1

Thông báo khoa học
Tên đề tài: Đánh giá thực trạng và ứng dụng một số giải pháp kỹ thuật tổng hợp
vào xây dựng mô hình chăn nuôi lợn nái giống địa phơng tại Sơn La
( Thuộc dự án giảm nghèo tỉnh Sơn La 2005-2007)
Phùng Thị Vân, Trần Thanh Thuỷ, Nguyễn Đăng Thanh,
Lê Đình Cờng, Nguyễn Văn Lục, Nguyễn Vơng Quốc
Abstract
Real situation assessment and aplying combination of techniques to establish
indigenous sow model in Son La
Phung Thị Van, Tran Thanh Thuy, Nguyen Đang Thanh,
Lê Đinh Cong, Nguyễn Van Lục, Nguyen Vuong Quoc
Son La Indigenous pig breed maijor raising in high mountainous areas, whereve living more
ethnic groups. This pig breed has low productive Peformance as low ADG, high fat content, small
litter size and small litter index. However it has good asistant to foor living conditions and taste
meat. Effectivelly development of this pig breed in mountainous areas, firt of all will be increased
self meat production for local people, increasing household income and provide special meat
resourse for restaurants in cities. For period 2005-2007 we carried out the study with puporse to do
real situation assessment on indigenuos pig production in two villages in Son la and aplying
combination of techniques to establish indigenous sow model
Findings: 92.86- 96.67%/ total surveyed number of sow is indigenous . Small scale (1-2 sow and 3-
5 pigs/ household), poor housing, poor nutritive feed and lack of daily amount of feed for pigs, poor
vaxcination, famers lack of knewledge and skills on pig production, inbreeding mating was very
popular. Fattening pigs reached about 38-43kg body weigh at 12 month of ages, lean carcass is
39.64%. Number born alive/ litter was 5.75- 6.77 head. Some of sow produtive peformances were
improved by aplying combination of techniques as selection of good sows and boars, to avoid

inbreeding mating, improving housing and feeding, skill care and carry out vaxcination
Đặt vấn đề

* Phơng pháp điều tra
-Phơng pháp chọn mẫu điều tra: Chọn ngẫu nhiên 40 hộ gia đình chăn nuôi lợn có
trong danh sách do 2 xã cung cấp: Xã Co Mạ chọn 22 hộ, xã Suối Bau chọn 18 hộ
- Phơng pháp thu thập số liệu:
+Đánh giá nhanh nông thôn ( RRA): Bằng hoạt động quan sát thực địa
+Thực hiện 40 phiếu điều tra trên 40 hộ thông qua phỏng vấn theo bộ câu hỏi đã đợc
chuẩn bị sẳn.
+Thu thập số liệu thứ cấp ở cấp độ xã và huyện.
+Xác định khối lợng của lợn đực, lợn cái ở các tháng tuổi : 2, 6, 8 và 12 thông qua cân
và đo trực tiếp mỗi một độ tuổi ở mỗi một cơ sở là 5 con ( 4 độ tuổi x 5con/ độ tuổi x 2 cơ
sở = tổng số 40 con )
+Xác định một số chỉ tiêu về thành phần thịt xẻ và chất lợng thịt: Tiến hành mổ khảo sát 2
lợn thịt ở độ tuổi 12 tháng. áp dụng phơng pháp mổ khảo sát của Liên Xô cũ (lọc tách riêng
các phần : thịt nạc, mỡ, xơng, da .
+Một số chỉ tiêu thành phần hoá học của thịt (hàm lợng nớc, protein, mỡ, khoáng, chỉ số
Iốt) đợc tiến hành tại phòng phân tích của Viện Chăn nuôi
* Phơng pháp nghiên cứu có sự tham gia ( PRA) : đợc sử dụng khi xây dựng kế hoạch
tiếp nhận các giải pháp kỹ thuật và thực hiện xây dựng mô hình
*Xây dựng mô hình chăn nuôi lợn nái ứng dụng một số giải pháp kỹ thuật tổng
hợp

3

Các giải pháp kỹ thuật áp dụng trong mô hình bao gồm:
+ Chọn lọc nhân thuần tránh đồng huyết: Dựa trên kết quả điều tra chọn 30 lợn nái sinh sản
cho năng suất cao làm đàn nái gốc. Tuyển chọn 10 lợn đực giống có ngoại hình đẹp, sinh
trởng tốt từ một số xã phụ cận về để phối giống tránh đồng huyết. Chọn cái hậu bị bổ sung
và thay thế đàn từ những lợn nái gốc sinh sản tốt. Thực hiện nhân giống mở ( chọn lọc bổ
sung đàn những lợn cái hậu bị có nguồn gốc từ những lợn nái mẹ tốt không thuộc nhóm nái
gốc);


