Bộ giáo dục và đào tạo
Bộ giáo dục và đào tạoBộ giáo dục và đào tạo
Bộ giáo dục và đào tạo

Trờng đại học kinh tế quốc dân
Trờng đại học kinh tế quốc dânTrờng đại học kinh tế quốc dân
Trờng đại học kinh tế quốc dân
TRầN Tú KHáNH
CHíNH SáCH PHáT TRIểN KINH Tế TRANG TRạI
THEO HƯớNG BềN VữNG TRÊN ĐịA BàN TỉNH NGHệ AN

Ngời hớng dẫn khoa học
:

1. PGS.ts. mai văn bu

2. gs.TS. hoàng văn hoa
Hà nội, năm 2015
ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan nội dung Luận án tiến sỹ “Chính sách phát
triển kinh tế trang trại theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh
Nghệ An” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi.
Các số liệu, tư liệu đưa ra trong luận án là trung thực, kết quả
nghiên cứu khoa học nêu trong Luận án chưa từng được công bố
trong các công trình nghiên cứu khoa học nào khác.

Nghiên cứu sinh Trần Tú Khánh

7. Phương pháp nghiên cứu 10

8. Những đóng góp mới của luận án 12

9. Kết cấu của luận án 13

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM VỀ CHÍNH
SÁCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI THEO HƯỚNG BỀN VỮNG
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH 14

1.1. Phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền vững 14

1.1.1. Khái niệm, đặc trưng của kinh tế trang trại 14

1.1.2. Phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền vững 22

1.2. Chính sách phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền vững trên địa
bàn tỉnh 28

1.2.1. Khái niệm chính sách phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền vững
trên địa bàn tỉnh 28

1.2.2. Mục tiêu và tiêu chí đánh giá chính sách phát triển kinh tế trang trại theo
hướng bền vững trên địa bàn tỉnh 29
iv
1.2.3. Một số chính sách phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền vững trên
địa bàn tỉnh 31

2.2. Thực trạng phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai
đoạn 2000 - 2013 72

2.2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội ảnh hưởng đến chính sách phát triển
kinh tế trang trại tỉnh Nghệ An 72

2.2.2. Thực trạng phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn
2000 - 2013 74

2.3. Thực trạng chính sách phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền vững
trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2000 - 2013 83
v
2.3.1. Xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn tỉnh 83

2.3.2. Chính sách đất đai, đầu tư, tín dụng cho phát triển kinh tế trang trại trên địa
bàn tỉnh. 85

2.3.3. Chính sách đào tạo nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế trang trại trên địa
bàn tỉnh. 97

2.3.4. Chính sách nghiên cứu và ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản
xuất nông nghiệp nói chung, kinh tế trang tại nói riêng trên địa bàn tỉnh. 99

2.3.5. Chính sách thị trường tiêu thụ sản phẩm của kinh tế trang trại trên địa bàn Tỉnh. 103

2.3.6. Chính sách hợp tác, liên kết sản xuất kinh doanh giữa các trang trại và giữa
các trang trại với tổ chức kinh tế khác 105

vi
3.3. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế trang trại theo hướng
bền vững trên địa bàn tỉnh Nghệ An đến năm 2020, tầm nhìn 2030 134

3.3.1. Hoàn thiện quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế trang trại theo hướng
bền vững 134

3.3.2. Hoàn thiện các chính sách đất đai, đầu tư, tín dụng đối với phát triển kinh
tế trang trại theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh 139

3.3.3. Hoàn thiện chính sách nghiên cứu và ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật
vào sản xuất nông nghiệp nói chung, trang trại nói riêng. 145

3.3.4. Hoàn thiện chính sách đào tạo nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế
trang trại 150

3.3.5. Hoàn thiện chính sách hợp tác, liên kết sản xuất kinh doanh giữa các trang
trại và giữa các trang trại với tổ chức kinh tế khác 152

