Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
Bồi dưỡng học sinh giỏi nói chung, học sinh giỏi văn nói riêng là công việc
khó khăn và đòi hỏi nhiều công sức của thầy và trò. Quá trình bồi dưỡng học sinh
giỏi phải tiến hành song song 2 nhiệm vụ: Bồi dưỡng kiến thức và hướng dẫn học
sinh bộc lộ năng lực, thể hiện kiến thức để giải quyết các đề cụ thể. Trong quá trình
ấy, khâu rèn luyện kĩ năng làm văn cho học sinh thực sự là khó, khổ, rất cần sự tận
tâm và công phu của người thầy. Hiện nay, trong phân môn làm văn kiểu bài nghị
luận xã hội tuy không mới nhưng thực tế giảng dạy còn gặp nhiều vướng mắc. Với
chúng tôi, những người trực tiếp làm công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, từ thực tiễn
giảng dạy xin mạnh dạn trao đổi những gì đã và đang làm.
Làm văn NLXH đã trở thành một bộ phận không thể thiếu trong cấu trúc đề
thi tuyển sinh các cấp, đề thi học sinh giỏi các cấp. Vì vậy, rèn luyện làm văn nghị
luận xã hội là một đòi hỏi thực sự cần thiết đối với học sinh trung học nói chung,
đối với học sinh giỏi nói riêng.
Nghị luận xã hội là dạng bài đưa người học về gần hơn với cuộc sống, đồng
thời đòi hỏi ở người học khả năng tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo. Dạng bài này
khiến người viết phát huy năng lực bản thân từ tư duy, suy nghĩ, huy động vốn hiểu
biết đến năng lực trình bày một vấn đề xã hội nào đó sao cho giàu sức thuyết phục.
Chúng ta biết rằng nếu thiếu năng lực thuyết phục thì khó thành đạt trong cuộc
1
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
sống. Đây là thực tế cũng là yêu cầu khá cao, các em học sinh giỏi vừa thích thú
song cũng gặp không ít khó khăn khi giải quyết những đề bài, những vấn đề của
cuộc sống xã hội cụ thể.
2. Phạm vi đề tài.
Khi tiến hành đề tài tôi đã dựa trên tình hình giảng dạy và học tập thực tế của
giáo viên và học sinh trong các đội tuyển học sinh giỏi cấp Trường, cấp Tỉnh, cấp
Quốc gia. Từ đó, đưa ra những cách thức, phương pháp tập huấn, bồi dưỡng cho
phù hợp với đối tượng học sinh và với mục đích giáo dục.

- Kiến thức từ trải nghiệm bản thân, đây sẽ là ví dụ minh họa sống đúng, có
sức thuyết phục nếu nó được vận dụng vào bài văn một cách tự nhiên, chân thành.
2. Kỹ năng làm bài nghị luận xã hội.
Trong các bài văn nghị luận xã hội các em học sinh phải phát biểu những suy
nghĩ nghiêm túc, chín chắn, sâu sắc của mình về một hiện tượng tốt, xấu trong đời
sống xã hội, về những vấn đề của cuộc sống từ chân lý vĩnh hằng đến thời sự nóng
hổi. Muốn vậy, trước hết các em phải nhận thức đúng vấn đề mà đề bài yêu cầu
nghĩa là việc xác định vấn đề phải trúng, vì thế khâu tìm hiểu đề hết sức quan
trọng. Theo tôi kỹ năng cần thiết, rèn luyện đầu tiên là kĩ năng nhận diện phân tích
đề
2.1. Kỹ năng nhận diện phân tích đề, tìm ý.
- Đối với học sinh giỏi, các kỳ thi mà các em tham gia đều phải chịu áp lực
lớn. Từ chọn đội tuyển cấp trường, đến cấp tỉnh, qua nhiều vòng thi đến kỳ thi
4
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
Quốc gia, vì vậy rèn luyện thói quen độc lập suy nghĩ dám phát biểu chính kiến,
quan niệm cá nhân là cả vấn đề.
- Về căn bản kiểu bài nghị luận xã hội chia làm 3 dạng chính: Nghị luận về
một hiện tượng xã hội, nghị luận về một tư tưởng đạo lý, nghị luận về một vấn đề từ
tác phẩm văn học nhưng ở mỗi dạng đó có biết bao tình huống đề, những vấn đề đưa
ra cần nghị luận; đề văn rất phong phú trong cách thể hiện những vấn đề đó. Vì vậy,
học sinh giỏi rất cần được tiếp cận, làm quen, từ đó học cách suy nghĩ và giải quyết.
Trong 3 dạng này, với học sinh giỏi lớp 12 dạng đề thường gặp nhất là nghị
luận về một tư tưởng đạo lý (tư tưởng đạo lý được hiểu theo nghĩa rộng). Ví dụ:
những truyền thống tốt đẹp trong đạo đức của người Việt, lối sống của con người,
mối quan hệ giữa người với người, con người với chính bản thân mình (nghị lực, ý
chí, thành công và thất bại, ước mơ và hành động…)
Ví dụ: Đề bài có thể đưa ra vấn đề nghị luận ở nhiều hình thức, một nhận
định, một ý kiến (đề thị năm 2008-2009); một câu chuyện (đề thị năm 2009-2010);
cách nêu vấn đề khi trực tiếp, khi gián tiếp, khi là những mệnh đề đối lập (đề thị

