B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM NGUYN HUNH LAN CHI

Chuyên ngành: Qun tr kinh doanh
Mã s: 60.34.05 LUN VN THC S KINH T Ngi hng dn khoa hc.
TS. VÕ TH QUÝ
TP.HCM - 2009



NHTM : Ngân hàng thng mi.
NHNN : Ngân hàng Nhà nc.
DN : Doanh nghip.
DNNN : Doanh nghip Nhà nc.
CTCP : Công ty c phn.
TCTD : T chc tín dng.
RRTG : Ri ro t giá.
NK : Nhp khu.
XK : Xut khu.
XNK : Xut nhp khu.
Hedging : T bo him

Biu đ 2.15: S hiu chnh ca t giá USD/JPY 44
Biu đ 2.16: Din bin t giá EUR/VND 2008 48
Biu đ 2.18: Din bin t giá USD/JPY ………………………………………………52
Biu đ 2.19: Din bin t giá USD/VND……………………………………….……52

BNG S LIU
Bng 1.1. Kt qu ca vic t bo him ri ro bng hp đng k hn và không t bo
him ca Hãng Boeing 18
Bng 1.2. Vn dng cách t bo him trên th trng tin t cho Boeing 20
Bng 1.3: T bo him trên th trng quyn chn ca Công ty Boeing 21
Bng 2.5: Giá tr cán cân thng mi Vit Nam t nm 2004 – 2008 31
Bng 2.17: Kt qu kinh doanh ca PPC t 2005 – 2008 37
Bng 2.20: S lng kho sát doanh nghip……………………………… ………… 56
Bng 2.21: S lng kho sát ngân hàng…………………………………… ……… 56
Bng 2.22: Mc đ hiu hit và s dng các sn phm phái sinh ca DN…… ………57
Bng 2.23: Các sn phm phái sinh ca mt s ngân hàng ln………………… …….58
Bng 2.24: ánh giá ca ngân hàng v nhu cu DN s dng công c phái sinh…… 60
Bng 2.25: ánh giá ca ngân hàng v kh nng áp dng công c phái sinh
đ bo him ri ro ca các doanh nghip XNK…………………………….62
LI M U 1
CHNG I
C S LÝ THUYT V QUN TR RI RO T GIÁ HI OÁI
1.1. T GIÁ HI OÁI 6
1.1.1. Khái nim 6
1.1.2. C s hình thành t giá hi đoái và mi quan h vi hot đng
xut nhp khu 6
1.2. RI RO T GIÁ HI OÁI 7
1.2.1. Khái nim 7
1.2.2. Các loi ri ro t giá hi đoái 7
1.2.2.1. Ri ro chuyn đi (Translation exposure) 7
1.2.2.2. Ri ro kinh t (Economic exposure) 8
1.2.2.3. Ri ro giao dch (Transaction exposure) 8
1.3. QUN TR RI RO HI OÁI GIAO DCH 9
(Management of Transaction Exposure)
1.3.1. T bo him trên th trng k hn (Forward market hedge) 10
1.3.2. T bo him trên th trng tin t (Money market hedge) 11
1.3.3. T bo him trên th trng quyn chn (Options market hedge) 12
1.3.4. T bo him trên th trng hoán đi (Hedging exposure
with Swaps contracts) 14
1.3.5. T bo him qua hoá đn tin t (Hedging through invoice currency) 15
1.3.6. T bo him qua vic tr n sm và chm tr (Hedging via lead and lag) 15
1.3.7. To mng ri ro hi đoái (Exposure netting). 16
TÓM TT CHNG I 17
CHNG II
THC TRNG QUN TR RI RO T GIÁ HI OÁI CA
CÁC DOANH NGHIP VIT NAM

các doanh nghip Vit Nam 51
2.2.3.1. Kt qu kho sát t doanh nghip 51
2.2.3.2. Kt qu kho sát t ngân hàng thng mi 51
2.2.4. Kho sát đánh giá kh nng áp dng công c phái sinh đ phòng
nga ri ro t giá 52
2.2.4.1. Kt qu kho sát t doanh nghip 52
2.2.4.2. Kt qu kho sát t ngân hàng thng mi 52
2.2.5. Kho sát nhng khó khn, tr ngi, nguyên nhân làm hn ch khi
s dng các công c phái sinh đ phòng nga ri ro t giá hi đoái. 53

