ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
Phòng ĐT SĐH-KHCN&QHĐN
Phan Hữu Phước (CH1301106)
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
MỐI LIÊN HỆ GIỮA TRIẾT HỌC VÀ KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Gỉang viên phụ trách: TS. Bùi Văn Mưa
TP. Hồ Chí Minh, tháng 7/2014
GIỚI THIỆU
Triết học và khoa học tự nhiên là những hình thái ý thức xã hội đặc thù
phản ánh các lĩnh vực khác nhau của thế giới. Chúng xuất hiện, tồn tại, vận động
và phát triển trên cơ sở của những điều kiện kinh tế - xã hội, và chịu sự chi phối
của những quy luật nhất định. Đồng thời, giữa chúng có mối quan hệ chặt chẽ với
nhau, tác động qua lại lẫn nhau, thúc đẩy nhau cùng phát triển. Lịch sử hình
thành và phát triển hơn hai nghìn năm của triết học và khoa học tự nhiên không
những đã chứng tỏ hai lĩnh vực tri thức ấy luôn luôn có mối liên hệ mật thiết với
nhau mà còn chứng minh rằng, triết học duy vật biện chứng tìm thấy ở khoa học
tự nhiên những cơ sở khoa học vững chắc của mình, còn khoa học tự nhiên tìm
thấy trong triết học duy vật biện chứng thế giới quan đúng đắn và phương pháp
luận sắc bén để đi sâu nghiên cứu giới tự nhiên. C. Mác và Ph. Ăngghen sở dĩ có
những cống hiến lớn lao cho khoa học nói chung, triết học nói riêng là bởi vì hai
ông thường xuyên theo dõi sự phát triển của khoa học tự nhiên, phát hiện ra
những vận động nảy sinh, những biến đổi diễn ra trong xã hội, đời sống của con
người bởi tác động của khoa học tự nhiên, tác động của kỹ thuật máy móc. Như
chính Ph.Ăngghen đã khẳng định: “Mỗi lần có một phát minh vạch thời đại, ngay
cả trong lĩnh vực khoa học lịch sử - tự nhiên thì chủ nghĩa duy vật lại không
tránh khỏi thay đổi hình thức của nó”.
Những thành tựu của khoa học tự nhiên ngày nay cho thấy bất kỳ nhà khoa
học nào cũng phải tiến tới các kết luận chung về mặt lý luận. Nền lý luận vững
chắc của khoa học tự nhiên cũng như tất cả các nghành khoa học khác chỉ có thể
là triết học duy vật biện chứng vì nó là phương pháp luận chung nhất của nhận

nguyên nhân và những quy luật phát triển của thế giới; vừa có vai trò vạch ra con
đường, những phương tiện để nhận thức và cải tạo thế giới.
Triết học chỉ xuất hiện khi có hai điều kiện: Về mặt nhận thức, triết học
xuất hiện khi năng lực tư duy trừu tượng của con người đạt đến trình độ nhất
định, cho phép họ tổng kết và khái quát những tri thức riêng lẻ thành hệ thống
quan niệm, quan điểm chung. Về mặt xã hội, triết học xuất hiện khi sản xuất vật
chất của loài người phát triển đến trình độ làm nảy sinh quá trình phân công lao
động trí óc và lao động chân tay; nhưng quá trình phân công lao động này trong
thực tế chỉ diễn ra khi lịch sử nhân loại bước vào giai đoạn có phân chia giai cấp.
I.2. Khái niệm khoa học tự nhiên
Khoa học tự nhiên là ngành khoa học nghiên cứu tất cả những biến đổi của
vật chất, những quy luật tự nhiên trong đời sống xã hội hàng ngày. Khoa học tự
nhiên bao gồm tất cả các ngành như:
Trang 4
Mối quan hệ giữa triết học và khoa học tự nhiên
• Toán học;
• Vật lý;
• Hóa học;
• Sinh học
• Địa lý
•
Trong mỗi ngành khoa học riêng thì lại nghiên cứu một khía cạnh hay nói
cách khác là nghiên cứu một vấn đề riêng của đời sống xã hội. Như vậy, ta có thể
nói khoa học tự nhiên là một phạm trù vật chất của xã hội loài người, nó không
chỉ nghiên cứu những hiện tượng tự nhiên của trái đất, của vũ trụ mà còn giải
thích nó một cách hết sức cặn kẽ với mục đích giúp con người có thể hiểu được
các vấn đề liên quan tới hoạt động tự nhiên đang ngày ngày diễn ra trên trái đất.
