1
Nghiên cứu khả năng sản xuất tinh đông lạnh của bò đực giống
Holstein Friesian phục vụ công tác giống bò việt nam

Lê bá Quế, Lê Văn Thông, Phùng Thế Hải, Nguyễn Hữu Sắc, Phạm Văn Tiềm,
Trần Công Hoà, Võ Thị Xuân Hoa, Nguyễn Thị Thu Hoà
Trung tâm giống gia súc lớn Trung ơng

abstract

Researching to productivity of frozen semen Holstein Friesian
bulls to service Vietnam Breeding Cattle Program

A high-yield Holstein Friesian Bulls were imported from United States in December,
2001 rearing at Moncada station for Research and Production of Frozen Semen (Tan Linh Ba Vi-
Ha Tay) aim to production Frozen semen to service for artificial insemination aim to productivity milk of
Vietnam dairy cattle.
Quanlity and quality of Semen and those produtivity of frozen semen in Vietnam were
studied from 2005 to 2008,
Volume, pH of semen and density of spermatozoa in semen, motivity of spermatozoa,
abnormal spermatozoa, rate of life spermatozoa in semen, condition for good result
- Rate of semen collection instalments to meet standard of United States HF and Vietnam HF
to average 74,14% and 85,75%.
- Quantity of Straws was producting average / per semen collection of United States HF and
Vietnam HF is : 355,84 straws and 342.364 straws.
- Rate of straws to meet standard after frozen of United States HF and Vietnam HF : 95.549% and 95,601%.
- Quantity of productive straws to reach average of United States HF and Vietnam HF is
22.137,25 straws/one bull/year and 8.198,44 Straws.
Key word: HF bulls, semen quality.


+ Lô bò đực giống HF sinh ra và lớn lên tại Việt Nam ( Gọi tắt là HF Việt Nam) 7 con
5.2- Nghiên cứu số lợng, chất lợng tinh dịch và khả năng sản xuất tinh đông lạnh
dạng cọng rạ.
5.2.1- Chuẩn bị âm đạo giả.
Các bộ phận của âm đạo giả, đã đợc khử trùng rồi lắp ráp và bảo quản trong tủ ấm 42
0
C
trớc khi lấy tinh.
5.2.2- Chuẩn bị bò đực lấy tinh.
Những bò đực giống đến ngày lấy tinh thì vào buổi sáng sớm đợc tắm sạch sẽ và thụt rửa bao
dơng vật bằng nớc muối sinh lý 0,9%, trớc khi lấy tinh 30 phút.
5.2.3. Chuẩn bị bò giá.
Chọn bò giá thích hợp, vệ sinh sạch sẽ và cho vào giá. Vệ sinh giá nhảy nhân tạo.
5.2.4- Lấy tinh bằng âm đạo giả.
Kích thích tính dục cho bò đực thật hăng, rồi cho nhảy giá và lấy tinh bằng âm đạo giả
(Mỗi bò đực chỉ lấy tinh một lợt)
5.2.5-Nghiên cứu, đánh giá số lợng chất lợng tinh dịch.
+) Ghi số hiệu bò đực giống, ngày lấy tinh, lợng xuất tinh bằng phơng pháp quan sát.
+) Sức hoạt động tinh trùng, kiểm tra qua kính hiển kết nối với màn hình.
+) Đánh giá nồng độ tinh trùng bằng máy so màu SDM4 (tỷ/ml).
+) Đếm tỉ lệ sống/chết bằng kính hiển vi.
+) Đánh giá tỉ lệ kỳ hình tinh trùng (định kỳ 3 tháng /lần).
5.2.6. Chuẩn bị môi trờng pha loãng tinh dịch.
Môi trờng pha loãng tinh dịch, đã đợc pha chế sẵn theo công thức môi trờng của Nhật
Bản (gồm hai loại môi trờng A và B) và đợc bảo quản trong tủ bảo quản có nhiệt độ 5
0
C.
Trớc khi sử dụng, môi trờng đợc lấy ra và đặt trong Autobath có nhiệt độ 35
0
C để cân bằng

