A.MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài.
Nhà nước Xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam là nhà nước của dân,
do dân, vì dân, quyền làm chủ về mọi mặt của nhân dân được Nhà nước
bảo đảm. Công dân , tổ chức có quyền khiếu nại với cơ quan nhà nước có
thẩm quyền khi có căn cứ để cho rằng có quyết định hành chính(QĐHC),
hành vi hành chính(HVHC) của cơ quan hành chính nhà nước hoặc người
có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước là trái pháp luật, xâm
phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Do vai trò , vị trí quan trọng của quyền khiếu nại, tố cáo trong đời
sống chính trị, xã hội, ngay từ khi ra đời, Đảng và Nhà nước ta đã chú ý đặc
biệt đến công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, cơ quan, tổ chức,
nên hoạt động giải quyết khiếu nại,tố cáo của Nhà nước ta ngày càng được
đổi mới và hoàn thiện. Điều này được phản ánh trước hết thông qua tổ chức
và hoạt động của hệ thống các cơ quan thanh tra nhà nước. Trong việc thực
hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình, cùng với các cơ quan trong bộ máy
nhà nước, hệ thống thanh tra nhà nước đã góp phần đáng kể trong việc giải
quyết các khiếu nại hành chính. Bên cạnh đó, chúng ta vẫn phải thừa nhận
một thực tế là trong nhiều lĩnh vực thuộc đời sống xã hội vẫn còn tình trạng
thiếu dân chủ, kỷ cương lỏng lẻo, bộ máy nhà nước của chúng ta vẫn còn
cồng kềnh gây lãng phí ngân quỹ nhà nước, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo
còn chậm, chồng chéo, trùng lắp, hiệu quả chưa cao.
Nhằm đổi mới tổ chức, hoạt động giải quyết khiếu nại hành chính, nhà
nước ta tiếp tục trao quyền giải quyết các KKHC cho các cơ quan hành
chính nhà nước, trong đó có TPHC. Hiện nay TPHC ở nước ta ngày càng
được coi trọng và có ý nghĩa sâu sắc, việc thiết lập hệ thống các cơ quan
TPHC để giải quyết các khiếu kiện hành chính ( KKHC) cũng đặt ra nhiều
vấn đề về lý luận và thực tiễn cần nghiên cứu
Bản thân còn là sinh viên ngồi trên ghế nhà trường- là người được thầy cô
giáo trực tiếp giảng dạy,trên cơ sở các kiến thức tiếp thu được trong quá
trình học tập,tôi mạnh dạn chọn đề tài "Quan niệm về Tài phán hành chính ở

quyết các tranh chấp hành chính phát sinh trong quá trình quản lý nhà nước.
Có quan điểm khác cho rằng TPHC là hoạt động giải quyết các tranh chấp
hành chính do cơ quan hành chính nhà nước thực hiện .Theo quan điểm này
thì hoạt động giải quyết khiếu nại cuả các cơ quan hành chính nhà nước
chính là hoạt động TPHC. Ngoài ra, hiểu theo quan điểm này hoạt động
TPHC cũng có thể là hoạt động cuả cơ quan có chức năng xét xử các tranh
chấp hành chính nhưng không phải là Tòa án mà là cơ quan thuộc bộ máy
hành pháp. Quan điểm này tách hoạt động hành chính nhà nước thành hai
mảng riêng biệt đó là hành chính chấp hành, điều hành (hành chính quản lý)
và hành chính tài phán (tài phán hành chính).
Như vậy, khái niệm tài phán rộng hơn khái niệm xét xử và không chỉ Tòa
án mới có quyền tài phán mà các cơ quan hành chính cũng có thể có quyền
tài phán. Điều đó có nghĩa là không nên đồng nhất khái niệm TPHC với
hoạt động xét xử cuả Tòa án, không nên đồng nhất TPHC với hoạt động xét
xử cuả Tòa án hành chính hoặc Tòa hành chính. Đồng thời cũng không
nên đồng nhất TPHC với hoạt động giải quyết các tranh chấp hành chính
cuả cơ quan hành chính nhà nước .Khái niệm TPHC trong đề tài này được
hiểu theo nghĩa này - tức là theo nghĩa rộng của khái niệm “ tài phán hành
chính ”.
1.1.1.2. Tính chất của tài phán hành chính
Một là, tính quyền lực nhà nước Quyền lực nhà nước thể hiện ở quyền quản
lý cuả Nhà nước đối với xã hội trên cơ sở pháp luật. Trong việc thực thi
quyền lực nhà nước về lĩnh vực TPHC, đó là thực hiện chức năng xét
xử. Đây là chức năng được sản sinh từ quyền tư pháp, một trong ba bộ phận
cấu thành cuả quyền lực nhà nước. Thông qua hoạt động giải quyết KKHC,
các chủ thể thực hiện hoạt động TPHC ban hành các phán quyết buộc các
đương sự phải thực hiện. Phán quyết cuả TPHC là phán quyết mang tính nhà
nước, chứa đựng quyền lực cuả Nhà nước và được Nhà nước bảo đảm thực
hiện bằng cữơng chế nhà nước.
Hai là, tính nhân đạo : Bản chất cuả Nhà nước ta là nhà nước cuả dân, do