Chính vì vậy, khoa học tự nhiên là một công cụ để nghiên cứu tất cả các mặt vấn
đề của đời sống tự nhiên.
II. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC VÀ KHOA HỌC

Hai là: vấn đề về khả năng nhận thức của con người.
Toàn bộ các nhà triết học duy vật và đa số những nhà triết học duy tâm đều
thừa nhận rằng thế giới có thể nhận thức được. Nhưng các nhà duy vật cho rằng,
nhận thức là sự phản ánh thế giới vật chất khách quan trong bộ óc con người.
Còn các nhà duy tâm thì cho rằng, nhận thức chỉ là sự ý thức về bản chất ý thức.
Trả lời vấn đề này còn có những nhà triết học theo nguyên tắc bất khả tri
(không thể biết). Những người này xuất phát từ việc tuyệt đối hóa tính tương đối
của tri thức dẫn đến phủ nhận khả năng nhận thức của con người.
II.2. Những vấn đề cơ bản của khoa học tự nhiên
Khoa học tự nhiên là cơ sở của sự phát triển của triết học và có phạm trù
riêng của mình. Chẳng hạn phạm trù năng lượng, khối lượng,.v.v trong vật lý
học; biến dị, di truyền,.v.v trong sinh học; hàng hóa, giá trị,.v.v trong kính tế
học,.v.v
Trang 6
Mối quan hệ giữa triết học và khoa học tự nhiên
Triết học là ngành khoa học nghiên cứu tất cả những lĩnh vực trong giới tự
nhiên, kể cả trong vũ trụ và trong trí tưởng tượng của con người bằng cách tổng
hợp các sự vật lại với nhau còn đối với khoa học tự nhiên thì lại khác xa. Khoa
học tự nhiên thì chia nhỏ từng sự vật, hiện tượng ra để nghiên cứu và trong khoa
học tự nhiên lại có một số ngành khoa học cụ thể để có thể phân tích và nghiên
cứu một mặt, một vấn đề riêng của tự nhiên, có thể nói những vấn đề cơ bản của
khoa học tự nhiên là một “đứa con” của triết học.
III. MỐI QUAN HỆ GIỮA TRIẾT HỌC VÀ KHOA HỌC TỰ
NHIÊN QUA CÁC THỜI KỲ
Triết học được khoa học tự nhiên cung cấp cho những tài liệu nhận thức về
tự nhiên và mỗi lần có những phát minh vạch thời đại trong lĩnh vực tự nhiên thì
chủ nghĩa duy vật không tránh khỏi phải thay đổi hình thức của nó. Ăngghen đã
nói: “Cái thúc đẩy các nhà triết học, hoàn toàn không phải chỉ riêng sức mạnh
của tư duy thuần túy như họ tưởng tượng. Trái lại, trong thự tế, cái thật ra đã thúc
đẩy họ tiến lên chủ yếu là sự phát triển mạnh mẽ ngày càng nhanh chóng và ngày

giới , một bức tranh tổng quát đầu tiên trong lịch sử nhận thức khoa học coi thế
giới như là một chỉnh thể, một toàn bộ khong phân chia về các sự vật và hiện
tượng xảy ra trong tự nhiên. Ở đó, mọi cái đều trôi qua, mọi cái đều biến đổi, đều
liên hệ, tác động qua lại và chuyển hóa lẫn nhau, không có cái gì là vĩnh viễn, là
bất biến.
Bức tranh đầu tiên về thế giới đầu tiên này , về căn bản là tính đúng đắn. Nó
được tạo ra trên trên những dự kiến thiên tài và những kết luận chính xác về
trạng thái của các sự vật và hiện tượng xảy ra trong tự nhiên. Nhưng bức tranh
mới chỉ nêu lên những hiểu biết về cái toàn thể, mà chưa nêu lên được những
hiểu biết chi tiết , những biểu tượng cụ thể của các sự vật, hiện tượng. Nó nêu lên
được trạng thái vận động, liên hệ, tác động và chuyển hóa lẫn nhau trong giới tự
nhiên, nhưng không nêu lên được vì chính cái gì đó đang vận động, liên hệ, tác
động và chuyển hóa lẫn nhau.
