SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015
GV thực hiện: Lê Huỳnh Phước Hiệp Trang 1

LỜI CAM ĐOAN
Chúng tôi xin cam đoan, nội dung của sáng kiến kinh nghiệm này là sản
phẩm của quá trình nghiên cứu của bản thân, không sao chép từ đề tài
hay sản phẩm nghiên cứu từ các tác giả khác.
Mỹ Tho, ngày 18 tháng 12 năm 2014
Người thực hiện
Lê Huỳnh Phước Hiệp

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015
GV thực hiện: Lê Huỳnh Phước Hiệp Trang 2

LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành được sáng kiến kinh nghiệm này, chúng tôi xin chân
thành gửi lời cảm ơn đến
. Ban giám hiệu nhà trường đã tạo điều kiện thuận lợi nhất để
chúng tôi có thể thực hiện đề tài.
. Tổ trưởng chuyên môn và quí cô tổ Hóa học đã động viên và góp
ý cho chúng tôi trong quá trình viết.
Xin chân thành cảm ơn
Người thực hiện
Lê Huỳnh Phước Hiệp



SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015
GV thực hiện: Lê Huỳnh Phước Hiệp Trang 4

MỞ ĐẦU
I. Lí do chọn đề tài
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo
dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học. Nghĩa là, trong quá
trình giảng dạy, người giáo viên phải chuyển từ dạy học nặng về truyền đạt kiến
thức sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng và hình
thành năng lực. Bên cạnh đó hình thức kiểm tra – đánh giá cũng cần được đổi
mới từ kiểm tra trí nhớ sang đánh giá khả năng vận dụng kiến thức.
Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI: “Đổi mới chương trình,
nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện
đại;…”
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khó XI về đổi mới căn bản, toàn điện giáo
dục và đào tạo:“…khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.
Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học,…”
Đặc trưng môn Hóa học là môn khoa học thực nghiệm. Từ đó phương pháp
giảng dạy chủ yếu phải được dựa vào các thí nghiệm.
Các dạng bài tập cần được bổ sung hình vẽ, mô hình để phát triển các năng
lực cơ bản cho học sinh về thực tiễn, thực hành thí nghiệm cũng như các kĩ năng
suy luận, phân tích, tổng hợp.
Trong các kì thi tuyển sinh Đại học – Cao đẳng năm học 2013 – 2014 đã xuất
hiện những câu hỏi liên quan đến hình vẽ, sơ đồ nhằm phát triển các năng lực
tổng hợp.
Tuy nhiên, lượng bài tập về chủ đề này còn ít ỏi, khó tìm thấy trong các sách
tham khảo. Đa số các học sinh vẫn còn yếu về dạng bài tập có hình vẽ.
Đứng trước các yêu cầu đổi mới của Đảng, Nhà nước, yêu cầu nhiệm vụ năm
học và thực trạng của công tác giảng dạy, chúng tôi chọn đề tài: “Sử dụng các

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015
GV thực hiện: Lê Huỳnh Phước Hiệp Trang 6

Chương 1.
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Lịch sử của vấn đề
Trước khi thực hiện đề tài, chúng tôi đã tìm hiểu, tra cứu về những nội dung
của đề tài trong thời gian trước để biết được đề tài có khả thi hay không, các tác
giả trước đã thực hiện được những nội dung gì. Trong quá trình tìm hiểu, chúng
tôi đã tìm được những tài liệu sau:
1. Sách tham khảo: Bài tập lí thuyết và thực nghiệm Hóa học – tập 1 – Hóa
vô cơ, tác giả Cao Cự Giác (2009): tài liệu gồm 7 chương, trong đó chương 7 là:
“bài tập hóa học thực nghiệm có sử dụng các hình vẽ mô phỏng thí nghiệm”. Ở
chương này, tác giả đã đưa ra 35 bài tập.
2. Luận văn thạc sĩ:
“Một số biện pháp nâng cao chất lượng rèn luyện kiến thức – kĩ năng
thí nghiệm trong chương trình hóa học 10 nâng cao cho học sinh theo hướng
dạy học tích cực”. Tác giả: Đỗ Thị Bích Ngọc. Trong đó có biện pháp sử
dụng hình vẽ, đồ thị theo hướng phát huy tính tích cực cho học sinh.
“Xây dựng hệ thống bài tập có sử dụng hình vẽ, sơ đồ, biểu bảng, đồ thị
- hóa học 11 nâng cao”. Tác giả: Võ Thị Kiều Hương. Trong đó tác giả mô
phỏng một vài hình vẽ trong chương trình Hóa học 11, do đề tài có liên quan
đến sơ đồ, đồ thị và biểu bảng nên mảng hình vẽ còn tính mờ nhạt.
3. Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên:
“Sử dụng tranh ảnh, hình vẽ trong giảng dạy Hóa học ở trường phổ
thông”. Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Trang. Trong đó tác giả chỉ nêu lí thuyết
về phạm vi, vai trò, tác dụng của tranh ảnh, hình vẽ.
“Sử dụng sơ đồ, bảng biểu, hình ảnh và hình vẽ trong giải bài tập ở
trường phổ thông”. Tác giả: Trương Đăng Thái. Trong đó tác giả nêu lí
thuyết về các dạng bài tập sử dụng sơ đồ, bảng biểu, hình ảnh và một số bài

