Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
PHẦN MỘT: MỞ ĐẦU
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN
Hiện nay, việc đổi mới chương trình sách giáo khoa gắn liền với đổi mới
phương pháp, kỹ thuật dạy học bên cạnh những thuận lợi , nhiều cái được cũng
cò không ít khó khăn, lúng túng , bỡ ngỡ, khi dạy một số tác phẩm thuộc thể
loại văn bản mới như văn bản nhật dụng ở chương trình trung học phổ thông. Để
tháo gỡ khó khăn đó, trong từng tiết dạy mỗi giáo viên thường phải tìm tòi, cùng
với sự vận dụng sáng tạo kiến thức tiếp thu từ những đợt chuyên đề của Bộ, của
Sở Giáo dục nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy.
Môn ngữ văn (bao gồm ba phần: Văn học, Tiếng Việt, Làm văn) là một
môn học nền tảng về kiến thức và công cụ giao tiếp, có vị trí quan trọng trong
các môn học, góp phần tạo nên trình độ văn hóa cơ bản cho học sinh.
Cùng với việc rèn kĩ năng đọc hiểu, kĩ năng sử dụng tiếng Việt, phần Làm
văn được chú trọng vì đây là phần thể hiện rõ nhất kĩ năng thực hành, sáng tạo
của học sinh.
Làm văn gồm hai dạng: nghị luận văn học và nghị luận xã hội. Trong
chương trình giảng dạy mới, nghị luận xã hội chiếm tỉ lệ cao hơn nhiều so với
trước đây, nhằm mục đích tăng cường sự gắn bó của học sinh với đời sống xã
hội, tạo cho học sinh năng lực chủ động đề xuất, phát biểu những suy nghĩ của
chính mình trước nhiều vấn đề trong cuộc sống.
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN
1. Về phía học sinh
Nghị luận xã hội đã được học ở cấp trung học cơ sở, nhưng khi phải trình
bày những suy nghĩ, ý kiến cá nhân về các vấn đề tư tưởng đạo lý, hiện tượng xã
1
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
hội…thì đa số học sinh rất lúng túng và “sợ” kiểu bài này.
Nguyên nhân vì sao? Khác với nghị luận văn học, nội dung kiến
thức đã được học trước và thiên về cảm xúc, thì nghị luận xã hội yêu cầu kiến
thức rộng hơn và thuyết phục người đọc chủ yếu bằng lập luận và lý lẽ; chính vì

người. Hình thái xã hội luôn luôn phát triển, gắn với sự phát triển của loài người.
Marx đã định nghĩa : “Xã hội - bất cứ hình thức nào cũng là kết quả của sự
tác động lẫn nhau giữa người và người”. Như vậy, xã hội do cộng đồng người
hình thành, và sự tác động lẫn nhau giữa cộng đồng này sinh ra sự phát triển xã
hội. Trong lịch sử , cộng đồng người đã phát triển từ thị tộc, bộ lạc, bộ tộc đến
dân tộc.
Hiểu theo nghĩa hẹp, cộng đồng xã hội chính là những cộng đồng
nghề nghiệp chính trị, tôn giáo, văn hóa…trong phạm vi một lãnh thổ quốc gia.
I.1.2. Chính trị
Ngày nay, chính trị là toàn bộ những hoạt động có liên quan đến các mối
quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc mà cốt lõi của nó là vấn đề giành
chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nước, sự tham gia vào công việc
của nhà nước, sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của
nhà nước. (Từ điển bách khoa Việt Nam).
3
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
I.1.3. Bản sắc văn hóa
Bản sắc văn hóa là cái riêng, cái độc đáo mang tính bền vững và tích cực
của một cộng đồng văn hóa.
Văn hoá Việt có bản sắc riêng trong mối quan hệ với các nền văn hóa khác.
Bản sắc này hình thành từ chính thực tế địa lý, lịch sử, đời sống cộng đồng của
người Việt và quá trình giao lưu, tiếp xúc, tiếp nhận, biến đổi các giá trị văn hóa
của một số nền văn hóa khác (Trung Hoa, Ấn Độ).
Văn hóa Việt giàu tính nhân bản, tinh tế, hướng tới sự hài hòa trên mọi
phương diện (tôn giáo, nghệ thuật, ứng xử, sinh hoạt)
I.1.4. Môi trường
Hiện nay thế giới đang đứng trước một loạt khó khăn, trong đó có 5 cuộc
khủng hoảng lớn là dân số. lương thực, năng lượng, tài nguyên và sinh thái. Năm
cuộc khủng hoảng lớn này đều liên quan rất chặt chẽ với môi trường.
Nói một cách đơn giản, môi trường là tất cả mọi thứ xung quanh chúng ta.