Bảng 1: Cơ cấu giống lợn và quy mô đầu lợn/ hộ
Cò Mạ Suối Bau
TT
Loại lợn
n % n %
1 Lợn nái địa phơng ( con) 29

96,67

26

92,86

2 Lợn nái Móng Cái ( hậu bị) 1

3,33

2

7,14

3 Lợn thịt giống địa phơng ( con) 63

100

29

100


5

* Chuồng trại nuôi lợn: ở Co mạ có 17/22 hộ (77,23%) và ở Suối Bau có 16/18 hộ
(88,89%) có chuồng lợn xây chỉ là tạm bợ, cha hợp vệ sinh, cha có che chắn chống lạnh
cho lợn vào mùa đông, 100% số hộ cha có ô úm cho lợn con vì vậy vào mùa lạnh lợn con
rét, bị mắc bệnh, hoặc rét quá bị chết
* Phơng thức chăn nuôi
ở cả 2 cơ sở điều tra đều tồn tại 3 phơng thức nuôi: Số hộ nuôi nhốt hoàn toàn
18/40 hộ, chiếm 45%, nuôi bán thả rông19/40 hộ, chiếm 47,5% và nuôi hoàn toàn thả rông
là 3/40 hộ, chiếm 7,5%.
Nguồn thức ăn cho lợn phụ thuộc vào gia đình có đợc và rau xanh kiếm đợc ở rừng
về. Phần lớn các hộ nuôi lợn nái và lợn thịt ăn chung một nồi cám. Với lợn con tuy không
nhiều nhng đã có một số hộ cho ăn chế độ riêng ( nhiều chất tinh bột hơn). Vào mùa thu
hoạch lợn đợc ăn ngô, cám ( ở Co Mạ), ăn cám và ăn sắn củ ( Suối Bau), vào vụ giáp hạt
hầu hết lợn chỉ đợc ăn một ít cám và chủ yếu là rau. Kết quả điều tra vào thời điểm ngay
sau mùa thu hoạch ngô và lúa, căn cứ vào bảng giá trị dinh dỡng thức ăn chăn nuôi Việt
nam (1995), sơ bộ tính đợc mức dinh dỡng trong khẩu phần cho các loại lợn ( bảng 2)
Bảng 2 : Mức năng lợng, protein thô trong khẩu phần thức ăn nuôi lợn

2799238

Mức đáp ứng* NLTĐ % 90,78 90,16 88,8

Đủ

Protein thô % 7,93 0.75 8,38 0,78 7,05 0,8 6,741,11

Mức đáp ứng protein* % 61,0 55,87 47,0

61,27

Ghi chú: * Mức đáp ứng năng lợng trao đổi ( NLTĐ), protein thô so với TCVN 1547 - 1994
Kết quả ở bảng trên cho thấy nhu cầu năng lợng trong khẩu phần cho các loại lợn đã đáp
ứng ở mức từ 87,12- 97,98%. Tuy nhiên hàm lợng protein thô trong khẩu phần lợn nái
chửa, lợn nái nuôi con, lợn con chỉ mới đáp ứng 47,0-76,09% so với TCVN 1547-1994. Nh
vậy khẩu phần thức ăn cho các loại lợn ở cả Co Mạ và Suối Bau đều thiếu hụt về dinh
dỡng, đặc biệt là Protein. Mức thiếu hụt dinh dỡng trong khẩu phần ở Suối Bau cao hơn
so với Co Mạ

6

Mức đáp ứng về lợng thức ăn/ ngày: Vào mùa thu hoạch ngô và lúa, mức ăn phổ
biến cho lợn nái/1 ngày đêm ở Co mạ từ 0,5-0,8 kg thức ăn tinh ( cám gạo và bột ngô), ở
Suối Bau 0,2-0,3 kg cám gạo cộng với 1,0-1,5 kg sắn củ tơi bóc vỏ cộng thêm 2-3 kg rau (
rau lang, rau rừng) hoặc thân cây chuối ăn sống. Căn cứ vào bảng giá trị dinh dỡng thức ăn
chăn nuôi Việt nam (1995), sơ bộ tính đợc lợng thức ăn thực tế/ nái/ ngày đạt mức năng
lợng khoảng 2860-3040 kcalo và 100-110 gam protein thô. So với nhu cầu của lợn nái nội
thì lợng protein/ nái/ ngày ăn thực tế đáp ứng 89-94,6% về năng lợng và 50-55% protein
thô ( ở Co Mạ) và 82-95% về năng lợng và 45-55% Protein ( ở Suối Bau).Thức ăn nuôi lợn