3.3.6. Hoàn thiện chính sách về thị trường tiêu thụ sản phẩm của kinh tế trang trại 156

3.3.7. Hoàn thiện chính sách bảo vệ môi trường sinh thái, vệ sinh an toàn thực
phẩm của kinh tế trang trại 158

KẾT LUẬN 161

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ 164

KH, CN & MT : Khoa học, Công nghệ và Môi trường
KH & CN : Khoa học và Công nghệ
NCS : Nghiên cứu sinh
NĐ : Nghị định
NHNN : Ngân hàng Nhà nước
NHTM : Ngân hàng thương mại
NN&PTNT : Nông Nghiệp và Phát triển nông thôn
NQ : Nghị quyết
QĐ : Quyết định
RVAC : Rừng, vườn, ao, chuồng.
TCTK : Tổng cục Thống kê
TBCN : Tư bản chủ nghĩa
UBND : Ủy ban Nhân dân
VAC : Vườn, ao, chuồng
VietGAP : Tiêu chuẩn thực hành sản xuất nông nghiệp tốt ở Việt Nam
WTO : Tổ chức Thương mại thế giới viii
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH VÀ HỘP
1. Bảng:
Bảng 2.1: Số lượng và cơ cấu trang trại ở Nghệ An phân theo huyện, thị xã giai
đoạn 2000 - 2013 78

Bảng 2.2: Diện tích đất bình quân của trang trại ở Nghệ An phân theo loại hình và
mục đích sử dụng, năm 2012 87

Bảng 2.3: Thực trạng đất đai và nguồn gốc đất đai của trang trại ở Nghệ An năm
2013 88



Biểu đồ 2.4: Giá trị sản lượng của kinh tế trang trại trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai
đoạn 2003 - 2013 80
ix
Biểu đồ 2.5: Giá trị sản lượng bình quân/ trang trại trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai
đoạn 2003 - 2013 81

Biểu đồ 2.6: Tình hình hoạt động kinh doanh tính bình quân của các loại hình trang
trại ở Nghệ An năm 2012 82

Biểu đồ: 2.7: Thực trạng cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2013 893. Hình:
Hình 1: Khung nghiên cứu chính sách phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền
vững 11

Hình 3.1: Tổ chức mối quan hệ giữa các tổ chức dịch vụ và trang trại 1544. Hộp:
Hộp 2.1: Hình thành chuỗi sản xuất liên kết trong nông nghiệp 69
tế trang trại ở Nghệ An phát triển chưa bền vững, chủ yếu còn mang tính tự phát.
Có nhiều nguyên nhân làm cho kinh tế trang trại trên địa bàn tỉnh Nghệ An
phát triển chưa bền vững, nhưng nguyên nhân chủ yếu là do chính sách phát triển
kinh tế trang trại còn nhiều vấn đề bất cập: hệ thống chính sách chưa đồng bộ, khó
áp dụng vào thực tiễn, việc tổ chức thực thi và đánh giá chính sách được kịp thời,
Trong những năm gần đây, đã có một số công trình nghiên cứu về kinh tế trang
trại nói chung, kinh tế trang trại ở Nghệ An nói riêng. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có 2
công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện về chính sách phát triển bền
vững kinh tế trang trại Nghệ An. Một số công trình nghiên cứu cũng đã nêu lên các giải
pháp phát triển kinh tế trang trại, tuy nhiên hầu như các công trình này chưa tập trung
đi sâu phân tích, đánh giá về chính sách và đề xuất các giải pháp chính sách phát triển
bền vững kinh tế trang trại trên cả ba khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường.
Từ những lý do trên, việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp chính sách phát
triển bền vững kinh tế trang trại ở Nghệ An là cấp thiết, có ý nghĩa lý luận và giá trị
thực tiễn. Vì vậy, NCS lựa chọn đề tài “Chính sách phát triển kinh tế trang trại
theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh Nghệ An” làm đề tài luận án tiến sĩ.
2. Tổng quan các công trình khoa học đã công bố liên quan đến luận án
2.1. Ngoài nước
Phát triển kinh tế trang trại có vai trò hết sức quan trọng, nhất là trong giai
đoạn phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa với quy mô lớn
và hiện đại. Vì vậy, phát triển kinh tế trang trại và xây dựng các mô hình kinh tế
trang trại đã và đang thu hút sự quan tâm của đông đảo các nhà nghiên cứu, nhà
quản lý ở các nước trên thế giới.
Trên thế giới, các trạng trại sản xuất nông nghiệp kiểu TBCN đã được hình