. Thay thế những vật quá to, quá nguy hiểm.
. Làm sáng tỏ cấu tạo và dụng cụ của những máy móc phức tạp.
. Cụ thể hóa những nội dung quá trừu tượng.
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015
GV thực hiện: Lê Huỳnh Phước Hiệp Trang 8

. Mô tả các những thí nghiệm khó, những thí nghiệm nguy hiểm không có
điều kiện tiến hành.
. Cụ thể hóa lời giảng của giáo viên nhằm giúp cho học sinh dễ tiếp thu tăng
hứng thú học tập bộ môn cho học sinh.
. Tạo điều kiện cho giáo viên chuyển các nội dung bài giảng từ phức tạp đến
đơn giản, từ trừu tượng đến cụ thể .
. Củng cố, ôn tập, kiểm tra kiến thức của học sinh.
. Tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức tiết học.
1.4. Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hoá học sử dụng hình vẽ
. Bài tập hoá học sử dụng hình vẽ giúp củng cố, đào sâu, mở rộng kiến thức
một cách sinh động, phong phú, không chỉ đơn giản là tái hiện kiến thức mà
yêu cầu học sinh vận dụng những điều đã học vào những tình huống cụ thể
trong nghiên cứu khoa học và đời sống.
. Bài tập hoá học sử dụng hình vẽ là dạng bài tập mang tính trực quan, sinh
động gắn liền với kiến thức và kĩ năng thực hành hoá học, góp phần vào việc
giáo dục kĩ thuật tổng hợp cho học sinh.
. Bài tập hoá học sử dụng hình vẽ tổ chức các hoạt động học tập sẽ giúp học
sinh rèn luyện kĩ năng quan sát, tư duy khái quát, kiến thức nhằm phát hiện và
giải quyết vấn đề.
. Bài tập hoá học sử dụng hình vẽ giúp đa dạng hoá nội dung và hình thức
bài tập, tao hứng thú học tập cho học sinh.
. Bài tập hoá học sử dụng hình vẽ giúp ôn tập và hệ thống hoá kiến thức một
cách tích cực và hiệu quả nhất.
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015

Điều chế khí
sunfurơ
Hình 6.12,
trang 180, SGK
HH 10 Nâng
cao
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015
GV thực hiện: Lê Huỳnh Phước Hiệp Trang 10

5

Điều chế
axit
clohiđric
Hình 5.5, trang
128, SGK HH
10 Nâng cao
6

Lưu huỳnh
tác dụng với
hiđro
Hình 6.9, trang
170, SGK HH
10 Nâng cao
7

Điều chế
amoniac
Hình 2.5, trang

11

Điều chế
etilen
Hình 6.7, trang
148, SGK HH
148 Nâng cao
12

Sơ đồ lò gas
Hình 3.3, trang
72, SGK HH
11 Chuẩn
13

Sơ đồ sản
xuất NH
3

trong công
nghiệp.
Hình 2.6, trang
45, SGK HH
11 Nâng cao
14

Sơ đồ sản
xuất axit
HCl trong
công nghiệp


Thí nghiệm
chứng minh
khả năng
bốc cháy
khác nhau
của P trắng,
P đỏ.
Hình 2.14,
trang 62, SGK
HH 11 Nâng
cao
18