2.2.5.1. Kt qu kho sát t doanh nghip 53
2.2.5.2. Kt qu kho sát t ngân hàng thng mi. 54
2.2.5.3. Nhng đim ging nhau và khác nhau trong kt qu kho sát t
các doanh nghip và các ngân hàng. 56
KT LUN CHNG II 58
CHNG III
KIN NGH CÁC GII PHÁP PHÁT TRIN CÔNG TÁC QUN
TR RI RO T GIÁ HI OÁI CHO CÁC DOANH NGHIP
VIT NAM
3.1 PHÂN TÍCH CÁC NGUYÊN NHÂN, HN CH TRONG VIC S DNG
CÁC GII PHÁP QUN TR RI RO T GIÁ HI OÁI TI CÁC DOANH
NGHIP VIT NAM 59
3.1.1. Nguyên nhân do c s pháp lý đ phát trin th trng các sn phm
phái sinh cha đy đ. 60

ca th trng là vn đ tt yu xy ra, trong đó có th trng tài chính. Tin trình t do
hóa tài chính tt yu s dn đn t do hóa lãi sut, t do hóa t giá hi đoái. Ch trong
nm 2008, biên đ t giá đã đc điu chnh 5 ln - mt mt đ cha tng có trong lch
s. Nhng bin đng ca t giá đã gây ra không ít khó khn cho doanh nghip.
Các doanh nghip nhp khu nguyên liu t nc ngoài có khi phi chu nh hng
kép đc bit trong thi đim gia nm 2008: giá nguyên vt liu tng và VND trt giá.
Công ty Nha Bình Minh trong giai đon tháng 5- 6/2008 thit hi mi tháng 5-6 t đng
do bin đng t giá; Tp đoàn Dt may thit hi khong 50 t đng cng trong giai đon
này do chênh lch gia giá USD thu bán cho ngân hàng thng mi và giá mua USD
phc v mua nguyên liu. i vi ngành xng du, ti thi đim cui tháng 3/2008, t
giá th trng thp hn t giá liên ngân hàng nên Petrolimex phi mua USD vi giá cao
hn giá th trng khin mi lít xng du tng 300-400 đng do t giá…
T tháng 4/2008, t giá đo chiu mnh, t giá liên ngân hàng giao dch  trn
biên đ, chênh lch t giá t thi đim ký hp đng đn thi đim thanh toán t 40
đng/lít lên mc 500 đng/lít  thi đim tháng 7-8/2008. Ngành đin, PPC là mt trong
nhng trng hp đin hình nht trong s các công ty b thit hi do bin đng t giá.
Mc dù hot đng kinh doanh ca công ty rt n tng khi li nhun trc thu (cha
tính đn l t giá) đt 1.074 t đng, tng ng vi mc sinh li khong 25% so vi vn
ch s hu nhng vn cha đ đ bù đp khon l t giá 1.543 t đng. Khon l t giá
bt ngun t vic đng JPY tng giá 23% so vi đng USD trong nm 2008. Trong khi
đó, VND li mt giá 3,6% (tính theo giá niêm yt ca các ngân hàng thng mi) so vi
đng USD dn đn VND rt giá mnh so vi JPY. Tính ti thi đim ngày 31/12/2008,
t giá JPY/VND là 184,96 và so vi mc giao dch 142,34 vào cui nm 2007, VND đã
mt giá gn 30% so vi JPY. Do không tin hành phòng nga ri ro cho khon vay hn

2

36 t JPY, PPC buc phi hch toán khon chênh lch đánh giá li t giá 1.543 t đng
vào cui nm 2008 và b l gn 469 t đng li nhun trc thu
iu đó cho thy công tác phòng nga ri ro t giá trên th trng ngoi hi rt