điểm trước sự tác động của nền kinh tế thị trường và sự tác động của nhà nước đến
sự phát triển của các nông trại. Công trình nghiên cứu A.A Connugin đã tạo cơ sở lý
luận và thực tiễn cho việc nghiên cứu, đề xuất chính sách phát triển kinh tế trang
trại ở một số nước. Ngoài công trình trên, A.A. Conungin còn có nhiều công trình
khác về kinh tế trang trại và sản xuất nông nghiệp hàng hóa của Mỹ.
Một trong những chuyên gia nổi tiếng nghiên cứu về trang trại gia đình ở
Mỹ, Walter Goldschmidt đã nghiên cứu những tác động của các trang trại nhỏ đối
với quá trình đô thị hoá ở Thung lũng San Giaoquin, California (Mỹ), năm 1940.
Walter cho rằng: “Những cộng đồng nông nghiệp gần các thành phố mà ở đó tập
trung các trang trại tập thể quy mô lớn đã chết dần chết mòn”. Sở dĩ xảy ra tình
trạng này là vì tại những khu vực này, các khoản thu nhập kiếm được từ hoạt động
nông nghiệp đã bị rút ra khỏi khu vực nông thôn để đầu tư vào các xí nghiệp công
nghiệp tại các thành phố, chính điều này đã giết chết khu vực nông thôn. Trong khi
đó tình hình hoàn toàn khác tại các thành phố được bao quanh bởi các trang trại gia
đình quy mô nhỏ, thu nhập của trang trại này “chủ yếu lại được chu chuyển giữa các
cơ sở kinh doanh ngay trong địa phương”. Chính điều này đã tạo ra việc làm và sự
thịnh vượng cho cộng đồng dân cư nông thôn tại các khu vực đó. 4
Các nghiên cứu của Miguel A. Altieri, Walter Goldschmidt, Maurice Buckett
về kinh tế trang trại ở Mỹ và nhiều quốc gia khác đã rất nhấn mạnh đến tính bền
vững của kinh tế trang trại. Đây cũng là vấn đề rất được quan tâm ở nhiều nước hiện
nay. Các nghiên cứu nêu trên đã chứng minh rằng, ở những nơi trang trại gia đình
quy mô nhỏ phát triển mạnh, thì ở đó, trang trại phát triển bền vững hơn. Ở Mỹ, các
trang trại nhỏ đóng góp 17% đất đai của họ để trồng rừng, trong khi các trang trại
lớn chỉ có 5%. Các trang trại nhỏ sử dụng hiệu quả tốt hơn đất đai của họ cao hơn

kinh tế trang trại. Báo cáo tổng kết của Bộ NN&PTNT năm 1999 về tình hình phát
triển kinh tế trang trại ở một số tỉnh, thành phố đã đánh giá tương đối toàn diện thực
trạng phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam giai đoạn 1986 - 1999. Báo cáo cho
rằng đây là một mô hình tổ chức sản xuất nông nghiệp hiệu quả, phù hợp với xu
hướng phát triển sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp ở nước ta thời kỳ đẩy mạnh
công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Trên cơ sở các báo cáo tổng kết của các tỉnh, thành
phố, Bộ NN&PTNT đã đề ra một số chính sách về phát triển kinh tế trang trại: tạo
điều kiện về đất sản xuất, vốn tín dụng ưu đãi và chuyển giao tiến bộ khoa học công
nghệ để thúc đẩy phát triển kinh tế trang trại.
Sau khi có định hướng của các cơ quan quản lý nhà nước, mô hình kinh tế
trang trại đã phát triển ở nhiều nơi, đặc biệt là các tỉnh miền núi phía Bắc và các
tỉnh khu vực Tây nguyên. Nhiều công trình nghiên cứu đã được thực hiện, tập trung
giải quyết những khó khăn vướng mắc, cản trở sự phát triển của kinh tế trang trại.
GS.TS. Trần Đức, Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, trong công trình nghiên
cứu “Kinh tế trang trại vùng đồi núi”, NXB Thống kê (1998) đã nhấn mạnh hiệu
quả kinh tế và những tác động tích cực về môi trường và xã hội khi phát triển kinh
tế trang trại ở các tỉnh miền núi. Tuy nhiên, theo tác giả, khó khăn lớn nhất cản trở
sự phát triển của mô hình này chính là thói quen, tập quán sản xuất manh mún, nhỏ
lẻ của bà con nông dân. Hơn thế nữa, tác giả Trần Đức cho rằng, trình độ dân trí
chưa cao đã ảnh hưởng lớn đến hiệu quả chuyển giao công nghệ cho nông dân vùng
nông thôn, miền núi.
Cũng cùng quan điểm đó, trong công trình nghiên cứu: “Phát triển kinh tế
hợp tác và kinh tế trang trại gia đình ở Việt Nam” (năm 2000), tập thể tác giả thuộc
Hội Khoa học kinh tế Việt Nam đã nhấn mạnh đến vai trò quan trọng của Nhà nước
trong giai đoạn đầu phát triển kinh tế trang trại. Người dân chuyển từ sản xuất nhỏ
lẻ, tự cung - tự cấp lên sản xuất hàng hoá theo mô hình kinh tế trang trại, không chỉ
cần vốn, khoa học - công nghệ, thị trường mà còn cần kỹ năng tổ chức sản xuất.

