định, phải thanh toán tiền gốc và lãi đúng hạn và đầy đủ cho
người sở hữu giấy tờ có giá và phải thực hiện chế độ báo cáo kết quả phát hành
cho Ngân hàng Nhà nước theo quy định.
Thông qua hình thức huy động vốn này, TCTD có khả năng tập trung một
khối lượng vốn lớn trong thời gian ngắn và thường được các TCTD sử dụng khi
đã tiếp nhận những dự án vay vốn lớn, với thời hạn giải ngân cụ thể của khách
hàng. Tuy nhiên khi huy động vốn dưới hình thức phát hành giấy tờ có giá, các
TCTD thường phải trả lãi suất cao hơn so với lãi suất tiền gửi huy động. Do đó
nghiệp vụ này được tiến hành khi TCTD thiếu vốn. Khi tiến hành, TCTD phải
căn cứ vào khả năng đầu ra để quyết định khối lượng vốn huy động, lãi suất,
thời hạn và phương pháp huy động vốn.
2.3. Huy động vốn bằng việc vay vốn giữa các Tổ chức tín dụng
Ngoài việc huy động vốn của dân cư và của các tổ chức kinh tế - xã hội,
pháp luật còn cho phép TCTD được vay vốn của các TCTD khác ở trong nước
và các TCTD nước ngoài. Việc vay và cho vay vốn giữa các tổ chức tín dụng sẽ
giúp cho các TCTD điều hoà, phân phối vốn để tăng cường khả năng thanh toán,
đảm bảo an toàn, hiệu quả cho hoạt động của từng TCTD. Quan hệ vay vốn này
được thực hiện trên cơ sở hợp đồng tín dụng.
“Vay vốn giữa các TCTD là việc cấp tín dụng dưới hình thức cho vay của
TCTD (bên cho vay) cho một TCTD khác (bên vay) theo quy định tại điều 49
Luật các tổ chức tín dụng”.
(1)
Về nguyên tắc, khi thực hiện việc cho vay, đi vay giữa các bên phải đảm
bảo nguyên tắc: Bên vay phải hoàn trả nợ gốc, lãi tiền vay và các loại phí (nếu
có) đúng hạn cho bên vay. Việc cho vay, đi vay giữa các bên phải đảm bảo an
toàn, phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam và thông lệ quốc tế.
Về thời hạn cho vay, các bên có thể thoả thuận vay ngắn hạn (tối đa đến
12 tháng), trung hạn (từ 12 tháng đến 60 tháng) hoặc dài hạn (trên 60 tháng) tuỳ
(1)
Khoản 1, Điều 2 Quyết định số 1310/2001/QĐ-NHNN ng y 15/10/2001à
quốc gia: Công cụ tái cấp vốn.
19
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
“Tái cấp vốn là hình thức cấp tín dụng có bảo đảm của Ngân hàng Nhà
nước nhằm cung ứng vốn ngắn hạn và phương tiện thanh toán cho các ngân
hàng”
(1)
, “ Tổ chức tín dụng là ngân hàng được vay vốn ngắn hạn của Ngân hàng
Nhà nước dưới hình thức tái cấp vốn theo quy định ở điều 30 Luật Ngân hàng
Nhà nước”
(2)
Như vậy, theo quy định của pháp luật hiện hành, đối tượng được vay vốn
của Ngân hàng Nhà nước là các TCTD là ngân hàng được vay vốn ngắn hạn của
Ngân hàng Nhà nước thông qua các hình thức: Cho vay lại theo hồ sơ tín dụng;
chiết khấu, tái chiết khấu thương phiếu và các giấy tờ có giá ngắn hạn khác; cho
vay có bảo đảm bằng cầm cố thương phiếu và các giấy tờ có giá ngăn hạn khác.
Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước còn cho Ngân hàng Thương mại vay bổ
sung vốn thiếu hụt trong thanh toán bù trừ. Trong trường hợp đặc biệt khi TCTD
mất khả năng chi trả, có nguy cơ gây mất an toàn cho hệ thống các TCTD có thể
được Ngân hàng nhà nước cho vay khi Thủ tướng Chính Phủ chấp thuận.
Ngoài các hình thức huy động vốn cơ bản nêu trên, các TCTD có thể sử
dụng để thu hút các nguồn vốn nhàn rỗi khác thông qua việc làm trung gian
thanh toán và cung cấp dịch vụ đầu tư, dịch vụ đại lý... Các nguồn vốn này
không phải do các TCTD huy động nhưng tạo cơ hội cho các TCTD sử dụng
tạm thời do đó làm tăng thêm vốn cho các TCTD trong quá trình hoạt động kinh
doanh ngân hàng. Tuy nhiên, để mở rộng khả năng thu hút vốn này, TCTD cần
phải không ngừng nâng cao uy tín của mình trên thương trường, trong đó đặc
biệt quan tâm tới phát triển các dịch vụ ngân hàng.
(
1)
tổng số vốn cũng như việc sử dụng vốn đó của các TCTD nhằm bảo toàn và phát
triển vốn, đảm bảo an toàn cho hệ thống TCTD.
21
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
* Nội dung quản lý Nhà nước đối với hoạt động huy động vốn của các
TCTD
Pháp luật về quản lý nhà nước đối với hoạt động ngân hàng nói chung và
hoạt động huy động vốn của các TCTD nói riêng được quy định khá chi tiết, đầy
đủ trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau như: Luật các tổ chức tín dụng
1997; Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các văn bản pháp luật khác có
liên quan. Các văn bản này đã xác định rõ chức năng và nhiệm vụ của từng cơ
quan. Theo đó, việc quản lý các hoạt động ngân hàng nói chung và hoạt động
huy động vốn của các TCTD nói riêng được trao cho Chính phủ là cơ quan quản
lý chung, thống đốc Ngân hàng Nhà nước, các Bộ , cơ quan ngang Bộ, Uỷ ban
nhân dân các cấp thực hiện quản lý đối với các TCTD hoạt động trên địa bàn.
