Trường THCS An Tân Trang- 1 - GV: Nguyễn Thị Phố
ĐỀ TÀI: ĐỔI MỚI VÀ SỬ DỤNG NHIỀU PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRONG
MÔN ĐỊA LÍ
PHẦN I: MỞ ĐẦU
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
1: Đặc vấn đề:
Trong bối cảnh hiện nay toàn ngành giáo dục đang nổ lực thực hiện đổi mới phương pháp
dạy học,theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh. NQ TW2 khóa 8
tiếp tục khẳng định “ phải đổi mới phương pháp giáo dục và đào tạo khắc phục lối truyền thụ
một chiều,rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học.Từng bước áp dụng các
phương pháp hiện đại vào quá trình dạy học…”
Định hướng đó đã được pháp chế trong luật giáo dục“phương pháp giáo dục phổ thông phải
phát huy tính tích cực,chủ động sáng tạo của học sinhphù hợp với đặc điểm của từng lớp
học, môn học, bồi dưỡng phương pháp dạy học,rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào
thực tiễn tác động đến tình cảm đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”,Cần
chuyển từ “ Dạy học lấy giáo viên làm trung tâm” sang dạy “lấy học sinh làm trung tâm”,
phải tích cực hóa cá hoạt động của học sinh,khơi dậy cho học sinh sự khao khát ,tìm tòi
,nghiên cứu cố gắng phát huy tính tích cực,trí tuệ và nghị lực để nắm vững kiến thức.Muốn
thực hiện được điều này mỗi nhà trường, mỗi giáo viên phải có những bước chuyển biến
trong cải tiến phương pháp dạy và học.
Để thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa cần giáo dục thế hệ trẻ
trở thành những con người “Năng động sáng tạo- có năng lực giải quyết vấn đề”.Điều này
đòi hỏi cần phải thực hiện giảng dạy trên lớp nhiều phương pháp phù hợp phát huy tính tích
cực chủ động sáng tạo của học sinh.
Năm 2010-2011 là năm thứ 3 Bộ GD-ĐT triển khai mô hình xây dựng “ Trường học
thân thiện ,học sinh tích cực”,đồng thời học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh.Đây là mô hình cải thiện linh hoạt các hoạt động thường ngày của nhà trường nhằm
làm cho các hoạt động giáo dục trở nên nhẹ nhàn hơn, vui tươi, và có khả năng cao hiệu quả
chất lượng giáo dục, phù hợp với nhu cầu và cuộc sống tại địa phương, tạo tâm lý cho người
học được thoải mái, gắng liền với việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, bảo đảm cơ
sở vật chất, thiết bị dạy học, các nguồn lực cần thiết phù hợp với học sinh.

1.Vai trò của giáo viên bộ môn:
- Định hướng xây dựng một chương trình dạy học. Soạn thảo một chương trình dạy ( một
giáo án):
Sáng kiến kinh nghiệm: “Đổi mới và sử dụng nhiều phương pháp dạy học trong môn Địa lí”
Trường THCS An Tân Trang- 3 - GV: Nguyễn Thị Phố
+ Nội dung giáo án phải có khoa học, lô gic, đủ các bước yêu cầu : Kiến thức ,kĩ năng, tư
tưởng…
+ Đảm bảo nội dung chương trình với thực tiễn địa phương và đất nước. ( Lưu ý những
vấn đề mới nhất đã đặc ra cho địa phương cho đất nước thời hiện tại).
+ Đảm bảo kiến thức cơ bản có ý nghĩa giáo dục học sinh.
+ Nội dung truyền đạt kiến thức phải mang tính tổng quát bao hàm, vừa sức với các đối
tượng học sinh: Giỏi, khá, trung bình, yếu.
- Sử dụng các phương pháp dạy học hợp lí và tích hợp ( nếu có).
- Chuẩn bị phương tiện dạy học đảm bảo theo yêu cầu của bài như: Dụng cụ dạy học,
( lược đồ, bản đồ,quả địa cầu…), Bảng phụ có chuẩn bị trước nội dung, phiếu học tập có
hệ thống câu hỏi thảo luận nhóm…
2. Thực trạng:
a. Đối với học sinh:
- Có không ít học sinh học lệch, không quan tâm đến môn học còn xem nhẹ coi đây là
môn phụ nên học vẹt, học để đối phó.