Tại Trường Đại học Ngoại thương, đề tài cấp Bộ về “Kinh tế trang trại và
những giải pháp thúc đẩy sự phát triển kinh tế trang trại theo hướng công nghiệp 7
hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam” đã được tổ chức nghiên cứu
và nghiệm thu năm 2004 (đề tài do ThS. Nguyễn Thị Ngọc Lan làm chủ nhiệm).
Các công trình nghiên cứu kể trên, ngoài việc phân tích những thuận lợi, khó
khăn trong phát triển kinh tế trang trại, đã đề xuất một số kiến nghị với các cơ quan
quản lý nhà nước và các cấp có thẩm quyền ban hành một số chủ trương, chính sách
thúc đẩy mô hình kinh tế này phát triển.
Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu gần đây về kinh tế trang trại mới tập
trung chủ yếu vào đề xuất các giải pháp tổ chức, quản lý về phát triển kinh tế trang
trại ở một số địa phương cụ thể, gắn với điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của địa
phương đó, chưa có công trình nào chuyên sâu nghiên cứu chính sách phát triển
kinh tế trang trại theo hướng bền vững.
Trong những năm gần đây, kinh tế trang trại ở tỉnh Nghệ An cũng đã bước
đầu được nghiên cứu ở các khía cạnh khác nhau. Năm 2010, Trường Đại học Vinh
đã có đề tài cấp cơ sở về phát triển kinh tế trang trại miền Tây Nghệ An. Đề tài đã
bước đầu phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển kinh tế
trang trại miền Tây Nghệ An; phân tích thực trạng kinh tế trang trại miền Tây Nghệ
An trong giai đoạn 2005 - 2010 và đề xuất một số giải pháp phát triển kinh tế trang
trại ở miền Tây Nghệ An. Tuy nhiên, đề tài này chỉ mới đề cập đến kinh tế trang trại
ở một số huyện miền núi Nghệ An và cũng chưa có điều kiện điều tra, khảo sát,
đánh giá toàn diện về phát triển bền vững kinh tế trang trại trên địa bàn toàn tỉnh.
Ngoài ra, một số cơ quan ở tỉnh Nghệ An như: Cục Thống kê, Sở Khoa học
và Công nghệ, Sở NN&PTNT, một số huyện, thị xã, các trung tâm khuyến nông,