con người.
I.2.4. Quan hệ với bản thân
Giàu lòng nhân ái, coi trọng tình nghĩa, yêu gia đình, làng xóm, quê hương;
sống theo đao lý làm người mang tính truyền thống của dân tộc, hướng thiện,
giàu tinh thần lạc quan.
5
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
I.3. Các nguồn tư tưởng khác
Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo là những tôn giáo có ảnh hường mạnh nhất
đến văn hóa truyền thống và đời sống của người Việt Nam từ xưa đến nay.
Phần này chúng ta chỉ đề cập đến những vấn đề mang tính ảnh hưởng
chứ không đi sâu tìm hiểu về cội nguồn hoặc lịch sử phát triển của các tôn giáo
này.
Học sinh cần nắm một số kiến thức cơ bản, để khi gặp những đề bài có liên
quan các em sẽ làm bài đúng hướng và sâu sắc hơn. (Ví dụ: Thế nào là “tiên học
lễ, hậu học văn”?, “Công, dung, ngôn, hạnh” có ý nghĩa như thế nào trong cuộc
sống hiện đại?, Ý kiến của anh, chị về quan niệm “đời là bể khổ”. “Cần,
kiệm, liêm, sỉ” là gì? Những đức tính ấy có còn giá trị với con người hiện đại? )
I.3.1. Nho giáo
Khái lược những tư tưởng về luân lý, đạo đức liên quan dến đời sống thực
tế của con người trong xã hội mà người đời thường gọi là lễ giáo, Nho phong…
Dù ở thời hiện đại nhưng trong quan hệ giữa người với người, những quan
niệm nhân sinh của Nho giáo như : Nhân, lễ, nghĩa, trí, tín, đạo cha con, tình
thầy trò…vẫn còn có ý nghiã tích cực .
*Những khái niệm cơ bản :
- Tam cương: ba giềng mối kết hợp cá nhân để tạo nên một xã hội có trật
tự. Đó là:
+ Quân thần cương: Vua phải xứng đáng làm giềng mối để muôn dân
nương tựa. Bề tôi (dân chúng) phải trung thành với vua.
6

- Tứ đức: Bốn đức tính cần học cho thuần thục lúc còn ở nhà với cha mẹ
để chuẩn bị đi lấy chồng:
+ Công: Khéo léo trong công việc nội trợ
+ Dung: Vẻ mặt hiền hậu, dịu dàng.
+ Ngôn: Nói năng nhỏ nhẹ, nghiêm trang.
+ Hạnh: Tính tình thuần hậu, kín đáo.
I.3.2. Đạo giáo
Cũng như Nho giáo, Đạo giáo là nguồn tư tưởng lớn ảnh hưởng đến đời
sống người Việt xưa, đặc biệt là tầng lớp trí thức trung đại.
Đạo giáo cao siêu, thâm viễn. Giáo viên chỉ cần nói khái lược về thuyết vô
vi, lối hành xử đúng theo bản tính tự nhiên, sống theo chân tính tự nhiên của con
người; thú tiêu dao, an nhiên tự tại, biết đủ, không tranh giành, xong việc thì rút
lui, lấy đức báo oán, yêu tất cả mọi người, không nô lệ dục vọng…
Chử Đồng Tử được coi là ông tổ của Đạo giáo Việt Nam nên còn gọi là
Chử Tổ Đạo.
8
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
I.3.3. Phật giáo
Dù được du nhập vào nước ta sau Nho giáo và Đạo giáo nhưng Phật giáo
lại ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống của người dân bởi sức hòa đồng, hướng
thiện, phù hợp với tinh thần người Việt.
Giáo lý Phật giáo có sức mạnh vô hình ngăn chặn những hành động xấu xa,
có hại cho con người, cho xã hội. Đó là: quan niệm nhân quả, nghiệp báo, ác giả
ác báo; khuyến thiện, tránh ác, giữ tâm trong sạch; từ bi cứu khổ, yêu thương
đồng loại, giàu lòng vị tha…
II. NHỮNG THAO TÁC CƠ BẢN ĐỂ LÀM VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
II.1. Những thao tác cơ bản
II.1.1. Giải thích
- Yêu cầu đặt ra
Đi sâu vào những phát ngôn rất súc tích để tìm hiểu và lý giải nội dung ý

