Học Phần: Lịch sử kiến trúc việt nam
1. Giới thiệu đối tượng nghiên cứu
1.1 Địa điểm
Cầu ngói Thanh Toàn là chiếc cầu vồng bằng gỗ bắc qua một con mương
làng Thanh Toàn, thuộc xã Thuỷ Thanh, huyện Hương Thuỷ, tỉnh Thừa Thiên -
Huế, cách thành phố Huế khoảng 8 km. Hệ thống giao thông khá thuận tiện. Vị trí
của làng khá đặc biệt, gần như nằm giữa một cánh đồng. Tách biệt với các làng
khác xung quanh bằng những cánh đồng nhỏ. Có thể đến Cầu Ngói từ 3 hướng:
Từ quốc lộ 1A: (đoạn Đồng Thanh Lam- qua Lợi Nông - đến Cầu Ngói), Từ
đường 49: qua Dạ Lê – qua Vân Thê – đến Cầu Ngói, Từ Đường Bà Triệu - qua
đường Trường Chinh - qua cầu Kiểm Huệ - đường Hoàng Quốc Việt- Lang Xá -
đến Cầu Ngói.
1.2 Niên đại, lịch sử hình thành và phát triển
Vào thế kỷ 16, trong số những di dân từ Thanh Hoá theo chúa Nguyễn Hoàng
vào Thuận Hoá, có 12 vị tộc trưởng đã dừng chân lập nghiệp ở đây tạo nên 12 họ
khai canh của làng Thanh Toàn.
Cầu ngói Thanh Toàn được xây vào năm 1776, do một người cháu gái thuộc
thế hệ thứ sáu của họ Trần là bà Trần Thị Ðạo đã cúng tiền cho làng xây dựng, để
dân làng qua lại được thuận tiện và là nơi cho lữ khách cùng người tha phương
tạm dừng chân lỡ bước.
Cầu Ngói Thanh Toàn
Học Phần: Lịch sử kiến trúc việt nam
Bà Trần Thị Ðạo là vợ một
vị quan cao cấp dưới triều vua Lê
Hiển Tông nhưng không có con.
Để cầu tự, bà dùng tiền của mình
để làm phúc cho dân làng, cho xứ.
Bà được dân làng tôn sùng, thờ
phụng. Năm 1776, vua Lê Hiển
Tông đã ban sắc khen ngợi bà
Trần Thị Ðạo và miễn cho làng

Học Phần: Lịch sử kiến trúc việt nam
1.4.2 hệ kết cấu và Cách thức sử dụng vật liệu
Cầu nằm trên một hệ thống trụ đỡ có sáu hàng, mỗi hàng có ba trụ bằng đá,
tất cả đều có chung một khối mộng để chống lún. Hai đầu là hai mố cầu, có bảy hệ
thống thoát nước. Nối liền các đầu mố cầu là hệ thống trụ đỡ có các thanh bê tông
chạy dọc từ hai đầu vào giữa, dốc dần lên đến gần gian giữa thì nằm ngang tạo sự
gãy khúc cả mặt cầu lẫn mái cầu, đồng thời nâng cổng giữa lên cao để tạo cho độ
cong khỏe, đẹp và cho ghe thuyền qua lại dễ dàng.
Trên cầu, các hệ thống trụ cầu có dầm gỗ bắc ngang để
trên đó dựng cột làm khung nhà. Mỗi vi có bốn hàng cột ở
giữa hai cột cái là lòng cầu để làm lối đi lại, và từ hai bên
cột cái trở ra cột hiên thì được nâng cao làm chỗ hóng mát,
bên ngoài có lan can chấn song kiểu con tiện, bình hoa để ngồi khỏi ngã. Chỉ có
phần sườn cầu làm bàn thờ thì bịt kín, còn đều để cho thông thoáng. Các hệ thống
xà thượng, xà hạ đều là hệ thống xà kép, xà trên nằm trên đầu cột, xà dưới thì đi
xuyên qua mộng cột.
1.4.3 Trang trí, màu sắc
Các bộ phận kiến trúc bằng gỗ
không chạm khắc, trang trí mà chỉ
gồm hai loại tiết diện tròn và vuông
Cầu Ngói Thanh Toàn
Học Phần: Lịch sử kiến trúc việt nam
để tạo vẻ đẹp. Trên mái, trước đây lợp ngói ống, nay đã được thay thế bằng ngói
liệt.