hành chính nhằm bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp cuả các cá nhân,
cơ quan, tổ chức trước sự xâm phạm hoặc đe doạ xâm phạm trái pháp luật
cuả quyền lực công. Mục đích cuả TPHC nhằm tạo ra một nền hành chính
trong sạch, phục vụ tốt lợi ích cuả Nhà nước cũng như cuả toàn xã hội. Do
đó, TPHC phải bảo đảm sự công tâm, trong sạch, không theo đuổi mục tiêu
lợi nhuận,không đòi hỏi người phục vụ phải trả thù lao. Đây chính là một
trong những đặc điểm cơ bản để phân biệt TPHC với các tổ chức tài phán
phi chính phủ hoặc các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh. Nếu như mục
tiêu cuả các tổ chức và hoạt động kinh doanh là lợi nhuận và phục vụ cho
những mục tiêu riêng cuả chủ sở hưũ thì TPHC chính lại được tổ chức
nhằm phục vụ xã hội. TPHC tồn tại vì xã hội, vì lợi ích cuả xã hội. Tính xã
hội, tính nhân dân cuả TPHC làm cho nó trở thành một tổ chức không vụ
lợi.
1.1.2. Vai trò của tài phán hành chính
1.1.2.1. Vai trò của tài phán hành chính trong hoạt động hành chính nhà
nước
Tại Việt Nam, quyền TPHC được giao trực tiếp cho các cơ quan hành chính
nhà nước. Đối với một số loại KKHC như: khiếu kiện quyết định xử phạt vi
phạm hành chính ( XPVPHC); khiếu kiện QĐHC, HVHC trong việc buộc
tháo dỡ nhà ở, công trình, vật kiến trúc kiên cố; khiếukiện việc cấp, thu hồi
giấy phép xây dựng… người khởi kiện có quyền lưạ chọn hoặc cơ quan
hành chính nhà nước hoặc Tòa án để giải quyết.
Thông qua hoạt động tài phán, Nhà nước có thể kiểm soát được hoạt động
quản lý, cụ thể là bằng công cụ TPHC Nhà nước huỷ bỏ các QĐHC trái
pháp luật, buộc cơ quan hành chính nhà nước, cán bộ công chức nhà nước
phải chấm dứt HVHC trái pháp luật. Thông qua TPHC Nhà nước có thể phát
hiện những khiếm khuyết cuả pháp luật hành chính, cuả bộ máy hành chính
nhà nước, từ đó có các giải pháp bổ sung, sưả đổi, chấn chỉnh cho phù hợp.
Thực hiện TPHC làm cho trách nhiệm cuả bộ máy hành chính nhà nước
được nâng cao, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, tăng cường pháp chế XHCN