Bước đầu tiên là phải tìm hiểu điều cần phải chứng minh , không những chỉ
bản thân mình hiểu, mà còn phải làm cho người khác thống nhất, đồng tình với
mình cách hiểu đúng nhất.
10
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
Tiếp theo là việc lựa chọn dẫn chứng. Từ thực tế cuộc sống rộng lớn, tư liệu
lịch sử rất phong phú, ta phải tìm và lựa chọn từ trong đó những dẫn chứng xác
đáng nhất, tiêu biểu, toàn diện nhất (nên chỉ cần vài ba cái để làm sáng tỏ điều
cần chứng minh). Dẫn chứng phải thật sát với điều đang muốn làm sáng tỏ và
kèm theo dẫn chứng phải có lý lẽ phân tích, chỉ ra những nét, những điểm ta cần
làm nổi bật trong các dẫn chứng kia. Để dẫn chứng và lý lẽ có sức thuyết phục
cao, ta phải sắp xếp chúng thành một hệ thống mạch lạc và chặt chẽ: theo trình
tự thời gian, không gian, từ xưa đến nay, từ xa đến gần, từ ngoài vào trong hoặc
ngược lại miễn sao hợp logic.
Bước kết thúc vẫn là bước vận dụng, đặt vấn đề vào thực tiễn cuộc sống
hôm nay để đề xuất phương hướng nỗ lực. Chân lý chỉ giá trị khi soi rọi cho ta
sống, làm việc tốt hơn. Ta cần tránh công thức và rút ra kết luận cho thoả đáng,
thích hợp với từng người, hoàn cảnh, sự việc.
Từ những điều nói trên, ta rút ra một sơ đồ tổng quát theo ba bước:
- Làm rõ điều cần chứng minh trong luận đề được nêu lên.
- Lần lượt đưa ra các dẫn chứng và lý lẽ để làm sáng tỏ điều cần chứng
minh.
- Rút ra kết luận về phương hướng nỗ lực.
II.1.3. Bình luận
Đây là thao tác có tính tổng hợp vì nó bao hàm cả công việc giải thích lẫn
chứng minh. Nên những yêu cầu của giải thích và chứng minh cũng là yêu cầu
đối với văn bình luận, nhưng giải thích và chứng minh sẽ được viết cô đọng,
ngắn gọn hơn so với chỉ một thao tác chứng minh hoặc giải thích để tập trung
cho phần việc quan trọng nhất là bình luận phần mở rộng vấn đề.
11

Hãy viết một bài văn ngắn trình bày suy nghĩ của anh (chị) về quan niệm
sau:
“Hỏi một câu chỉ dốt trong một lát. Không hỏi sẽ dốt suốt cuộc đời”.
(Danh ngôn phương Tây - Dẫn theo Từ điển danh ngôn của Nguyễn Nhật
Hoài và Vũ Tiến Quỳnh).
*Các ý chính:
+ Giải thích:
- Nội dung câu danh ngôn đề cập đến vấn đề nhận thức, hỏi hay không hỏi
khi bản thân mỗi người gặp phải những vấn đề nan giải.
- Có thể khi ta hỏi, ta có khả năng bị cho là chưa đủ trình độ để giải đáp
sự việc, thậm chí bị xem là dốt, nhưng đó chỉ là cái dốt trong thoáng chốc
vì ngay sau đó ta đã có được câu giải đáp đầy đủ về vấn đề.
13
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
- Nếu sĩ diện không hỏi, sự thiếu thông suốt về vấn đề sẽ đeo đẳng ta, có khi
là suốt cả một đời.
+ Bàn luận về quan niệm
- Hỏi là một nhu cầu tất yếu của mỗi người khi gặp phải vấn đề chưa thật
rõ hoặc vượt qúa nhận thức của mình.
- Mục đích của việc hỏi là để được biết, được giỏi hơn. Việc hỏi để được
hiểu biết và nâng cao nhận thức cần được xem là một việc bình thường và cần
thiết vì những điều ta biết là rất có giới hạn.
- Quan niệm cho rằng khi mình hỏi ai đó một vấn đề gì sẽ bị người khác
cho là trình độ của mình còn thấp kém là một quan niệm không đúng cả về mặt
khoa học lẫn nhận thức.
+ Bài học nhận thức và hành động
- Câu danh ngôn giúp mỗi người nhận thức thêm về vấn đề cần trao đổi để
nâng cao kiến thức.
- Việc học trong và ngoài nhà trường cần được bổ sung liên tục bằng việc
mọi người trao đổi với nhau những điều mình chưa rõ để tất cả cùng rõ.

