Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Ngôn ngữ tiếng Trung, Sử động pháp và Ý động pháp trong tác phẩm Luận
ngữ
LỜI NÓI ĐẦU
Tiếp cận một tác phẩm văn học trước hết bắt đầu từ dặc điểm ngôn ngữ
của tác phẩm đó.
Ngôn ngữ không phải là sự liên kết ngẫu nhiên, hỗn độn. Ngôn ngữ là sự
sắp xếp có cơ sở, có trật tự nhằm truyền đạt thông tin.
Tiếng Hán cổ đại cũng là một ngôn ngữ như vậy!
Người làm công tác nghiên cứu hay người học tập Hán văn, ngoài những
hiểu biết của mình về văn hoá - xã hội còn phải nắm chắc từ ngữ, âm vực, cú
pháp (Nghĩa là còn rất cần một số vốn vững chắc về ngữ pháp) Hán cổ. Ngữ
pháp Hán cổ (ngữ pháp văn ngôn), câu và chữ đều rất linh hoạt. Nếu làm được
việc ấy thì việc đọc đúng, hiểu đúng từ, cụm từ, câu nói trong tác phẩm Hán cổ
không có gì quá khó khăn.
Có thể nói, ngữ pháp văn ngôn chính là chìa khoá giúp ta đi sâu vào nội
dung các tác phẩm Hán văn xưa một cách khoa học và đảm bảo tính chính xác.
Với phạm vi một niên luận, chúng tôi chỉ đề cập một phần nhỏ, song hết
sức đặc trưng của ngữ pháp văn ngôn là hai hiện tượng Sử động pháp và Ý động
pháp trong tác phẩm Luận ngữ.
Niên luận này là bước đầu tập sự làm quen với những thao tác nghiên cứu
khoa học; Đồng thời nhằm củng cố kiến thức, đặt nền móng cho quá trình tích
luỹ vốn tri thức Hán cổ.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
PHẦN I
GIỚI THUYẾT CHUNG
1. Lý do chọn đề tài
Về tư tưởng, Luận ngữ là tác phẩm kinh điển của Nho gia. Trên bình diện
ngôn ngữ, Luận ngữ là điển hình về câu, chữ cho các tác phẩm văn ngôn. Vì
vậy, người làm chọn Luận Ngữ là đối tượng để khảo sát.
Trong ngữ pháp văn ngôn, sử động – ý động là những hiện tượng rất điển

thời Xuân Thu Chiến Quốc(722-480TCN) còn lưu truyền đến ngày nay.
Theo cách hiểu của các học giả xưa thì “Luận” có nghĩa là bàn luận;”Ngữ”
là lời nói.Theo đó Luận ngữ là tác phẩm ghi lại những lời nói, lời bàn của
Khổng tử với các môn đồ; hay học trò ghi lại lời nói của thầy với mình , với
nguời khác , cũng có khi là của học trò với học trò .Do đặc điểm này mà ngôn
ngữ trong tác phẩm mang đậm chất văn ngôn. Và các hiện tượng ngữ pháp trở
thành mẫu mực.
Luận ngữ hội tụ một cách phong phú tư tưởng của Nho gia , không vấn đề
gì là không được bàn ở đây: Từ tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ đến đạo
vua-tôi, cha-con, vợ-chồng; Từ Nhân, Lễ, nghĩa, Trí, Tín đến Trung, thứ,
Thành; Từ đạo của người quân tử đến cách sống của kẻ tiểu nhân…Tất cả đều
được đề cập tới một câch rất hệ thống. Bên cạnh đó, những sinh hoạt thường
ngày của ông tổ Nho gia-Khổng tử cũng được nói đến đầy đủ nhất : lúc dạy học,
khi ngồi nhàn, lúc vào triều, khi tiếp đãi các sứ thần ; rồi thái độ với người
xung quanh, người bất hạnh, người tàn tật ; hay cách ăn ở, đi lại, cách xét
người và tấm lòng khoan dung với học trò... Song, hơn hết là đức thương dân,
là tư tưởng lấy dân làm gốc.
Toàn bộ tác phẩm Luận ngữ gồm 20 thiên với gần 500 lượt nói, chủ yếu là
lời Khổng tử. Người đời sau đã tìm thấy trong đó hàng trăm câu châm ngôn bởi
tính thâm thuý và tinh thần nhân bản vốn có. Luận ngữ thực sự là niềm tự hào
của người dân Trung Quốc, là thánh kinh của người Trung Hoa.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Với giá trị nhiều mặt như vậy, Luận ngữ đã thu hút không ít sự quan tâm
của các học giả nhiều quốc gia.Riêng là một sinh viên Hán Nôm bước đầu tìm
hiểu một tác phẩm lớn một cách khoa học, người làm đề tài chỉ xin đề cập đến
một đặc điểm rất cơ bản của ngữ pháp văn ngôn là : ý nghĩa sử động và ý nghĩa
ý động được sử dụng trong Luận ngữ, làm bước mở đầu cho việc đi sâu vào tác
phẩm sau này.
4.2. Giới thuyết về ngữ pháp văn ngôn
Văn ngôn là ngôn ngữ viết dựa trên khẩu ngữ tiếng Hán thời Tiên