đủ, toàn diện cả về lý luận và thực tiễn phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam.
+ Một số công trình nghiên cứu đã phân tích, đánh giá khá toàn diện về kinh
tế trang trại, nhưng mới chủ yếu đề cập đến kinh tế trang trại ở một địa phương, một
vùng cụ thể. Mặt khác, các công trình này cũng chủ yếu tập trung đánh giá thực
trạng và đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế trang trại nói chung, ít chú ý đến sự
phát triển bền vững và chính sách phát triển bền vững kinh tế trang trại.
+ Chưa có công trình nào tập trung nghiên cứu một cách toàn diện, đầy đủ cả
về lý luận và thực tiễn về chính sách phát triển bền vững kinh tế trang trại. Một số
chính sách về kinh tế trang trại đã được nghiên cứu, công bố trên các tạp chí khoa
học, nhưng mới chỉ đề cập đến những chính sách riêng lẻ, cụ thể (như chính sách tín
dụng, chính sách đất đai, chính sách thị trường).
+ Trong những năm gần đây, đã có một số công trình nghiên cứu về kinh tế
trang trại tỉnh Nghệ An nhưng cũng chủ yếu ở phạm vi huyện hoặc vùng và chủ yếu là 9
phân tích định tính. Một số đề tài, bài viết chưa dựa trên kết quả nghiên cứu, khảo sát
toàn diện về kinh tế trang trại trên địa bàn toàn tỉnh và chưa đề cập nhiều đến chính
sách phát triển bền vững kinh tế trang trại ở tỉnh Nghệ An. Vì vậy cho đến nay, vẫn
chưa có công trình nào nghiên cứu có hệ thống, toàn diện cả về lý luận và thực tiễn về
chính sách phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
3. Mục tiêu nghiên cứu của Luận án
Mục tiêu nghiên cứu luận án là: Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện chính
sách phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
Để thực hiện mục tiêu trên, nhiệm vụ của luận án là:
- Xác định khung lý luận nghiên cứu về chính sách phát triển kinh tế trang
trại theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh.

sách của Trung ương vào điều kiện cụ thể của tỉnh Nghệ An.
6. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về nội dung: Các chính sách phát triển kinh tế trang trại theo
hướng bền vững được Luận án nghiên cứu chủ yếu bao gồm: Quy hoạch phát triển
kinh tế trang trại, chính sách đất đai, tín dụng phục vụ phát triển kinh tế trang trại,
đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất nông
nghiệp, chính sách đào tạo nguồn nhân lực, phát triển hợp tác liên kết, chính sách về
thị trường và chính sách bảo vệ môi trường.
Luận án chỉ nghiên cứu nội dung các chính sách phát triển kinh tế trang trại
theo hướng bền vững, bao gồm tổng thể chính sách và các chính sách bộ phận,
không nghiên cứu quy trình chính sách.
Phạm vi về không gian: Luận án nghiên cứu chính sách phát triển kinh tế
trang trại theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh Nghệ An, bao gồm vùng đồng bằng
ven biển và vùng trung du miền núi; các loại hình trang trại bao gồm: trang trại
trồng trọt, trang trại chăn nuôi, trang trại nuôi trồng thủy sản, trang trại lâm nghiệp
và trang trại tổng hợp.
Phạm vi về thời gian: Luận án nghiên cứu các chính sách phát triển kinh tế
trang trại trên địa bàn tỉnh Nghệ An từ năm 2000, chủ yếu là từ năm 2006 đến năm
2013; các giải pháp hoàn thiện chính sách đến năm 2020, tầm nhìn năm 2030.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Cách tiếp cận nghiên cứu
Luận án nghiên cứu chính sách phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền
vững trên địa bàn tỉnh với góc độ là công cụ để phát triển kinh tế trang trại bền vững,
bởi vậy mục tiêu phát triển kinh tế trang trại bền vững là thước đo để đánh giá chính
sách. Chính sách phát triển kinh tế trang trại là một hệ thống bao gồm nhiều chính
quyền;
- Y
ếu tố thuộc về
trang trại;
-Y
ếu tố khác;
Các chính sách:

- Chính sách quy hoạch kế hoạch;
- Chính sách
đất đai, đầu tư, tín dụng;
- Chính sách
đào tạo nguồn nhân lực;
- Chính sách nghiên c
ứu, ứng dụng
ti
ến bộ khoa học công nghệ;
- Chính sách th
ị trường tiêu thụ;
- Chính sách h
ợp tác liên kết;
- Chính sách b
ảo vệ môi trường sinh
thái và v
ệ sinh an toàn thực phẩm.
Mục tiêu chính sách:

