Website: Email : Tel : 0918.775.368
Các loại văn bản và một số lưu ý trong quá trình biên tập
I. Khái quát
Trong thời đại thông tin bùng nổ, vai trò của người biên tập ngày càng quan
trọng. Xã hội phát triển, trình độ của mỗi người nâng cao, nhu cầu về tinh thần
trong đó có nhu cầu thưởng thức các tác phẩm ngày càng cao. Do đó, với một tác
phẩm thuộc bất kì loại văn bản nào cũng cần có những con người cần mẫn chỉ ra
từng lỗi sai dù nhỏ nhất để đưa tới người đọc với chất lượng cao nhất. Vì thế, việc
chỉ ra từng đặc điểm của mỗi loại văn bản và cách biên tập từng loại văn bản là vấn
đề trở nên cấp thiết.
Vì điều kiện không cho phép nên trong bài tiểu luận này chúng tôi không thể
phân tích kĩ đặc điểm của từng loại văn bản và cách biên tập cho từng loại, mà
chúng tôi chỉ dẫn ra những đặc trưng của văn bản và kể tên các loại văn bản mà các
tác giả đã phân chia. Sau đó, chúng tôi đi vào đào sâu đặc điểm của một loại văn
bản là văn bản báo chí. Để phân tích đặc điểm loại văn bản này, chúng tôi đã tiến
hành khảo sát trên một số báo (Tiền Phong, Thanh Niên, Hạnh Phúc Gia Đình) để
lấy dẫn chứng minh hoạ cho từng luận điểm đưa ra. Từ những đặc điểm đó chúng
tôi đưa ra một số lưu ý trong quá trình biên tập một tác phẩm nói chung mà cụ thể
là tác phẩm báo chí.
II. Nội dung
1. Khái niệm và đặc trưng cơ bản của văn bản
1.1. Khái niệm văn bản
Văn bản là sản phẩm của hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ. Nó vừa là sản
phẩm vừa là phương tiện của hoạt động gia tiếp. Văn bản được dùng để chí sản
phẩm giao tiếp ở cả dạng nói và dạng viết. Nhưng thường nó chỉ biểu hiện ở dạng
viết.
1
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Văn bản thường bao gồm tập hợp nhiều câu được liên kết với nhau theo
những phương thức nhất định. Trong trường hợp đặc biệt nó có thể chỉ gồm một
câu.

thức, có tính liên kết chặt chẽ và hướng tới một mục tiêu giao tiếp nhất định
2. Các loại văn bản
Tuỳ theo từng quan điểm khác nhau, với những tiêu chí khác nhau mà mỗi
tác giả có sự phân chia văn bản thành từng loại khác nhau. Ở đây, chúng tôi trích
dẫn ra hai quan điểm phân loại văn bản, đó là quan điểm của các tác giả cuốn Tiếng
Việt thực hành (Bùi Minh Toán, Lê A, Đỗ Việt Hùng) và quan điểm của Đinh
Trọng Lạc
Trước hết theo các tác giả Bùi Minh Toán, Lê A, Đỗ Việt Hùng thì văn bản
có thể được chia thành 6 loại là: văn bản khoa học, văn bản hành chính, văn bản
nghị luận, văn bản báo, văn bản nghệ thuật và văn bản sinh hoạt. Cách phân chia
này cũng tương đối thống nhất với cách phân chia của PGS.TS Hữu Đạt trong cuốn
“phong cách học Tiếng Việt hiện đại”. Điểm khác nhau chỉ là ở cách gọi tên, tác
giả Hữu Đạt gọi phong cách “khẩu ngữ tự nhiên” thay cho cách gọi “văn bản sinh
hoạt” của nhóm tác giả trên. Hay tác giả Hữu Đạt gọi phong cách “hành chính công
vụ” thay cho cách gọi “văn bản hành chính” ở trên. Các giả tác này phân chia văn
bản theo một bộ tiêu chí đó là: Dựa trên chức năng giao tiếp, hình thức thể hiện và
phạm vi giao tiếp.
Đinh Trọng Lạc chia văn bản ra làm hai nhóm lớn theo tiêu chí mô hình cấu
trúc:
Nhóm thứ nhất: gồm những văn bản được xây dựng theo các mô hình
nghiêm ngặt đã trở thành khuôn mẫu (đơn từ, biên lai,...)
Nhóm thứ hai: gồm những văn bản được xây dựng theo các mô hình mềm
dẻo có tính chất thông dụng (bài báo, luận văn,...) hay tự do (văn bản nghệ thuật,
tuỳ bút...)
3
Website: Email : Tel : 0918.775.368
3. Đặc điểm ngôn ngữ của văn bản báo chí và một số lưu ý trong quá trình
biên tập
3.1. Đặc điểm ngôn ngữ của văn bản báo chí
Báo chí là lĩnh vực tác động trực tiếp tới công chúng, đồng thời đề cập và