 tài nghiên cu nhng c s lý lun v t giá hi đoái, c s hình thành t giá
hi đoái. T đó nghiên cu các loi ri ro hi đoái nh hng đn hot đng kinh doanh
ca doanh nghip. Trên c s đó, nghiên cu các chin lc s dng các hp đng tài
chính phái sinh và cách s dng các k thut hot đng đ phòng nga và qun lý ri ro
t giá hi đoái cho các doanh nghip.
T c s lý lun, đ tài đi sâu vào nghiên cu s cn thit phi qun tr ri ro t
giá khi tình hình hot đng xut nhp khu luôn tng trng trong 5 nm qua đã nh
hng đn cung cu ngoi t trên th trng. Mc khác, trong các nm qua và đc bit là
nm 2008 khi t giá hi đoái có nhiu bin đng cng đã gây ra nhiu tn tht nng cho
các doanh nghip Vit Nam trong khi các doanh nghip cha s dng bin pháp phòng
nga ri ro. T đó đt ra vn đ qun tr ri ro là rt cn thit cho các doanh nghip.
 thc hin đ tài, tác gi tin hành hai cuc kho sát thc t vi hai đi tng là
các doanh nghip, đc bit là doanh nghip XNK và ngân hàng thng mi là ngi cung
cp sn phm phái sinh đ có đc hai cách nhìn nhn vn đ, hai cách đánh giá ca hai
đi tng là bên cung và bên cu v nhng khó khn, hn ch trong quá trình s dng
các sn phm phái sinh cho vic t bo him ri ro t giá. T đó xây dng mt s gii
pháp đ phát trin, m rng các giao dch phái sinh trong công tác qun tr ri ro t giá
ti các doanh nghip. Tuy nhiên phm v kho sát ch gii hn trong các doanh nghip và
ngân hàng thuc s hu ca Vit Nam.
Ngoài ra do có s gii hn nên trong khuôn kh ca đ tài nghiên cu, đ tài này
ch nghiên cu loi ri ro hi đoái giao dch và các gii pháp qun tr ri ro hi đoái giao
dch, không đi sâu vào phân tích ri ro kinh t và ri ro chuyn đi.  tài ch yu đi sâu
nghiên cu các bin pháp qun tr ri ro hi đoái giao dch ch không đi vào phân tích
nhng vn đ nh: Các khái nim, quá trình phát trin, các mô hình và k thut đnh giá
các công c phái sinh.
4. PHNG PHÁP NGHIÊN CU.

4.1. Cách tip cn vn đ nghiên cu
 tài này chn cách tip cn thiên v vic tìm hiu và gii quyt nhng khó khn,
tr ngi khi s dng các bin pháp qun tr ri ro t giá hi đoái cho các doanh nghip.

̶ Chng II: Thc trng qun tr ri ro t giá ca các doanh nghip Vit Nam.

5

̶ Chong III: Kin ngh các gii pháp phát trin công tác qun tr ri ro t giá cho
các doanh nghip Vit Nam.
Ngoài ra đ tài còn có các phn: Li cam đoan, Danh mc các t vit tt, Danh
mc các biu đ và bng s liu, Mc lc, Kt lun, Tài liu tham kho, các Ph lc là
các bng câu hi điu tra ca tác gi và danh sách nhng đi tng đã đc phng vn.

tha thun thanh toán bng ngoi t thì nhà NK phi bán ni t đ mua ngoi t thanh
toán cho nc ngoài; và trong trng hp NK hàng đc tha thun thanh toán bng ni

7

t thì ngi XK s phi bán chúng đ nhn li đng tin ca nc mình. Trong c hai
trng hp hot đng NK làm phát sinh cu ngoi t trên th trng ngoi hi.
̶ Tng t, khi cung ngoi t bt ngun t nhu cu XK thì trong trng hp XK
hàng đc tha thun thanh toán bng ngoi t thì nhà XK phi bán ngoi t đ nhn li
đng ni t ca nc mình; và trong trng hp XK hàng đc tha thun thanh toán
bng ni t thì ngi NK s phi bán ngoi t mua đng tin ca quc gia XK đ thanh
toán cho nhà XK. Trong c hai trng hp hot đng XK làm phát sinh cung ngoi t
trên th trng ngoi hi.
Theo Lý thuyt thng mi v s quyt đnh t giá: t giá đc quyt đnh bi s
cân bng gia giá tr XK và NK. Nu giá tr NK ca mt quc gia vt quá giá tr XK
ca quc gia đó thì t giá s tng, ngha là ni t s gim giá so vi ngoi t. iu này
khin cho hàng hóa XK ca quc gia đó tr nên r hn đi vi ngi nc ngoài và
hàng NK tr nên đt hn đi vi ngi trong nc.
1.2. RI RO T GIÁ HI OÁI.
1.2.1. Khái nim.
Ri ro t giá (RRTG) là ri ro phát sinh do s bin đng t giá làm nh hng đn
giá tr k vng trong tng lai. Ri ro t giá có th phát sinh trong nhiu hot đng khác
nhau ca doanh nghip. Nhng nhìn chung bt c hot đng nào mà ngân lu thu vào
(inflows) phát sinh bng mt loi đng tin trong khi ngân lu chi ra (outflows) phát sinh
mt loi đng tin khác đu cha đng nguy c ri ro t giá.
1.2.2. Các loi ri ro t giá hi đoái.
i vi các DN m rng hot đng kinh doanh ra th trng quc t, nhiu công
ty có nguy c b ri ro do bin đng t giá hi đoái. Nhng thay đi v t giá hi đoái có
th nh hng đn vic gii quyt hp đng, dòng tin, và xác đnh giá tr công ty. iu
quan trng cho các nhà qun lý tài chính là bit cách qun lý các ri ro, n đnh dòng tin

