Website: Email : Tel : 0918.775.368
Bản chất phạm trù cái đẹp trong mỹ học của Immanuel Kant
A. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Nước ta đang trong quá trình hội nhập với thế giới, điều này làm cho tiến
trình quốc tế hóa diễn ra hết sức mạnh mẽ, kéo theo đó là sự giao lưu, xâm nhập
của các nền văn hóa. Ngoài những mặt tích cực còn có mặt tiêu cực của nó là có
thể dẫn tới sự đồng hóa văn hóa, sự phai nhạt, biến mất của văn hóa dân tộc.
Chính vì vậy chúng ta cần phải có những nhận thức đúng đắn về mọi lĩnh vực
kinh tế - chính trị, văn hóa nghệ thuật… Trong đó văn hóa nghệ thuật mà cụ thể
là thẩm mĩ học đòi hỏi chúng ta phải có một hệ thống tri thức về thẩm mỹ một
cách toàn diện để có thể xem xét, đánh giá một cách khoa học, toàn diện về cái
đẹp, giá trị đẹp…
Nằm trong hệ thống tri thức mỹ học, mỹ học của Immanuel Kant là một
bộ phận không thể tách rời của mỹ học. Đặc biệt với những quan điểm mỹ học,
nhất là quan điểm về cái đẹp trong mỹ học. Kant đã được suy tôn là ông tổ của
chủ nghĩa lãng mạn. Thậm chí đánh giá về mỹ học của Immanuel Kan, Otfied
Hoffe đã đưa ra nhận xét như sau: “Kant đã đặt cơ sở mới mẻ thật sự có ý nghĩa
vạch thời đại cho mỹ học, vì đã thiết lập được tính độc lập và tính quy luật riêng
của nó trong quan hệ với nhận thức khoa học và thực hành luân lý, chính trị…”
Như vậy việc nghiên cứu về mỹ học của Immanuel Kant nói chung và quan
điểm về phạm trù cái đẹp của Kant nói riêng là hết sức cần thiết.
Mặt khác trong quá trình học tập bộ môn triết học, em thực sự thấy hứng
thú với học phần triết học cổ điền Đức mà cụ thể là triết học của I.Kant, trong đó
có thẩm mỹ học của I.Kant. Do đó em đã lựa chọn đề tài về phạm trù cái đẹp
trong tư tưởng mỹ học của I.Kant cho niên luận của mình.
2. Tình hình nghiên cứu
Cái đẹp và bản chất của cái đẹp là một đề tài gây nhiều tranh cãi trong
khoa học và nghệ thuật. Chính vì thế đã có nhiều người nghiên cứu về cái đẹp và
bản chất của nó. Song những nghiên cứu về hệ thống mỹ học nói chung và phạm
trù cái đẹp nói riêng của I.Kant chủ yếu đều ở góc độ chúng là một bộ phận

Cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX chủ nghĩa tư bản đã được thiết lập và
phát triển ở hầu hết các nước tư bản Tây Âu, và thành quả cuộc cách mạng công
nghiệp đã tạo ra những bước nhảy vọt trong sự phát triển của lực lượng sản xuất,
khẳng định tính ưu việt của nó. Trong khi đó nước Đức vẫn tồn tại chế độ phong
kiến bảo thủ, trì trệ kìm hãm sự phát triển của xã hội. Khắp nước Đức lúc này
lúc này bao trùm một không khí của sự bất bình nhất là ở giai cấp tư sản Đức.
Cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX cũng được đánh dấu bởi sự phát triển
của các thành tựu khoa học kĩ thuật với các thành tựu khoa học kĩ thuật với các
thành tựu như: việc phát hiện và chứng minh được định luật bảo toàn năng
lượng, học thuyết tế bào, tìm ra ôxi và bản chất của sự cháy… Những thành tựu
mới của khoa học kỹ thuật đã chứng minh rằng phương pháp tư duy siêu hình đã
không còn phù hợp, hệ thống lí luận siêu hình của các triết gia thời cận đại như
Descartes, Leibniz, Spinoza… đã không thể lí giải được những vấn đề mới của
thế giới hiện thực sinh động đang tồn tại, và đặt ra yêu cầu phải có một hệ thống
lí luận mới có thể hệ thống và giải thích những hiện tượng của giới tự nhiên, xã
hội một cách chính xác, toàn điện và biện chứng.