Về trang trí mái, trước đó chỉ có con giao, sau này thay bằng con rồng ở hai
đầu và đôi phượng chầu mặt trời ở giữa. “thợ kép” đã phải dụng công tô đắp lẫn
khảm sành sứ các họa tiết như hoa lá,
con dơi, hoặc hoành phi cùng đối liễn
chữ Hán…nhại mấy motif trang trí
truyền thống.

cổ xưa đó dẫu sao cũng đáng để lớp hậu sanh đến chiêm ngưỡng, tham quan.
Ai về cầu ngói Thanh Toàn
Cho em về với một đoàn cho vui.
Bên cạnh tương truyền về sự ra đời của cầu ngói Thanh Toàn, thì nơi đây còn
có Truyền thuyết về di hài Quang Trung và Miếu đôi. Gắn liền với khuôn cảnh
làng quê nơi mà cầu ngói tồn tại đến ngày nay.
Đã bao đời nay, dân trong làng thường truyền tụng nhau câu chuyện gắn liền
với lịch sử của dân tộc:
Lúc Nguyễn Phúc Ánh lên ngôi, để trả thù anh em nhà Tây Sơn bằng cách
khai quật mộ Quang Trung, lấy thi hài của Quang Trung nghiền nát trộn vào thuốc
súng để bắn đại bác, riêng cái đầu lâu thì đem về để làm vật trang trí cho cái bô
đựng nước tiểu. Có hai người trong số những người hầu hạ vua Gia Long thấy
thương tâm nên bàn nhau tìm cơ hội đánh cắp “cái bô” đó đem ra khỏi cung thành
để an táng. (Một người họ Mạc, một người quê ở làng Vân Thê thuộc xà Thủy
Thanh). Hai người tốt bụng đó đã làm thành công và âm thầm giữ bí mật câu
chuyện “tầy đình” này, trước lúc lâm chung một người đã trăng trối lại với con
cháu vị trí nơi chôn chiếc đầu.
Người này mô tả như sau: Vào một đêm tối, đi ra khỏi thành đi về phía Đông,
đến một ngôi làng gần đó có một cây cầu lợp Ngói, đặc biệt bên cạnh cầu có một
Cầu Ngói Thanh Toàn
Học Phần: Lịch sử kiến trúc việt nam
cái miếu đôi, cây cối mọc rất um tùm, rậm rạp. Vì không thể đi xa hơn nên người
này quyết định chôn dấu chiếc đầu lâu của Quang Trung bên trong miếu đôi nói
trên. Cũng theo các bậc cao niên, ngày xưa thực sự có tồn tại cái miếu đôi (xây
gạch, cửa tò vò) và có cây cối mọc um tùm đó. Xét theo lời kể thì vị trí đó không
thể có ở những vùng xung quanh khác. Ví trí đó ngày nay chính là vị trí của ngôi
trường tiểu học nằm cạnh Cầu Ngói.
Qua thực tế xây dựng, người ta khẳng định bên dưới ngôi trường vẫn còn tồn
tại một nền bằng gạch cổ xưa. Ngành khảo cổ đang có dự định khai quật khu nền
cổ của ngôi miếu này khi ngôi trường này được giải tỏa trong tương lại. Mới gần

trân trọng giữ gìn văn bản này, và năm 1917, công sứ Pháp Richard Orban đã giới
thiệu nội dung sắc chỉ của hoàng đế Cảnh Hưng trên Bulletin des Amis du Vieux
Huế (BAVH: Tập san Đô Thành Hiếu Cổ). Có thể nói rằng cầu ngói Thanh Toàn
là món quà đầy ý nghĩa của một nữ lưu đã cống hiến quốc dân đồng bào từ hơn 2
thế kỷ trước.