- Phát triển kinh tế;
- Phát tri
ển xã hội;

quả xử lý số liệu dựa trên điều tra khảo sát và phỏng vấn đã được luận án sử dụng
để phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất chính sách phát triển kinh tế trang trại
theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
8. Những đóng góp mới của luận án
1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về chính sách phát triển bền vững kinh tế trang
trại theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh.
2. Tổng kết một số bài học kinh nghiệm trong và ngoài nước về chính sách
phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền vững, trên cơ sở đó rút ra bài học kinh
nghiệm đối với Nghệ An. 13
3. Phân tích thực trạng các chính sách phát triển kinh tế trang trại theo hướng
bền vững trên địa bàn tỉnh Nghệ An, nêu rõ điểm mạnh, điểm yếu và nguyên nhân.
4. Luận án đã đề xuất các quan điểm, định hướng, mục tiêu tổng quát, mục
cụ thể về phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh Nghệ
An đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030.
5. Luận án đã đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế
trang trại theo hướng bền vững ở Nghệ An đến năm 2020, tầm nhìn 2030: Hoàn
thiện chính sách quy hoạch, kế hoạch; hoàn thiện chính sách đất đai, đầu tư, tín
dụng; hoàn thiện chính sách đào tạo ngưồn nhân lực cho kinh tế trang trại; hoàn
thiện chính sách nghiên cứu ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ cho kinh tế trang
trại; hoàn thiện chính sách phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm của kinh tế trang
trại; hoàn thiện chính sách hợp tác, liên kết giữa các trang trại với cơ sở kinh tế
khác; hoàn thiện chính sách bảo vệ môi trường sinh thái, vệ sinh an toàn thực phẩm.
9. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, nội

trực tiếp sản xuất ra các sản phẩm nông nghiệp cho xã hội và quá trình sản xuất
kinh doanh của trang trại cũng bao gồm tất cả các khâu của quá trình sản xuất - kinh
doanh: sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng. Tuy nhiên, cần hiểu rằng trang
trại không phải là hình thức tổ chức sản xuất duy nhất trong nông nghiệp. Bên cạnh
trang trại và cùng tồn tại với trang trại, trong nền kinh tế thị trường còn có các hình
thức tổ chức sản xuất khác như hộ gia đình, các hợp tác xã, các hình thức tổ chức
liên kết, hộ nông dân, các cơ sở sản xuất nông nghiệp do nhà nước trực tiếp quản lý
hoặc thuộc sở hữu nhà nước như nông, lâm trường quốc doanh.
Trên cơ sở nghiên cứu, tổng kết lịch sử phát triển trang trại ở nước ta cũng
như nhiều nước trên thế giới, luận án cho rằng: Trang trại là một trong các hình
thức tổ chức sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp, có mục đích sản xuất hàng
hoá, gắn với thị trường; hoạt động tự chủ; sản xuất được tiến hành trên quy mô 15
ruộng đất và các yếu tố sản xuất được tập trung tương đối lớn; với cách thức tổ
chức quản lý tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao.
Về bản chất có thể sử dụng hai khái niệm này theo nghĩa đồng nhất khi nói
phát triển trang trại hay phát triển kinh tế trang trại. Tuy nhiên, về mặt thuật ngữ,
đây là hai khái niệm không hoàn toàn đồng nhất. Như trên đã nêu, nói trang trại là
nhấn mạnh đến hình thức tổ chức sản xuất, còn nói kinh tế trang trại trại là nhấn
mạnh đến loại hình kinh tế. Như vậy, kinh tế trang trại là một loại hình kinh tế, để
phân biệt với loại hình kinh tế khác như kinh tế hộ, kinh tế tập thể. Luận án đồng ý
với quan điểm cho rằng: “Kinh tế trang trại là tổng thể các yếu tố vật chất của sản
xuất và các quan hệ kinh tế -xã hội nảy sinh trong quá trình tồn tại và hoạt động
của trang trại, còn trang trại là nơi kết hợp các yếu tố vật chất của sản xuất và là
chủ thể của các quan hệ kinh tế đó” [26].