luận là gì?
Đối với học sinh trong quá trình làm bài, luôn có ý thức bám sát yêu cầu của
đề. Triển khai các luận điểm để nội dung toàn bài cùng tập trung hướng tới làm rõ
một vấn đề xã hội từ đó cần bàn luận.
Một trong những thủ pháp để tìm được luận điểm mới, sâu sắc là người viết
phải biết lật đi, lật lại vấn đề, bên cạnh chính đề cần tìm ý phản đề hay giả định
trong những trường hợp cần thiết. Điều đó giúp cho vấn đề bàn luận được nhìn
nhận, đánh giá ở nhiều góc độ và tăng thêm sức thuyết phục. Yêu cầu này phải
được đặt ra đối với các em và cần để luyện tập để các em thấy nó cần thiết, không
thể thiếu đối với tư duy, giải quyết vấn đề của người học sinh giỏi (tránh được lối
viết hời hợt, thuận chiều).
2.2 Rèn luyện kỹ năng diễn đạt.
Đối với bài nghị luận xã hội việc vận dụng phối hợp linh hoạt các thao tác
lập luận để giải thích, phân tích, bình luận vấn đề, làm cho vấn đề được nhìn nhận
dưới các góc độ khác nhau cũng rất quan trọng.
Ví dụ: Đối với dạng đề nghị luận về một tư tưởng đạo lí các bước cần phải
tiến hành:
+ Giải thích vấn đề làm cơ sở nghị luận, phân tích các khía cạnh biểu hiện
của vấn đề.
7
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
+ Vận dụng kiến thức đã tích lũy để chứng minh.
+ Bình luận mở rộng (tạo ra những phản đề).
+ Rút ra những bài học, khẳng định ý nghĩa thiết thực của vấn đề với bản
thân và thế hệ trẻ.
- Việc rèn luyện kỹ năng viết bài là khâu công phu đòi hỏi người thầy sự tận
tâm, lòng kiên trì, bền bỉ. Giáo viên rất cần phải tỉ mỉ, chăm chút trong quá trình
chấm bài từ chỉ lỗi đến sửa lỗi cho các em; chấm trả bài tay đôi giữa giáo viên và
học sinh là cách làm rất hiệu quả tuy mất nhiều thời gian. Nhưng cách thức này rất
phù hợp và hiệu quả đối với các học sinh trong đội tuyển Quốc gia. Từ cách lập

qua từng bài viết đó là điều vô cùng quan trọng và có ý nghĩa.
III. KẾT LUẬN
1. Tóm lược vấn đề.
9
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
Qua nhiều năm làm công tác bồi dưỡng, đào tạo học sinh giỏi, bản thân tôi
nhận thấy vai trò của người thầy trong việc định hướng, hướng dẫn các em ở phân
môn làm văn nói chung và ở kiểu bài nghị luận xã hội nói riêng. Muốn bài viết đạt
được cái đích: đúng, hay, sáng tạo người dạy phải định hướng rõ cho các em:
- Tinh thần làm văn nghị luận xã hội luôn yêu cầu phát huy tính chủ thể của
học sinh. Đối với các vấn đề cần nghị luận đề bài đưa ra, các em phải thể hiện được
cách nghĩ chân thực, tự nhiên vừa phù hợp đạo lý, lẽ phải, vừa phù hợp với vốn
sống và bản lĩnh cá nhân.
- Người viết bài văn nghị luận xã hội phải xuất phát từ hiểu biết của bản
thân, với tư cách của chính mình để bàn luận, đưa ra chính kiến một cách thuyết
phục thông qua hệ thống lập luận (luận điểm, luận cứ, luận chứng).
- Văn nghị luận là văn của lí lẽ nhưng nó không bao giờ chỉ thuần túy là nói
lí bởi trong lí có tình. Điều cần thiết là người viết phải thể hiện được: tư duy nghị
luận rõ ràng, sắc sảo, kiến thức xã hội phong phú, bên cạnh đó từ giọng văn lại phải
toát lên nhiệt huyết, tình cảm. Tình cảm của người viết đối với vấn đề được bàn
luận, đối với con người cuộc sống, xã hội.
2. Phạm vi áp dụng.
- Các ý kiến trao đổi và đề xuất trong đề tài này thiết thực và có hiệu quả
trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi môn ngữ văn các cấp.
10
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
- Vận dụng rèn luyện học sinh đại trà để tăng cường hiệu quả làm bài nghị
luận xã hội cho các em nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của phân môn làm
văn cũng như mong muốn chính đáng của học sinh trong quá trình học tập.
Nhằm đáp ứng nhu cầu trước mắt và lâu dài trong việc rèn luyện, bồi dưỡng