2. Công trình tưng tự ở trong nước
Không được phổ biển như cầu gỗ, cầu sắt, hay cầu đá, cầu ngói là một dạng
kiến trúc độc đáo và hiếm thấy nhất ở Việt Nam. Hiện nay trên toàn quốc chỉ có
khoảng chục cây cầu lớn nhỏ nhưng nổi tiếng nhất thì chỉ có ba chiếc cầu lợp
ngói: Một ở Phát Diệm (Ninh Bình) thứ hai là Chùa Cầu ở Hội An và thứ ba là
Cầu Ngói Thanh Toàn. Chùa Cầu ở Hội An mang phong cách Nhật Bản, nhìn
“nặng nề” hơn với phần xây gạch ở hai
đầu. Cầu Ngói Phát Diệm có phần “đơn
giản” hơn. Riêng cầu Ngói Thanh Toàn
được xây chủ yếu bằng gỗ, dáng cong
nhẹ nhàng thanh thoát nhưng không kém
phần cổ kính và mang đậm phong cách
kiến trúc Việt Nam.
Cầu Ngói Thanh Toàn
Học Phần: Lịch sử kiến trúc việt nam
Cầu ngói Phát Diệm là công trình
kiến trúc dân gian đặc sắc ở vùng công
giáo Kim Sơn. Cầu ngói là chiếc cầu
vồng bằng gỗ 3 nhịp, mỗi nhịp có 4 gian.
Tổng chiều dài cầu 36 m, chiều rộng 3
m, hai bên thân cầu có hai dãy lan can và
cột đều bằng gỗ lim. Trên cầu có mái che
cầu phong li tô, lợp ngói đỏ cổ truyền.
Cầu này là loại hiếm và có giá trị nghệ
thuật cao nhất trong các loại cầu cổ ở

Học Phần: Lịch sử kiến trúc việt nam
 Giá trị về mặt sử dụng và giá trị thẩm mĩ của cầu ngói Thanh Toàn
Cầu ngói Thanh Toàn là một công trình kiến trúc độc đáo của Huế, có giá trị
về mặt lịch sử và văn hóa, đồng thời là một thắng cảnh nổi tiếng, từ lâu nó đã ăn
sâu vào đời sống tinh thần và văn hóa của nhân dân địa phương như là một biểu
tượng truyền thống cao quý. Cầu xây dựng giúp cho dân làng qua lại được thuận
tiện và là nơi cho lữ khách cùng người tha phương tạm dừng chân lỡ bước.
Toàn bộ cây cầu được đỡ bằng 18 cột lim to tròn vững trãi. Mái lợp thành hai
lớp. Lớp dưới là ngói âm dương, lớp trên lợp ngói lưu ly. Chính vì vậy, dù trời
nóng nực nhưng trên cầu lúc nào cũng mát rượi cộng với những cơn gió thoang
thoảng ngoài cánh đồng xa xăm thổi vào mang theo một mùi thơm đồng nội.
Gian giữa của cây cầu là bàn thờ của bà Trần Thủy Đạo. Trên nóc cầu được
trang trí những hoa văn, hình những con rồng độc đáo mang đậm nét của cung
đình triều Nguyễn. Từ khi cầu ngói Thanh Toàn được Nhà nước xếp hạng Di tích
văn hóa cấp quốc gia (năm 1990) thì mỗi ngày có tới hàng trăm lượt khách du lịch
trong và ngoài nước đến thăm quan để được ngồi và chiêm ngưỡng trên cây lược
ngà khổng lồ. Không những thế, cây cầu này còn trở thành nguồn cảm hứng cho
nhiều nhà quay phim, nhiếp ảnh.
Có dịp một lần ngồi trên cầu ngói Thanh Toàn, chúng ta có thể thả tâm hồn
mình về với cuộc sống làng quê, chiêm ngững cảnh người nông dân tay cuốc, tay
cày…
+ có giá trị về mặt văn hóa: lưu giữ những truyền thuyết, kinh nghiệm ứng xử với
môi trường tự nhiên, xã hội
Sách “Cố đô Huế đẹp và thơ” của nhiều soạn giả (NXB Thuận Hóa, Huế, 1995)
Đề tài: Giới thiệu và đánh giá một công trình hoặc một kiến trúc ở (làng, bản,
thành phố, đô thị…) trong lịch sử kiến trúc việt nam.
Cầu Ngói Thanh Toàn
Học Phần: Lịch sử kiến trúc việt nam
1. Giới thiệu đối tượng nghiên cứu 1
1.1 Địa điểm 1