Cùng với sự thiết lập và phát triển của chủ nghĩa tư bản thay thế cho chế
độ phong kiến đã lỗi thời, thì trong triết học cũng diễn ra một quá trình biến đổi
sâu sắc. Đó là, lúc này, triết học đã trút bỏ chiếc áo choàng mang màu sắc tôn
giáo, thần học để hướng tới một nền triết học duy vật, duy lí khám phá và luận
giải cho khả năng khám phá, nhận thức thế giới, những nhu cầu trên đã thúc đẩy
I. Kant đưa ra hệ thống triết học phê phán mở đầu triết học cổ điển Đức.
1.2. Tiểu sử của Immanuel Kant
I. Kant sinh năm 1724, mất năm 1804 tại thành phố Konigberg nay là
Kaleiningrat Đức, trong một gia đình thợ thủ công.
3
Năm 1740, I. Kant vào học khoa triết học tại Đại Học Konigrgerg và tốt
nghiệp loại xuất sắc vào năm 1745.
I. Kant đã giảng dạy siêu hình học, logic học, triết học đạo đức… tại
Konigssberg.

đẹp có tính chủ quan.
“Phê phán năng lực phán đoán” là tác phẩm hoàn thiện hệ thống triết học
phê phán của I. Kant, nói một cách khác thì thẩm mỹ học của I. Kant chính là
chiếc cầu nối giữa hoạt động lý luận hay triết học lí luận với hoạt động thực tiễn
hay triết học thực tiễn. Chính vì vậy mà nó có cơ sở triết học của mình chính là
tư tưởng về nguyên lí tính hệ thống và nguyên lí vô cùng tận của đối tượng nhận
thức trong triết học phê phán của I. Kant. Biểu hiện của hai nguyên lí này chính
là khái niệm về “vật tự nó”.
Khái niệm “vật tự nó” của I. Kant về phương diện nhận thức luận là bản
chất của sự vật khách quan. Nó tồn tại tự nó không phụ thuộc vào những hình
thức nhận thức và logic của con người. Con người không bao giờ nhận thức
được “vật tự nó”. Về mặt đạo đức, thì “vật tự nó” chính là những chuẩn mực
đạo đức lí tưởng có tính chất hoàn thiện tuyệt đối mà con người luôn cố gắng
vươn tới nhưng không bao giờ đạt được.
Quá trình nhận thức của con người chính là quá trình nhận thức về “vật tự
nó”. Con người không thể nhận thức được vật tự nó” mà chỉ có thể nhận thức
được những sự vật, hiện tượng do giới hạn của lí tính, giới hạn của năng lực
nhận thức con người. Đây chính là hạn chế của nhận thức lý tính.
Để khắc phục hạn chế này I. Kant đưa ra một cách nhận thức mới là nhận
thức ngoài khái niệm. Tức là sử dụng các hình ảnh, biểu tượng và năng lực cảm
nhận về đối tượng thông qua sự chiêm nghiệm về đối tượng để đưa ra phán đoán
về nó. Đây chính là phương pháp của mỹ học và phán đoán đưa ra là phán đoán
thẩm mỹ.
5
CHƯƠNG 2: BẢN CHẤT CỦA CÁI ĐẸP TRONG THẨM MỸ HỌC CỦA
IMMANUEL KANT
2.1. Các năng lực thẩm mỹ của con người
Để có thể đưa ra được một phán đoán thẩm mỹ con người cần phải có các
năng lực như: năng lực nhận thức thẩm mỹ, năng lực đánh giá thẩm mỹ và năng
lực thỏa mãn thẩm mỹ.