từ. Do vậy, ngôn ngữ báo chí càng hoàn thiện thì tiếng Việt càng có điều kiện phát
triển.
Thứ hai: Tính cụ thể
Tính cụ thể của ngôn ngữ báo chí trước hết thể hiện ở chỗ cái mảng hiện
thực được nhà báo miêu tả, tường thuật cụ thể, cặn kẽ tới từng chi tiết nhỏ. Có như
vậy, người đọc, người nghe mới có cảm giác mình là người trong cuộc, đang trực
tiếp được chứng kiến những gì nhà báo nói tới trong tác phẩm của mình.
Ví dụ: Báo Thanh Niên số 181 (30/6/2007) có bài “Báo động về độc chất
trong thực phẩm” có nhiều chi tiết tác giả thống kê số liệu rất cụ thể, chi tiết như
“Theo Cục Thú y, tại TP.HCM và Đồng Nai, chỉ có khoảng 50-75% lò giết mổ heo
đạt chỉ tiêu yêu cầu về các loại vi khuẩn E.coli, Salmonella, S.aureus...Ngoài ra, có
57.9 mẫu không đạt tiêu chuẩn về vi sinh vật, 21/90 mẫu không đạt chỉ tiêu về tồn dư
kháng sinh, kim loại nặng...” hay “Trong số 2557 mẫu rau quả tại Tây Ninh, Tiền
Giang, TP.HCM, Bến Tre và Bình Dương được xét nghiệm có 107 mẫu có mức tồn
dư độc chất vượt mức cho phép, đặc biệt tại Bến Tre trong 190 mẫu phân tích thì đã
có 151 mẫu có tồn dư...”
Bên cạnh đó, tính cụ thể của ngôn ngữ báo chí còn nằm ở việc tạo ra sự xác
định cho đối tượng được phản ánh. Như thực tế cho thấy, mỗi sự kiện được đề cập
trong tác phẩm báo chí đều phải gắn liền với một không gian, thời gian xác định
(có tên tuổi, nghề nghiệp, chức vụ, giới tính...cụ thể). Đây là cội nguồn của sự
thuyết phục, nhờ những yếu tố đó người đọc có thể kiểm chứng thông tin một cách
dễ dàng. Do đó, trong báo chí nên hạn chế tối đa việc dùng các từ ngữ, cấu trúc mơ
hồ kiểu như “một người nào đó”, “ở một nơi nào đó”, “vào khoảng”, “hình như”...
5
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Ví dụ: Báo Thanh Niên số 318 (14/11/2007) có bài “Khoảng 20.000 người bị
lừa với số tiền 160 tỉ đồng” cũng thể hiện đặc tính cụ thể của ngôn ngữ báo chí
“Cũng trong chiều 12-11, Cơ quan cảnh sát điều tra- PC15, Công an Hà Nội đã ra
lệnh triệu tập ghi lời khai của tổng giám đốc 2 công ty có dấu hiệu lừa đảo kinh
doanh tiền qua mạng: Uông Thị Đông, sinh năm 1980, quê Cốc Lếu, Lào Cai, Tổng

hồi 26 lô thuốc nhập khẩu không đảm bảo chất lượng”...
Câu nói nổi tiếng của đại văn hào Nga A.P.Chekhov có lẽ chính xác hơn cả
với phong cách ngôn ngữ báo chí “Ngắn gọn là chị của thành công”.
Thứ năm: Tính định lượng
Các tác phẩm báo chí có tính định lượng về ngôn từ vì chúng thường bị giới
hạn trong một khoảng thời gian hay một diện tích nhất định. Vì thế, việc lựa chọn
và sắp xếp các thành tố ngôn ngữ cần kĩ lưỡng, hợp lí để phản ánh được đầy đủ
lượng sự kiện mà không vượt quá khung cho phép về không gian và thời gian.
Ví dụ: Qua khảo sát 20 số trên chuyên mục Kinh tế của báo Thanh Niên,
chúng tôi thấy số lượng âm tiết trong mỗi bài cũng như số lượng bài phản ánh về
Kinh tế trong mỗi số báo khá ổn định. Cho dù số lượng bài là bao nhiều thì mỗi số
báo cũng chỉ dành đúng 1 trang cho mục này (trang 4).Trên mỗi số báo thường có
từ 3 tới 6 bài. Nó có thể là 2 bài dài và một bài vừa hoặc 1 bài dài và 4 đến 5 bài
ngắn, hoặc 1 bài dài và 2 đến 3 bài vừa. Bài dài từ 800 đến 1000 âm tiết, bài vừa từ
400 đến 600 âm tiết, bài ngắn khoảng 100 đến 300 âm tiết,
Số 176 có 3 bài, trong đó có 2 bài dài và một bài vừa, hai bài dài gồm 988
âm tiết ( Khoảng 20.000 người bị lừa với số tiền 160 tỉ đồng) và 900 âm tiết (Xung
quanh chuyện doanh nhân “xin ở tù”), một bài vừa 570 âm tiết (“Bánh vẽ” của ông
chủ dự án Vip-Việt)
Số 242 (30/8/207) có 6 bài gồm 1 bài dài 964 âm tiết (Mua nhà chung cư,
phải đòi giấy “chứng nhận chất lượng”!) và 5 bài ngắn, 216 âm tiết (Chủ tịch xã tự
ý cho doanh nghiệp tư nhân khai thác vàng sa khoáng), 166 âm (Hoàn thành cọc
khoan cuối cùng gói thầu Cảng xuất sản phẩm), 105 âm tiết (Hơn 80 ngàn lít nước
7
Website: Email : Tel : 0918.775.368
tương có 3-MCPD vẫn nằm chờ tiêu huỷ), 200 âm tiết (Xét xử phúc thẩm vụ tranh
chấp thành viên tại khách sạn 5 sao Park Hyat Saigon) và 160 âm tiết (Dừng tàu
hoả để cấp cứu người bị nạn).
Tính định lượng của ngôn ngữ báo chí giúp nhà báo rèn luyện được thói
quen chủ động trong việc sáng tạo tác phẩm.