mt s khon khác nh hp đng mua bán sp ti thì cha đc ghi nhn.
Không ging ri ro kinh t, ri ro giao dch đc xác đnh : đ ln ca ri ro giao
dch tng đng giá tr các khon phi thu và các khon phi tr bng ngoi t.
Ri ro các khon phi thu ngoi t là tn tht phát sinh khi giá tr quy ra ni t thu
v st gim do ngoi t xung giá so vi ni t. Tn tht các khon phi thu có th phát
sinh t nhng hot đng sau đây :
º Hot đng XK thu ngoi t.
ºCho vay ngoi t.
º Thu đu t trc tip và đu t gián tip bng ngoi t v t nc ngoài.
º Thu lãi vay bng ngoi t.
º Nhn c tc đu t bng ngoi t.
Ri ro các khon phi tr ngoi t là tn tht phát sinh khi giá tr quy ra ni t chi
ra tng lên do ngoi t lên giá so vi ni t. Tn tht các khon phi tr có th phát sinh
t nhng hot đng sau đây :

9

º Hot đng NK phi chi tr bng ngoi t.
º Tr n vay ngoi t.
º u t trc tip và đu t gián tip ra nc ngoài bng ngoi t.
º Tr lãi vay bng ngoi t.
º Tr c tc đu t bng ngoi t.
Mc dù ri ro t giá hi đoái có ba loi nhng trong phm vi gii hn ca đ tài,
chúng ta ch yu nghiên cu loi ri ro giao dch và các gii pháp qun lý ri ro này.
1.3. QUN TR RI RO HI OÁI GIAO DCH. (3)
(Management of Transaction Exposure)
Có nhiu cách la chn đ t bo him ri ro giao dch bng cách s dng hp
đng tài chính khác nhau và k thut hot đng :
T bo him bng hp đng tài chính gm có:
̶ T bo him trên th trng k hn (Forward market hedge).

nhn 14,6 triu USD( 1,46 GBP/USD x 10 triu USD), bt k t giá hi đoái giao ngay là
bao nhiêu vào ngày đáo hn. Boeing s s dng 10 triu GBP mà nó nhn đc t British
Airways đ hoàn thành tha thun bán GBP trong hp đng k hn vi ngân hàng.
Khon phi thu GBP ca Boeing đc bù đp bi các GBP phi np (đc to bi các
hp đng k hn), ri ro đng GBP ròng ca công ty s tr thành s không.
Tuy nhiên, nu ti thi đim đáo hn ca hp đng k hn, t giá hi đoái giao
ngay nh hn t giá k hn thì Boeing s đc thêm mt khon li nhun t hp đng k
hn do chênh lch gia t giá giao ngay ti ngày đn hn và t giá k hn mà Boeing
phi thc hin hp đng. Và ngc li, t giá hi đoái giao ngay ln hn t giá k hn thì
Boeing s b l mt khon mà l ra Boeing s có khi bán GBP theo t giá giao ngay ch
không phi bán theo t giá trong hp đng k hn. Nhng điu này có th minh ha qu
bng sau:
Bng 1.1. Kt qu ca vic t bo him ri ro bng hp đng k hn và không t bo
him ca Hãng Boeing.
T giá giao ngày
ngày đn hn
V th không t
bo him
T bo him bng
hp đng k hn
Lãi/L t t bo
him
1,3 GBP/USD 13.000.000 USD 14.600.000 USD 1.600.000 USD
1,4 GBP/USD 14.000.000 USD 14.600.000 USD
600.000 USD
1,46 GBP/USD 14.600.000 USD 14.600.000 USD
0 USD
1,5 GBP/USD 15.000.000 USD 14.600.000 USD
- 400.000 USD
1,6 GBP/USD 16.000.000 USD 14.600.000 USD