- Nhiều em còn lười đọc sách báo, không chịu khó, ít tìm hiểu các thông tin đại chúng.
- Thực tế đây là môn chưa đáp ứng nhu cầu của việc lựa chọn ngành nghề.
- Nhiều em hỏng kiến thức bộ môn.
- Chưa thực tế bộ môn.
b.Đối với phụ huynh:
- Chưa nhân thức đúng về tầm quan trong của môn học, không khuyến khích con em định
hướng cho môn học.
- Ít quan tâm đến con em , làm cho các em không kiên định, thiếu lập trường nên dẫn đến
lỏng lẽo kiến thức.
c. Đối với bộ môn:

tải biển.
+ Sự cần thiết phải phát triển tổng hợp kinh tế biển.
+Thấy được sự giảm sút về tài nguyên biển,và phương hướng chính để bảo vệ tài
nguyên và môi trường biển.
b. Kĩ năng:
Rèn kĩ năng phân tích các sơ đồ, bản đồ, lược đồ
Rèn kĩ năng nhận biết tài nguyên thủy sản và khoáng sản trên biển và đảo.
Vận dụng kiến thức vào thực tế, liên hệ địa phương.
c .Tư tưởng:
Sáng kiến kinh nghiệm: “Đổi mới và sử dụng nhiều phương pháp dạy học trong môn Địa lí”
Trường THCS An Tân Trang- 5 - GV: Nguyễn Thị Phố
Giáo dục học sinh có niềm tin vào sự phát triển của các nghành kinh tế biển ở nước
ta.Tham gia và có ý thức bảo vệ tài nguyên môi trường biển và đảo. ý thức phát triển kinh tế
trong tương lai.
2. Chuẩn bị:
Bản đồ kinh tế chung Việt Nam, Bản đồ giao thông vận tải và du lịch Việt Nam, tranh
ảnh các nghành kinh tế biển,sự ô nhiểm môi trường, sự suy giảm tài nguyên biển, các hoạt
động bảo vệ tài nguyên môi trường biển,bảng phụ ,câu hỏi thảo luận .
* NỘI DUNG BÀI:
A. Mục 1:Biển và hải đảo Việt Nam
GV: Dùng lược đồ hướng dẫn HS quan sát
Hỏi: Bằng lược đồ em hãy xác định vị trí , giới hạn vùng biển nước ta?( HS trung
bình).
Hỏi : Có những tỉnh thành phố nào giáp biển?(HS yếu)
GV: Tổng hợp đúc kết bằng lược đồ.(có liên hệ tỉnh bình định)
GV: Treo sơ đồ cắt ngang vùng biển Việt Nam.
Hỏi: Vùng biển gồm những bộ phận nào?(HS trung bình)
Hỏi:Em hãy giải thích vùng nội thủy, vùng lảnh hải, vùng đặc quyền kinh tế? (HS
khá)
GV: Chuẩn xác kiến thức, bổ sung vùng đảo(Hơn 3000 đảo lớn nhỏ).và mở rộng tình

Trong môn địa lí đây là bài mang tính tổng hợp nhất tuy nhiên ở mỗi bài tôi đều sử
dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau, sao cho quá trình truyền tải kiến thức và sự
lĩnh hội kiến thức của học sinh hiệu quả nhất.
- Mặt khác tôi còn sử dụng triệt đễ các phương tiện và phương pháp dạy học sao cho
phù hợp với yêu cầu của bài học như:
- * Sử dụng các phương tiện:
+ Quan sát lược đồ, bản đồ, mô hình ,mẫu vật , tranh ảnh băng hình…
Học địa lí mở đầu bằng bản đồ và kết thúc cũng bằng bản đồ, bản đồ vừa là phương tiện
vừa là cuốn sách thứ 2 của bộ môn địa lí.Từ bản đồ, tranh ảnh, mẫu vật… ta có thể bồi
dưỡng cho học sinh thế giới duy vật biện chứng, bồi dưỡng năng lực tư duy tự học tự
nghiên cứu.