6. Xử lý số liệu.
Các số liệu thu đợc, đợc xử lý bằng phơng pháp thống kê sinh học trên máy vi tính,
sử dụng chơng trình phần mềm Minitab Release 12.21.
III- Kết quả nghiên cứu và thảo luận
1. Số lợng, chất lợng tinh dịch của bò đực giống HF Mỹ và HF Việt Nam.
1.1. Lợng xuất tinh ( V)
Bảng 3.1. Lợng xuất tinh (V) của bò đực giống HF Mỹ và HF Việt Nam (ml/lần)
Nhóm bò n
X
m
x

Cv(%) Min Max
HF Mỹ 1338
7,161 0,053
28,357 2,500 14,000
HF Việt Nam 414
8,298 0,105
25,576 4,000 14,000
Trung bình 1752
7,4090,048
28,391 2,500 14,000
Lợng xuất tinh của bò đực HF Việt Nam cao hơn HF Mỹ và sự khác nhau này rất rõ
rệt ( P < 0,01).

. Nguyên nhân có thể là do khoảng cách lấy tinh của bò đực HF Mỹ (3,462 ngày/lần khai thác )
ngắn hơn HF Việt Nam (6,865 ngày/lần khai thác).
Lợng xuất tinh của bò đực HF trong nghiên cứu này cao hơn nghiên cứu của Hà Văn
Chiêu (1999) )[2]; (5,7ml ) và tơng đơng với nghiên cứu của Lubos HoLy (1970) )[5];( 6-8 ml)


1,2310,008
27,571 0,230 2,160
HF -VN 414
1,1590,013
22,820 0,450 2,000
Trung bình

1752
1,2150,007
26,807 0,230 2,160
Nồng độ tinh trùng trong tinh dịch bò HF Mỹ cao hơn HF Việt nam và sự khác nhau
này rất rõ rệt ( p< 0,01)),
Nồng độ tinh trùng trong nghiên cứu này cao hơn nghiên cứu của Hà Văn Chiêu
(1999) )[2]; (0,894 tỷ/ml) và tơng đơng với nghiên cứu của Hiroshi Masuda (1992) )[3];
(0,30 -2,00 tỷ/ml)
- Nhằm đánh giá ảnh hởng của mùa vụ đến nồng động tinh trùng trong tinh dịch chúng tôi
tiến hành nghiên cứu nồng độ tinh trùng trong tinh dịch của bò đực HF theo mùa Hè-Thu và
Đông - Xuân thu đợc kết quả trong Bảng 3.4.

4
Bảng: 3.4. Nồng độ tinh trùng trong tinh dịch của bò đực HF theo mùa vụ (tỷ/ml)
Mùa n
X
m
x
Cv(%) Min Max
Đông xuân 879

18,952 5,000 75,000
Kết quả phân tích cho thấy hoạt lực tinh trùng trung bình trong tinh dịch bò đực HF Mỹ thấp
hơn HF Việt Nam Và sự sai khác này rất rõ rệt (P<0,01).Đây là giá trị trung bình của tất cả các lần
lấy tinh đạt tiêu chuẩn (A70%) và những lần lấy tinh không đạt tiêu chuẩn(A<70%). Trong tổng số
1338 lần lấy tinh của 6 bò đực HF Mỹ thì có 992 lần có A70% chiếm 74,14% và 346 lần có
A<70% chiếm 25,86%.
Hoạt lực tinh trùng trong nghiên cứu này cao hơn nghiên cứu của Hà Văn Chiêu
(1999) [2]; (61,81%) và tơng đơng với nghiên cứu của Cheng Ruihe (1992) )[1]; ở Trung
Quốc ( 65,3 %).
Để đánh giá ảnh hởng của mùa vụ tới hoạt lực tinh trùng chúng tôi đã tiến hành
nghiên cứu hoạt lực tinh trùng của bò HF theo hai vụ Đông Xuân và Hè Thu.
Kết quả nghiên cứu thu đợc nh sau:
Bảng: 3.6. Hoạt lực tinh trùng bò HF theo mùa vụ (%)
Mùa n
X
m
x
Cv(%) Min Max
Đông Xuân 879
67,0840,317
14,128 5,000 75,000
Hè Thu 873
63,6780,453
22,449 10,000 75,000