94,44% Tỉ lệ số ngời đợc hỏi cha nhận biết đợc lợn cái động dục là 47,62% ( Co mạ )
và 58,82% ( Suối Bau).
Kết quả trên cho thấy sự hiểu biết về kỹ thuật chăn nuôi lợn của các hộ tại cả 2 cơ sở còn rất
hạn chế. Nuôi lợn chủ yếu theo tập quán chăn nuôi của địa phơng- nuôi quảng canh, cha
có dấu hiệu gì về việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào chăn nuôi lợn
- Đặc điểm sinh trởng
Bảng 4 : Khả năng sinh trởng của giống lợn địa phơng tại Co Mạ và Suối Bau
Co mạ Suối Bau Chung 2 cơ sở Tháng
tuổi
n X n X n X
2 10 4,94 0,9 10 4,63 0,52 10 4,80,74
6 10 13,8 2,01 10 13,612,4 10 13,72,16
8 10 22,53,71 10 21,97,53 10 22,25,79
12 10 44,427,29 10 43,2 6,53 10 43,816,77

Khối lợng bình quân của lợn (đực và cái ) cho từng độ tuổi ở 2 cơ sở tuy có khác nhau
nhng sai khác không có ý nghĩa thống kê (P>0,05). Trung bình cho cả 2 cơ sở, khối lợng
lợn 2; 6; 8 12 tháng tuổi đạt tơng ứng: 4,8; 13,7; 22,2 và 43,8 kg. Kết quả khảo sát này
cũng phù hợp với số liệu công bố của ( Lê Thị Thúy và CS., 2002) là lợn Bản lúc 12 tháng
tuổi nặng trung bình là 42,55. Theo ý kiến của các hộ chăn nuôi :Vì cân lợn vào mùa thu
hoạch, lợn đợc cung cấp thức ăn tốt hơn nên lợn không bị gầy do đó khối lợng sẽ cao hơn
so với cân vào mùa giáp hạt cùng độ tuổi.
-Thành phần thân thịt xẻ và một số chỉ tiêu về thành phần hoá học của thịt lợn
Mổ khảo sát 2 lợn thịt ở 12 tháng tuổi có khối lợng trung bình 40,35kg, thu
đợc kết quả cụ thể nh sau: Độ dày mỡ lng trung bình 3 điểm đo: 2,3cm; Diện
tích cơ thăn rất nhỏ (13,12cm
2
); Tỉ lệ thịt xẻ thấp (59,85%);Tỉ lệ thịt nạc/ thịt xẻ
(39,64%) gần tơng đơng với tỉ lệ nạc ở lợn Móng Cái (35,38-38,46%), (Giang

Co Mạ, huyện Thuận Châu). Từ 30 lợn nái gốc lựa chọn vào tháng 5 năm 2005, với các hoạt
động kết hợp: hỗ trợ một phần thức ăn đậm đặc, tập huấn hớng dẫn các hộ chăn nuôi về
kỹ thuật chăm sóc nuôi dỡng, phòng bệnh cho lợn bằng Vaxcin, ghép phối tránh đồng
huyết, cải tiến chuồng nuôi , loại thải những lợn nái sinh sản kém, tăng đàn hậu bị từ các
lợn nái đợc chọn lọc, chủ động cai sữa lợn con. Đến tháng 7/ 2007 số lợn nái sinh sản đã
đạt 73 con và 25 lợn cái hậu bị chờ phối giống. Năng suất sinh sản của lợn nái tại các mô
hình trình bày ở bảng 6.
Tại Co Mạ bình quân số con sơ sinh sống/ổ là 6,77 con , cao hơn so với số liệu điều tra
năm 2004 là 0,54 con/ lứa, tuy nhiên sai khác không có ý nghĩa thống kê (P>0,05). Số lợn
con 60 ngày tuổi là 6,47 con/ ổ, cao hơn 0,74 con/ ổ so với kết quả điều tra ( P<0,05) , tỉ lệ
nuôi sống cao hơn 3,59%, khối lợng lợn con bình quân khi 2 tháng tuổi cao hơn 0,63 kg/
con. Chỉ số lứa đẻ/ nái/ năm tăng 0,28.
ở Suối Bau, số lợn con sơ sinh/ ổ so với số liệu điều tra giảm 0,16 con/ổ, nguyên nhân là
trong cơ cấu có nhiều lợn nái tham gia sinh sản lứa 1. Tại Suối Bau số lợn con giết thịt nhiều
ở khối lợng 3-5 kg ( cúng dỗ, các dịp lễ, tết) nên số lợn còn còn đến 2 tháng tuổi chỉ còn
trung bình là 2,5 con/ ổ, vì vậy khối lợng bình quân/con lớn hơn( 6,12kg/ con) so với ở Co
Mạ. Khối lợng lợn con sơ sinh /con tại cả 2 cơ sở đều tăng so với số liệu điều tra (
P<0,001), theo chúng tôi nguyên nhân chủ yếu là do nái chửa đợc cải thiện về dinh dỡng
Lợn nái tại Co Mạ có số con sơ sinh sống/ ổ cao hơn 1,02 con so với lợn nái tại suối Bau với
sai khác P<0,01. Kết quả này phù hợp với kết quả điều tra năm 2004. Tuy nhiên cần phải
nói thêm rằng nguồn thức ăn cho lợn tại Suối Bau kém hơn so với lợn tại Co Mạ
Các số liệu trên có thể cho phép nhận định sơ bộ rằng: áp dụng một số giải pháp kỹ thuật
tổng hợp ( chọn giống, phối giống tránh đồng huyết, cải thiện dinh dỡng, phòng bệnh cho