Pha loãng
H
2
SO
4

Hình 6.13,
trang 182, SGK
HH 10 Nâng
cao
19

Sự thăng hoa
naphtalen
Hình 7.3, trang
157, SGK HH

23

Phản ứng
nhiệt nhôm
Hình 6.5, trang
173, SGK HH
12 Nâng cao
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015
GV thực hiện: Lê Huỳnh Phước Hiệp Trang 14

24

Thủy phân
xenlulozơ
Hình 2.9, trang
47, SGK HH
12 Nâng cao
25

Phân tích
định tính
Hình 4.5, trang
111, SGK HH
11 Nâng cao
26

Điện phân
dung dịch
CuSO
4

COOH
với HCl
trang 256, SGK
HH 11 Nâng
cao
30

Phương
pháp chiết
Hình 4.2, trang
103, SGK HH
11 Nâng cao
31

Phương
pháp kết tinh
Hình 4.3, trang
104, SGK HH
11 Nâng cao
32

Điều chế
etyl axetat
Hình 4.3a,
trang 104, SGK
HH 11 Nâng
cao
33

Phương

HH 12 Nâng
cao
37

Buret trong
suốt và buret
nâu.
Hình 8.10,
trang 240, SGK
HH 12 Nâng
cao (tô đậm 1
buret)
38

Pipet
Hình 8.11,
trang 241, SGK
HH 12 Nâng
cao
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015
GV thực hiện: Lê Huỳnh Phước Hiệp Trang 17

39

Ống đong và
các đọc thể
tích.
Hình 2.7, trang
64, SGK HH
10 Nâng cao


Mạng lập
phương tâm
diện
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015
GV thực hiện: Lê Huỳnh Phước Hiệp Trang 18

2.2. Các dạng bài tập cụ thể
2.2.1. Các bài tập về điều chế
Hình (1) được sử dụng cho bài tập 1, bài tập 2 Bài tập
1.
Quan sát hình (1)
a. Gọi tên phương pháp thu khí ứng với cách 1, cách 2, cách 3 trong hình vẽ.
b. Cách 1 áp dụng thu các chất khí có tính chất như thế nào? Cho thí dụ.
c. Cách 2 áp dụng thu các chất khí có tính chất như thế nào? Cho thí dụ.
d. Cách 3 áp dụng thu các chất khí có tính chất như thế nào? Cho thí dụ.
Trả lời:
a. cách 1: dời chỗ không khí miệngg bình quay xuống, cách 2: dời chỗ không
khí miệngg bình quay lên, cách 3: dời chỗ nước.
b. cách 1: áp dụng cho các khí nhẹ hơn không khí (M < 29).
c. cách 2: áp dụng cho các khí nặng hơn không khí (M > 29).
d. cách 3: áp dụng cho các khí không tan hoặc rất ít tan trong nước.
Bài tập
2.
Quan sát hình (1)
Sau khi điều chế 3 khí X, Y, Z ta có thể thu bằng cách 1, 2, 3. Ba khí đó đó lần
lượt là:

Quan sát hình (2)
a. Xác định tên gọi phương pháp thu khí trong hình (2).
b. Hình (2) là sơ đồ điều chế và thu khí B. Biết rằng A là chất rắn có màu.
Hãy xác định công thức của A, B. Viết phương trình hóa học xảy ra.
c. Giải thích vì sao có thể thu khí B bằng phương pháp trong hình (2).
d. Có thể thu khí B bằng phương pháp khác hay không? Đó là phương pháp
gì?
Trả lời:
a. Dời chỗ nước.
b. A là KMnO
4
, B là O
2
.
c. Vì O
2
tan ít trong nước.
d. Dời chỗ không khí miệngg bình quay lên.
Bài tập
4.
Quan sát hình (2)
Hình (2) là sơ đồ điều chế và thu khí B. Biết rằng A là chất rắn có màu tím.
Công thức của A, B lần lượt là
A. KMnO
4
, O
2
. B. KClO
3
/MnO