Bng này cho thy dòng tin mt ròng là s không ti thi đim hin nay, ng ý
rng, ngoài chi phí giao dch có th, các hedging th trng tin t là hoàn toàn t ch tài
chính. Bng này cng cho thy rõ ràng khon phi thu 10.000.000 GBP chính xác bù đp
bi 10.000.000 GBP phi np (đc to bi vay mn), đ li mt dòng tin ròng
14.600.918 vào ngày đáo hn. 12

Bng 1.2. Vn dng cách t bo him trên th trng tin t cho Boeing

Các bc giao dch
Dòng tin hin ti Dòng tin vào
ngày đn hn
Khon phi thu 10 triu GBP tính theo giá tr
chit khu hin ti là 10.000.000 GBP/(1,09) =
9.174.312 GBP.
Bc 1: Boeing vay 9.174.312 GBP ti Anh
Bc 2: Chuyn đi đng GBP thành USD
theo t giá giao ngay 1,5 GBP/USD.
Bc 3: u t 13.761.468 USD ti Hoa K
vi lãi sut 6,1% nm.
Bc 4: Thu 10.000.000 GBP t British
Ariways và dùng nó tr n vay GBP.
Dòng tin ròng là:
Bc 5: ng thi nhn đc giá tr đáo hn
ca đng USD đã đu t trên th

trng tin t là nhng phng pháp này hoàn toàn loi b ri ro hi đoái. Do đó, công ty
đã t b c hi đc hng li t s thay đi theo hng thun li ca t giá hi đoái.
Ví d:

Vào ngày đáo hn ca hp đng k hn, t giá hi đoái giao ngay là 1,60
GBP/USD. Trong trng hp này, t bo him bng hp đng k hn s có chi phí bo
him ri ro công ty 1.400.000 USD. Nu Boeing đã thc s đã ký hp đng k hn, h s
hi tic quyt đnh này vì hp đng k hn bt buc phi thc hin theo t giá k hn dù
thc t ti thi đim đn hn ca hp đng, t giá giao ngay có th ln hn t giá k hn.
Vi khon phi thu bng đng GBP, Boeing ch mun bo him RRTG ch khi đng
GBP yu so vi USD, còn khi đng GBP mnh thì vn mun duy trì c hi đc hng
li.

13

Qun lý ri ro hi đoái giao dch nêu rõ rng ta cn phi ch cho ti khi vic bán
hàng đã đc đt chc hoc vic đt hàng đã c th hóa thì mi hedging chúng li. Th
nhng, khi công ty làm nh vy, s phi đng đu vi nhng mt mát tim tàng liên
quan đn bin đng t giá hi đoái vì giá ngoi t không nht thit phi điu chnh ngay
đ phù hp vi nhng thay đi. V mt chính sách, nhm tránh làm cho khách hàng và
ngi bán ln ln, hu ht các công ty đu không thay đi bng giá mi khi t giá hi
đoái thay đi. Tr phi khi giá ngoi t thay đi thì công ty mi b thit hi v li nhun.
Vì vic mua bán d kin đu không chc chn nên các hp đng k hn đu là nhng
công c không hoàn ho khi hedging ri ro hi đoái.
 thc hin đc yêu cu này, quyn chn tin t linh hot nh mt "quyn
chn" t bo him chng li RRTG hi đoái. Nói chung, các công ty có th mua quyn
chn mua ngoi t hoc mua quyn chn bán ngoi t đ t bo him các khon phi tr
hoc các khon phi thu tin bng ngoi t. Quyn chn tin t là mt công c qun lý ri
ro đáng k c trong các tình hung khác nhau.
Bng 1.3: T bo him trên th trng quyn chn ca Công ty Boeing

14.387.000

1,5
Không thc hin 15.000.000 212.200 14.787.800
1,6
Không thc hin 16.000.000 212.200 15.787.800
Ngun: Tác gi dch t sách “International Financial Management” ca Cheol S.Eun, Bruce G.Resnick
(2007), Fourth Edition, McGraw Hill, chapter 8, phn 8.5, trang 199.