Sáng kiến kinh nghiệm: “Đổi mới và sử dụng nhiều phương pháp dạy học trong môn Địa lí”
Trường THCS An Tân Trang- 7 - GV: Nguyễn Thị Phố
VD: Khi dạy bài Khoáng sản Việt Nam (Lớp 8)
Treo lược đồ khóang sản Việt Nam: Quan sát lược đồ cho biết nước ta có những loại
khoáng sản nào?
Học sinh sẽ trả lời : Than ,sắt, apatít…Dựa vào các kí hiệu mà không dùng SGK.
Các em thấy những loại khoáng sản này chưa? Học sinh trả lời giáo viên cho các em thấy
bằng mẫu vật khoáng sản Việt Nam, để học sinh nhận biết các loại khóang sản một cách
hiệu quả nhất
* Sử dụng nhiều phương pháp dạy học:
- Phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tìm tòi kiến thức của học
sinh:
Sau khi quan sát cụ thể mẫu vật ,sơ đồ, lược đồ, tranh ảnh…Giáo viên phát huy tối đa
hoạt động tư duy tích cực của học sinh bằng các tình huống để các em dự đoán giả thiết
tranh luận giữa những ý kiến trái ngược.
VD:Quan sát tranh, ảnh khai thác than, dầu khí em có nhận xét gì?
+ Em dự đoán xem hậu quả của việc khai thác quá mức nguồn tài nguyên? Tại sao con
người phải khai thác quá mức nguồn tài nguyên? Điều đó có ảnh hưởng gì tới tương lai?
+ Theo em khai thác hợp lí nguồn tài nguyên là biện pháp tích cực hay tiêu cực? Để bảo

- Ngoài ra có thể linh động đổi mới cách kiểm tra bài cũ đề tránh sự mệt mỏi trong sau
những tiết học của học sinh. Tùy lúc ,tùy trường hợp ,tùy đối tượng, giáo viên có thể
kiểm tra khác nhau.
VD:Lớp 6 bài ( Sự chuyển động của trái đất quanh mặt trời.)
GV: gọi 1 em trung bình khá ( Em A) “ Chào em! Cô đang ở Mát-xcơ-va lúc này là 15
giờ khoảng 3 tiếng nửa máy bay sẽ hạ cánh tại Thành Phố Hồ Chí Minh lúc đó ở Việt
Nam mình là mấy giờ nhỉ? HS Thưa cô khoảng 6 giờ sáng ạ! Em giải thích vì sao không
phải là 6giờ tối mà là 6 giờ sáng?” Em A giải thích bằng cách tính theo giờ gốc sau đó
GV chốt lại câu trả lời và nhận xét .Củng có thể hỏi nhiều cách khác nhau tạo sự tò mò
của học sinh, mà ngược lại còn tạo cho tinh thần các em cảm thấy thoải mái không bị ức
chế khi kiểm tra bài.
- Luôn tạo sự hứng thú, ham thích môn học, muốn đến lớp đễ được học môn địa lý.
Linh động đổi mới cách vào đề. Có nhiều cách vào đề như đưa sơ đồ ,hoặc tranh ảnh,
có thể hát 1 đoạn, đọc thơ… tạo sự bất ngờ mới mẽ cho học sinh.
VD: Lớp 7 bài: Môi Trường Hoang Mạc : GV đưa ra bức tranh quang cảnh hoang mạc,
yêu cầu học sinh mô tả cảnh quan trên . Vì sao có những hình ảnh đó? Để trả lời câu hỏi
này ta tìm hiểu bài hôm nay.
Sáng kiến kinh nghiệm: “Đổi mới và sử dụng nhiều phương pháp dạy học trong môn Địa lí”
Trường THCS An Tân Trang- 9 - GV: Nguyễn Thị Phố
Bài: Châu Phi; GV: Các em đã được đi du lịch ở những đâu rồi? tất nhiên sẽ có nhiều câu
trả lời.Hôm nay cô sẽ đưa các em đến một nơi có nền văn minh rực rỡ nhất của thời cổ
đại đó chính là… Châu Phi.
- Tùy theo nhiều trường hợp, nhiều bài khác nhau chúng ta có thể liên hệ thơ ca hoặc
kể chuyện…vào bài nhằm tránh sự mệt mỏi , tạo không khí phấn khởi sôi nổi trong
giờ học, mà còn tạo cho học sinh khắc sâu kiến thức hơn.