15
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
+ Giải thích quan niệm:
- Hạnh phúc có thể xem như là một cái chăn có khả năng mang lại sự ấm
áp, sự yên ấm cho con người (cách nói ví von).
- Hạnh phúc ở đời thường có giới hạn (quá hẹp).
- Khó có hạnh phúc cùng một lúc cho tất cả mọi người, vì nếu người này
giành thật nhiều hạnh phúc về phần mình (người này co) thì sẽ có người thiếu
hụt hạnh phúc (người kia bị hở)
+ Bàn luận về quan niệm:
- Quan niệm trên của Nam Cao là một quan niệm tuy chua chát nhưng
không phải là không sát với thực tế đời sống.
- Có hai loại người giành hạnh phúc về phần mình (kéo tấm chăn hạnh
phúc): loại người do vô tình, vô tâm và loại người ích kỉ, tham lam.
- Trong thực tế học tập và trong thực tế đời sống, không nên giành tất
cả những thuận lợi về phía mình, đẩy bạn bè và người xung quanh vào cảnh
thiếu hụt, bất hạnh.
- Vẫn có những người sẵn sàng nhường tấm chăn hạnh phúc cho những
người khốn khó và lạnh lẽo hơn mình. Đó là những người vị tha, nhân hậu.
+ Bài học nhận thức và hành động:
- Quan niệm của Nam Cao góp phần nhắc nhở những ai chỉ nghĩ đến hạnh
phúc của mình mà không quan tâm đến hạnh phúc của người khác.
- Nên sống theo cách biết quan tâm đến hạnh phúc của người khác và biết
san sẻ với người khác những hạnh phúc của mình.
16
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
Đề 4:
Nêu suy nghĩ cùa anh (chị) về câu ngạn ngữ Hi Lạp:
“Học vấn có những chùm rễ đắng cay, nhưng hoa quả lại ngọt ngào”.
*Các ý chính:

không bao giờ bay tới mục đích”.
*Các ý chính:
+ Giải thích quan niệm:
- Ước mong là những mong muốn, ước mơ về những điều tốt đẹp trong
tương lai. Người ta sống ai cũng mong muốn về những điều tốt đẹp cho mình
(trong thực tế vẫn có những ước mong không chính đáng, ta quan niệm rằng đó
chỉ là những dục vọng thấp hèn). Nhưng từ hiện thực của đời sống đến hiện thực
cần vươn tới để đạt được trong tương lai là một khoảng cách. Nó là cả một
đường bay dài – hiểu theo cách nói Shakespeare.
- Ước mong phải đi đôi với hành động, Nếu ước mong mà không thực hiện
bằng những việc làm cụ thể thì cuối cùng ước mong đó cũng chỉ là mong ước.
Shakespeare rất có ý thức nhấn mạnh vai trò của hành động trong việc hiện thực
18
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
hóa ước mơ của con người. Chỉ bằng hành động ta mới đạt được những gì mình
cần đạt tới.
+ Suy nghĩ về quan niệm:
- Quan niệm trên là một quan niệm đúng đắn. Thực tế cho thấy chẳng mấy
ai hoàn thành sở nguyện của mình khi cứ ngồi mong ước suông. Những người
thành đạt trong đời luôn làm việc, luôn hành động.
- Hành động luôn cần thiết đối với tất cả mọi người – nhất là những hành
động mang tính định hướng. Không phải có hành động là sẽ có thành công
nhưng muốn thành công thì phải hành động. Hành động hợp lý sẽ rút ngắn con
đường đến đích. Nếu ngược lại, con đường ấy sẽ kéo dài thêm ra.
- Hành động có thể dẫn đến thành công hay thất bại song điều quan trọng
là phải biết rút ra những bài học kinh nghiệm từ những thành công hay thất bại
đó.
- Ước mong phải phù hợp với khả năng và hoàn cảnh của mỗi người. Ước
mong xa vời, thiếu thực tế thì dù có cố gắng đến mấy cũng khó mà đạt được.
-Nếu ai đó trong đời thường bất chấp tất cả nhằm thỏa mãn ước mong của