gì? Giải thích.
Trả lời:
a. Dời chỗ nước.
b. A là CaO, NaOH, CH
3
COONa, B là CH
4
.
c. Vì CH
4
tan ít trong nước.
d. Dời chỗ không khí miệngg bình quay xuống.
Bài tập
6.
Quan sát hình (3)
Hình (3) là sơ đồ điều chế và thu khí B. Biết rằng A là hỗn hợp gồm 3 chất rắn
màu trắng. Khí B là
A. CH
4
. B. O
2
. C. NH
3
. D. Cl
2
.
Trả lời: A
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015
GV thực hiện: Lê Huỳnh Phước Hiệp Trang 21


c. Vì SO
2
, H
2
S nặng hơn không khí.
d. Không thể thu khí bằng cách dời chỗ nước vì SO
2
, H
2
S tan trong nước.
e. D là dung dịch bazơ (NaOH, Ca(OH)
2
,…). Vì SO
2
là oxit axit sẽ tác dụng
với kiềm. Do đó bông tẩm giúp hạn chế SO
2
thoát ra ngoài trong quá trình thí
nghiệm.
Bài tập
8.
Hình (4) là sơ đồ điều chế và thu khí E (không màu, độc). Công thức
của E và D lần lượt là:
A. CO
2
và KOH. B. SO
2
và NaOH. C. NH
3
và H

c. HCl là axit yếu hơn H
2
SO
4
nên bị đẩy ra khỏi muối. Khí HCl dễ tan trong
nước tạo thành dung dịch axit clohiđric.
Bài tập
10.
Quan sát hình (5)
Tìm phát biểu chính xác về thí nghiệm trong hình vẽ trên.
A. Sản phẩm sinh ra trong ống nghiệm chứa nước là dung dịch axit clohiđric.
B. Thí nghiệm chứng tỏ hiđroclorua không tan trong nước.
C. Điều kiện của phản ứng là NaCl dạng rắn và dung dịch H
2
SO
4
nồng độ
loãng.
D. Để hạn chế khí thoát ra, có thể tẩm vào miếng bông dung dịch H
2
SO
4
đặc.
Trả lời: A
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015
GV thực hiện: Lê Huỳnh Phước Hiệp Trang 23

Hình (6) được sử dụng cho bài tập 11, bài tập 12

Bài tập

và D lần lượt là
A. SO
2
và CuSO
4
. B. H
2
S và KOH. C. SO
3
và KOH. D. Cl
2
và NaOH.
Trả lời: B.
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015
GV thực hiện: Lê Huỳnh Phước Hiệp Trang 24

Hình (7) được sử dụng cho bài tập 13, bài tập 14

Bài tập
13.
Quan sát hình (7)
a. Xác định tên gọi phương pháp thu khí trong hình (7).
b. Hình (7) là sơ đồ điều chế và thu khí E không màu, có mùi đặc trưng. Hãy
xác định công thức của chất rắn A, khí E. Viết phương trình hóa học xảy ra. Biết
rằng A là hỗn hợp gồm 2 chất rắn.
c. Giải thích vì sao có thể thu khí E bằng phương pháp trong hình (7).
d. Có thể thu khí E bằng phương pháp khác dời chỗ nước không? Vì sao?
e. Để hạn chế khí E thoát ra ngoài, có thể tẩm vào miếng bông dung dịch chất
gì? Viết phương trình hóa học giải thích.
Trả lời:

.
Trả lời: D
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – MÔN HÓA HỌC THPT Năm học: 2014 - 2015
GV thực hiện: Lê Huỳnh Phước Hiệp Trang 25

Hình (8) được sử dụng cho bài tập 15, bài tập 16

Bài tập
15.
Quan sát hình (8)
a. Hình (8) là sơ đồ điều chế khí X. Hỏi X có thể là khí nào trong các khí sau
đây: Cl
2
, NH
3
, SO
2
, CO
2
, O
2
? Giải thích.
b. Xác định dung dịch (1) và chất rắn (2). Viết phương trình hóa học đã xảy
ra.
Trả lời:
a. X ít tan trong nước nên X có thể là CO
2
hoặc O
2
. Tuy nhiên O