VD: Bài:Khí hậu Việt Nam (Lớp 8). “ Khí hậu thay đổi từ Bắc Xuống Nam,Từ Tây sang
Đông”,chúng ta có thể dẫn chứng bằng cách kể chuyện bức thư tình như:
“ Em nghe ngoài đó (ngoài Bắc) có gió mùa Đông Bắc
Em gửi trong này (trong Nam) chút nắng Hậu Giang”
Qua đó giáo viên phân tích cho học sinh thấy rỏ sự thay đổi của khí hậu trong một mùa

Trường THCS An Tân Trang- 12 - GV: Nguyễn Thị
Phố
trình vận động.
( SƠ ĐỒ SỰ VẬN ĐỘNG CỦA TRÁI ĐẤT QUANH MẶT TRỜI VÀ CÁC MÙA
Ở BẮC BÁNCẦU)
- Qua sơ đồ học sinh hiểu rỏ hơn quy luật vận động của trái đất quanh mặt trời.Đồng thời từ
những mũi tên người dạy phân tích chỉ rỏ sự tự quay quanh mặt trời của Trái Đất là sự
chuyển động tịnh tiến.
**Sơ đồ khắc sâu kiến thức :
VD:(Bài 27 lớp 6): Lớp vỏ sinh vật.các nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố thực, động vật
trên Trái Đất.
+ Phần mối quan hệ giữa động vật và thực vật : Chúng ta có thể đưa sơ đồ câm yêu cầu các
em hoàn thiện sơ đồ bằng mũi tên.( nghĩa là mỗi cá nhân sẽ lên ghi vào những ô trống)
Sáng kiến kinh nghiệm: “Đổi mới và sử dụng nhiều phương pháp dạy học trong môn Địa lí”
Trường THCS An Tân Trang- 13 - GV: Nguyễn Thị
Phố
(Sơ đồ mối quan hệ giữa động vật và thực vật)ảnh a.
+ Giáo viên có thể chuẩn xác kiến thức bằng sơ đồ hoàn chỉnh.
Khi học sinh hoàn thiện xong chúng ta đưa mô hình thực tế (hình b) bằng hình bên
chúng ta có thể khắc sâu kiến thức cho học sinh,làm cho học sinh khó quên mối quan hệ
giữa động vật và thực vật này.
Sáng kiến kinh nghiệm: “Đổi mới và sử dụng nhiều phương pháp dạy học trong môn Địa lí”
Trường THCS An Tân Trang- 14 - GV: Nguyễn Thị
Phố
(ảnh b )
**Dùng sơ đồ để củng cố bài:
VD: Khi dạy xong Bài 7 lớp 9 (Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố
nông nghiệp)
Chúng ta có thể dùng sơ đồđể củng cố bài:
Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và

các khói lớp nhằm chọn lựa ra đội ngủ học sinh giỏi để tham dự trong những năm sắp đến.
IV. BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
Địa lí là môn khoa học của các môn khoa học, tri thức địa lí chủ yếu hình thành bằng
phương pháp quan sát, mô tả, thực nghiệm, thực hành, tưởng tượng, liên hệ địa phương…
Muốn thực hiện các giờ dạy trên lớp đòi hỏi giáo viên phải hướng dẫn các em chủ động
trong giờ học, tích cực , sáng tạo…
Qua thực tế giảng dạy thì có nhiều tiết rất thành công nhưng củng có những giờ dạy
chưa như ý muốn. Vì vậy với những kinh nghiệm của mình, tôi muốn trao đổi với các bạn
những phương pháp tối ưu nhất như đã nêu trên để các giờ dạy địa lí đạt kết quả cao hơn.
• Kiến nghị :
Kính mong các cấp tạo điều kiện cho môn địa lí có những tiết thực tế địa phương thiết
thực. Người viết bài
Gv: Nguyễn Thị Phố
Đơn vị: Trường THCS An Tân – An Lão – Bình Định
Sáng kiến kinh nghiệm: “Đổi mới và sử dụng nhiều phương pháp dạy học trong môn Địa lí”