Qua kết quả trong Bảng 3.6 nhận thấy rằng giá trị hoạt lực trung bình của tinh trùng trong tinh
dịch bò đực HF ở vụ đông xuân là: 67,084 0,317%, đây là hoạt lực bình quân của cả những lần lấy
tinh đạt tiêu chuẩn (A70%) và không đạt tiêu chuẩn (A<70%). Trong 879 lần lấy tinh trong vụ
đông xuân có 715 lần đạt tiêu chuẩn chiếm 81,342% còn không đạt tiêu chuẩn là 164 lần chiếm
18,657%. Trong vụ hè thu hoạt lực trung bình là: 63,678 0,453 % và có 632 lần lấy tinh có hoạt


22,705 5,000 16,000
Qua phân tích phơng sai thấy rằng tỷ lệ tinh trùng kỳ hình trong tinh dịch của hai nhóm
bò đực HF Mỹ và HF Việt Nam có sự khác nhau rõ rệt (P<0,05).Tỷ lệ kỳ hình tinh trùng của bò
đực HF Mỹ cao hơn HF Việt Nam .
1.5.Tỷ lệ tinh trùng sống (%).
Qua nghiên cứu 1137 mẫu tinh dịch của bò đực HF Mỹ và HF Việt Nam thu đợc kết
quả nh sau :
Bảng 3.8
. Tỷ lệ tinh trùng sống trong tinh dịch của bò đực HF Mỹ và HF Việt Nam(%)
Nhóm bò n
X
m
x

Cv(%) Min Max
HF Mỹ 861
78,7500,047

1,738 70 82
HF -VN 276
78,4600,047

1,660 75 82
Trung bình

1137
78,6780,040

1,725 70 82

Tỷ lệ các lần lấy tinh đạt tiêu chuẩn của HF Việt Nam cao hơn HF Mỹ và sự khác nhau rất rõ
rệt (P<0,01). Điều này rất có ý nghĩa trong thực tế sản xuát, muốn có tỷ lệ các lần lấy tinh đạt
tiêu chuẩn cao thì phải tạo điều kiện tối u theo nhu cầu của từng bò đực HF, đặc biệt là những
bò đực HF nhập khẩu từ nớc ngoài.
6
2.2- Số lợng tinh cọng rạ sản xuất đợc trong một lần lấy tinh đạt tiêu chuẩn (Liều/lần)
của một bò đực.
Để đánh giá khả năng sản xuất tinh cọng rạ của bò đực HF, chúng tôi đã tiến hành nghiên
cứu khả năng sản xuất tinh cọng rạ của chúng trong một lần khai thác tinh đạt tiêu chuẩn đa
vào sản xuất, kết quả thu đợc nh sau.

Bảng 3.10. Số lợng tinh cọng rạ sản xuất đợc trong một lần lấy đạt tiêu chuẩn của bò đực
HF Mỹ và HF Việt Nam (Liều)
Nhóm n
X
m
x
Cv(%) Min Max
HF Mỹ 992
355,8573,569

31,590 86,000 770,000
HF Việt Nam

355
342,3645,301


Khả năng sản xuất tinh đông lạnh của bò đực HF trong vụ đông xuân cao hơn vụ hè thu
và sự khác nhau này là rõ rệt(P<0,05).Vụ đông xuân khả năng sản xuất cao hơn vụ hè thu.
Điều này hợp với quy luật chung vì trong vụ đông xuân thời tiết mát mẻ hơn vụ hè thu và phù
hợp hơn với bò HF, phù hợp cho qua trình sinh tinh. Mặt khác trong vụ Đông Xuân hoạt lực,
nồng độ tinh trùng và lợng xuất tinh đều cao hơn vụ Hè Thu.
Nhìn chung yếu tố khí hậu ảnh hởng lớn đến khả năng sản xuất tinh của bò đực, trong
đó nhiệt độ,độ ẩm có ảnh hởng rất lớn vì vậy trong thực tế chăn nuôi cần phải tìm cách giảm
thiểu sự ảnh hởng này tới bò đực nhằm nâng cao khả năng sản xuất của chúng từ đó mang lại
lợi ích cao.
2.4. Tỷ lệ tinh cọng rạ đạt tiêu chuẩn sau đông lạnh
Tinh cọng rạ đạt tiêu chuẩn sau đông lạnh phải có hoạt lực sau giải đông 40% nếu
A<40% thì không đạt tiêu chuẩn và bị loại thỉa ngay lập tức.
Qua kết quả kiểm tra hoạt lực tinh trùng trong cọng rạ sau đông lạnh chúng tôi thu
đợc kết quả nh trong Bảng sau .