bảo vệ .
1.1.3. Các quan điểm và các nguyên tắc tổ chức và hoạt động tài phán
hành chính ở nước ta
1.1.3.1. Những quan điểm tổ chức và hoạt động tài phán hành chính
Theo một số ý kiến thì hoạt động TPHC phải tuân theo các quan điểm
chỉ đạo cơ bản sau đây:
Phải thể hiện được tinh thần đổi mới cuả Đảng trong đó có các quan
điểm chỉ đạo về cải cách hành chính và cải cách tư pháp. Tinh thần đổi mới
không có nghĩa là chỉ cần thay đổi mô hình tổ chức và thủ tục giải quyết
KKHC bằng một mô hình và thủ tục tố tụng khác, mà đổi mới cần phải được
hiểu cả về nghĩa rộng lẫn nghĩa hẹp, cả về hình thức lẫn nội dung. Mô hình
TPHC đưa ra phải bảo đảm nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước gọn nhẹ,
không làm cồng kềnh thêm bộ máy hiện có.
Phải đặt trong tổng thể cải cách hành chính, cải cách tư pháp, phải căn
cứ vào hiến pháp và các đạo luật về tổ chức bộ máy nhà nước. TPHC là
một trong những nội dung cuả nền hành chính nhà nước. Cùng với những
đổi mới về tư duy chúng ta phải từng bước đổi mới tổ chức và phương thức
hoạt động cuả hệ thống chính trị, đổi mới bộ máy nhà nước, cải cách hành
chính nhà nước và cải cách tư pháp, tức là phải đổi mới thiết chế nhà nước,
đổi mới về tổ chức, hoạt động cuả bộ máy nhà nước, quy định rõ quy chế
công chức, công vụ. TPHC phải thực sự là công cụ kiểm soát hoạt động cuả
các cơ quan hành chính và cán bộ công chức nhà nước, bộ máy tổ chức phải
gọn nhẹ, thủ tục tố tụng phải chặt chẽ nhưng đơn giản, dễ hiểu, dễ thực
hiện, phải bảo đảm được quyền kiểm tra, giám sát cuả nhân dân đối với
hoạt động cuả cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức nhà nước.
Phải dưạ trên cơ sở tổng kết thực tiễn giải quyết KKHC cuả công dân, cơ
quan, tổ chức đối với các QĐHC, HVHC. Việc giải quyết KKHC phải là sự
kế thưà và nâng lên một bước cao hơn việc giải quyết các khiếu nại
cuả người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu. Trên thế giới
có nhiều mô hình tổ chức KKHC khác nhau, có thể nói không có mô hình

1.1.3.2. Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động tài phán hành chính
Nguyên tắc tổ chức và hoạt động cuả TPHC là những tư tưởng, nguyên
lý chủ đạo, xuyên suốt trong tổ chức và hoạt động TPHC. Việc tuân thủ các
nguyên tắc này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả, hiệu lực cuả hoạt động
TPHC. Các nguyên tắc này là một hệ thống thống nhất, việc thực hiện
chúnglà điều kiện, tiền đề cho việc thực hiện các nguyên tắc khác. Vì vậy,
cần phải thực hiện đồng bộ tất cả các nguyên tắc này Việc thực hiện đúng
các nguyên tắc tổ chức và hoạt động sẽ bảo đảm cho bộ máy tổ chức tài
phán có một cơ cấu hợp lý, gọn nhẹ, tránh được những trùng lắp không cần
thiết. Trong hoạt động, việc tuân thủ các nguyên tắc làm cho bộ máy tài
phán hoạt động đồng bộ, thông suốt, phát huy được tính chủ động, độc lập
cuả đội ngũ cán bộ, công chức, bảo đảm cho pháp luật được áp dụng một
cách nhất quán và phù hợp với từng điều kiện, hoàn cảnh cụ thể, bảo đảm
các quyền và lợi ích hợp pháp cuả các cá nhân, cơ quan, tổ chức.
Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của TPHC bao gồm các nguyên tắc
chung và các nguyên tắc đặc thù.
1) Những nguyên tắc chung : Những nguyên tắc chung là những nguyên
tắc làm cơ sở chỉ đạo tổ chức và hoạt động của Nhà nước nói chung, trong
đó có TPHC.
Nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân
. Nhà nước ta là nhà nước XHCN, là tổ chức để nhân dân lao động thực
hiện quyền làm chủ cuả mình, là nhà nước cuả dân, do dân và vì dân.
Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ
quan nhà nước trong việc thực hiện quyền lực nhà nước, trong đó có quyền
về tư pháp.
Thực hiện nguyên tắc này trong tổ chức và hoạt động giải quyết KKHC,
thực chất là bảo đảm quyền lực cuả nhân dân trong quản lý nhà nước và xã
hội. Hoạt động TPHC phải bảo đảm cũng là một hoạt động nhằm thực hiện
quyền lực nhà nước cuả nhân dân. Điều này có nghiã là nhân dân phải được
đóng góp ý kiến cuả mình về mô hình tổ chức TPHC, hoạt động tài phán

quyết khiếu kiện.
Nguyên tắc bảo đảm sự lãnh đạo cuả Đảng.
Thông qua hoạt động TPHC, Đảng cộng sản Việt Nam thực hiện sự lãnh đạo
cuả mình đối với xã hội. Sự lãnh đạo cuả Đảng cộng sản nhằm bảo đảm cho
ý chí cuả giai cấp lãnh đạo được thực hiện trong thực tế. Vì vậy bảo đảm sự
lãnh đạo cuả Đảng là một yêu cầu khách quan đặt ra khi tổ chức cơ quan
TPHC. Sự lãnh đạo cuả Đảng không chỉ nhằm mục đích bảo đảm cho
hoạt động cuả TPHC được thực hiện theo đúng đường lối, chính sách cuả

Trích đoạn Mô hình tài phán hành chính được đề xuất

---