Tr li vi ví d v giao dch ca Công ty Boeing nh trên, đ qun lý RRTG hi
đoái giao dch s s dng hp đng quyn chn bán 10 triu GBP t tin bán hàng s thu
đc t British Airways, vi mc phí quyn chn là 0,02 USD/1GBP.
Tng t, đi vi các khon phi tr bng ngoi t có th thc hin t bo him
bng cách thc hin hp đng quyn chn mua ngoi t.

14

Tóm li, vi hp đng quyn chn tin t, vào ngày đn hn, ngi mua quyn
chn có th thc hin hp đng đã ký hoc có th không thc hin hp đng đ tn dng
nhng thun li trên th trng ngoi hi vào thi đim đáo hn. T giá trao đi là t giá
c s, là t giá đc lp ra do tha thun ca ngân hàng và khách hàng. Ngi mua
quyn chn luôn luôn phi tr mt khon phí quyn chn cho ngi bán. S dng quyn
chn va là gii pháp phòng nga RRTG hi đoái va giúp công ty tn dng đc c hi
đu c nu t giá bin đng thun li.
1.3.4. T bo him trên th trng hoán đi (Hedging exposure with Swaps
contracts).
Các công ty thng xuyên phi đi phó vi mt dãy các tài khon n phi tr hoc
phi thu bng ngoi t.
Nh lung tin ngoi t thng xuyên có th đc t bo him
bng cách s dng hp đng hoán đi tin t, là mt tho thun nhm đi mt tin t đ

lu ý ri ro hi đoái giao dch không bin mt, nó có ch đn thun chuyn sang các nc
nhp khu ca Anh. British Airways gi đây đã có mt tài khon n phi tr bng USD.
Hãng có th đi, chia s, đa dng hóa ri ro bng cách chn loi tin t mt cách thích
hp các hoá đn.
Thay vì vic chuyn đi các ri ro hi đoái giao dch hoàn toàn đ British
Airways, Boeing có th chia s các ri ro vi British Airways: mt na hóa đn, các hóa
đn bng USD tr giá 7.500.000USD và mt na còn li bng đng GBP, tr giá hóa đn
là 5.000.000 GBP. Trong trng hp này, đ ln ca ri ro hi đoái ca Boeing đc
gim đn mt na. Nh vn đ thc tin, tuy nhiên, hãng có th không đ kh nng s
dng cách thay đi hay chia s ri ro nhiu nh nó mun vì s mt hot đng bán hàng
cho đi th. Ch nhà xut khu vi quyn lc th trng đáng k mi có th s dng
phng pháp tip cn này. Ngoài ra, nu đng tin ca c nhà xut khu và nhà nhp
khu không phù hp vi thanh toán thng mi quc t, c hai bên có th s dng thay
đi hoc chia s ri ro đ đi phó ri ro t giá hi đoái.
1.3.6. T bo him qua vic tr n sm và chm tr (Hedging via lead and
lag).
Mt k thut hot đng khác là công ty có th s dng đ gim ri ro giao dch là
tr n sm và chm tr các biên nhn và các khon chi ngoi t. Công ty mun đc tr
n sm các khon phi tr bng đng tin yu và chm tr các khon phi thu bng đng
tin mnh đ có th tránh nhng tn tht t khu hao ca các loi tin t yu và hng li
t
s tng giá ca đng tin mnh. Cng tng t, công ty s c gng tr sm n phi tr
đng tin mnh và chm tr các khon n phi tr bng loi tin t yu.

16

Chin lc tr n sm hoc chm tr có th đc áp dng nhiu hiu qu đ đi
phó các khon n phi tr và khon phi thu, nh phí nguyên liu, tin thuê, tin bn
quyn, tin lãi và c tc, gia công ty con ca công ty đa quc gia ging nhau.
1.3.7. To mng ri ro hi đoái (Exposure netting).