động từ, nhưng trong câu sử động, quan hệ giữa động từ và tân ngữ không phải
là quan hệ chi phối thông thường mà hàm chứa ý nghĩa “Khiến cho ai, cái gì trở
nên thế nào, ra sao”. Có thể tóm lược theo mô hình sau:
a) Sử động của động từ.
VD : 項 伯 殺 人, 臣 活 之.
(Hạng Bá sát nhân, thần hoạt chi).
Hạng Bá giết người, thần làm cho kẻ ấy sống lại.
Chuyển sang sử động:
項 伯 殺 人, 臣使之活.
Hạng Bá sát nhân, thần sử chi hoạt.
b) Sử động của danh từ.
Danh từ biến thành động từ :
VD : 先 生 之 恩, 生 死 而 肉 骨 也.
Tiên sinh chi ân, sinh tử hi nhục cốt giã.
(Ơn của tiên sinh khác gì làm cho người chết sống lại, làm cho xương
được mọc thịt ra).
Chuyển sang sử động : 先 生 之 恩, 使 死 生 而 使 骨力量肉 也.
Tiên sinh chi ân, sử tử sinh nhi sử cốt nhục giã!
c) Sử động của tính từ :
Động từ + Tân ngữ = (sử)Tân ngữ + Động từ
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Tính từ biến thành động từ.
VD : 春 风 又 风 江 南 岸.
Xuân phong hựu lục giang nam ngạn.
(Gió xuân lại làm cho bờ nam sông Trường giang xanh tốt).
Chuyển sang sử động :春 风 又使 江 南 岸 风.
Xuân phong hựu sử giang nam ngạn lục!
* Ý nghĩa ý động
Trong câu động từ vị ngữ, quan hệ ý nghĩa giữa động từ và tính từ có
nghĩa là “ Cho tân ngữ là thế nào”.

1.1. Sử động của động từ
1. 無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無
無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無 無
無無無無無無無無無無無無無無
(無無)
Phiên âm:
Tử Cống viết : Như hữu bác thi ư dân nhi năng tế chúng, hà như ? Khả vị
nhân hồ?
Tử viết : Hà sự ư nhân?Tất dã thánh hồ ?Nghiêu Thuấn kì do bệnh
chư.Phù nhân giả, kỉ dục lập nhi lập nhân, kỉ dục đạt nhi đạt nhân.Năng cận thủ
thí , khả vị nhân chi phương giã dĩ.
Dịch nghĩa :
Thầy Tử Cống hỏi rằng : Nếu như có người ban ơn rộng rãi cho dân, lại
có thể cứu giúp mọi người thì thế nào?Có thể gọi là người nhân được chăng?
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Khổng Tử nói :Sao lại chỉ nói đến nhân thôi, tất phải gọi là thánh mới
đúng chứ?Vua Nghiêu vua Thuấn còn lo không theo kịp.Ôi!Người nhân là người
muốn gây dựng điều gì cho mình thì cũng gây dựng cho người điều đó, muốn
mình thông đạt ra sao cũng khiến người được thông đạt như vậy.Khéo lấy bản
thân mình làm mục tiêu so sánh, khá gọi là phương pháp tốt để thực hiện điều
nhân.
無無無無無無無無無無無無無無無
(Mình muốn gây dựng cũng làm cho người được gây dựng, mình muốn
thông đạt cũng làm cho người được thông đạt).
1. 無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無
無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無
無無無無無無無無無無…
(無無)
Phiên âm:
Khổng Tử viết : Cầu!Quân tử tật phù xả viết dục chi, nhi tất vi chi

người.Có thể thấy nghĩa của câu không rõ ràng mà lại rất dễ gây hiểu
lầm.Nhưng nếu chuyển thành :
“Kỉ dục lập nhi sử nhân lập, kỉ dục đạt nhi sử nhân đạt”
Và hiểu là : Mình muốn gây dựng và cũng làm cho người khác được gây
dựng, mình muốn đựoc thông đạt và cũng làm cho người khác được thông đạt,
thì sẽ dễ dàng hơn rất nhiều.
Thông thường, việc sử dụng động từ trong sử động có thể hiểu là việc
chuyển động từ ngoại động(động từ mang tân ngữ)sang động từ nội động(động
từ không mang tân ngữ).Điều này cho phép điển hình hoá hành động ngay với
cả những hành động không có động tác cụ thể.Bởi vậy, hành động được dặc biệt
nhấn mạnh.
Thứ đến, đối tượng của hành động cũng được nhấn mạnh, hầu hết là biến
đối tượng thành kẻ chủ động.Riêng trong Luận ngữ, hiện tượng này còn cho
phép xác định được người nói(Vì câu trong Luận ngữ cơ bản là khuyết chủ ngữ).
1.2. Sử động của tính từ
1. 無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無無