(1)
Nhà nước thực hiện việc quản lý của mình thông qua những quy định về:
điều kiện để một tổ chức được cấp giấy phép thành lập và hoạt động ngân hàng;
các quy định về thanh tra, kiểm tra hoạt động của tổ chức tín dụng; tổ chức thu
thập, xử lý, cung cấp thông tin và dự báo tình hình thị trường tiền tệ, thị trường
vốn. Ngoài ra, Nhà nước còn quản lý thông qua việc ký kết hoặc tham gia điều
ước quốc tế về tiền tệ và hoạt động ngân hàng nhằm tạo điều kiện cho các ngân
hàng Việt Nam vươn ra thị trường nước ngoài cũng như mở cửa cho các ngân
hàng nước ngoài vào Việt Nam.
Các quy định của pháp luật có liên quan tới quản lý nhà nước đối với hoạt
động huy động vốn của các tổ chức tín dụng được thể hiện cụ thể trong các quy
định về quyền được nhận các loại tiền gửi đối với từng loại hình TCTD, các hạn
chế pháp định nhằm bảo đảm an toàn cho hoạt động kinh doanh của các TCTD
như: quy định tỷ lệ dự trữ bắt buộc, trách nhiệm tham gia bảo hiểm tiền gửi, quy
định về các tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của các TCTD... Đặc biệt là
điều của Nghị định số 89/1999/NĐ-CP ngày 01/09/1999 về bảo hiểm tiền gửi...
- Quyết định 1160/2004/QĐ-NHNN ngày 13/09/2004 của thống đốc Ngân
hàng Nhà nước về việc ban hành quy chế tiền gửi tiết kiệm; Quyết định
1232/2004/QĐ-NHNN ngày24/09/2004 của thống đốc Ngân hàng Nhà nước về
việc bãi bỏ các quy định về nhận tiền gửi và cho vay áp dụng đối với hệ thống
quỹ tín dụng nhân dân trong giai đoạn thí điểm...
- Thông tư số 03/2001/TT-NHNN ngày 06/09/2001 của Ngân hàng Nhà
nước Việt Nam hướng dẫn thực hiện Nghị định số 16/2001/NĐ-CP của Chính
23
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
phủ về tổ chức và hoạt động của công ty cho thuê tài chính; Thông tư số
09/2001/TT-NHNN ngày 08/10/2001 của Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn thực
hiện Nghị định số 48/2001/NĐ- CP ngày 13/08/2001 về tổ chức và hoạt động
của quỹ tín dụng nhân dân...
Nhìn chung các văn bản pháp luật do Nhà nước ban hành quy định về
hoạt động huy động vốn bằng nhận tiền gửi của các TCTD là tương đối đầy đủ
và chặt chẽ, cụ thể hoá được các nội dung như: Các loại tiền gửi mà TCTD được
phép huy động; giới hạn quyền được nhận các loại tiền gửi đối với từng loại
hình TCTD; quy định quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ tiền gửi; quy
định trách nhiệm của TCTD khi huy động vốn bằng nhận tiền gửi; quy định về
quản lý Nhà nước đối với hoạt động huy động vốn bằng nhận tiền gửi; cùng các
nội dung có liên quan khác...Về cơ bản Nhà nước đã thiết lập được một hành
lang pháp lý tương đối đầy đủ và thông thoáng, tạo điều kiện thuận lợi cho
TCTD tiến hành các hoạt động kinh doanh trong khuôn khổ của pháp luật, tạo ra
môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các TCTD trong tiến trình hội nhập. Đồng
thời pháp luật cũng hướng tới quyền lợi của mọi người dân, đáp ứng tốt hơn nhu
cầu gửi tiền và sử dụng các dịch vụ ngân hàng, lựa chọn hình thức gửi tiền phù
hợp với mục đích và yêu cầu của họ, tạo niềm tin cho người gửi tiền; tạo ra cơ
sở pháp lý cho Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năng quản lý của mình đối
với hoạt động ngân hàng nói chung và hoạt động huy động vốn nói riêng.
công ty cho thuê tài chính quy định “Công ty cho thuê tài chính được nhận tiền
gửi có kỳ hạn từ một năm trở lên của tổ chức, cá nhân theo các quy định của
Ngân hàng Nhà nước”; tại Điều 32 Nghị định số 13/1999/NĐ-CP ngày
17/03/1999 về tổ chức, hoạt động của TCTD nước ngoài, văn phòng đại diện
của tổ chức tín dụng nước ngoài tại Việt Nam quy định “ Công ty cho thuê tài
chính liên doanh, công ty cho thuê tài chính 100% vốn nước ngoài có thể được
nhận tiền gửi có kỳ hạn từ một năm trở lên, không được phép nhận tiền gửi
không kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm”. Như vậy, ở đây đã có sự hạn chế quyền huy
động vốn bằng nhận tiền gửi của TCTD phi ngân hàng, ngăn cản sự cạnh tranh
lành mạnh, gây khó khăn cho các TCTD.
Thứ ba, pháp luật về huy động vốn bằng nhận tiền gửi không đảm bảo sự
công bằng, chưa phù hợp với luật pháp và thông lệ quốc tế. Điều này thể hiện ở
25
Copyright: Tài liệu đại học ©