Bảng 3.12. Số lợng, tỷ lệ tinh cọng rạ đạt tiêu chuẩn và loại thải sau đông lạnh của bò đực HF(liều).
Đạt tiêu chuẩn
Không đạt tiêu chuẩn
Nhóm bò n
Tổng số
liều sản
xuất
Số
liều
Tỷ lệ (%)

Số liều Tỷ lệ(%)
HF Mỹ 992 354.245 338.481 95,549 15.764 4,460
HF Việt
Nam

Trung bình

13 con
14.631,743.197,88
78,802 1.572 46.467
Qua kết quả trên thì thấy số lợng cọng rạ bình quân sản xuất đựợc/con/năm, của bò
đực giống HF Mỹ nhiều hơn HF Việt Nam. Nguyên nhân là trong những năm qua nhu cầu
tinh bò HF Mỹ rất cao nên đã tác động làm ảnh hởng tới lợng tinh cọng rạ sản xuất ra hàng
năm của những bò đực HF .
Đó là ngời chăn nuôi trong cả nớc đều tập trung sử dụng tinh trùng đông lạnh của
những bò đực HF Mỹ. Nhằm đáp ứng nhu cầu của ngời chăn nuôi nên Trạm Moncada chủ
yếu tập trung khai thác và sản xuất tinh đông lạnh của những bò đực HF Mỹ, tổng số lần khai
thác của 06 bò đực HF Mỹ là: 1.338 lần khi đó HF Việt Nam khai thác 414 lần. Vì thế khoảng
cách lấy tinh của bò HF Mỹ và HF Việt Nam khác nhau nên cha thể so sánh đợc khả năng
sản xuất tinh cọng rạ trong năm của chúng một cách chính xác.
Qua kết quả thu đợc ở trên thì thấy bò đực giống HF nhập khẩu từ Mỹ nuôi tại Việt
Nam có khả năng sản xuất tinh đông lạnh tốt.
IV-Kết luận và đề nghị
1- Kết luận:
Qua kết quả nghiên cứu mà chúng tôi thu đợc trên đàn bò đực giống HF , chứng tỏ
rằng bò đực giống HF nhập từ Mỹ vào nuôi tại Việt Nam và sản xuất tinh trong điều kiện Việt
Nam và bò đực giống HF Việt Nam đều cho kết quả tốt
1.1. Số lợng, chất lợng tinh dịch của bò đực giống HF tốt.
1.2- Khả năng sản xuất tinh đông lạnh của bò đực H F nhập khẩu từ Mỹ và HF Việt Nam đạt :
- Tỷ lệ các lần lấy tinh đạt tiêu chuẩn bình quân của HF Mỹ là 74,14%. HF Việt Nam là : 85,75%
-Số lợng tinh cọng rạ bình quân sản xuất đợc trong một lần khai thác tinh của một bò
đực HF Mỹ là 355,857 liều HF Việt Nam là 342,364 liều.
- Tỷ lệ tinh cọng rạ đạt tiêu chuẩn sau đông lạnh của HF Mỹ là 95,549 %. HF Việt Nam là 95,601%
- Số lợng tinh cọng rạ bình quân sản xuất trong năm của HF Mỹ đạt 22.137,25 liều/con/năm, cao
nhất 46.467 liều , HF Việt Nam là 8.196,44 liều/con/năm, cao nhất là 23.611 liều .