9

lợn bằng vaxcin, cải tiến chuồng nuôi và nâng cao kỹ năng thực hành về chăm sóc nuôi
dỡng cho ngời chăn nuôi thông qua tập huấn đã góp phần cải thiện năng suất sinh sản ở
lợn nái. áp dụng biện pháp phòng bệnh bằng vaccin đã hạn chế rủi ro về bệnh và đảm bảo
đàn lợn an toàn dịch bệnh

Ghi chú:* Số liệu điều tra về sinh trởng ở 2 tháng tuổi
Kết luận và kiến nghị
Kết luận
Lợn địa phơng nuôi trong nông hộ với quy mô nhỏ (1-2 lợn nái và 3-5 lợn thịt),
chuồng nuôi xây dựng tạm bợ, thức ăn nghèo dinh dỡng và không đủ về lợng , công tác
phòng bệnh cho lợn cha đợc coi trọng, công tác chọn lọc giống cha đợc quan tâm và
hiện tợng giao phối cận huyết là phổ biến. Kiến thức và kỹ thuật chăn nuôi lợn của ngời
dân còn rất hạn chế.
Lợn địa phơng tại Sơn La có đa dạng về ngoại hình. Lợn nuôi chậm lớn, 12 tháng
tuổi đạt khối lợng 36-43 kg, thịt lợn có tỉ lệ nạc là 39,4%. Lợn nái đẻ ít con (5,75-6,77con/
lứa), đẻ tha (1,33- 1,42 lứa/ nái/ năm) nhng có khả năng thích nghi rất tốt với điều kiện
chăn nuôi quảng canh
áp dụng một số giải pháp kỹ thuật tổng hợp ( chọn giống, phối giống tránh đồng
huyết, cải thiện dinh dỡng, phòng bệnh cho lợn bằng vaxcin, cải tiến chuồng nuôi và nâng

10
cao kỹ năng thực hành về chăm sóc nuôi dỡng cho ngời chăn nuôi thông qua tập huấn)
vào xây dựng 02 mô hình chăn nuôi lợn nái đã góp phần cải thiện năng suất sinh sản ở lợn
nái ( tăng số lợn con và khối lợng lợn con ở 60 ngày tuổi tơng ứng 0,74 con/lứa và
0,59kg/con, tăng tỉ lệ nuôi sống 3,59%, tăng số lứa đẻ/ nái/ năm ( 0,28-0,37 lứa) và đảm bảo
đàn lợn an toàn về dịch bệnh
Kiến nghị
Để bảo tồn và phát triển đợc giống lợn địa phơng có hiệu quả, cần có giải pháp về chọn
lọc giống, quản lý nhân giống để tránh đồng huyết và kết hợp đồng thời với phổ biến kỹ
thuật chăn nuôi, phòng bệnh cho ngòi dân và thiết lập thị trờng tiêu thụ thịt lợn Đặc
Sản
Tài liệu tham khảo
1. Bảng giá trị dinh dỡng thức ăn gia súc, gia cầm Việt nam, Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà nội,
1995
2.Boric P. Eftimov, Ivan S. Venev, (1978), Livestock Breeding, Sofia,1978, pp. 213-214