Thời kỳ Phục hưng, giữa thế kỷ XV, như Enggen nói, đó là thời đại khi mà
giai cấp tư sản đập tan sự thống trị của chế độ phong kiến, khi mà ở hậu trường
Trang 8
Mối quan hệ giữa triết học và khoa học tự nhiên
của cuộc chiến đấu giữa giai cấp tư sản thành thị với giai cấp phong kiến quý tộc
đã xuất hiện giai cấp nông dân bạo động, và đi sau nông dân là những người tiền
bối cách mạng của giai cấp vô sản hiện đại, lúc đó tay cầm cờ đỏ và đã hô vang
chủ nghĩa cộng sản, đó là thời đại đã tạo ra những nhà nước quân chủ lớn ở Châu
Âu, đã đập tan sự chuyên chính về tinh thần của Giáo Hoàng, đã làm sống lại
thời cổ đại Hy Lạp, đã phá vỡ những giới hạn của thế giới cũ và nói đúng hơn là
là lần đầu tiên khám phá ra trái đất. Đó là thời đại cần có những người khổng lồ
và đã sinh ra những người khổng lồ về tư tưởng, về nhiệt tình, về tính cách, về tài
năng, về mặt học thức,.v.v Đó là thời đại của cuộc cách mạng vĩ đại nhất mà
trước đó trái đất chưa từng thấy.
Chính trong bầu không khí cách mạng sôi sục ấy của thời đại, khoa học tự
nhiên thông qua đấu tranh chống tôn giáo, thần học, chống triết học kinh viện mà
phục hồi lại và phát triển lên với một tinh thần triệt để cách mạng chưa từng thấy,

của nó, trên cơ sở những kết quả đạt được của nhận thức khoa học từ trước đến
nay. Đi đôi với sự thay thế này là bước diễn biến từ phương pháp tư duy siêu
hình sang phương pháp tư duy biện chứng. Và logic của sự phát triển bên trong
của khoa học tự nhiên là trùng hợp với logic của sự phát triển bên trong của triết
học duy vật.
Trang 10
Mối quan hệ giữa triết học và khoa học tự nhiên
KẾT LUẬN
Khoa học tự nhiên và triết học chỉ có thể tồn tại và phát triển song song với
nhau. Do đó, khoa học tự nhiên phải dựa vào triết học để giải thích thế giới làm
nền tảng cho những phát triển khoa học, công nghệ, triết học là chỗ dựa cho khoa
học tự nhiên. Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ trong thời đại ngày
nay, đã chứng tỏ sự cần thiết phải có tư duy biện chứng duy vật và ngược lại phải
vận dụng và phát triển lý luận triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin dựa trên
những thành tựu của khoa học hiện đại.
Lịch sử hình thành và phát triển hơn hai nghìn năm của triết học và khoa
học tự nhiên đã cho thấy hai lĩnh vực tri thức ấy luôn có mối liên hệ mật thiết với
nhau mà còn chứng minh rằng, triết học duy vật biện chứng tìm thấy ở khoa học
tự nhiên những cơ sở khoa học vững chắc để khái quát nên những nguyên lý, quy
luật chung nhất của mình, còn khoa học tự nhiên lại tìm thấy trong triết học duy
vật biện chứng thế giới quan, phương pháp luận đúng đắn, sắc bén để đi sâu
nghiên cứu giới tự nhiên. Việc nghiên cứu và nắm vững mối quan hệ này có vị
trí, vai trò rất quan trọng trong hoạt động nhận thức và thực tiễn.
Để hoàn thành được bài tiểu luận này, em xin chân thành cảm ơn sự giúp
đỡ, hướng dẫn và chỉ bảo tận tình của Tiến sĩ Bùi Văn Mưa. Do kiến thức và thời
gian nghiên cứu vấn đề còn hạn chế nên không thể tránh khỏi những thiếu sót
trong bài tiểu luận. Em mong muốn nhận được ý kiến chỉ bảo, giúp đỡ từ thầy để
rút ra bài học kinh nghiệm cho những bài viết sau.
Em xin chân thành cảm ơn!
TÀI LIỆU THAM KHẢO