trông chờ may mắn đến với mình?
*Các ý chính:
+ Nêu hiện tượng:
Trong xã hội ngày nay, có hiện tượng là một số người đã chọn cho mình
cách sống chỉ luôn ngồi trông chờ may mắn đến với mình. Họ lấy điều đó làm
chính cho cuộc đời mình, thay cho việc ra sức học tập và làm việc.
+ Bàn luận về hiện tượng:
- Sở dĩ có hiện tượng đó là vì đã là con người, ai cũng mong may mắn,
thuận lợi đến với mình, Chờ đợi may mắn đến với mình là một tâm lí chung của
mọi người bởi cuộc đời luôn ẩn chứa những bất trắc không lường hết được.
- Tâm lý trông chờ may mắn cũng có mặt tích cực của nó. Nó có thể duy
trì trong mỗi người niềm vui, niềm hi vọng để sống.
- Nhưng nếu chỉ thụ động trông chờ may mắn thì dễ thất bại (vì may mắn là
một yếu tố ở bên ngoài ta, không phụ thuộc vào ý chí và mong đợi của ta; may
mắn cũng không thể luôn đến với ta; và cũng bởi một mình sự may mắn không
thể dẫn đến thành công.)
+ Bày tỏ thái độ , ý kiến về hiện tượng xã hội đó:
- Tôn trọng ước muốn đợi chờ sự may mắn của một số người quanh ta
nhưng phải cần thấy hiện tượng chỉ trông chờ vào may mắn là một hiện tượng
mang tính phiêu lưu, xác suất rủi ro rất cao.
21
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
- Nên chăng vẫn chờ đợi sự may mắn đến với cuộc đời mỗi người, nhưng
phải hết sức phấn đấu, nỗ lực trong học tập và trong công việc. Bởi chính những
nỗ lực đó sẽ giúp mỗi người thành công.
- Xét về mức độ may mắn thì càng làm việc càng tạo ra những cơ hội để
may mắn có điền kiện đến với ta nhiều hơn.
Đế 2: (đề thi tuyển sinh đại học năm 2010 - khối C)
Như một thứ a-xit vô hình, thói vô trách nhiệm ở mỗi cá nhân có thể ăn
mòn cả một xã hội.

tổn hại hạnh phúc gia đình; gây tổn thất cho cộng đồng, kìm hãm sự phát triển
và tiến bộ xã hội.
+ Bài học nhận thức và hành động:
- Bản thân cần nhận thức sâu sắc tinh thần trách nhiệm là thước đo phẩm
giá con người; không ngừng nâng cao ý thức trách nhiệm của mình trong mọi
lĩnh vực đời sống.
- Cần ý thức rõ tác hại và có thái độ kiên quyết đấu tranh với mọi biểu hiện
của thói vô trách nhiệm trong xã hội.
Đề 3: (đề thi tuyển sinh đại học năm 2010 - khối D)
23
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail:
Đạo đức giả là một căn bệnh chết người luôn nấp sau bộ mặt hào nhoáng.
*Các ý chính:
+ Giải thích ý kiến:
- Đạo đức giả là cách ứng xử giả tạo, dùng vỏ đạo đức bên ngoài nhằm che
đậy bản chất vô đạo đức bên trong.
- Về thực chất, đạo đức giả là lối sống giả dối, vì thế nó nguy hại như một
căn bệnh chết người nhưng khó nhận biết.
+ Luận bàn về sự nguy hại của căn bệnh đạo đức giả:
- Những biểu hiện của bệnh đạo đức giả
Dùng những lời nói hay ho, đẹp đẽ bên ngoài để che đậy ý nghĩ đen tối
và tình cảm thấp hèn bên trong.
Dùng những hành động có v ẻ tích cực để ngụy trang cho những động
cơ xấu xa, đê tiện.
- Tác hại của bệnh đạo đức giả:
Đối với mỗi người: Vì sống giả dối nên tự đánh mất dần nhân cách, đánh
mất niềm tin, sự quý trọng của mỗi người dành cho mình.
Đối với xã hội: Làm lẫn lộn những giá trị đạo đức, khiến cho thật giả bất
phân; làm suy đồi phong hóa xã hội và gây nhiều hậu quả khôn lường.
+ Bài học nhận thức và hành động